Trang nhà của Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc
Tập hợp các bài viết của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc
Câu hỏi của Truoc Tran (từ xứ cao bồi)
1. Trong ba thứ trí, thể, đức… Trí dục và Thể dục ngày nay còn cập thời, ai cũng muốn học cao, sống khoẻ, thế nhưng đức dục hình như toàn cầu chỉ dạy bậc tiểu học thôi (thế hệ xưa kìa, nay không biết có còn dạy ở tiểu học nữa hay không). Tại sao? Không chú trọng đức dục, như vậy con người ngày nay có kém tốt hơn con người thời xưa không? Nếu được lựa thời để sống Bác sĩ lựa thời nào?
Câu hỏi của Nguyệt Mai
Kính thưa anh,
Em đã được đọc những chia sẻ về Phật học của anh như “Nghĩ từ trái tim” và “Gươm báu trao tay”. Em muốn được nói lên lời cám ơn anh đã giúp em và độc giả có cơ hội hiểu về Bát Nhã Tâm Kinh và Kinh Kim Cang. Em rất thích thú với những ví dụ anh đưa ra, rất gần với “đời”, làm người đọc thấy đạo mà như đời, đời mà như đạo của anh, từ văn chương, lịch sử, cuộc đời…. Như những trích dẫn về thơ Bùi Giáng hay nhạc Trịnh Công Sơn, tiểu thuyết Kim Dung, vua Trần Nhân Tông…
Câu hỏi của Lê Uyển Văn (Trà Vinh)
Như người thầy thuốc lên non hái lá để tự chữa bệnh cho mình, thử nghiệm bằng chính mình, rồi mới phục dược cho Người, mỗi trang viết của nhà văn-bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc hay nhà thơ Đỗ Nghê đều mang dấu ấn của sự trải nghiệm. Ngay từ cuốn sách đầu tiên LUV được đọc “Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng” ( cũng hơn 20 năm rồi) đến quyển sách gần đây “Thấp thoáng lời Kinh” mỗi cuốn sách có những sẻ chia, nâng đỡ, an ủi rất riêng giúp người đọc bớt hoang mang trong lúc mù sương. Càng đọc sách của anh Đỗ Hồng Ngọc, LUV càng nhận ra Thần Tượng của mình thật gần gũi, gần đến mức có thể học tập được rất nhiều ở anh. Cho nên, có một câu hỏi, LUV muốn hỏi ở đây ” Đến khi nào thì Hồi ký Đỗ Hồng Ngọc được xuất bản ạ?” (23.3.2013)
TRÒ CHUYỆN TRÊN DUTULE.COM
Ghi chú: Một hôm, nhà thơ Du Tử Lê gởi email mời tôi tham gia mục Trò chuyện trên dutule.com cho vui. Tôi nói tùy hỷ! Vậy là có những câu hỏi gởi về và tôi hồi đáp lai rai… Nay đưa lên dohongngoc.com để các bạn gần xa có thể cùng trao đổi.
Thư từ xin gửi về: dutule@dutule.com hoặc dohongngocbs@gmail.com
Du Tử Lê và tôi vốn thân quen từ nửa thế kỷ trước ở Saigon, khi tập thơ đầu tay của anh – “Thơ Du Tử Lê” – ra đời, tôi là người giới thiệu trên tập san Tin Sách. Lúc đó chúng tôi chưa từng quen biết nhau. Sau này có dịp gặp lại, dutule nhắc: Hồi đó, một tập thơ của một nhà thơ trẻ ra đời luôn bị “đập” tơi tả, nhưng bài giới thiệu Thơ Du Tử Lê của Đỗ Nghê lại rất trang trọng… Bởi vì, thực ra, lúc đó tôi cũng còn rất trẻ mà!
Phân biệt:
Chăm sóc sức khỏe ban đầu (Primary Health Care) với Chăm sóc ban đầu (Primary Care) BS Đỗ Hồng Ngọc
Không ít người nhầm lẫn giữa Chăm sóc sức khỏe ban đầu (CSSKBĐ) và Chăm sóc ban đầu (CSBĐ). Đây là hai thuật ngữ mang hai khái niệm hoàn toàn khác nhau, cần được phân biệt rõ để có hướng triển khai đúng nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe người dân. Sự khác biệt nằm ở từ “Sức Khỏe”. Trong tiếng Anh cũng phân biệt rõ Primary Health Care (PHC) và Primary Care (PC). CSSKBĐ có mục tiêu làm sao cho người dân khỏe mạnh, ít phải bệnh tật, trong khi CSBĐ lại có mục tiêu là chữa bệnh sớm khi đã có bệnh.
Chương trình Tuổi Vàng của O2TV nhân Ngày Người Cao Tuổi 1.10 đã trình chiếu đoạn phòng vấn này với Đỗ Hồng Ngọc. Xin chia sẻ cùng các bạn. Thân mến, DHN.
http://www.youtube.com/watch?
Một tuổi “trẻ vĩnh viễn”
Nhân Ngày quốc tế Người Cao Tuổi 1.10 năm nay, báo Saigon Tiếp Thị đã có cuộc trao đổi nhanh với BS Đỗ Hồng Ngọc (vì trang báo có hạn, nên đã cắt bỏ vài câu- nay được ghi lại đầy đủ ở đây).
Ông có hụt hẫng khi phải đối diện với tuổi già?
Ủa, có cái cột mốc đó ư? Về sinh học thì người ta đã già đi từ hồi mười tám đôi mươi. Mỗi bộ phận cơ thể già mỗi cách, sớm muộn khác nhau. À, tôi cũng có về hưu. Nhưng đó là chuyện của Nhà Nước. Về hưu tôi còn nhiều việc hơn để làm.
Già ơi…chào bạn!
Ghi chú:
Cuối tháng 7, đầu tháng 8 vừa rồi, một đoàn chuyên viên O2TV thuộc Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đã có một chuyến “hành phương Nam” để thực hiện một loạt chương trình, trong đó có 2 buổi thu hình đề tài “Già ơi… Chào bạn!” và “ Già sao cho… sướng” với tôi, một người già thứ thiệt ở Saigon. Từ nhiều năm nay, tôi vốn là “khách mời” khá thân quen với O2TV về các vấn đề sức khỏe tuổi mới lớn, sức khỏe người cao tuổi!
Tôi vẫn đánh giá cao O2TV, một chương trình truyền hình có nhiều khán giả, rất tốt để đẩy mạnh giáo dục sức khỏe và nâng cao sức khỏe cho người dân. Tuy vậy, tôi vẫn thường nhắc phải luôn cảnh giác, đừng biến O2TV thành một kênh “hù dọa” người dân để “bán thuốc”!
Trong đợt thu hình lần này, tôi yêu cầu không có… kịch bản trước, như vậy sẽ tự nhiên và sinh động hơn. Tôi cũng yêu cầu với đề tài này nên có một MC… đứng tuổi, không cần “chân dài”, nhưng nắm vững vấn đề. Vậy là tôi có dịp trao đổi với cô Tường Lan, một MC “mới toanh” của Tuổi Vàng. Tường Lan là một cô giáo dạy văn, dạy nhạc, rất nhạy bén và hoạt bát… Tôi gởi cô cuốn “Già ơi… Chào bạn!” để đọc trước. Cuộc trao đổi giữa chúng tôi khá sinh động, gần như có thể tiếp tục mãi nếu thời lượng cho phép.
Dĩ nhiên, khi về, Đài sẽ cắt xén, biên tập – thu hình 45 phút có khi chỉ lấy15 phút- rồi chèn các cảnh quay khác gọi là “clip” hay “tiểu phẩm” gì đó theo một format có sẵn, mà theo tôi, như vậy nhiều khi thiếu đi chiều sâu cần thiết.
Tôi đã ghi băng buổi trao đổi này, và nghĩ rằng nên gởi đến các bạn bè mình để nghe “mộc” trước cho vui.
Vậy nha!
Đỗ Hồng Ngọc
(15.8.2012)
Bạn có thể nghe audio bên dưới:
“THANH THẢN, TỰ TẠI, LÀ HẠNH PHÚC”
Tú Lan trò chuyện với BS Đỗ Hồng Ngọc
(Báo DƯỢC & Mỹ Phẩm, BYT, Số tháng 4/2012
Thật là thú vị khi được trò chuyện với một người tinh tế, dí dỏm và yêu trẻ thơ… càng thú vị hơn khi người ấy lại là một nhà khoa học. Không những giúp cho người bệnh bớt bệnh mà còn giúp họ bớt khổ là cái tâm của vị “từ mẫu”, thầy thuốc ưu tú Đỗ Hồng Ngọc. Có lẽ không nhiều người Việt Nam có nhiều danh xưng như ông: một Đỗ Hồng Ngọc bác sĩ, nhà thơ; một Đỗ Hồng Ngọc viết văn, làm báo và một Đỗ Hồng Ngọc viết về Phật học… Thông thường mỗi nhà văn, nhà thơ có một đối tượng “fan” hâm mộ nhất định nhưng bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc lại chinh phục được mọi giới, mọi lứa tuổi từ các em tuổi mực tím mộng mơ, đến các bà bầu ục ịch và cũng chẳng tha các vị sồn sồn hay qúi vị lão niên bởi ông chính là tác giả của những tác phẩm đem lại cho mọi người tiếng cười, cảm giác dễ chịu cùng những lời khuyên đời thường, dung dị và khoa học.
• Là bác sĩ nhi khoa và nhà tư vấn của tuổi mực tím, tuổi trưởng thành và cả tuổi trăng xế…. rất được yêu mến và tin tưởng, bác sĩ vui lòng chia sẻ bí quyết “lấy lòng” mỗi thế hệ khác nhau của mình được không ạ?
“Lấy lòng” ư? Sao phải “lấy lòng”? “Lấy lòng” để làm gì? Một người viết mà nhằm “lấy lòng” một ai đó thì tôi tin khó mà “lấy” được, trái lại có khi còn bị side- effect, bị sốc phản vệ nữa ấy chứ! Thực ra, nếu có “lấy lòng”, ấy là lấy lòng mình, từ lòng mình mà viết ra. Viết chân thành, từ những trải nghiệm riêng tư thì lạ thay lại gặp gỡ những tấm lòng. Khi tôi viết cho tuổi mới lớn, tôi sống ở tuổi “mới lớn”, khi tôi viết cho tuổi gió heo may, tôi đang sống với gió heo may và khi tôi viết già ơi… chào bạn, ấy là lúc tôi đang gậm nhấm, “thưởng thức” cái già của chính mình. Tôi không có khả năng hư cấu nên không viết được tiểu thuyết!
