Nỗi khổ của Thần đồng
Ghi chú: Gần đây nhiều bạn bè tôi vốn nay đã là “ông bà nội ngoại” băn khoăn hỏi thăm về chuyện có nên cho cháu theo học phương pháp giáo dục mới, giúp biết đọc, làm toán… rất sớm, mong trở thành một trẻ có tài năng phi thường, một “thần đồng”… như ba mẹ của bé mong muốn…. Đã có những cuộc tranh luận khá căng thẳng trong gia đình. Tôi nghĩ tốt nhất nên post lại bài viết này (năm 2009) và giới thiệu thêm tài liệu để các bạn tham khảo. Thân mến, ĐHN.
… Thực ra ở nước ta từ xưa đã có những thần đồng như Lương Thế Vinh, Lê Qúy Đôn nổi tiếng trong sử sách và gần đây cũng đã phát hiện nhiều dấu hiệu của thần đồng như một bé 3 tuổi nào đó chưa học mà đã biết đọc báo, đọc sách, một bé 4 tuổi đã làm toán xuất sắc và có trí nhớ tuyệt vời… ! Nhiều bà mẹ bây giờ có khuynh hướng chọn ngày chọn giờ để mổ đẻ, mong cho con mình đựơc sinh vào ngày tốt, giờ tốt, nếu không đựơc là thần đồng, thiên tài thì ít ra sau này cũng đựơc hơn người, giàu sang phú quý… Đó chính là một trong những lý do đưa đến việc mổ đẻ ngày càng nhiều, gây nhiều tai biến cho trẻ do sinh non ngày tháng, dẫn đến suy hô hấp, nhiễm trùng, thiếu dưỡng khí não! Chính vì thế mà ngành y tế đã có quyết định ngăn cấm sự lạm dụng sanh mổ!
Trên thế giới cũng không thiếu những thần đồng! Mozart, 250 năm trước, mới 3 tuổi học đàn, 5 tuổi sáng tác nhạc và 6 tuổi đã là một thiên tài âm nhạc nổi tiếng. Gần đây báo chí nhắc đến Sha Yano, được xem là một trong những thần đồng nhỏ tuổi nhất, người Mỹ mang trong mình hai dòng máu Nhật – Hàn với chỉ số thông minh (IQ) trên 200 (người bình thường là 85-115). Sho Yano phải học riêng tại nhà với bố mẹ do không có trường nào nhận cậu bé mới 7 tuổi vào học bậc trung học. Khi 8 tuổi, Sho Yano đậu trung học phổ thông và bước vào đại học lúc 9 tuổi. Đại học Loyola đã cấp học bổng cho Sho và chỉ mất 3 năm Sho đã hoàn thành chuyên ngành hóa sinh. Còn thần đồng Ấn độ William James Sidis 7 tuổi xuất sắc về tóan học; 8 tuổi, vượt qua môn thi Cơ thể học tại Đai học Y khoa Harvard, 9 tuổi biết cả chục ngoại ngữ và năm 11 tuổi đã là giảng viên toán tại Harvard. Cha cậu là nhà tâm lý học hàng đầu, giáo sư của Đại học Harvard. Chính ông đã chỉ trích mạnh mẽ cách dạy trẻ theo truyền thống – mà ông cho là cản trở sự phát triển của trẻ- để tự đề ra những phương pháp dạy mới mẻ. Giới truyền thông đặc biệt quan tâm từng bứơc phát triển của Sidis. Nhưng bất ngờ là chẳng bao lâu sau, Sidis rơi vào tình trạng khủng hoảng thần kinh, và chết vào tuổi 46.
