Thư gởi bạn xa xôi,
Còn một tháng nữa mới tới ngày giỗ đầu của mẹ mình, nhưng mình đã “tranh thủ” lúc mấy đứa cháu nội ngoại vừa nghỉ hè, cho tụi nhóc đi một chuyến về thăm mộ ông bà Cố và thăm “đất nước quê hương” cho biết đó biết đây.
Quê ngoại mình ngay dưới chân núi Tà Cú, nơi có tượng Phật nằm, dài 49 m, xưa thuộc huyện Hàm Tân, Bình Tuy, nay là Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận, cách Phan Thiết 30km, một nơi chưa kịp đô thị hóa, nên còn mang dáng dấp “nhà quê”, rất hạp với mình. 
<!.. more..>
Bạn biết không, bọn trẻ bây giờ – nói chung – sinh đẻ và lớn lên ở thành phố lớn thì chỉ có hít bụi khói, ra đường thì che mặt che mũi, giải trí thì vùi đầu vào vi tính, TV… thảng hoặc có đi biển thì ở resort, tắm… hồ bơi (nước ngọt), còn khi muốn tắm biển thì đã có những khu vui chơi giải trí có biển giả, sóng giả! Cho nên cho tụi nhỏ vọc đất vọc cát, đá dế thả diều, đôi ba ngày “nhảy nhót ở miền quê” vẫn là mơ ước của mình.
Quê ngoại mình bây giờ cũng đã bắt đầu thấy phá dần vườn tược, dừa cau, chuối bưởi, mảng cầu, cam quít… để thay bằng thanh long, một loại cây công nghiệp, mà nhờ nó, nhiều mái ngói đã bắt đầu kiểu cọ vươn lên. Chẳng mấy chốc rồi đây sẽ chẳng còn chút nhà quê thứ thiệt nào nữa đâu bạn ơi!
Khi mẹ mất, mình đưa bà về bên ngoại ở Phong Điền, Hiệp Nghĩa cho gần gũi với dòng họ, ông bà, dì cậu, bà con cô bác… Ba mình thì mất đã từ 60 năm trước, cũng được chôn cất nơi đây, chắc chờ đợi cũng đã lâu. Còn quê nội mình thì ở Lagi, nay đã là một Thị xã, cách Hiệp Nghĩa chừng 15 km, đi ngang qua Tam Tân (Tân Hải) là nơi sinh quán của cậu Nguiễn Ngu Í – cho nên ông còn có bút danh Tân Fong Hiệb (theo lối viết của ông), ghép từ Tam Tân, Phong Điền, Hiệp Nghĩa, miền đất quê hương.
Miền đất này vốn xưa của người Chăm nên có những địa danh ngộ lắm, nào Tà Cú, Tà Đặng, Tà Dôn, Tà Lài, Tà Mon… nào Hàm Tân, Hàm Thuận, Hàm Cường, Hàm Kiệm, Hàm Thắng… nào LaGi, La Ngà, La Gàn, La Ngâu… Nghe nói hình như Tà có nghĩa là núi, Hàm là ruộng còn La là sông thì phải! Ngoài núi non, đồng ruộng, vườn tược, động cát, bãi biển… còn có mũi Kê Gà, nơi có ngọn hải đăng nổi tiếng, được xây lắp từ hơn trăm năm trước vẫn sừng sừng giữa biển khơi.
Xe dừng ở Long Khánh để ăn bánh căn rồi đi thẳng một mạch đến Cây số 30, quẹo phải về Hiệp Nghĩa. Con đường ruộng từ nhà cậu Năm ra giồng – một động cát mênh mông- nơi nghĩa trang gia đình đã bị hư hỏng nặng vào đầu mùa mưa này nên mình quyết định cho tụi nhỏ đi xe… bò! Xe bò vùng này lâu nay chỉ quen chở đất, chở cát, chở thanh long, nay chở mấy nhóc xanh xanh đỏ đỏ xí xô xí xào khiến con bò đực hoảng sợ, kéo xe vụt chạy… Mấy nhóc lần đầu được đi xe bò khoái chí lắm! 
Đường ruộng gập ghềnh, toàn lỗ chân trâu, chân voi, nhiều vũng nước đọng, hai bên là ruộng lúa xanh rờn, vườn thanh long đỏ chóe, núi Tà Cú xa mờ, bóng dừa nghiêng nghiêng bên triền dốc…
Bò cứ phom phom kéo xe lên đồi cát. Nghĩa trang đầy nắng và gió. Con cháu đốt nhang vái lạy ông bà Cố, ông bà Sơ, bà con dòng họ mộ khắp xung quanh. 