• Trong xã hội ngày nay, bác sĩ có nhận xét gì về phương châm sống của mỗi thế hệ trẻ, già và chớm già?
Xã hội nào mà chẳng có sự cách biệt của các lứa tuổi? Sự cách biệt này đến từ sinh lý, tâm lý và nhất là từ xã hội. Ngày xưa, sự cách biệt ít… cách biệt như bây giờ vì người ta sống lặng lẽ trong lũy tre làng. Ngày nay thế giới phẳng, toàn cầu hóa, trái đất nhỏ lại trong lòng bàn tay thì lạ thay sự cách biệt giữa các thế hệ càng giãn xa ra. Phương châm sống của các thế hệ ngày càng khác nhau đến nỗi gần như không hiểu nhau. Mỗi thế hệ có một thế giới riêng. Nhưng, ngộ thay, thời gian sẽ khỏa lấp sự cách biệt này. Dù kỹ thuật học có phát triển đến thế nào, đời sống vật chất, tiện nghi, tốc độ có thế nào đi nữa, thì hai ngàn năm trước và mãi mãi về sau này, con người vẫn cứ thất tình lục dục, vẫn cứ khổ đau vì… sinh lão bệnh tử phải không? Một người hai mươi tuổi hôm nay một hôm bỗng thấy mình bốn mươi rồi sáu mươi… mau lắm! Vấn đề là sống sao cho mình và mọi người được an lạc, hạnh phúc, phù hợp với tâm sinh lý của từng lứa tuổi.
• Bác sĩ thuần túy chỉ có thể chữa bệnh cho vài trăm người, nhưng làm bác sĩ viết báo thì có thể phòng bệnh và chữa bệnh cho hàng ngàn, hàng triệu người. Có phải vì “sứ mệnh” này mà bác sĩ đã viết không mệt mỏi?
Không. Chẳng có “sứ mệnh” gì cả! Tôi làm trưởng phòng Cấp cứu tại bệnh viện Nhi đồng Saigon (nay là Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM) một thời gian khá lâu. Hàng ngày trông thấy bao nhiêu là trường hợp trẻ con bị bệnh hoạn tử vong oan ức có thể phòng tránh được, vì thế mà tôi thấy phải làm gì đó để giúp các bà mẹ. Vậy là tôi viết. Khi nhớ lại những sai lầm của mình ở tuổi mới lớn, tôi lại viết để chia sẻ cùng các em. Rồi khi tuổi già bóng xế, tôi lại viết cho bạn bè cùng lứa. Thực ra, viết, trước hết là cho mình, tự “chữa bệnh” cho mình cái đã, rồi mới dám chia sẻ với người khác. Giống như người xưa tự nếm thuốc rồi mới dám… kê đơn. Không có cái “sứ mệnh” gì ở đây cả, không có sự rao giảng gì ở đây cả, mà chỉ là sự thầm thì nho nhỏ. Có lần một bé 15 tuổi ở Bến Tre viết cho tôi nói cha mẹ em thường cãi cọ, gây gổ cả ngày, em tặng họ cuốn “Gió heo may đã về” , từ đó gia đình êm ấm lại, có nhiều tiếng cười hơn… Vậy là vui rồi phải không? Nhưng như Hải Thương Lãn Ông đã từng nói: “Cho thuốc chữa bệnh thì cứu được một người còn viết sách truyền phương thì giúp đời vô tận, tác động càng lớn thì trách nhiệm càng to, nhỡ có sai sót chút gì thì tội không phải nhỏ”. Người viết sách, làm báo về y học phải luôn nhớ lời căn dặn này vậy!
• Viết về Thiền học, Phật học có phải là một sứ mệnh khác của bác sĩ không ạ?
Cũng vậy. Khi tôi bị một vố bệnh nặng – tai biến mạch máu não, phải mổ cấp cứu- sau đó tôi đã tìm cách tự chữa trị cho mình. Tôi biết trường hợp này thuốc men chỉ là phụ, cái chính là thay đổi nếp sống, thay đổi nếp nghĩ, nếp nhìn. Tôi tìm đến Thiền học, Phật học là vì thế. Mình là bác sĩ, bất quá chữa được một phần cái “đau” còn cái “khổ” mình không chữa được. Có một bậc thầy, một y vương là Phật, sao không học nhỉ? Lại có một vị Bồ Tát rất dễ thương tên là Dược Vương- vị thuốc vua- sao không học nhỉ? Vậy là tôi học. Rồi chia sẻ, bàn bạc, trao đổi lẫn nhau giữa bạn bè anh em, những người đồng bệnh tương lân.
• Bác sĩ định nghĩa thiền và yoga khác nhau thế nào?
Krishnamurti bảo cái gì có định nghĩa thì cái đó thiếu sót một cách đáng tiếc. Tại sao phải định nghĩa? Khi định nghĩa thì ta đã khái niệm hóa nó, đã cắt xén nó, khu trú nó rồi. Mà cây đời thì mãi mãi xanh tươi! Với tôi, do tuổi tác và tính cách, thấy mình hợp với Thiền hơn vì nó tĩnh lặng, giản đơn mà sâu sắc. Người nào phù hợp với phương pháp nào thì phương pháp đó là tốt nhất. Không nên so sánh. Hãy “nhúng chìm” vào nó, trải nghiệm và cảm nghiệm nó cho riêng mình.
• Người ta vẫn quảng bá các bài tập yoga tốt cho sức khỏe và sắc đẹp, sao không thấy bác sĩ giới thiệu với bạn đọc về yoga?
Tôi cũng tin yoga là tốt cho sức khỏe và sắc đẹp. Tôi nghĩ cái đẹp bên trong quý hơn cái đẹp do cắt mắt sửa mũi độn ngực… Yoga có thể làm tăng cái đẹp bên trong lên. Nhưng, trước hết phải phù hợp với tình trạng sinh lý, thể chất, tuổi tác, bệnh lý của mỗi người. Khiên cưỡng có thể nguy hiểm. Ngay cả chạy bộ, một môn thể dục đơn giản nhất mà cũng tốt cho người này không tốt cho người kia. Thấy người ta uốn dẻo thì mình uốn dẻo, không khéo lại vẹo cột sống, vẹo cổ. Mỗi người có nhịp tim, nhịp thở khác nhau, có hệ thần kinh, hệ nội tiết khác nhau. Sợ nhất là các thầy bắt mình phải làm y theo thầy! Nhớ nhắc các bạn đang học thiền, yoga, khí công… điều đó nhé!
• Bác sĩ đánh giá những vấn đề xã hội nào ảnh hưởng mạnh nhất đến sự đau ốm của con người? Theo bác sĩ, chúng ta có thể làm gì?
Môt từ bên trong, một từ bên ngoài. Bên ngoài đó là một môi trường sống ngày càng tệ hại do con người tự tạo ra để… hủy diệt chính mình. Họ sẵn sàng phá hủy môi trường sinh thái để phục vụ túi tham. Sự ô nhiễm chúng ta đã biết. Biến đổi khí hậu chúng ta đã biết. Bão lũ triền miên, động đất sóng thần chúng ta đã biết. Tất cả đều do con người làm ra. Chẳng phải tại Trời tại Đất gì cả. Còn cái từ bên trong chính là lòng tham không đáy của chúng ta. Lòng tham này tạo nên một đời sống đầy cạnh tranh, căng thẳng và gây ra vô số bệnh tật, các thứ dịch bệnh không lây như chúng ta đã biết. Nghiên cứu của Harvard cho thấy có đến 60-90% bệnh nhân đến bác sĩ là có nguồn gốc từ stress dù biểu hiện bệnh lý khác nhau. “Đau đâu chữa đó” thì không thể chữa được hết gốc bệnh là vậy. Nhưng làm sao để con người tự nguyện sống tri túc, thiểu dục? Còn lâu!
• Là một bác sĩ nhi khoa, bác sĩ nhận xét thế nào về thế hệ trẻ em ngày nay?
Trẻ em ngày nay sướng như tiên! Vì là tiên nên tốn rất nhiều tiền. Đẻ ra chưa kịp bú mẹ đã thấy sữa nhân tạo được tặng đầy phòng. Toàn các loại sữa “thông minh”! Thế mới biết các thế hệ trước đây “ngu dốt” biết chừng nào! Sữa thông minh cứ ngày một lên giá cũng phải! Trẻ em được cưng chiều hết cỡ, đồ chơi đầy nhóc, toàn đồ chơi sau một thời gian thì phát hiện có hoá chất độc hại… Bệnh nhi trở thành khách hàng, mà khách hàng là Thượng đế, muốn gì được nấy. Cha mẹ “khoán” con cho người giúp việc. Mỗi chút lên mạng tham khảo, ý kiến tùm lum, tẩu hỏa nhập ma. Trẻ được cưng chiều dễ hư. Không biêt sao bây giờ vô sinh hơi nhiều, single mom ngày càng đông. Tuy nhiên phải công nhận trẻ em bây giờ có điều kiện phát triển rất tốt, tiếp cận sớm với kỹ thuật hiện đại nên rất giỏi. Tôi chủ trương cần cho trẻ gần gũi với thiên nhiên càng nhiều càng tốt chứ không thì trẻ chỉ tiếp xúc với thiên nhiên ảo, qua vi tính.
• Một ngày bình thường của bác sĩ là những công việc gì?
Là ăn, ngủ,… À không, tôi vẫn còn dạy học, hiện là Trưởng bộ môn Khoa học hành vi- Giáo dục sức khỏe của trường Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch Tp.HCM. Sáng tập thể dục, hít thở một chút, tự pha cho mình một ly cà phê, đọc vài trang báo, lên mạng lai rai, cao hứng thì viết lách lăng nhăng cái gì đó… Hưu lâu rồi mà! Đôi khi bạn bè kêu đi cà-phê đầu đường góc phố thì đi. Bàn đủ thứ chuyện trên trời dưới đất, toàn chuyên lớn… như chuyện vá tầng ozone, cử tổng thống nước này nước khác, “thường, lạc, ngã, tịnh” v.v…!
