Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, TP HCM
Tham luận của BS Đỗ Hồng Ngọc
Trưởng Bộ môn Khoa học hành vi
& Giáo dục sức khỏe
1. Hãy quan tâm tới “Đầu vào”: Khi nói đến “chuẩn đầu ra” cũng cần phải quan tâm đến “chuẩn đầu vào”. Đầu vào có tốt thì đầu ra mới tốt. Các ĐH Y khoa trên thế giới và trong khu vực rất chú trọng “đầu vào” Y khoa. Họ chọn sinh viên vào trường Y rất kỹ. Tại Mỹ, Canada… và các nuớc phát triển hiện nay, các trường Y khoa đào tạo bác sĩ sau Tú tài ( học 8 năm) hoặc sau Cử nhân (học 4 năm). Thí sinh sau Cử nhân buộc phải có chứng chỉ MCAT (Medical College Admission Test) kèm một số điều kiện khác như điểm học lực, giấy giới thiệu, năng khiếu họat động ngoại khóa (thể thao, văn nghệ…) và còn trải qua một cuộc phỏng vấn sàng lọc. MCAT là một cuộc thi tổng hợp, gồm 4 phần: Vật lý và Hóa vô cơ, Sinh học và Hóa hữu cơ; một trắc nghiệm nhằm đánh giá khả năng suy luận, giải quyết tình huống của thí sinh; và một bài luận văn để đánh giá kỹ năng viết, bình luận, nhận định về một hoặc hai chủ đề cho sẵn. MCAT như vậy không chỉ nhắm đế khảo sát kiến thức các khoa học liên quan đến ngành y mà đặc biệt chú trọng đến các năng lực khác của người thầy thuốc tương lai. Tại Singapore, ngoài hệ đào tạo bác sĩ sau Cử nhân đòi hỏi phải có MCAT như trên thì hệ đào tạo sau phổ thông (Tú tài) cũng sàng lọc đầu vào rất chặt chẽ. Không chỉ dựa vào học lực hàn lâm, điểm của các môn Sinh hoc, Vật lý, Hóa học mà còn xem xét nhiều khía cạnh khác. Điểm của 3 môn khoa học căn bản trên dù cao cũng không được coi là ưu tiên. Nghề y là một nghề đặc biệt, muốn đào tạo người thầy thuốc vừa có năng lưc chuyên môn vừa có lòng nhân ái thì điều kiện tuyển chọn cũng phải đặc biệt. Ngòai các môn Sinh, Lý, Hóa phải đạt điểm A, thí sinh phải qua hai đợt phỏng vấn, một của Hội đồng khoa nhà trường và một của nhóm bác sĩ, điều dưỡng, sinh viên đàn anh. Trước đó thí sinh phải nộp một bộ hồ sơ gồm hai giấy giới thiệu, bản cam kết, một lý lịch họat động ngoại khóa. Hồ sơ này sẽ được nghiên cứu kỹ trước khi phỏng vấn. Thí sinh còn phải viết một bài luận văn về một đề tài cho ngay tại chỗ trong vòng 45 phút để đánh giá trình độ nhận thức, kỹ năng viết của họ.
Năm 1962- cách đây 48 năm- tôi thi vào Y khoa Đại học đường Sài gòn thì ngoài các môn Lý, Hóa, Sinh, Sinh ngữ còn có thi “kiến thức tổng quát” với 20 câu hỏi như: Ai là ông tổ nghề y thế giới? Ai là ông tổ nghề y Việt Nam? Thầy thuốc nổi tiếng thời Tam Quốc tên là gì? Thầy thuốc nổi tiếng thời Xuân Thu tên là gì? Giá gạo trên thị trường bao nhiêu một ký? Giá than trên thị trường bao nhiêu một ký? v.v…
Từ nhiều năm qua, các trường Đại học y khoa của ta từ Bắc chí Nam thi tuyển sinh chỉ 3 môn Toán, Hóa, Sinh. Thí sinh nào giỏi Toán sẽ dễ đậu vào trường y. Hiện nay nhiều người nghĩ nghề y là nghề dễ “hái ra tiền”, không coi học y như là một thiên hướng (vocation) nữa mà coi như một ngành kinh doanh, đầu tư để kiếm lợi nhuận về sau.
Có thể thay đổi cách tuyển sinh “đầu vào” chăng để đầu ra có chất lượng hơn, phù hợp hơn?
2. Hãy quan tâm đến “Hộp đen” (Chương trình đào tạo). Muốn đào tạo ra một thầy thuốc như thế nào là một câu hỏi lớn. Phải chăng ta chỉ cần đào tạo một bác sĩ như một “kỹ thuật viên cao cấp” hay ta muốn đào tạo ra một trí thức ngành y thực sự? Một trí thức, nghiã là một người có tầm suy nghĩ, có tư duy độc lập, có cái nhìn toàn diện về sức khỏe người dân trong một xã hội đang biến chuyển chứ không chỉ khu trú vào kỹ thuật, kỹ năng chữa trị bệnh tật. Trí thức ngành y còn là người nêu cao tấm gương đạo đức y học, tuân thủ nghĩa vụ luận y khoa, ý thức giữ gìn uy tín nghề nghiệp, một nghề nghiệp cao quý, luôn được mọi xã hội tôn trọng từ ngàn xưa.
