Y TẾ NHÂN VĂN KHÔNG THỂ CÓ HAI TỐC ĐỘ

PHU NU TP.HCM                         27/2/2013

Tóc bạc trắng nhưng giọng nói vẫn sang sảng, Viện sĩ – Tiến sĩ Dương Quang Trung (ảnh), nguyên Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, hiện là Chủ tịch Hội Y học TP.HCM mở đầu câu chuyện với Báo Phụ Nữ về vấn đề mà ông trăn trở bấy lâu, nhân Ngày thầy thuốc Việt Nam.

– Chúng ta đang thiếu một văn bản nêu lên những vấn đề mà người thầy thuốc cần làm, được phép làm, nhiều nước gọi là Y – Nghĩa vụ Luật. Hơn nữa, chúng ta cũng thiếu một tổ chức để đảm bảo hành nghề đúng theo nghĩa vụ luật và xử lý khi có sự cố, mà nhiều nước đã tổ chức dưới dạng Y – Bác sĩ đoàn. Bên cạnh Luật Khám chữa bệnh, chúng ta cần có những văn bản ràng buộc trách nhiệm của người thầy thuốc quy định rõ cái gì được phép làm, cái gì cấm làm, để ngành y “trước tiên không làm hại” và để thực hiện được nhiệm vụ thiêng liêng của nghề y là chăm sóc, nâng cao sức khỏe người dân.

* Y – Nghĩa vụ Luật chưa có, trong khi nhận định của người dân có vẻ phũ phàng là mối quan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân trong xã hội hiện nay gần như chỉ là mua bán – đổi chác?

– Về đạo lý, quan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân là mối quan hệ nhân bản, giữa người thầy thuốc là người có nhiệm vụ trị bệnh cứu người và người bệnh là người có nhu cầu được chăm sóc sức khỏe. Quan hệ đó không thể là quan hệ mua bán. Bệnh nhân không phải là thượng đế, tức là khách hàng, mà có mối quan hệ ràng buộc thiêng liêng giữa người thầy thuốc và người bệnh. Cho nên, chúng ta cần duy trì mối quan hệ tình người giữa thầy thuốc và bệnh nhân, không nên đặt mối quan hệ này trên bình diện tài chính. Việc này không dễ ở cơ chế thị trường dù có định hướng XHCN, nếu người thầy thuốc không trui rèn y đức, làm nhiệm vụ thiêng liêng trị bệnh cứu người.

* Nhưng thực tế có những bệnh viện ghi hẳn khu vực khám VIP, với lối đi riêng và đội ngũ y, bác sĩ giỏi nhất của bệnh viện, làm sao có sự công bằng?

– Trong việc phục vụ, chăm sóc bệnh nhân đòi hỏi có sự đầu tư về cơ sở vật chất, về trang thiết bị, cũng như về nhân lực, trong đó vai trò của bác sĩ và điều dưỡng là quan trọng. Chi phí về chăm sóc người bệnh ở bệnh viện, mà thường ta gọi là viện phí, phải có người đảm trách, nếu ta không trở lại thời kỳ bao cấp hoàn toàn. Có thể là BHYT hoặc người dân tự chi trả. Do đó, nhiều bệnh viện để tồn tại và nâng cao chất lượng phục vụ cần có những mức độ khác nhau, đặc biệt về tiện nghi hay về cơ sở vật chất. Chúng ta cần điều trị theo bệnh lý, tức là theo yêu cầu của bệnh tật, chứ không phải điều trị trong lúc đóng góp tài chính, tức là chỉ vì tiền bạc.

Trên thực tế, có những nhu cầu khác nhau, có những yêu cầu của người bệnh theo khả năng tài chính của mình. Cho nên, không nên gọi là khu vực VIP mà nên gọi là khu hay khoa điều trị theo yêu cầu, theo dịch vụ chăm sóc ở những mức độ khác nhau về cơ sở vật chất, nhưng phải đảm bảo điều trị cơ bản để tránh tình trạng không công bằng trong trị liệu. Y tế nhân văn không thể có hai tốc độ !!

* Thưa ông, ngoài y đức, quá tải bệnh viện cũng là vấn đề xã hội bức xúc từ nhiều năm nay. Làm sao chữa căn bệnh “nan y” này của ngành y tế?

– Việc quá tải ở bệnh viện là hiện tượng thiếu giường bệnh phải nằm đôi, nằm ba trên một giường, có khi còn hơn nữa do nhiều nguyên nhân. Nguyên nhân chủ yếu là do mất cân đối cung – cầu, bệnh nhân thì đông, không có bộ phận lọc bệnh trước, bệnh nhân nặng nhẹ đều muốn vào những bệnh viện lớn, có trang bị kỹ thuật cao, không chịu điều trị ở tuyến cơ sở (quận/huyện, phường/xã) đối với những bệnh thông thường.

Cho nên, theo tôi, muốn giải quyết vấn đề quá tải, phải củng cố mạng lưới y tế cơ sở, có đầu tư thỏa đáng để đảm bảo chất lượng điều trị đối với các bệnh thông thường, chỉ nên gửi lên tuyến trên những bệnh nặng, phức tạp. Một biện pháp có tính khả thi nữa là xây dựng mạng lưới bác sĩ gia đình trên cơ sở tổ chức lại và có bổ sung đào tạo những thầy thuốc biết chăm sóc sức khỏe ban đầu ở tuyến dưới hay tuyến trước, chứ không nên tăng số lượng bệnh viện và giường bệnh, thường rất tốn kém.

* Chưa tin tưởng y tế nước nhà nên VN thất thoát hàng tỷ USD mỗi năm do người bệnh ra nước ngoài trị bệnh, một con số xót xa…?

– Tôi có thể khẳng định, kỹ thuật của ta không thua kém các nước trên thế giới. Ta đã ghép gan, ghép tim, thụ tinh ống nghiệm, nội soi, nhưng nhiều người dân vẫn ra nước ngoài, vì hệ thống của ta không đồng bộ. Có thể kỹ thuật mổ rất tốt, nhưng theo dõi, chăm sóc sau mổ thật sự thua kém xa các nước. Lương của điều dưỡng Singapore hàng ngàn USD/tháng, ở ta hỏi thử lương bổng của họ được bao nhiêu? Lương, thưởng, đời sống của cán bộ y tế là vấn đề quan trọng, tham gia vào việc tăng cường chất lượng. Chất lượng của ta suy giảm vì quá tải bệnh viện, vì đời sống đội ngũ y, bác sĩ tương đối thấp …

Xã hội kêu gọi y đức, nhưng ngược lại việc chăm sóc trở lại cho y, bác sĩ ít được quan tâm chú ý. Người thầy thuốc đi chăm sóc sức khỏe cho người khác, nhưng không được chăm sóc lại thì tất nhiên có những mặt ảnh hưởng, những mặt hạn chế  ./.