• Khi nói về lương của thầy thuốc nhiều người nói: “Muốn làm giàu thì không nên làm ngành y”. Riêng bác sĩ có ý kiến gì?
Tôi nghĩ không ai học y với ý định “làm giàu”. Thời tôi học cách đây nửa thế kỷ, y khoa phải học 7 năm, ra trường với văn bằng Tiến sĩ y khoa quốc gia, chỉ số lương là 720 (Sư phạm học 4 năm, chỉ số 480). Với đồng lương thời đó, người bác sĩ có thể yên tâm chăm sóc bệnh nhân, không cần… phong bì! Y đức ngoài việc học trong trường khi hành nghề còn có Y sĩ đoàn giám sát và bảo vệ. Nghĩa vụ luận y khoa được dạy rất kỹ từ năm thứ 5 trước khi ra trường để biết cách ứng xử với bệnh nhân, với đồng nghiệp và với cộng đồng. Hiện nay, y khoa học 6 năm, ra trường được coi tương đương với cử nhân (4 năm). Còn để được mở phòng mạch, người bác sĩ ngày nay không chỉ cần có Chứng chỉ hành nghề mà còn phải có Giấy phép đăng ký Kinh doanh! Không hiểu tại sao nghề y được coi là “kinh doanh”? Có cách nào tốt hơn chăng, thí dụ “Giấy phép đăng ký Dịch vụ…” ?
• “Người bệnh đến với thầy thuốc không chỉ tìm kiếm những thông tin liên quan đến bệnh tật, đến thuốc men, mà còn mang theo cả những nỗi băn khoăn, lo lắng và sợ hãi…” bác sĩ đã viết như vậy, nhưng bệnh nhân lại cho rằng bác sĩ Việt Nam rất không kiên nhẫn lắng nghe họ nói và thường hay mắng họ. Theo bác sĩ nhận định này có đúng hay không?
Phải coi cái mắng đó là “mắng” yêu hay “mắng” ghét. Tôi thấy có nhiều bệnh nhân bị “mắng” mà rất vui vì biết bác sĩ “mắng” vì mình, thí dụ như khi không tuân y lệnh, sử dụng thuốc men bừa bãi v.v… Mối giao tình thầy thuốc-bệnh nhân mà tốt thì những lời “mắng” này nghe dễ thương, như người thân với người thân. Một bác sĩ làm ở phòng khám nhi một bệnh viện cho biết mỗi sáng anh phải khám cho trên dưới 100 em. Mỗi bệnh nhi chỉ vài phút thôi thì anh đã phải quần quật toát mồ hôi hột, thì giờ đâu mà cười nói hỏi han? Mệt quá hóa quạu, căng thẳng. Dĩ nhiên “mắng” là không nên. Lỗi về phía bác sĩ, về phía ngành y. Cũng có vài bác sĩ thích “ra oai” với bệnh nhân, chẳng qua cũng chỉ vì chưa đủ tự tin. Điều này cũng không nên.
• Bác sĩ có phiền không nếu bạn đọc muốn biết năm nay bác sĩ đã trải qua bao nhiêu cái xuân xanh ạ? Bác sĩ đã phác họa sơ đồ cuộc sống như thế nào để có cuộc sống đẹp nhất ở độ tuổi của mình?
Trong cuốn “Gió heo may đã về” của tôi, Trịnh Công Sơn viết: “Nói với một người trẻ “Tôi già rồi em ạ!” là một điều vô lễ”! Thế nhưng nhà báo trẻ đã hỏi, tôi đành phải “vô lễ” vậy: Tôi đã 73 “xuân xanh” (tuổi ta) bạn ạ. Nhớ Nguyễn Công Trứ ngày xưa ở tuổi này đã… cưới một cô tì thiếp trẻ và: “Tân nhân lục vấn lang niên kỷ/ Ngũ thập niên tiền nhị thập tam”. Cô dâu muốn biết tuổi chàng rễ, Nguyễn tướng công trả lời: “Năm mươi năm trước ta được hai mươi ba tuổi!”. Dĩ nhiên, tôi không có ý định bắt chước Nguyễn tướng công! “Phác họa sơ đồ cuộc sống” ư? Sống thanh thản, tự tại là hạnh phúc rồi, phác họa mà chi?
Cám ơn bác sĩ và chúc bác sĩ nhiều sức khỏe.
Tú Lan
………………………..
(*) Bài đăng trên báo có cắt bớt một câu và một đoạn ngắn.
PHỤ NỮ CHỦ NHẬT số 11 ngày 25.3.2012
Gặp gỡ cuối tuần
Nhắc đến bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, lập tức chúng ta nghĩ ngay đến một nhân vật khá đặc biệt: lãng tử và phiêu bồng trong thơ, dí dỏm và mạch lạc khi viết về y học, trầm mặc và sâu lắng trong tạp bút và thỉnh thoảng ông cũng ký họa chân dung bạn bè…
Gặp ông, dù chỉ trong phút chốc tình cờ hoặc có hẹn trước, thế nào cũng thấy ông cười tươi và từ ánh mắt ấy, dường như luôn có sự quan tâm đến người đối diện. Ông không ồn ào và gần như ít la cà chốn đông người. Và cứ thế, lặng lẽ sống an nhiên và lao động hết mình, ông đã có nhiều tác phẩm quen thuộc với bạn đọc.
Lê Minh Quốc
+ Thưa anh, được biết, nhà văn nổi tiếng Nguiễn Ngu Í là cậu của anh. Thuở mới vào nghề viết, anh có học hỏi được gì từ người cậu rất cá tính, rất lạ lùng, rất “quái kiệt giang hồ” của mình?
Nhiều chứ! Tôi mồ côi cha sớm, lúc 12 tuổi sống trong chùa với bà cô ở Phan Thiết thì ông đến thăm, cho một đống sách báo rồi bắt tôi đi học…! Ngay lúc đó tôi đã thấy mình mê sách báo, muốn làm “nhà văn nhà báo”… như ông rồi! Nhưng tôi lại giấu biệt ông khi những bài thơ đầu tiên của tôi được đăng báo, đến lúc ông biết, ông khen có “giọng điệu” và “ý tưởng” riêng. Sau này, ông coi tôi như một người bạn… văn, có bài nào mới ông bắt tôi nghe và cho ý kiến. Có khi nửa đêm về sáng ông đập cửa, vào lục cơm nguội ăn, tắm rửa, rồi ngồi… chửi “cả và thiên hạ”…Càng lớn tuổi, bệnh điên của ông càng nặng hơn, nhiều đợt phải vào dưỡng trí viện Biên Hòa, nhà thương điên Chợ Quán. Tôi còn nhớ mấy câu thơ của ông: “Ta đi lang thang/ Ta nói tàng tàng/ Ta cười nghinh ngang/ Ta chửi đàng hoàng”…
+ Anh có nghĩ đến lúc nào đó gia đình sẽ in lại tác phẩm của nhà văn Nguiễn Ngu Í ?
Chắc rồi. Nhiều tác phẩm của ông còn có giá trị về văn học sử. Loạt bài phỏng vấn giới văn nghệ sĩ thời đó trên báo Bách khoa mới chỉ in được một cuốn: “Sống và Viết với…”, còn 2 cuốn “Sống và Vẽ với…”, “Sống và Đàn với…” chưa được xuất bản. Gia đình có làm một cuốn “Ngu Í qua ký ức người thân” (1997), với nhiều bài viết của Trần Văn Khê, Huỳnh Văn Tiểng, Bà Tùng Long, Lê Ngộ Châu, Lê Phương Chi, Đỗ Đơn Chiếu, Hoàng Hương Trang, Hồ Trường An, Đỗ Hồng Ngọc, Phan Chính … vẫn chưa được in. Ông cũng có các cuốn tiểu thuyết như Suối Bùn Reo, Khi người chết có mặt v.v…
+ Trước năm 1975, anh đã sáng tác thơ với bút danh Đỗ Nghê. Bài thơ Thư cho bé sơ sinh đã được dư luận lúc ấy đánh giá cao. Đâu là nguồn cảm hứng cho bài thơ này? Có phải nó báo hiệu cho hướng viết lâu dài về sau của anh?
Không. Trước đó tôi cũng đã có những bài thơ đăng trên các báo Bách Khoa, Tình Thương… Nhiều bài cũng được bạn bè “đánh giá cao” như Em còn sống mãi, Tâm sự Lạc Long Quân, Lời ru, Cổ tích về ngôn ngữ v.v… Sau này tôi đã tập hợp in trong tập thơ đầu tay: Tình Người, Ý thức xuất bản, 1967. Bài “Thư cho bé sơ sinh” tôi viết vào năm 1965, khi còn là sinh viên y khoa năm thứ ba, thực tập tại bệnh viện Từ Dũ, khi đỡ được một bé đầu tiên ra đời “mẹ tròn con vuông”. Tôi viết bài thơ ngay tức khắc trong chừng mươi phút, rồi còn cao hứng chép vào sổ phúc trình sau phần bệnh án, bị thầy HNM rầy “đỡ đẻ không lo đỡ đẻ lo làm thơ”! Thế nhưng hôm sau đã thấy bài thơ được ai đó viết lên bảng đen và được nhiều bạn bè đồng nghiệp lưu truyền…
+ Học giả Nguyễn Hiến Lê từng nhận xét về anh: “Một bác sĩ mà lại là một thi sĩ thì luôn luôn làm cho chúng ta ngạc nhiên một cách thú vị!”. Đúng vậy. Là BS y khoa có tư duy rõ ràng, mạch lạc, nhưng trang viết của anh lại nhẹ nhàng bay bổng, lãng đãng như thơ. Bí quyết nào giúp anh có thể hài hòa được hai yếu tố “đối nghịch” ấy?