Khi nghiên cứu não bộ của các thần đồng qua hình ảnh máy chụp cắt lớp cộng huởng từ (MRI), các nhà nghiên cứu ghi nhận có sự họat động mạnh của chuyển hoá tế bào não, khối lượng máu cung cấp tăng cao ở các vùng não tương ứng. Thần đồng rõ ràng có nguồn gốc từ gène di truyền nhưng rất cần có môi trường thuận lợi mới mong phát triển tốt đẹp. Một thần đồng có thể có IQ rất cao, vượt cả Einstein như Akrit Jasswal ở Nurpur – thần đồng y học- nhưng cũng lại rơi vào thất bại dù có đựơc cả một labo riêng để nghiên cứu điều trị ung thư và AIDS. Không có gì đảm bảo một người trẻ có IQ cao sẽ thành công khi trưởng thành bởi không thể chỉ dựa vào IQ. Có hai mối nguy cơ lớn cho thần đồng: một là sự kỳ vọng của cha mẹ, người thân, và hai là sự “giám sát, theo dõi” của giới truyền thông và dư luận. Để một trẻ phát triển đựơc hài hòa, cần có sự phát triển cân đối cả về trí tuệ, về cảm xúc, về xã hội và về thể chất. Bác sĩ Pralhjot Malhi, tiến sĩ tâm lý học, giáo sư Nhi khoa nói: cha mẹ những bé xuất chúng cần đựơc tham vấn. Những kỳ vọng không thực tế của họ có thể đẩy trẻ đến chân tường! Một bé 12 tuổi dù trí thông minh đến đâu thì về cảm xúc, về thể chất vẫn là một bé 12 tuổi. Sự “lệch pha” này tạo nên những khó khăn cho trẻ, nhất là khi phải hòa nhập với cộng đồng. Sự phát triển không hài hòa làm cho trẻ bị dồn nén, có những hành vi không phù hợp. Trong nhóm trẻ cùng lứa, các em không thể chơi chung, bởi trong khi các em say mê toán, say mê y học, văn chương thì các trẻ khác chỉ chơi trò chơi… con nít! Do đó, các em dễ trở nên cao ngạo, và bị kỳ thị, xa lánh. Chủ yếu là do trở ngại về truyền thông, ngôn từ sử dụng và hành vi không phù hợp. Bản thân các em cũng thường tự đòi hỏi ở mình quá cao, luôn luôn muốn tuyệt đối hoàn hảo, nên rất dễ rơi vào thất vọng, ngã lòng một khi thất bại. Và cũng vì quá thông minh, quá nhạy cảm, các em càng dễ bị sốc khi nhận thấy mọi sự không trơn tru, không tốt đẹp như mình nghĩ tưởng! Nghiên cứu còn cho thấy các bé gái thần đồng thường không chấp nhận giới tính của mình, không có đựơc hạnh phúc trong đời sống bình thường mai sau. Tóm lại, thần đồng rất cần đựơc sự chăm sóc đặc biệt để tránh những nguy cơ nói trên.
Tóm lại, các vấn nạn mà một “thần đồng” thường gặp phải là:
1. Phát triển không đồng đều:Trí thông minh của một người lớn – hơn cả người lớn- nhưng cảm xúc vẫn là của một đứa con nít nên hành vi không phù hợp, thể chất yếu đuối, thiếu kinh nghiệm giao tiếp xã hội, dễ bị phê phán…
2. Lúc nào cũng muốn hoàn hảo. Tự đặt mục tiêu cho mình quá cao. Tưởng tượng rất mạnh, quá mẩn cảm, trong khi tiếp cận thực tế thấy không phải vậy, mất kiên nhẫn, nản lòng, tự coi là thất bại. Đặc biệt khi có sự tâng bốc của dư luận và gia đình.
3. Kỳ vọng của gia đình quá lớn, dễ sinh thất vọng. Trẻ không có thì giờ vui chơi với bạn bè cùng lứa, không hòa mình đựơc với chúng bạn, bị cách ly, cô độc.
4. Quan niệm lệch lạc về mình: phát triển sớm trong một lãnh vực nào đó, cộng với kỳ vọng của người thân đưa đến khủng hoảng tâm lý, lẫn lộn mục tiêu trong nghề nghiệp, bị cái nhìn soi mói, dò xét của mọi người, dễ tự cô lập.
5. Khó kết bạn Trong nhóm bạn cùng lứa thì tỏ ra là một người lớn. Suy nghĩ nói năng như một người lớn. Trở ngại truyền thông: ngôn từ, hành vi, ý tưởng không phù hợp lứa tuổi. Dễ tự cao tự đại.
6. Môi trường học tập không phù hợp. IQ khác biệt dẫn đến học hành dễ chán nản.
7. Không chấp nhận giới tính/ Khó khăn trong hôn nhân gia đình, nghề nghiệp về sau.
8. Cha mẹ dễ “dán nhãn” cho con mình. Thầy cô sẵn sàng truyền đạt hết kiến thức của mình, ai cũng muốn học trò phải xuất sắc môn mình dạy khiến em bị “tẩu hỏa nhập ma”!