Trưa cả nhà về nghỉ ở một resort ven biển, trên đường từ Ngảnh về Bàu Dòi, qua khỏi Dinh Thầy Thím một chút. Biển nơi này vẫn còn hoang sơ lắm. Mình cứ đi lang thang trên bãi, ngược về phía Ngảnh, nơi đó có mộ Cậu Ngu Í và ông bà Giáo. Một con rạch nhỏ chảy từ hồ nước ra biển. Nơi này, mùa nước lũ, rạch trở thành sông, hung hãn, có chỗ sụp sâu rất khó qua. Hồi còn nhỏ, mỗi lần đi dọc biển về quê ngoại ngang qua đó mình sợ lắm, cứ tưởng tượng có những con quái vật từ lòng hồ vươn ra… Mẹ mình thì kể hồi đám cưới bà, rước dâu từ Hiệp Nghĩa về Lagi, đi dọc biển, cô dâu được cỡi ngựa qua con lạch này đây!
Mình vốn mê biển nên chiều đó đã cùng bọn nhỏ ào xuống nước cho đã.
Hôm sau, ghé thăm căn nhà nhỏ của mẹ mình ở Lagi. Mình vốn thích căn nhà đơn sơ tuềnh toàng này. Trước kia có cây xoài thật to đầy trái trước sân nhưng từ khi mẹ mình qua đời thì cây xoài cũng héo khô rồi qua đời theo! Mấy nhóc về nhà bà cố, được nằm võng, được nằm ván ngựa mát rượi cũng rất khoái trá!
Trên đường về Saigon, cả nhà ghé ăn trưa ở Vên Vên, rồi thăm rừng nguyên sinh Bưng Riềng một chút.
Bạn coi, một chuyến về quê… tốc hành có 2 ngày vậy mà tham quá, leo trèo nhảy nhót cùng mấy nhóc, hết lên rừng lại xuống biển nên về đến nhà mình đã oải thực sự mất cả tuần! Hóa ra già mà không hay! Vì vậy mà thư này viết cho bạn hơi trễ.
Bù lại, mình gởi bạn mấy tấm hình “phóng sự” để bạn coi chơi cho đỡ nhớ!
Thân mến,
Đỗ Hồng Ngọc.
Mừng Bác đã thực hiện được mơ ước…”giản dị” mà không phải ai cũng có thể làm được. Những tấm ảnh trông thật dễ thương.!
Giờ con mới biết quê của BS.
Đó cũng là nơi mà con đã đi qua trong những chuyến đi thiện nguyện.
Gửi BS 1 tấm hình con đã chụp được.
Biển Lagi
kính,
d.l.h
Kính gởi anh Ngọc,
Bài viết Một Chuyến Về Quê của anh Ngọc đẹp như một bức tranh, khiến người có quê nhà Hàm Tân thấy bùi ngùi tấc dạ, nao nao lòng cảnh cũ người xưa, nhớ một thưở nào của cha của bác ”nằm đây mà ngó lên trời – lá cây dứa đã mấy đời đong đưa” và ”những xanh tóc ấy bây giờ về đâu?” rôi ”quê tôi có sông hồ núi biển – có rừng cây bát ngát ruộng vườn…”
Rồi em lại xem đi xem lại hình các cháu cười vui trên xe bò, trên bãi biển- những chấm phá sắc màu đang ”gởi qua trăm năm tiếng nói yêu đời” để thấy mình nguôi ngoai một chút…
Cám ơn anh Ngọc.
em Hồng 18/6/2012
Mình nhận được rồi cái “thông điệp” bạn gửi cho bạn-xa-xôi.
Mình tin chắc rằng mình là một người bạn-đang-không-gần của người viết thư đó.
Nên mình hồi âm…
Câu mở đầu là…Vui!
Tiếp theo là cảm ơn bạn cho mình thấy lại quê nhà rất thương nhớ của mình.
Nơi bạn và gia đình đi thăm là nơi mình từng dừng bước và leo lên núi Tà Cú, thăm
ngôi Chùa Linh Sơn có từ thời Minh Mạng. Núi không cao mà phải đi bộ, mệt.
Chùa không xa mà đi khá lâu mới tới. Ngộ ghê: tới nơi hết mệt!
Mình đã “rờ rẫm” pho tượng Phật nằm.
Mình cũng có xuống cái hang có con suối ngầm, nghe nói thông ra tới biển La Gi.
Mình ở Chùa một đêm, sáng hôm sau đi thăm miếu Thầy Thím rồi vào Bình Tuy trở ra lại quốc lộ 1.
Năm đó, đầu năm 1989.