Tôi không có bí quyết nào cả. Tôi mê văn chương từ thuở nhỏ. Làm thơ, viết báo… từ hồi còn học phổ thông. Lớn lên học làm bác sĩ, một cái nghề như bất cứ cái nghề nào khác trong xã hội. Tôi không tin người ta “học” mà có thể viết văn làm thơ được. Nó phải là cái gì đó sẵn ở trong máu thịt, trong gen, trong… “thần kinh”!
+ Những tập sách Những tật bệnh thông thường trong lứa tuổi học trò, Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng… nay vẫn tái bản đều đặn nhằm đáp ứng nhu cầu bạn đọc. Vậy hóa ra, y học vẫn chưa mấy “tiến bộ” hơn trước, vì những tập sách đó anh đã viết từ mấy chục năm trước?
Kỹ thuật y khoa thì tiến bộ rất nhanh đó chứ, thay tim, thay thận, ghép gan, thụ tinh nhân tạo… nhưng mối quan hệ Thầy thuốc –Bệnh nhân thì không thay đổi mấy, vì ngàn năm trước ngàn năm sau con người vẫn sẽ còn đó những lo âu, sợ hãi, còn đó những khổ đau vì thất tình lục dục, sinh lão bệnh tử… Kỹ thuật y khoa càng tiến bộ thì càng cần hơn tính nhân văn trong y học vì nó đứng trước cái sống cái chết, cái đau cái khổ của kiếp người.
+ Bạn đọc “tuổi mực tím” rất thích được anh tư vấn, xin hỏi anh, hiện nay điều gì đáng lo ngại nhất ở lứa này, về vấn đề tâm sinh lý? Các bậc phụ huynh nên quan tâm đến con em mình vấn đề gì nhất?
Giới tính. Nhiều phụ huynh bây giờ hoảng loạn khi thấy con cái mình bỗng dưng… đồng tính luyến ái hoặc có thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên! Giáo dục giới tính do đó cần được quan tâm đúng mức, cần có một chương trình toàn diện từ gia đình đến học đường, xã hội để trang bị một thái độ sống, một gía trị sống phù hợp văn hóa trong một xã hội chuyển biến nhanh như hiện nay.
+ Các bà mẹ sinh con đầu lòng cũng hay “níu áo” bác sĩ “mát tay” là anh. Anh có đúc kết những sai phạm “chết người” mà thông thường các bà mẹ hay vấp phải? Vậy làm sao để tránh?
Hồi xưa thì do thiếu thông tin, do “dốt nát”, còn bây giờ thì do quá nhiều thông tin, do “thông thái” quá… nên dễ bị lường gạt, dụ dỗ… Bạn thấy đó, “thông tin sức khỏe” bây giờ đầy những quảng cáo “thông minh”- trong thời đại cái gì cũng smart- trên báo đài, trên internet, vừa hù dọa vừa dụ dỗ, con người ngày càng xa lạ với thiên nhiên, với chính mình, trở nên hoang mang, sợ hãi, dễ lọt vào những cái “bẫy” giăng mắc, tiền mất tật mang…
+ Tập sách Gió heo may đã về – viết về tuổi “hườm hườm” tức… “tuổi đá buồn”, anh lấy ca từ Trịnh Công Sơn để đặt các tựa. Vậy, nhạc Trịnh có sức hấp dẫn với anh như thế nào?
Nhạc Trịnh với tôi không chỉ để nghe mà để ngẩm, để ngấm. Nhiều ca từ tôi nghĩ phải ở trong thiền định mới thấy được.
Khi tôi đưa bản thảo Gió heo may đã về cho Trịnh công Sơn đọc, anh viết thêm một đoạn: “Áo xưa dù nhàu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau”. Đó là lời trong bài hát Hạ Trắng của tôi. Bạc đầu có phải đã chớm già không. Theo tôi, bạn Đỗ Hồng Ngọc ạ, đó chỉ là thay đổi một màu tóc. Trời đất có bốn mùa. Con người cũng có những mùa riêng của nó”… (TCS).
+ Tập sách Những người trẻ lạ lùng đọc rất thú vị khi biết về những “riêng tư” của các nhân vật nổi tiếng như Nguyễn Hiến Lê, Trần Văn Khê, Nguyễn Khắc Viện… Để được “trẻ lạ lùng” như vậy, anh có lời khuyên gì với những người đang ở tuổi “chớm già”- nhất là phụ nữ?
Ai rồi cũng “trẻ lạ lùng” như vậy cả nếu sống…lâu và sống hạnh phúc! Vừa rồi tôi có dịp đi nói chuyện với hội người cao tuổi về “Một tuổi già hạnh phúc”. Lúc đầu tôi định đặt tựa bằng một câu hỏi: Có không một tuổi già hạnh phúc? Nhưng sau đó tôi chuyển thành một câu khẳng định. Bởi người ta có thể hạnh phúc khi “trẻ lạ lùng” đó bạn ạ!
+ Già ơi… Chào bạn! là tập sách anh viết lúc đang nằm dưỡng bệnh và cũng để “tự chữa bệnh cho mình” – như anh đã cho biết. Xin hỏi, chẳng lẽ văn chương cũng có khả năng đó sao? cũng có thể giúp con người thanh lọc và chữa bệnh?
Có. Văn chương chẳng đã làm cho người ta rướm lệ, cho người ta hả hê vui sướng đó sao? Nói khác đi văn chương có thể “gây bệnh” hoặc “chữa bệnh”, làm cho người ta thêm đau khổ hay làm cho người ta thêm hạnh phúc được lắm chứ. Nhiều thầy thuốc đã trở thành nhà văn vì có dịp tiếp xúc với “con người” một cách tròn vẹn: thể chất và tâm hồn. Những Tchekov, Lỗ Tấn, Somerset Maugham, Cronin… và ở ta cũng không thiếu.
+ “Trái tim không phải để suy nghĩ. Trái tim là để yêu thương”. Đọc Nghĩ từ trái tim, bạn đọc thấy đậm đà triết lý Phật giáo. Vậy chất “từ bi hỉ xả” có thể giúp con người trị bệnh không?
Được quá đi chứ! Đa số cái bệnh là do cái hoạn, cái đau là do cái khổ mà ra. Cuộc sống đầy stress, căng thẳng, tranh giành, được mất, hơn thua… phát sinh từ lòng tham sân si của mỗi con người. Nếu có một trái tim biết “từ bi hỷ xả” thì mọi thứ đã khác hẳn.
+ Nếu cùng một lúc có ba đối tượng: hài nhi, phụ nữ và ông lão. Cả ba đều cần kíp đến chuyên môn của một bác sĩ. Chỉ được chọn một trong thời điểm “thập tử nhất sinh” ấy, anh chọn đối tượng nào?
Tôi la lên cho có nhiều người đến giúp. Trong cấp cứu y khoa tôi học được như vậy. Phải kêu cứu. Sau đó, đánh giá mức độ nặng nhẹ và khả năng cứu chữa để chọn ưu tiên can thiệp. Không có sự “phân biệt đối xử” trong y khoa. Một cô hoa hậu viêm ruột thừa thì cũng giống như bất cứ một cô gái nào khác viêm ruột thừa thôi!
+ Nếu cho anh chọn một điều ước có tầm ảnh hưởng cho phụ nữ – “một nửa thế giới của đàn ông”, anh sẽ ước gì?
Ước phụ nữ là phụ nữ chớ đừng biến họ thành đàn ông! Hiện nay có lẽ do nhiều phụ nữ biến thành đàn ông quá nên đàn ông bèn có khuynh hướng… biến thành phụ nữ, hoặc đàn ông đi… tìm đàn ông để kết bạn! Rắc rối sinh ra từ đó!
+ Người phụ nữ đẹp, theo anh, cần phải có những yếu tố nào – nhan sắc hay sức khỏe?
Không phải nhan sắc, cũng chẳng phải sức khỏe, mà chính là cái tâm hôn của người đó. Bùi Giáng có lần viết: “Em ơi em đẹp vô cùng/ Vì em có cái lạ lùng bên trong” và tôi thêm “Em ơi em đẹp vô song/ Vì em có cái bên trong lạ lùng”! Cái đẹp bên trong đó mới tạo ra thứ nhan sắc không tàn phai, và chính nó cũng tạo ra sức khỏe, là thứ sảng khoái vế thể chất, tâm thần và xã hội như ta biết. Muốn có cái đẹp bên trong đó, phải rèn luyện, phải học tập… dài lâu, nền nếp. Trong khi sửa mắt sửa mũi, độn ngực độn mông có thể làm ngay tức khắc. Cái đáng lo bây giờ là người đẹp nào cũng giống… người đẹp nào, vì cùng một khuôn mẫu cả!
+ Theo anh, một gia đình như thế nào là có “chất lượng sống”? Tại sao ở VN hiện nay chưa mấy gia đình đạt đến?
“Chất lương sống” là cảm nhận ở mỗi cá nhân, ngoài những tiêu chuẩn chung có thể đo đạc được. Một gia đình gồm những thành viên có “chất lượng sống”, không chắc sẽ là một gia đình có chất lượng sống. Cho nên hỏi “Tại sao ở VN hiện nay chưa mấy gia đình…” tôi không biết trả lời sao. Bạn thử chỉ giùm tôi một vài gia đình có “chất lượng sống” để làm mẫu xem sao nhé? Báo Phụ Nữ có thể làm một hội thảo về vấn đề này được rồi đó.
+ Trong đời sống hằng ngày, anh có tự nhận mình là người chồng hạnh phúc và mẫu mực?
Tôi cũng không trả lời được vì không có cái định nghĩa, cái chuẩn thế nào là người chồng hạnh phúc, thế nào là người chồng mẫu mực. Có người mẫu mực mà không hạnh phúc, có người hạnh phúc mà không mẫu mực. Vả lại, hạnh phúc là gì người ta cũng không biết rõ lắm. Nhiều khi mất hạnh phúc rồi mới biết đó là hạnh phúc. Cho nên, “liệu cơm gắp mắm” thôi bạn ạ. Đòi hỏi quá không được đâu!
+ Bài thơ tình, tạp bút viết xong, ai là người đầu tiên chia sẻ với anh?
Tôi. Tôi chia sẻ với mình. Thường viết xong, tôi để cho nó “hoai” đi, “nguội” đi và sau đó mấy hôm đọc lại bằng một con mắt khác, thấy ổn là được.