9. Giới truyền thông theo dõi giám sát từng cử chỉ, từng lời ăn tiếng nói càng “làm khổ” thần đồng!
BS Đỗ Hồng Ngọc
Đề nghị các bạn tham khảo thêm:
http://en.wikipedia.org/…ement_of_Human_Potential,
Và bản dịch trên http://www.tretuky.com/forum/yaf_postst3807_HOI-THAO-CHIA-SE-PHUONG-PHAP-GIAO-DUC-SOM-GLENN-DOMAN-TAI-HA-NOI-DANH-CHO-CAC-BE-TU- 05-TUOI–.aspx
Cám ơn BS đã có những chia sẻ rất “kịp thời” với cháu, 1 bà mẹ trẻ mấy tuần nay cũng đang sốt ruột vì biết đến vài pp giáo dục con thông minh sớm.
Bác sĩ ơi cháu có đọc sách của bác nhưng có 1 từ ko hiểu: thuốc tiêu để nhúng núm vú giả là thuốc gì? Mua ở đâu? có tự làm được không? Xin bác giải đáp giúp.
Thuốc tiêu mặn (bicarbonate de soude) có chất kiềm, pha loãng với nước, ngâm núm vú thì tránh được nấm mốc. Thuốc tiêu mặn thường dùng để nấu thức ăn cho mau nhừ, mau mềm. Ở các tiệm thuốc tây có bán gói “Natri bicarbonat” (NaHCO3).
Cháu hiểu rồi cám ơn bác.
thuốc tiêu có phải là muối diêm ko ạ.cháu nghe nói dùng muối diêm nấu thức ăn mau nhừ.vậy thầy cho cháu hỏi muối diêm có hại ko ạ?
Đọc bài ” Nỗi khổ của thần đồng” của Bác Ngọc thì có thể nói là gần như ..100% rồi, Tuyền xin chuyện gd mình một chút với Bác Ngọc:
Gd T. cũng có một cháu được xếp vào loại ” thần đồng” vì tròn 12 tháng cháu đã thuộc alphabet đúng thứ tự, 15 tháng đếm được từ 1 – 30 , 18 tháng đếm đến 100 không hề sai… Ngoài ra các shapes trong hình học thì … Giỏi ơi là giỏi… và nhiều thứ nữa, các bs nói tuy cháu mới 23 tháng nhưng não lại phát triển như một cháu 45 tháng tuổi.
Nhưng điều đó không làm gd thấy vui mà ngược lại là nỗi buồn , vì đúng như Bác Ngọc nói đó là sự phát triển ” lệch pha”, khiến cho cháu yếu kém về giao tiếp, có thể nói đùa là ” người sống ở cõi trên”. Cha mẹ của cháu chỉ mong sao con mình bình thường thôi mà e rằng điều tưởng như bình thường với mọi người thì lại là quá xa xôi với cha mẹ của cháu.
Cho nên có những cái gọi là ” bình thường ” nhưng vô cùng quý giá với một số người , phải không Bác Ngọc ?
Cảm ơn Tuyền nguyễn. Chắc là đã có một sự “can thiệp” nào đó của gia đình lên cháu bé lúc tuổi còn thơ? Bố mẹ bé hay ai đó trong gia đình có lẽ đã áp dụng một phương pháp giáo dục sớm nào đó để huấn luyện đặc biệt cho bé. Hiện nay người ta quảng bá nhiều phương pháp của ông Tây ông Mỹ nào đó bày ra… mong giúp trẻ thành thần đồng. Các phương pháp này vốn để dạy cho một số trường hợp trẻ bị vấn đề về não bộ, như bại não, chậm phát triển… nhưng đem ra áp dụng cho trẻ bình thường thì… rất không nên! Hãy để trẻ được bình thường.
Vâng thưa Bác Ngọc,
Hiện gd cháu đang cho cháu học theo chương trình đặc biệt dành cho trẻ bị bệnh tự kỷ dạng thần đồng, về kiến thức thì như đã nói cháu đi trước các trẻ đồng trang lứa, nhưng cháu không biết cách bắt chước người ta trong sinh hoạt hằng ngày như trẻ bình thường. Tất cả những điều đó mình phải dạy cháu từng câu , từng chữ… Hiện cháu gần 27 tháng thì Tuyền thấy cháu bắt đầu biết nghe theo hướng dẫn của người lớn một chút, nhưng có những điều hay những vật cháu yêu thích trước đây thì bây giờ cháu lại sợ đến bật khóc hay run cả người . Mẹ của cháu và các therapist đang tìm hiểu xem tại sao đấy Bác Ngọc, không biết Bác Ngọc có thấy case nào giống như vậy.
Nếu có thể xin Bác Ngọc cho gd ý kiến, thấy mẹ cháu vất vả … Cũng tội nghiệp lắm Bác Ngọc ạ