Thư gởi bạn xa xôi,
Còn một tháng nữa mới tới ngày giỗ đầu của mẹ mình, nhưng mình đã “tranh thủ” lúc mấy đứa cháu nội ngoại vừa nghỉ hè, cho tụi nhóc đi một chuyến về thăm mộ ông bà Cố và thăm “đất nước quê hương” cho biết đó biết đây.
Quê ngoại mình ngay dưới chân núi Tà Cú, nơi có tượng Phật nằm, dài 49 m, xưa thuộc huyện Hàm Tân, Bình Tuy, nay là Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận, cách Phan Thiết 30km, một nơi chưa kịp đô thị hóa, nên còn mang dáng dấp “nhà quê”, rất hạp với mình. 
<!.. more..>
Bạn biết không, bọn trẻ bây giờ – nói chung – sinh đẻ và lớn lên ở thành phố lớn thì chỉ có hít bụi khói, ra đường thì che mặt che mũi, giải trí thì vùi đầu vào vi tính, TV… thảng hoặc có đi biển thì ở resort, tắm… hồ bơi (nước ngọt), còn khi muốn tắm biển thì đã có những khu vui chơi giải trí có biển giả, sóng giả! Cho nên cho tụi nhỏ vọc đất vọc cát, đá dế thả diều, đôi ba ngày “nhảy nhót ở miền quê” vẫn là mơ ước của mình.
Quê ngoại mình bây giờ cũng đã bắt đầu thấy phá dần vườn tược, dừa cau, chuối bưởi, mảng cầu, cam quít… để thay bằng thanh long, một loại cây công nghiệp, mà nhờ nó, nhiều mái ngói đã bắt đầu kiểu cọ vươn lên. Chẳng mấy chốc rồi đây sẽ chẳng còn chút nhà quê thứ thiệt nào nữa đâu bạn ơi!
Khi mẹ mất, mình đưa bà về bên ngoại ở Phong Điền, Hiệp Nghĩa cho gần gũi với dòng họ, ông bà, dì cậu, bà con cô bác… Ba mình thì mất đã từ 60 năm trước, cũng được chôn cất nơi đây, chắc chờ đợi cũng đã lâu. Còn quê nội mình thì ở Lagi, nay đã là một Thị xã, cách Hiệp Nghĩa chừng 15 km, đi ngang qua Tam Tân (Tân Hải) là nơi sinh quán của cậu Nguiễn Ngu Í – cho nên ông còn có bút danh Tân Fong Hiệb (theo lối viết của ông), ghép từ Tam Tân, Phong Điền, Hiệp Nghĩa, miền đất quê hương.
Miền đất này vốn xưa của người Chăm nên có những địa danh ngộ lắm, nào Tà Cú, Tà Đặng, Tà Dôn, Tà Lài, Tà Mon… nào Hàm Tân, Hàm Thuận, Hàm Cường, Hàm Kiệm, Hàm Thắng… nào LaGi, La Ngà, La Gàn, La Ngâu… Nghe nói hình như Tà có nghĩa là núi, Hàm là ruộng còn La là sông thì phải! Ngoài núi non, đồng ruộng, vườn tược, động cát, bãi biển… còn có mũi Kê Gà, nơi có ngọn hải đăng nổi tiếng, được xây lắp từ hơn trăm năm trước vẫn sừng sừng giữa biển khơi.
Xe dừng ở Long Khánh để ăn bánh căn rồi đi thẳng một mạch đến Cây số 30, quẹo phải về Hiệp Nghĩa. Con đường ruộng từ nhà cậu Năm ra giồng – một động cát mênh mông- nơi nghĩa trang gia đình đã bị hư hỏng nặng vào đầu mùa mưa này nên mình quyết định cho tụi nhỏ đi xe… bò! Xe bò vùng này lâu nay chỉ quen chở đất, chở cát, chở thanh long, nay chở mấy nhóc xanh xanh đỏ đỏ xí xô xí xào khiến con bò đực hoảng sợ, kéo xe vụt chạy… Mấy nhóc lần đầu được đi xe bò khoái chí lắm! 
Đường ruộng gập ghềnh, toàn lỗ chân trâu, chân voi, nhiều vũng nước đọng, hai bên là ruộng lúa xanh rờn, vườn thanh long đỏ chóe, núi Tà Cú xa mờ, bóng dừa nghiêng nghiêng bên triền dốc…
Bò cứ phom phom kéo xe lên đồi cát. Nghĩa trang đầy nắng và gió. Con cháu đốt nhang vái lạy ông bà Cố, ông bà Sơ, bà con dòng họ mộ khắp xung quanh. 
Trưa cả nhà về nghỉ ở một resort ven biển, trên đường từ Ngảnh về Bàu Dòi, qua khỏi Dinh Thầy Thím một chút. Biển nơi này vẫn còn hoang sơ lắm. Mình cứ đi lang thang trên bãi, ngược về phía Ngảnh, nơi đó có mộ Cậu Ngu Í và ông bà Giáo. Một con rạch nhỏ chảy từ hồ nước ra biển. Nơi này, mùa nước lũ, rạch trở thành sông, hung hãn, có chỗ sụp sâu rất khó qua. Hồi còn nhỏ, mỗi lần đi dọc biển về quê ngoại ngang qua đó mình sợ lắm, cứ tưởng tượng có những con quái vật từ lòng hồ vươn ra… Mẹ mình thì kể hồi đám cưới bà, rước dâu từ Hiệp Nghĩa về Lagi, đi dọc biển, cô dâu được cỡi ngựa qua con lạch này đây!
Mình vốn mê biển nên chiều đó đã cùng bọn nhỏ ào xuống nước cho đã.
Hôm sau, ghé thăm căn nhà nhỏ của mẹ mình ở Lagi. Mình vốn thích căn nhà đơn sơ tuềnh toàng này. Trước kia có cây xoài thật to đầy trái trước sân nhưng từ khi mẹ mình qua đời thì cây xoài cũng héo khô rồi qua đời theo! Mấy nhóc về nhà bà cố, được nằm võng, được nằm ván ngựa mát rượi cũng rất khoái trá!
Trên đường về Saigon, cả nhà ghé ăn trưa ở Vên Vên, rồi thăm rừng nguyên sinh Bưng Riềng một chút.
Bạn coi, một chuyến về quê… tốc hành có 2 ngày vậy mà tham quá, leo trèo nhảy nhót cùng mấy nhóc, hết lên rừng lại xuống biển nên về đến nhà mình đã oải thực sự mất cả tuần! Hóa ra già mà không hay! Vì vậy mà thư này viết cho bạn hơi trễ.
Bù lại, mình gởi bạn mấy tấm hình “phóng sự” để bạn coi chơi cho đỡ nhớ!
Thân mến,
Đỗ Hồng Ngọc.