+ Một người đàn ông lịch lãm, thành đạt và có tâm hồn như anh chắc có nhiều cô mê như điếu đổ. Anh có bao giờ “say nắng” bởi ai khác ngoài vợ không?
“Say nắng” là một thứ bệnh, có khi phải đi cấp cứu đó bạn ạ! Tóm lại, không nên “say nắng”. Tôi không phải là một người đàn ông lịch lãm như bạn nghĩ, trái lại, hơi quê mùa và cục mịch. Rất lù khù, nhát gái từ hồi còn nhỏ. Còn “thành đạt” theo nghĩa nào còn tùy. Nếu thành đạt là… đại gia, nhà cao cửa rộng thì tôi không có. Tôi sống “tri túc”: “Biết đủ dầu không chi cũng đủ/ Nên lui đã có dịp thì lui” là hai câu thơ của cụ Ưng Bình Thúc Giạ Thị mà tôi rất thích. Cảm ơn bạn đánh giá cao nhưng cho đến giờ này tôi chưa thấy có cô nào mê mình như điếu đổ cả!
+ Anh sinh hoạt hằng ngày như thế nào để có thể luôn giữ được sự bình quân từ tâm hồn đến sức khỏe?
Rất đơn giản. Gần gũi với thiên nhiên chừng nào tốt chừng đó. Tôi nhận ra “hạnh phúc rất đơn sơ” bạn ạ. Sống trong hiện tại, sống trong “chánh niệm” thì sẽ phát hiện nhiều điều hay. Chẳng hạn chỉ cần biết thở “chánh niệm”, bạn sẽ ngạc nhiên:
Lắng nghe hơi thở của mình
Mới hay hơi thở đã nghìn năm xưa…
Một hôm hơi thở tình cờ
Dính vào hạt bụi thành ra của mình
Của mình chẳng phải của mình
Thì ra hơi thở của nghìn năm sau…
Bạn đừng nghĩ nó là thơ và bảo sao thơ gì mà dở ẹc vậy nhé! Nó không phải là thơ đâu. Nó là thở.
+ Nếu được nói về vợ, anh sẽ nói điều gì?
Biết nói gì đây! Cách đây mươi năm, tôi có viết một bài “thơ” tặng vợ như mọi người “làm thơ” hay làm:
Dẫu thế nào đi nữa
Em hãy còn trẻ măng
Dẫu thêm ngàn năm nữa
Em còn thua tuổi anh!
+ Xin cảm ơn anh.
LÊ MINH QUỐC
(nhà thơ)
Báo HÀ NỘI MỚI (CN 26.2.2012)
Đối Thoại Chủ Nhật với BS Đỗ Hồng Ngọc
http://hanoimoi.com.vn/newsdetail/Doi-thoai/539874/%C4%91au-dau-chua-do-se-khong-bao-gio-dut-benh!.htm
“Đau đâu chữa đó” sẽ không bao giờ chữa dứt bệnh!
Ở ông, tài năng y học và văn chương, con người khoa học và con người nghệ sĩ được lồng ghép và bổ trợ lẫn nhau một cách nhuần nhuyễn, dí dỏm mà uyên bác, gần gụi đến bình dị, thú vị đến mức học giả Nguyễn Hiến Lê từng nhận xét: “Một bác sĩ mà lại là một thi sĩ thì luôn luôn làm cho chúng ta ngạc nhiên một cách thú vị!”.
Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc -con người kỳ lạ đó- giờ đã ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy”. Chắt lọc được từ chính những trải nghiệm cuộc sống, ông bảo, bác sĩ chỉ biết “đau đâu chữa đó” thì không bao giờ chữa dứt được bệnh, vì cái “khổ” vẫn ẩn tàng bên trong!
Ngô Sơn
PV: Thú thực, bác sĩ nổi tiếng trong y học với nhiều cuốn sách viết cho bà mẹ trẻ em nhưng tôi suýt nữa gọi bác sĩ là… cô?
Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc (BS ĐHN): Nhiều người cũng lầm như thế. Lúc tôi còn cộng tác ở báo Mực Tím, nhiều em viết thư: ”Thưa cô, em có điều này rất bí mật không dám nói với ai…”. Bây giờ nhiều ông sồn sồn vẫn tưởng tôi là một nữ bác sĩ… trẻ đẹp, đến lúc gặp mặt mới bật ngữa!
Nếu tự phác họa về mình, tôi thấy đó là một ông già mà tóc chưa bạc nhiều và thích viết lách lăng nhăng làm người ta cười… Là một bác sĩ nhà quê đến nỗi người ta không biết là bác sĩ vì toàn hướng dẫn người dân tự bảo vệ và nâng cao sức khỏe của mình để ít phải lệ thuộc vào thầy vào thuốc…
PV: Tôi rất tâm đắc khi bác sĩ nói: “ Kẻ làm thầy thuốc có thể chữa được cái “đau” mà không chữa được cái “khổ”. Có thể chữa được cái “bệnh” mà không chữa được cái “hoạn”.
BS ĐHN: Tiếng Việt mình rất hay bạn ạ! Đau khổ. Bệnh hoạn. Cái đau sinh cái khổ, cái khổ đẻ cái đau… Bác sĩ được học để chữa cái đau. Mấy ai quan tâm đến cái khổ của người bệnh đằng sau cái đau đó? Nghiên cứu gần đây cho thấy 60-80% bệnh nhân đến bác sĩ là có nguyên nhân từ “stress” trong đời sống. Bác sĩ chỉ biết “đau đâu chữa đó” thì không bao giờ chữa dứt được bệnh, hết bệnh này sinh bệnh khác, vì cái “khổ” vẫn ẩn tàng bên trong! Mà cái khổ, không dễ chữa chút nào!
PV: Phải chăng bởi điều này nên bác sĩ bỏ ra 20 năm theo đuổi Bộ môn Khoa học hành vi & Giáo dục sức khỏe (trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch) – bộ môn hầu như không có ở các Đại học Y khoa?
BS ĐHN: Khi mắc bệnh người ta cứ đổ cho vi trùng, vi-rút, nhưng nhiều bệnh tật lại do hành vi lối sống gây ra. Bây giờ người ta bệnh nhiều hơn xưa vì sao? Bởi hành vi lối sống của con người đã thay đổi. Đặc biệt do môi trường thiên nhiên, không khí, nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng. Đời sống căng thẳng gây bệnh tâm thần; ăn uống bất cẩn gây bệnh béo phì, tim mạch; môi trường bê bối gây bệnh ung thư; và các thứ tai nạn, thương tích. Sức khỏe phải là sự “sảng khoái” ở cả ba mặt: thể chất, tâm thần và xã hội.
Khi ở bệnh viện Nhi Đồng, tôi làm ở khoa cấp cứu 16 năm, hàng ngày thấy trẻ con chết nhiều quá nên nghĩ cần phải đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe, nâng cao dân trí để người dân tự biết bảo vệ, chăm sóc sức khỏe mình, gia đình mình. Rời bệnh viện Nhi đồng, tôi về phụ trách Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe suốt hơn 20 năm và đã hình thành Bộ môn Khoa học hành vi- Giáo dục sức khỏe này tại trường Y khoa Phạm Ngọc Thạch.
PV: Bộ môn “không cần thuốc” này có chữa được bệnh?
BS ĐHN: Không hiệu quả trước mắt như mổ xẻ, thuốc men, nhưng hiệu quả bền chặt sâu. “Truyền thông trị liệu”,”Truyền thông thay đổi hành vi” không dễ tí nào! Nó là một khoa học, bao gồm cả tâm lý- xã hội- nhân chủng (văn hóa) ứng dụng vào ngành y, giúp cải thiện mối quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân và nâng cao y đức. Người bệnh không chỉ “đau” mà còn “khổ”. Làm sao người bác sĩ thấy được nỗi khổ sau nỗi đau, để thấu cảm với người bệnh. Một lời nói, một cử chỉ của thầy thuốc có thể làm cho bệnh nặng hơn hay nhẹ đi, vơi đi bạn ạ. Những kỹ năng ứng dụng này phải bằng tâm của người thầy thuốc.
PV: Bác sĩ nhìn thấy gì ở 2 chữ “y đức” hiện nay?
BS ĐHN: Nói y đức suông mà không có tay nghề thì… hại người ta nhiều hơn, làm người ta “đau” nhiều hơn. Còn giỏi kỹ thuật chuyên môn mà thiếu y đức thì làm cho người ta “khổ” nhiều hơn.
Thực tế, bên cạnh những chuyện không hay, đáng tiếc về y đức, đa số các bác sĩ, nhân viên ngành y nói chung âm thầm chịu đựng gian khổ, khó khăn trong đời sống để phục vụ bệnh nhân, phục vụ cộng đồng theo lý tưởng nhân bản mà nghề nghiệp đã truyền trao từ khi khoác lên mình chiếc áo blouse trắng.
Nhưng cũng phải thẳng thắn, tại sao thầy thuốc thường bị đem ra “mổ xẻ”, “răn đe”…? Tại sao mối “quan hệ” đầm ấm ngày nào nay trở thành “cơm không lành canh không ngọt”?
Thời tôi học Y khoa ở Saigon phải học 7 năm, trình luận án với lời thề Hippocrate, được cấp bằng Tiến sĩ y khoa quốc gia. Ngay năm thứ nhất đã học môn Tâm lý- Xã hội ứng dụng. Mối quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân rất được chú trọng có lẽ vì thời đó chưa có nhiều máy móc kỹ thuật cao như bây giờ nên “lâm sàng” được học rất kỹ. Đến năm thứ 5, chúng tôi phải học Nghĩa vụ luận Y khoa để khi ra trường biết cách hành xử với bệnh nhân, với cộng đồng và với đồng nghiệp sao cho tốt, cho đúng. Ra trường thì vào Y sĩ đoàn- một nghiệp đoàn nghề nghiệp- để được giám sát và bảo vệ trong quá trình hành nghề. Đại khái có nhiều điều xưa cũ, nhưng cần thiết ngay cả trong thời đại hiện nay.
