Trông người mà gẫm…

Cảm ơn bạn đã đặt một câu hỏi hay về tác hại của vụ tràn dầu ở vịnh Mexico đối với sức khỏe con người và liên hệ đến những vụ việc xâm hại môi trường ở ta gần đây…

Thực ra ở ta thỉnh thoảng cũng có những vụ tàu chìm làm tràn dầu đó chứ- không lớn lắm, nhưng tác hại cũng không phải là nhỏ, đã không hề được đánh giá về vấn đề sức khoẻ của người dân. Bên cạnh đó, những vụ như Vedan chỉ dừng lại ở góc độ kinh tế, chưa nhìn dưới góc độ y tế công cộng.

Truyền hình VTV1 từng chiếu cảnh người dân ở Đà Nẵng đi dọc biển lượm dầu tràn đóng cục, dọn dẹp rác bẩn và ngay tại Vũng Tàu, nhiều hôm dầu loang đầy trên mặt nước, du khách tắm lên thấy người nhớt nhợt, chân dẫm đạp từng mãng dầu đen thui gỡ không ra, khi lên bờ đã thấy người ta để sẵn mấy chai dầu lửa cho mọi người hì hục cạo rửa.

Chúng ta đều biết vụ nổ giàn khoan Deepwater Horizon vừa qua làm tràn dầu lan rộng hơn 200km khắp vịnh Mexico từ Mississipi, Louisiana tới Albama, Florida… là một tại nạn dầu tràn lớn nhất từ trước đến nay ở Mỹ, làm chết 11 người và nhiều người bị thương. Một tiếng nổ khủng khiếp và ngọn lửa phụt lên có thể nhìn thấy từ xa hơn năm mươi cây số, rồi giàn khoan từ từ chìm xuống đáy biển. Cho đến nay dầu tràn ước lượng gần hai trăm triệu thùng. Chuyện đã đưa ra đến quốc hội Mỹ và British Petroleum đã chi 20 tỷ đô la để bồi thường thiệt hại và tìm cách khắc phục. Mãi đến vài ngày trước đây mới chặn được dầu tràn nhờ một nắp đậy- mà dù các van đã được đóng kín nhưng còn phải thử nghiệm về áp suất để xem toàn bộ hệ thống có được hoàn thiện để dầu không bị rò rỉ tiếp nữa không.

Vụ nổ giàn khoan của British Petroleum lần này ở vịnh Mexico đã gây ra tồn hại môi trường nghiệm trọng. Chim muông, thủy sản, cây xanh bị ảnh hưởng, bị hủy hoại. Thiệt hại kinh tế nặng nề nhất: hằng trăm ngàn ngư dân không còn đi đánh bắt cá, thương mại, kỹ nghệ du lịch đình trệ.  Nhưng vấn đề lo âu hàng đầu là ảnh hưởng của vụ tràn dầu  đến sức khỏe của người dân. Đây là điểm mà ta rất cần quan tâm để đánh giá đúng mức sau này khi xảy ra những vụ tàn hại môi trường sinh thái ở ta.

Dầu thô chứa các hợp chất hydrocarbon và một số chất có thể gây ung thư như benzene, toluene và naphthalene như ta đã biết. Hít phải hơi dầu có thể làm cho mắt, mũi, họng, phổi bị kích thích hoặc nếu tiếp xúc với dầu ngoài da sẽ gây viêm da, ung thư da về sau. Trong quá trình can thiệp giảm tác hại, British Petroleum cũng đã sử dụng hơn 300,000 gallons hóa chất nhằm biến mảng dầu trên mặt biển thành các hạt dầu nhỏ bốc hơi hoặc chìm xuống đáy biển. Điều này có thể tiêu diệt tôm cá và làm giảm dưỡng khí trong nước biển gây hậu quả nghiêm trọng về lâu về dài.

Các nhà y học đã nêu lên những nguy cơ: tiếp xúc ngắn hạn thì không có vấn đề gì nghiêm trọng lắm nhưng tiếp xúc lâu dài thì có thể gây nhiều bệnh chứng. Nếu hít, nuốt dầu hoặc dầu ngấm vào da sẽ gây ra chóng mặt, nhức đầu, mệt mỏi, tổn thương thần kinh, rối loạn nhận thức, mất định hướng, suy yếu tứ chi… Dầu cũng gây ảnh hưởng tới các chức năng của thận, phổi và gan.

Một vấn đề khác cũng được lưu ý:  rối loạn tâm thần do vụ tràn dầu! Cộng đồng sẽ gia tăng số người nghiện rượu, ma túy, gia tăng bạo hành gia đình, ly dị và bất an xã hội, nguy cơ bị bệnh “hậu chấn thương do căng thẳng” dẫn tới trầm cảm, tự tử… cũng được ghi nhận. Bệnh tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh hô hấp đều gia tăng đáng kể. Thậm chí đã có người kiện British Petroleum vì từ ngày có vụ tràn dầu, quan hệ tình dục… của họ đã bị trục trặc, do những lo âu, bất mãn, căng thẳng!

Về hậu quả ung thư thì chưa xác định được vì còn cần có thời gian theo dõi, tuy nhiên cũng đã có báo cáo cho là có thể gây tác động lên nhiễm sắc thể. Trẻ con chịu ảnh hưởng vụ dầu tràn nhiều hơn người lớn. Trẻ hít thở nhanh hơn người lớn, bề mặt da lại rộng hơn người lớn (so với thể trọng) nên dễ bị hấp thu chất dầu. Phụ nữ mang thai sống ở vùng dầu tràn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe khi ăn cá biển dù hiện nay chưa xác định được rõ ràng. Ta biết vụ Minamata ở Nhật, do ăn phải cá đã nuốt thủy ngân của một nhà máy thải ra mà về sau bi ngộ độc, tê liệt tứ chi, sinh quái thai v.v… Như vậy ta thấy ngành Y tế công cộng đã lên tiếng về các nguy cơ đối với phụ nữ, trẻ em và vấn đề sức khỏe tâm thần dưới nhiều góc cạnh của người dân trong vùng bị ảnh hưởng ra sao chứ không chỉ dựa vào các trường hợp bệnh chứng lâm sàng cụ thể ở bệnh viện. Bang Louisiana đã đòi British Petroleum chi 10 triệu đô la  cho các dịch vụ tham vấn, tư vấn, điều trị tâm thần cho người dân trong vụ này.

Về bồi thường thiệt hại trực tiếp, đến nay đã có hơn trăm ngàn đơn gởi tới và hơn phân nửa đã được thanh toán với số tiền lên trên 165 triệu đô la. Trong hai tháng vừa qua, mỗi đơn được chấp thuận đã lãnh khẩn cấp mỗi tháng 5000 USD tiền bồi thường thiệt hại (theo BS Nguyễn Ý Đức, VOA).

Còn ở ta thì vụ Vedan chưa biết đến đâu,  các vụ chìm tàu tràn dầu không thấy nhắc tới vấn đề sức khỏe, người trồng rau không dám ăn rau mình trồng, người làm khô cá không dám ăn cá khô mình làm! Vậy đó!

Đỗ Hồng Ngọc