Chương trình đào tạo y khoa không thể xa rời cuộc sống, xa rời nỗi đau và nỗi khổ của cộng đồng, không thể không gắn liền với kinh tế, văn hóa, xã hội của cộng đồng. Đai học YK Nha Trang chẳng hạn, làm sao lại không quan tâm gì đến sức khỏe và bệnh tật của người dân miền biển? Đại học YK Tây Nguyên ở Darlak làm sao không cần biết đến những đặc điểm văn hóa xã hội, mô hình bệnh tật của người dân miền núi, cao nguyên? Đại học YK Cần Thơ sao lại chẳng quan tâm gì đến cộng đồng miệt vườn, đồng bằng sông Cửu Long? Và cũng vậy, ĐHYK Phạm Ngọc Thạch TP.HCM sao lại không cần biết đến những vấn đề sức khỏe của cả chục triệu dân thành phố ( kể cả nhập cư, quá cảnh) với những đặc điểm rất riêng của nó?
Trên thực tế, ngay từ đầu Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – tiền thân là Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng Cán bộ y tế Thành phố- đã khẳng định mục tiêu đào tạo của mình là “Bác sĩ tổng quát hướng về cộng đồng”, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân thành phố, một trung tâm kinh tế văn hóa xã hội lớn bậc nhất của cả nước, là đầu mối giao lưu quốc tế và khu vực, có những vấn đề sức khỏe phức tạp và riêng biệt.
Đến nay đã có 15 thế hệ bác sĩ được đào tạo dưới mái trường này đang họat động hiệu quả trong mạng lưới y tế thành phố. Tôi còn nhớ để chuẩn bị cho khung chương trình đào tạo mới, “đào tạo dựa vào cộng đồng” này, nhóm chủ chốt phụ trách nội dung – do Bác sĩ Dương Quang Trung, giám đốc Sở Y tế kiêm giám đốc Trung tâm lãnh đạo- có BS Nguyễn Văn Truyền, BS Đỗ Hồng Ngọc, BS Lê Trường Giang, BS Nguyễn Thanh Nguyên, BS Dương Đình Công… đã liên tục có những buổi họp tại nhà Bs Nguyễn Văn Truyền ở Đakao để thiết kế chương trình trong đó có 3 tuần lễ gọi là “Nhập môn Sức khỏe cộng đồng”. Các sinh viên ngay từ bước đầu vào trường đã đựơc giới thiệu hệ thống y tế, đựơc tiếp cận cộng đồng, được đi tham quan các cơ sở phòng bệnh, chữa bệnh… và sau đó là những bài học lý thuyết mang tính định hướng căn bản trên cơ sở phương pháp giáo dục chủ động. Bên cạnh đó, các bộ môn lâm sàng rất được coi trọng, vì thành phố có những cơ sở bệnh viện thực tập và đội ngũ thầy thuốc giỏi là khung cán bộ giảng rất tốt cho công tác đào tạo người thầy thuốc giỏi cả lâm sàng lẫn cộng đồng. Đó là một điểm đặc sắc riêng của trường ĐHYK Phạm Ngọc Thạch cho đến nay vẫn được duy trì.
“Hộp đen” còn phải làm thế nào để tạo cho SV có tinh thần tự học, cầu tiến, có tinh thần phê phán, suy nghĩ độc lập, tinh thần khoa học và gắn bó với cộng đồng?
3. Hãy quan tâm đến “Đầu ra”: Bên cạnh “chuẩn đầu ra” ta bàn hôm nay còn cần quan tâm đến môi trường làm việc của người thầy thuốc. Tôi còn nhớ khi ra trường thời đó, học y khoa 7 năm thì chỉ số lương bác sĩ là 720, còn các đại học 4 năm thì chỉ số lương là 420. Bác sĩ ra trường được cấp một thẻ đặc biệt để có thể đi lại trong giờ giới nghiêm nếu phải trực gác, cấp cứu bệnh nhân. Được xã hội tôn trọng như vậy, người bác sĩ cũng phải tự trọng, giữ uy tín nghề nghiệp. Những năm cuối ở trường y được học Y đức, Nghĩa vụ luận y khoa, ra hành nghề được giám sát bởi một hội đoàn nghề nghiệp (Y sĩ đoàn), vừa bảo vệ quyền lợi vừa điều chỉnh hành vi, thậm chí rút bằng cấp nếu vi phạm lỗi nặng. Bây giờ ra trường lương bác sĩ 6 năm cũng bằng lương cử nhân 4 năm, không có Y sĩ đoàn, không được học Nghĩa vụ luận y khoa, muốn hành nghề phải có giấy phép “Đăng ký kinh doanh”. Nhiều người hỏi tôi: Bác sĩ, mấy anh “kinh doanh” cái gì vậy? Tôi không trả lời được.
………………………………
Ghi chú: Trình bày tại Hội Nghị những nét chính vì không đủ thời gian.
Nay ghi lại đầy đủ để tiện tham khảo. Trân trọng. ĐHN.
Để lại một bình luận