PV: Bác sĩ đi theo nghề y, lại bắt duyên nghiệp văn chương thì quả là…
BS ĐHN: Tôi mê làm báo từ hồi học Đệ thất, Đệ lục (lớp 6, lớp 7 bây giờ). Lúc đầu làm báo tường, sau làm báo tập, in ronéo, mỗi năm ra… hai số. Nửa thế kỷ trước, năm 1962, đậu xong Tú Tài II, tôi phân vân trước ngã ba đường: vừa muốn học Y, lại muốn học Sư phạm, học Văn khoa. Sau cùng tôi chọn y, rồi học thêm Văn, rồi viết lách, giảng dạy… lai rai mấy chục năm nay. Tôi nghĩ, y là cái nghề như kỹ sư, thầy giáo… còn “văn” thì phải có cái “máu”, cái “gien” mới được.
PV: Khi viết báo, làm thơ liệu bác sĩ có bị cản trở bởi “cây kim tiêm, con dao mổ”?
BS ĐHN: Trái lại, nó còn “hỗ trợ” quấn quít lấy nhau, bổ sung cho nhau. Giống như đất sét thì phải có nước mới nặn nên hình được. Y khoa là một khoa học nhưng cũng là một nghệ thuật mà! Ai bảo người nghệ sĩ không yêu nghề, không nghiêm túc còn vị thầy thuốc sao lại không thể có tâm hồn bay bỗng… nhỉ? Dĩ nhiên khi viết về y học thì phải hết sức thận trọng, chính xác và phải luôn quan tâm tới góc cạnh tâm lý xã hội của vấn đề chứ không đơn thuần chỉ ở góc độ bệnh lý. Khi làm thơ, viết tùy bút chẳng hạn thì có thể tự cho phép mình bay bỗng hơn… Cronin, Lỗ Tấn, Sommerset Maugham… đều là thầy thuốc cả đó chứ!
PV: Viết sách y học, bác sĩ tả việc khám, chữa bệnh với ngôn từ rất “sống” rất hình ảnh như “ nếu phân cứng, lục cục lòn hòn như cứt dê và mỗi lần đi bé phải rặn ì ạch đỏ mặt tía tai” hay “Khám chữa bệnh cho trẻ con có cái thú là chúng không… biết nói, thỉnh thoảng còn giật kiếng cận và ống nghe của mình, lúc cao hứng còn… “tè” vào mặt mình..” hoặc “ Một bà mẹ có con bị bón bao giờ cũng khổ sở bứt rứt, thấy con ì ạch mãi không ra cũng bặm môi bặm miệng rặn giùm con..” Tại sao bác sĩ không dùng thuật ngữ y khoa để “ an toàn” hơn? Phải chăng đó là sự kết hợp giữa nghệ thuật và y học?
BS ĐHN : “An toàn” hơn là sao? Tôi phải chọn thứ ngôn ngữ nào mà người đọc dễ hiểu nhất thế thôi. Tôi viết với sự chân thành và thấu cảm, nên bạn đọc của tôi khi đọc thấy có mình trong đó. Mỗi khi viết, tôi thấy mình không phải… viết mà đang trực tiếp được trò chuyện, trao đổi với người đọc của mình.
PV : Rất nhiều người bất ngờ khi trang web www.dohongngoc.com/web/ có lượng độc giả lớn (đã có 186.198 lượt người truy cập với 400.709 trang được đọc) lại của một “ông lão” đã ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy” với những ngôn từ dí dỏm mà uyên thâm. Bác sĩ nghĩ gì về thế giới phẳng?
BS ĐHN: Không lẽ thế giới phẳng chỉ dành riêng cho giới trẻ thôi sao? Nhưng dựa vào đâu để phân định già hay trẻ? Nói như André Maurois, có người mới 20 đã quá già trong khi người 80 hãy còn rất trẻ!
Thực ra tôi mù tịt công nghệ thông tin. Tôi cũng không ưa cuộc sống ảo. Nhưng rồi do nhu cầu nghiên cứu, học hỏi, tôi cũng phải mò mẫm lên mạng lai rai. Bỗng thấy ngày càng nhiều những bài viết, những sách… của mình xuất hiện. Có nhiều chỗ sai sót, nhiều chỗ khuyết danh, tam sao thất bổn! Từ đó, mơ ước có cách nào gom góp lại, phân lọai ra, bổ sung thêm… để chính thức thành một tập tư liệu “động”, có thể chia sẻ với mọi người, làm chỗ giao lưu với bạn bè, tương tác với bạn đọc gần xa. Vả lại, thêm tuổi tác, có khi cũng cần thêm chút bận rộn nào chăng?…Năm 2009, có một bạn trẻ không quen biết “meo” tôi nói em đọc tôi từ hồi còn nhỏ trên Mực Tím, sẵn sàng giúp tôi làm một trang web. Và rồi chỉ vài hôm sau, đã thấy xuất hiện www.dohongngoc.com/web/ coi cũng ngồ ngộ.
PV: 3 năm với “.com” rồi! Thế giới phẳng trong mắt của bác sĩ thế nào?
BS ĐHN: Ban ngày thấy bạn bè trong nước, ban đêm thì bè bạn khắp năm châu! Thế giới phẳng giúp mọi người gần gũi nhau một cách kỳ lạ và giúp ta có cơ hội học hỏi không ngừng, nó làm cho mình thấy có… trách nhiệm hơn với những bày tỏ, viết lách của mình. Trái đất vẫn tròn, nhưng ngày càng nhỏ lại.
Các bạn trẻ SGC (Nhà cung cấp tên miền Việt Nam và quốc tế) bảo trang web đã được cái gì đó xếp vào hạng khá, 4/7 thì phải. Tôi hoàn toàn không hiểu ý nghĩa chuyện xếp hạng này. Không cần thiết và cũng không nên xếp hạng. Có một người bạn sẻ chia, ấy đã là hạnh phúc. Đo đếm mà chi!
Có người đề nghị nên thay đổi diện mạo cho nó hấp dẫn hơn. Thay đổi chi? Nhìn vào biết ngay là “nhà” của một ông già lười. Lúc cao hứng ba bốn bài một lúc, lâu chẳng có bài nào. Có bài đăng rồi quên đăng lại! Có người khuyên nên tổ chức trang cho có bài bản, xếp đặt cho nó đàng hoàng, dễ tìm kiếm v.v… Ối trời, bừa bãi là một sự sảng khoái khó có được trong thời buổi này, ở lứa tuổi này!
PV: Xin cảm ơn bác sĩ
Ngô Sơn
Ghi chú: Mới đó đã lại đến Mùa thi nữa rồi!
Thanh Nien Online gởi tôi mấy câu hỏi gọi là “Tư vấn mùa thi”, xin chia sẻ nơi đây cùng các bạn.
Thanh Niên Online
Ăn uống, ngủ nghỉ như thế nào để đảm bảo sức khỏe cho thí sinh
trong kỳ thi tuyển sinh ĐH-CĐ năm 2012.
1. Đây là thời kỳ các sĩ tử tăng tốc cho việc ôn thi ĐH-CĐ. Vấn đề sức khỏe được đặt ra. Theo bác sĩ, cần một chế độ dinh dưỡng như thế nào để đảm bảo sức khỏe ôn thi?
“Sức khỏe” đâu chỉ là chuyện có “một chế độ dinh dưỡng” như thế nào! Sức khỏe đâu chỉ nên quan tâm lúc học ôn thi ĐH-CĐ? Sức khỏe là một sự “sảng khoái” toàn diện về thể chất (physical), tâm thần (mental) và xã hội (social)!…Chế độ dinh dưỡng chỉ là một khía cạnh nhỏ của sự sảng khoái đó thôi. Trẻ không chỉ cần phải ăn đủ và ăn đúng, mà còn phải không thiếu không thừa. Ăn đầy đủ năng lượng (calori) và cân đối, tức đầy đủ các chất đạm, đường, dầu, rau trái. Trẻ còn cần không khí trong lành để hít thở. Và quan trọng hơn, cần một “không khí gia đình” êm ấm, không bị căng thẳng bởi sức ép của cha mẹ, ông bà, thầy cô giáo, buộc phải thế này thế khác. Nào phải thi cho đậu, nào phải đạt điểm cho cao, nào phải vào cho được trường này trường nọ! Để có sức khỏe ôn thi còn cần phải ngủ đầy đủ. Ngủ nhiều nữa là khác để đầu óc được thảnh thơi, tỉnh táo, tiếp nhận bài học dễ dàng. Chớ cứ ráng thức khuya mà học, cột tóc vào ghế mà học cho khỏi ngủ gục thì đầu óc càng mụ mẩm, dễ bị tâm thần về sau dù có đậu hai ba bằng tiến sĩ!
2. Theo Bác sĩ giữa việc ăn, ngủ, nghỉ có tác động như thế nào đến chuyện ôn thi của thí sinh. Đặc biệt là áp lực chọn trường, ngành dự thi?
Hai chuyện này đâu có ăn nhập gì với nhau! “Áp lực” chọn trường, ngành dự thi là một chuyện hết sức vô lý. Tại sao lại áp lực, lại ép buộc trẻ phải học ngành này ngành kia khi trẻ thích ngành khác? Có em học bác sĩ để cha mẹ vui lòng, sau đó bỏ nghề ra làm kinh doanh, giàu quá cỡ… cha mẹ vui lòng hơn! Có em học để làm luật sư, sau thành ca sỹ, tiếng tăm vang dội hơn nhiều. Ép dầu ép mỡ ai nỡ ép… “ngành”? Nghề này nghề kia nhiều khi do cái nghiệp mà ra. Cha mẹ sinh con trời sinh tính! Tôi cho rằng cha mẹ ngày nay không ai dại gì gây áp lực bất lợi cho trẻ. Nhiều trẻ đã bị tâm thần, đau khổ triền miên, ân hận cả đời, oán trách cha mẹ… vì đã “chọn nghiệp” sai, vì cha mẹ cưỡng ép v.v…
Ăn, ngủ, nghỉ… trong thời gian ôn thi là rất quan trọng. Bất cứ thi ngành nào, trường nào. Cơ thể ta như con ngựa kéo xe, có cho nó ăn đầy đủ, ngủ nghỉ đầy đủ… thì nó mới có sức mà kéo, nếu không nó bỏ ta ngang xương giữa đường thôi! Nhưng, tại sao phải đợi dến thời gian học thi mới lo chuyện ăn, ngủ, nghỉ… nhỉ? Nước đến chân mới nhảy thường khi không kịp!