Khu vực dưới chân núi Tà Cú là vùng đất mới, dân Phan Thiết và nhiều nơi tới khai khẩn.
Mình gặp những người sinh trưởng ở đảo Phú Quý, tức Hòn, họ không biết gì về ruộng rẫy nên buồn buồn…
23 năm rồi mình chưa một lần về, nay chắc là khác hẳn rồi và có thể đã trù phú, nhìn thấy qua ảnh “minh họa” của bạn.
Mình mừng cho Đất Nước thay da đổi thịt.
Mà mừng nhất là được nghe có người kể lại những gì chưa quên.
Mình cảm ơn bạn! Cảm ơn cả trái tim mình đang đập.
Chúc bạn và cả nhà bình an, chuẩn bị cho đám giỗ bà nội các cháu thật ngon lành nha!
Trần Vấn Lệ
temple City, LA, CA, USA
Bạn ơi,
Hồi nhỏ xíu, mới 5 tuổi, mình đã theo BaMe đi Chùa Cú rồi! Đúng như bạn nói, ở đó có ngôi chùa là Linh Sơn Trường Thọ Tự. Thời đó chưa có cáp treo như bây giờ, nhưng đi bộ bằng ngã tắt cũng nhanh, qua Đá Bàn rất đẹp. Tới đó, giở cơm mo ra ăn với cá khô đuối chiên trứng vịt, tuyệt vời. Lên chùa thì chỉ có tương chao. Dĩ nhiên, nhờ có cậu Sẩm cõng mình chứ làm sao mà đi được!
Cảm ơn DLH. Đúng là biển Lagi, có Hòn Bà xa xa.
Em làm anh nhớ cậu Nguiễn Ngu Í, chú Đỗ Đơn Chiếu, cậu Lê Thanh Thái quá, nay đã kẻ còn người mất!
Năm 1990, khi về Lagi, anh có bài thơ tặng cậu Ngu Í như sau:
Đêm trên biển Lagi
Sóng cuốn từng luồng trăng lại trăng
Đêm, Hòn Bà dỗ giấc ai nồng
Phẳng lì bãi cát buồn hiu ngóng
Cao vút hàng dương quạnh quẽ trông
Đá cũ mòn rêu hoài Đá Ngảnh
Nguồn xưa cạn nước vẫn Nguồn Chung
Về đâu mái tóc xanh ngày ấy
Câu hỏi ngàn năm có chạnh lòng?
Đỗ Hông Ngọc
”Nguồn xưa cạn nước vẫn Nguồn Chung”
em lại nhớ mấy vần thơ giữa thời trẻ trai của ba em và các bác,
”…
Ơi Trì ơi Thảo xe trâu
Ngày đêm cút kít ai đào Nguồn Chi ?”
em Hồng
Câu thơ đúng là:
“Ơi Trì, Di, Thảo xe trâu
Ngày đêm cút kít ai đào Nguồn chi?” (chữ chi không hoa)
……
Trì là ba anh Ngọc, Di là cậu Di, ba của Trần Minh Quang, và Thảo là chú Thảo, cả 3 người đều đã mất trong kháng chiến chống Pháp.
Từ Tam Tân xuống Lagi, dọc biển có chỗ gọi là Nước Nhỉ (nước từ trong động cát nhỉ ra, rất ngọt). Các thanh niên – hướng đạo- thời đó, Trì, Di, Thảo, Ngư…đào một cái giếng, lấy tên là giếng NGUỒN CHUNG, dưới gốc các bụi dứa mát mẻ, cho bộ hành đi dọc biển ghé lại nghỉ ngơi, lấy uống nước. Năm 1960, cậu Ngu Í về đó, (có anh Ngọc cùng đi), giếng đã bị vùi lấp, chỉ còn mấy đống gạch vụn, cảm khái, cậu làm bài thơ này.
……
Nằm đây mà nhớ mơ hồ
Những xanh tóc ấy bây giờ về đâu…
Cám ơn anh Ngọc đã sửa sai ngay cho việc ”…ngồi đây mà nhớ mơ hồ” của em, em thật là phạm lỗi với bác Ngư và các chú bác.
Chúc mừng anh đã có chuyến về quê thú vị, nghe mà bắt…thèm, có một vùng quê để được trở về với biết bao cảm xúc thú vị!
Nhớ những lần đi với Thầy quá!
Cảm ơn Hồng Ân. Ngày Nhà báo VN, chúc mừng con.
Tặng BS Slideshow mà con đã làm với mấy tấm ảnh ở Biển LaGi.
Biển LaGi
Đọc thư, nghe một nỗi gì dìu dịu rất quê hương. Rất thích giọng kể rõ và ấm của anh Ngọc!