3. Chế độ ăn uống hàng ngày cho các thí sinh như thế nào là hợp lý?
Không cần gì đặc biệt cả. Ngày thường thế nào thì những ngày ôn thi cũng thế thôi. Đừng có bày đặt nọ kia. Cả năm không ngó ngàng, tới ngày thi bày đặt vổ về như gà đá, gà chọi! Cứ đói thì ăn, khát thì uống. Thèm thứ gì ăn thứ đó, vì nhu cầu cơ thể đang cần, miễn là đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm! Học thi, cần nhất là “ăn” không khí trong lành. Sáng sớm, thể dục, tắm rửa, thở bụng- đưa hơi xuống huyệt “đan điền”- rồi ngồi vào học (nằm học, đi học, đứng học… cách nào cũng được, miễn là thấy thoải mái). Sau không khí là đường, nước và Vitamin C. Chỉ cần một vài ly chanh đường là đủ cho thí sinh ôn thi rồi vì trong chanh, cam, chuối, cóc…có nhiều viatmin C lắm. Tự pha lấy mà uống. Lại không tốn tiền. Đừng có bày đặt nhõng nhẽo, đòi mẹ phải khuấy cho, “người yêu” phải khuấy cho mới chịu uống! Mấy em bày đặt, kiểu cọ, thì thường thi rớt vì mất thì giờ, vì sinh sự. Thèm chè, cứ ăn chè; thèm trứng, cứ ăn trứng…Thịt, cá, trứng, sữa, đậu… đều có nhiều protein (chất đạm). Quen ăn món gì thì cứ ăn món đó. Lâu nay không uống sữa, học thi bày đặt uống sữa… thông minh, thế nào cũng sình bụng, đau bụng, ỉa chảy. “Thông minh” đâu không thấy chỉ thấy “ngu dốt” thêm! Các loại thuốc giúp trí nhớ nọ kia chủ yếu làm cho ỷ lại, mau quên!
4. Có nhiều trường hợp các thí sinh bị cha mẹ “ép” ăn uống quá mức cần thiết. Ngược lại, có nhiều thí sinh không được cha mẹ để ý đến chuyện ăn uống trong giai đoạn này. Vậy, lời khuyên của bác sĩ đối với cha mẹ thí sinh?
Hãy để trẻ tự nhiên. Tự nhiên thì bao giờ cũng sảng khoái hơn là bị ép buộc. Không gì khó chịu cho bằng đang học ngon trớn mà bị kêu đi ăn, đi uống. Mất thì giờ, mất “tập trung”, rất khó lặp lại “không khí học tập” lúc đó. Cha mẹ quan tâm chỉ cần tăng cường vài món trẻ vẫn ưa thích hàng ngày như trứng vịt, chè đậu… Thích ăn trứng, cứ ăn, miễn là trứng không bị H5N1. Không phải vì ăn trứng gà trứng vịt mà bị không điểm đâu! Trứng rất bổ. Cũng không phải nhờ ăn chè đậu mà đậu đâu. Đậu cũng rất bổ. Tóm lại, không nên dị đoan mê tín.
5. Bác sĩ đã gặp trường hợp nào bị sa sút tinh thần, thể chất trong thời kỳ ôn thi mà có liên quan đến chế độ ăn hàng ngày chưa ạ? Nếu có, BS có thể dẫn chứng cụ thể?
Có. Thí dụ nhịn ăn nhịn uống dễ bị hạ đường huyết (hypoglycémie), tới ngày thi té xỉu trong phòng hoặc bị co giật đùng đùng phải đưa vào bệnh viện cấp cứu, rồi cho là “xui xẻo”. Có khi gần ngày thi ăn uống linh tinh bị “Táo Tháo” đuổi, ói mửa, ôm bụng chạy ra chạy vào, không còn đầu óc đâu để thi rồi cho là tại “số trời”!
Ăn, ngủ là hai chuyện rất quan trọng trong thời gian học thi. Ăn đủ, ngủ đủ là tốt nhất. Ăn đủ thì có calori để học, ngủ đủ thì não bô được “sạc pin” tốt, không “chai”, không bị hết pin đột ngột.
6. Lời khuyên của Bác sĩ đến các sĩ tử trước áp lực thi cử sắp tới?
Thi cử? Chuyện dễ òm. Không có gì phải “ầm ỉ” cả! Đậu cũng tốt, không đậu cũng tốt. Điều quan trọng là đã thực sự cố gắng hết mình! Thua keo này bày keo khác. Không học trường này thì học trường kia. Đời còn dài. Biết ra sao ngày sau? Que sera sera. Học là chuyện suốt đời mà!
Có hai điều đáng sợ: Một là không thích học ngành này mà bị ép phải học, ép phải thi cho đậu. Thiệt là vô duyên! Có em thích làm bác sĩ, kỹ sư… nhưng cũng có em thích làm ca sĩ, họa sĩ… Nhiều em thất bại ở trường thi mà lại rất thành công ở trường đời!
Hai là cha mẹ ngày xưa thi rớt… triền miên, nay lại muốn con hay con giỏi, thi đâu đậu đó cho nở mặt nở mũi với đời! Như vậy là bất công. Cái đó là ích kỷ, là thương mình chớ không phải thương con! Cha mẹ không nên cưỡng ép con. Trong lúc học thi, cha mẹ tử tế sẽ nhắc con: Thi “chơi” thôi nha. Đậu cũng tốt, không đậu cũng tốt, miễn là con đã cố gắng hết mình thôi! Được nghe như vậy, trẻ yên tâm, chắc chắn sẽ đậu!
BS. Đỗ Hồng Ngọc trả lời Phương Nga.
(Mùa thi,2012)
“Người thì hưu chớ nghề không hưu…”
Không chỉ là một thầy thuốc giỏi, BS Đỗ Hồng Ngọc còn là một nhà văn- nhà thơ được độc giả cả nước hâm mộ. Giáo Dục TP.HCM đã có buổi trò chuyện thân mật với ông về chuyện học, mối quan hệ thầy thuốc- bệnh nhân, hiến kế và giải pháp giảm tải bệnh viện…
Trần Trọng Tri
(Báo Giáo Dục TP.HCM, 22.2.2012)
1. Bác sĩ có thể kể lại thời cắp sách, cơ duyên vào trường y?
– Nửa thế kỷ trước, năm 1962, tôi đậu xong Tú tài II thì băn khoăn trước ngã ba đường: vừa muốn học y, lại muốn học sư phạm, vừa muốn học văn khoa. Thời đó y khoa, sư phạm thì phải thi, còn văn khoa chỉ cần ghi danh học. Tôi đem băn khoăn này đến hỏi ông Nguyễn Hiến Lê, ông khuyên nên học y để giúp đỡ cụ thể cho gia đình, nếu học giỏi sau này có thể làm “thầy giáo” được và nếu có năng khiếu văn chương, cũng có thể viết lách được…. Thế là tôi thi vào y, và ghi danh học thêm ở văn khoa…!
2. Bác sĩ có thể kể thêm vài kỷ niệm về thời học y thuở đó?
– Hồi đó học y khoa phải 7 năm, tốt nghiệp bằng một buổi trình luận án trang trọng cùng với lời thề Hippocrates (ông tổ nghề y), và được cấp bằng tiến sĩ y khoa quốc gia. Tôi còn nhớ khi thi vào y, ngoài các môn sinh, lý hóa, sinh ngữ… còn có 20 câu hỏi kiến thức tổng quát như: Ông tổ nghề y thế giới tên gì? Ông tổ nghề y Việt Nam tên gì? Ai là người thầy thuốc nổi tiếng thời Tam Quốc? Ai là người thầy thuốc nổi tiếng thời Đông Châu liệt quốc? Thủ đô Brazil là gì? Giá gạo trên thị trường bao nhiêu một ký? Giá than trên thị trường bao nhiêu một ký?…
3. Ủa, sao hỏi giá gạo giá than ở đây?
– Có lẽ người ta muốn biết người bác sĩ tương lai có quan tâm gì đến đời sống xã hội không? Người bác sĩ có thông cảm với nỗi khó khăn của người dân không? Tỷ lệ đậu khoảng 10%. Nhờ sống trong xóm lao động Bàn Cờ, ăn cơm tháng, đọc truyện nhiều nên tôi… thi đậu không khó. Ngay năm thứ 1, chúng tôi đã được học môn tâm lý- xã hội. Học “lâm sàng” trên bệnh nhân rất kỹ – có lẽ vì thời đó chưa có nhiều máy móc kỹ thuật như bây giờ- đến năm thứ 5, được học Nghĩa vụ luận Y khoa (Déontologie médicale) để chuẩn bị khi ra trường biết cách hành nghề sao cho tốt, ứng xử với bệnh nhân, với cộng đồng và với đồng nghiệp như thế nào. Lúc ra trường thì ghi danh vào Y sĩ đoàn– một nghiệp đoàn nghề nghiệp- để được giám sát và bảo vệ trong quá trình hành nghề của người thầy thuốc.
4. Bác sĩ nói thêm về học Văn khoa?
– Tôi ghi danh học thêm Việt Hán ở Đai học Văn khoa Saigon. Sinh viên tự học là chính, muốn tới lớp giờ nào tùy nghi. Hôm nào có các Thầy dạy giỏi, sinh viên ngồi tràn ra hành lang, sân cỏ, đu trên các cửa sổ để nghe giảng… Ngược lại, có hôm vắng hoe. Tôi chỉ theo học Văn khoa một thời gian ngắn, vì học y nặng quá! Sau này, tôi có học thêm xã hội học ở Đại học Vạn Hạnh khi sắp ra trường bên y. Tôi mê học, một cái “tật” bây giờ cũng chưa bỏ được. Rồi tôi đi “dạy học”…
5. Đi dạy học ư?
– Phải. Sinh viên nghèo, phải dạy học kiếm sống chứ. Từ năm thứ hai, tôi đi dạy thêm ở một trường tư. Dạy vạn vật học cho lớp đệ thất, đệ lục (lớp 6, lớp 7 bây giờ). Dễ thôi mà. Vẽ đẹp, kể chuyện hay là… thành công rồi. Nhưng thú vị là ở năm thứ ba y khoa, tôi lại đi dạy môn… văn nữa! Toàn những thứ tôi mê, nên cũng không khó!
6.Hiện nay không còn công tác trong ngành y nhưng có những kỷ niệm vui, buồn trong nghề bác sĩ có thể kể lại cho bạn đọc Giáo Dục TP.HCM?
– Tôi công tác ở bệnh viện Nhi đồng Saigon (nay là Nhi Đồng 1) được 16 năm trước khi về phụ trách Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe 20 năm. Sau đó về hưu, vẫn tiếp tục làm “cố vấn” thêm mấy năm nữa. Tóm lại, người thì hưu chớ nghề không hưu. Ở Nhi đồng, tôi làm ở khoa Cấp cứu, thấy trẻ con chết nhiều quá nên nghĩ cần phải đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe, nâng cao dân trí cho người dân biết để tự bảo vệ, chăm sóc sức khỏe mình, phát hiện sớm bệnh tật, chữa trị hiệu quả. Đây là một lãnh vực rất quan trọng hiện nay, khi nhiều thứ bệnh hoạn là do hành vi lối sống gây ra chứ không chỉ cứ “đổ thừa” cho vi trùng là xong! Kỷ niệm vui buồn nhiều lắm, kể sao hết. Điều đáng lo là ngày nay nghề y chuyển hướng “thị trường” hóa rồi, lại không còn được học Nghĩa vụ luận như xưa, không có Y sĩ đoàn để giám sát, bảo vệ nghề nghiệp như xưa. Ngày nay mối quan hệ thầy thuốc-bệnh nhân trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết, thậm chí đã xảy ra những vụ việc đáng tiếc như ta đã biết.
7. Sự quá tải, thiếu thầy, thiếu thuốc ở bệnh viện được xem là nguyên nhân dẫn đến tiêu cực trong ngành. Bác sĩ có hiến kế, giải pháp gì để “gỡ” thực trạng này?
– Người bệnh đến với thầy thuốc trước hết là vì lòng tin, hy vọng được chữa hết nỗi đau và nỗi khổ của mình. Do vậy, dù xa xôi, khó khăn, đắt đỏ… đến mấy họ cũng lặn lội tìm đến. Thực tế không chỉ bệnh viện quá tải mà nhiều nơi chữa bệnh “linh tinh” cũng… quá tải! Một số bệnh viện luôn quá tải không chỉ vì chuyên môn mà cả vì “tiếng tăm”. Muốn giảm quá tải bệnh viện chỉ có cách làm cho mọi người… ít mắc bệnh, tự biết cách phòng tránh, biết cách chữa trị sớm. Nghĩa là phải đẩy mạnh vệ sinh phòng bệnh và nâng cao dân trí.
Mặt khác, do cái “tiếng tăm”, cái “thương hiệu” của một bệnh viện mà người ta đến thì nên bắt chước “phở” và “cà-phê”, mở “đại lý” của bệnh viện đó khắp nơi, miễn là phải đảm bảo chất lượng, đảm bảo quy trình. Với công nghệ thông tin hiện nay, việc “giao lưu” giữa bệnh viện chính và các “đại lý” không phải là vấn đề khó nữa, và chất lượng nhờ đó vẫn đảm bảo thông suốt.
8. Người ta biết Đỗ Hồng Ngọc là một bác sĩ, nhà thơ, nhà báo, nhà tham vấn tâm lý… Trong các “nhà”, bác sĩ thích người ta gọi mình là “nhà” nào nhất?
– “Nhà” giáo bạn ạ.
9. Bác sĩ đã viết nhiều quyển sách bổ ích. Trong năm mới, bác sĩ có dự định gì mới?
– Tôi chưa có dự định gì cả. Vừa mới hết tháng Giêng mà!
Xin cảm ơn bác sĩ.
Ghi chú: Ánh Ngọc, BTV đài PTTH Bình Dương phỏng vấn BS Đỗ Hồng Ngọc một số vấn đề nhân buổi Xuân về Tết đến.
Xin chia sẻ cùng các bạn.
Cái “MẶC”
Đỗ Hồng Ngọc
Một cách nôm na, văn là đẹp, hóa là làm ra. Cái gì không được đẹp thì làm cho nó đẹp ra, cái đó là “văn hóa”. Không chỉ đẹp mà còn tiện lợi, phù hợp với đời sống thường ngày của mọi người, cái đó cũng là văn hóa!
Con người thời ăn lông ở lỗ, trần truồng như nhộng, cảm thấy thoải mái, nhưng sau đó phát hiện ra vài điều bất tiện, diễu qua diễu lại không hay lắm bèn tìm cách che đi cái chỗ cần che. “Xấu che tốt khoe”, nhưng ở đây cái gì tốt, cái gì quý, thì che trước. Bởi nó thường kèm theo những rắc rối không lường được, nhiều khi không cản nổi! Do vậy mà phải giấu nó đi cho đỡ nguy hiểm. Nhưng hình như lá nho hơi nhỏ, chẳng những che không đủ kín mà đôi khi còn bị rách, nhất là khi lá đã khô. Do vậy mà có miếng che khác làm bằng…vỏ cây đập dập, an tòan hơn, rộng rãi hơn, vừa cứng, vừa dày. Hiện nay còn thấy các bộ quần áo bằng vỏ cây đặt ở các viện bảo tàng. Gần đây nghe nói có nơi làm du lích, tái tạo lại các “mode” quần áo bằng vỏ cây cho du khách mặc rất thú vị. Khi có thể kéo sợi, se chỉ, thì người ta có quần áo vải, rồi tơ lụa, rồi chất liệu tổng hợp (nylông)… thậm chí có quần áo làm bằng sô-cô-la, bằng đậu tương (đậu nành), trái cây… trong các buổi trình diễn thời trang hấp dẫn, ai thấy cũng muốn nhai, muốn nuốt. Nhìêu bãi biển ở Âu Châu quy định ai vào đó phải trần truồng. Ở một chỗ ai cũng trần truồng thì một người có mặc quần áo trở nên… lôi cuốn, mọi người sẽ xúm lại coi và…bắt chước. Cũng như gần đây, khi có một vụ cố ý trần truồng hoặc vô tình lộ y gì đó thì lại gây xôn xao.
Văn hóa cũng phải thay đổi, thích nghi sao cho phù hợp. Hoàng hậu, công nương, qúy phi, công chúa… hẳn phải tha thướt lượt là, gấm vóc đoan trang; công nhân thợ dệt dĩ nhiên phải quần áo gọn gàng, tóc ngắn, tránh gây tai nạn. Tazan đóng khố để dễ đu từ cây này sang cây khác kịp cứu mỹ nhân. Thầy thuốc khoác blouse trắng… Một cô y tá xứ Brazil chỉ đội mủ, đeo khẩu trang còn thì trần truồng như nhộng trong lúc chăm sóc bệnh nhân ở phòng cấp cứu đã lập tức bị Nghiệp đoàn điều dưỡng đưa ra tòa!
Hồi xưa, phụ nữ mặc váy chùng, áo buộc dây, cho nên khi cô gái nông thôn lên thành thị về thì Nguyễn Bính la trời: “Áo cài khuy bấm em làm khổ tôi!”. Cũng may, ông không có dịp nhìn các cô mini jupe cũn cỡn, hở rún hớ hênh bây giờ. Nữ sinh hạnh phúc trong chiếc áo dài trắng đơn sơ mà thanh lịch, tự hào tuổi…học trò, thơ ngây, trong trắng. “Nắng Saigòn anh đi mà chợt mát/ Bởi vì em mặc áo lụa Hà đông/ Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng/ Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng” (Nguyên Sa). Chỉ cần đổi cái màu trắng đó sang màu tím thôi đã đủ làm người ta khổ! Hoàng Nguyên kêu lên: “Rồi áo tím qua cầu/ tà áo tím phai màu/ để dòng Hương giang hờ hững cuốn trôi mau”…
Con người dễ mất văn hóa khi để cho bản năng hoành hành. Ăn mặc “mát mẻ” một cách… nghệ thuật thì còn coi được, mát mẻ quá thì nhàm chán. Ở xứ đầy hình ảnh “playboy” thì người ta phải nhờ tới Viagra, Cialis… dù tuổi hãy còn rất trẻ. Tình trạng rối loạn, vô sinh ngày càng toàn cầu hóa, trầm trọng thêm. Cái đó có sự góp phần của văn hóa mặc. Việc truyền giống là cần thiết nên thiên nhiên phải có cách… khen thưởng chút gì đó. Con người thông mình, tận dụng khai thác, lại không cần mùa màng thời tiết chi, lúc nào cũng động được, nên tạo nhiều mối nguy. Kinh tế phát triển, cơm no, cật ấm, thì dễ sinh sự. Làm đẹp nhân tạo ngày càng phát triển, lừa gạt nhau, sử dụng cả những thứ có hại cho sức khỏe, lâu lâu kêu trời vẫn không chừa! Hình thể có thể đẹp ra- dù giả tạo- nhưng cảm xúc thì ngày càng lụi tàn. Hết rồi những huyền nhiệm, những linh thiêng, vốn đã làm nên “văn hoá” cho con người. Khi bình đẳng được hiểu lầm là xóa mọi ranh giới, nữ thành nam, nam thành nữ thì nguy tai! Đàn ông yểu điệu thục nữ, quần là áo lượt…; con gái tay kiếm tay cung… Lúc đó đàn ông sẽ thấy đàn ông hấp dẫn hơn, con gái sẽ thấy con gái hấp dẫn hơn!
Có sự đan xen nhiều thứ văn hóa: văn hóa thống trị, văn hóa nô dịch, văn hóa lai căng, văn hóa cưỡng bức… Khi trái đất trở thành một hòn bi xanh- thế giới nhỏ lại trong lòng bàn tay thì ảnh hưởng văn hoá không thể tránh được.
Nhưng, hãy tôn trọng sự khác biệt. Bảo vệ văn hóa mình. Trước hết, là cái “mặc”.
