Lời Ngỏ
Một cụ già trên trăm tuổi được nhà báo phỏng vấn bí quyết, cụ cười: Có gì đâu, sáng nào tôi cũng tự hỏi hôm nay mình nên ở Thiên đàng hay Địa ngục đây, rồi ngần ngừ một lúc, tôi chọn Thiên đàng!
Chất lượng cuộc sống ( Quality of life) được định nghĩa là “ những cảm nhận của cá nhân về cuộc sống của họ trong bối cảnh văn hóa và các hệ thống giá trị mà họ đang sống, liên quan đến các mục đích, nguyện vọng, tiêu chuẩn và các mối quan tâm của họ”. (WHO, Tổ chức Sức khỏe Thế giới).
Có một bảng chỉ số giúp đo đạc chất lượng cuộc sống gồm các yếu tố như về thể chất, tâm lý, tính độc lập, quan hệ xã hội và môi trường sống để mỗi người tự đánh giá và tự điều chỉnh, thích nghi.
Trong 2 tuần qua, bạn đánh giá chất lượng cuộc sống của bạn ở mức độ nào? Rất xấu? Xấu? Không tốt không xấu? Tốt? Rất tốt? Trong hai tuần qua, bạn có hài lòng về sức khỏe của bạn không? Ở mức độ nào? Bạn có cảm thấy vui sống, thấy cuộc sống là có ý nghĩa? Bạn có chấp nhận ngoại hình của bạn hiện nay không? Bạn có đủ tiền để đáp ứng nhu cầu hằng ngày không? Bạn có được vui chơi giải trí không? Bạn có đi lại dễ dàng thoải mái không? Bạn có hài lòng về giấc ngủ của mình không? Bạn có hài lòng về mối quan hệ cá nhân của bạn với người chung quanh? Bạn có hài lòng về những điều kiện sống hiện nay? Bạn có thường cảm thấy chán nản, tuyệt vọng, lo âu, trầm cảm…?
Đó là một số câu hỏi trong hàng trăm câu hỏi của bảng đánh giá chất lượng cuộc sống. Thỉnh thoảng ta cũng nên tự hỏi mình những câu như thế, đừng để kêu lên: “…nhìn lại mình đời đã xanh rêu” (TCS)…
Có người hỏi tôi, ở lứa tuổi “xưa nay hiếm”, người ta hay nhắc đến “quỹ thời gian”, bác sĩ có vậy không? Tôi trả lời không. Tôi không có ý niệm có một quỹ thời gian nào đó, bởi tôi không thể biết trước tôi có được bao nhiêu thời gian, đã xài hết bao nhiêu, còn lại bao nhiêu để… lên kế hoạch!
Lần nọ, tôi có dịp làm MC cho một buổi giao lưu của các vị cao tuổi, có bác sĩ-họa sĩ Dương Cẩm Chương, 103 tuổi, nhạc sĩ Trần Văn Khê, 93 tuổi; nhà giáo Đàm Lê Đức, 83 tuổi, nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương, 76 tuổi. Hôm đó, tôi bỗng trở thành người “quá trẻ”. Kinh nghiệm rút ra là nên thường xuyên gặp gỡ những người già để mình được trẻ! Nhưng theo tôi, được làm bạn với những người trẻ… dễ thương mới thực là hạnh phúc của tuổi già! Trịnh Công Sơn cũng viết trong Gió heo may đã về của tôi: “Không có già không có trẻ. Nói với một người trẻ tôi già rồi em ạ là vô lễ…”.
“Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well-being) về thể chất, tâm thần và xã hội, chớ không phải chỉ là không có bệnh hay tật” (WHO). Đây là định nghĩa chung về sức khỏe. Riêng với người già thì định nghĩa có khác một chút: Sức khỏe của người già chủ yếu là phát triển và duy trì được sự sảng khoái và hoạt động chức năng về tâm thần, xã hội và thể chất của họ. Sự khác biệt ở đây là đã đưa yếu tố “tâm thần” lên hàng đầu. Bởi ở tuổi già, thể chất đã rệu rả, mọi thứ dần quá “date”, nên chất lượng cuộc sống nằm chính ở “tâm thần” !
Nghiên cứu cho thấy tuổi già thường có được hạnh phúc khi: Biết từ bi với mình, chấp nhận mình, hiểu luật vô thường của cuộc sống; có ký ức tốt về tuổi thơ và tuổi thanh xuân; được tự tại sắp xếp cuộc sống theo ý riêng, không bị áp đặt; duy trì tốt các mối quan hệ gia đình, bè bạn… Sức khỏe thể chất tương đối tốt thôi, không mong lúc nào cũng “như xưa” được. Tài chánh được tự chủ. Gần gũi với thiên nhiên. Giữ ngọn lửa nhiệt tình, niềm an lạc, thanh thản trong tâm hồn.
Tự tại có lẽ là con đường hạnh phúc nhất của tuổi già. Cho nên “Quán Tự Tạị Bồ-tát” khi chiếu kiến “Ngũ uẩn giai không” thì đã vượt thoát mọi khổ đau ách nạn:
Gate, Gate, Paragate, Parasamgate…!
Vậy nhé,
Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc
(Saigon 2015)
……………………………………………………………………………………………..
Bìa 4:
Già thì khổ, ai cũng biết. Sanh bệnh lão tử! Nhưng già vẫn có thể sướng. Muốn sống lâu thì phải già chớ sao! Già có cái đẹp của già. Trái chín cây bao giờ cũng ngon hơn trái giú ép. Cái sướng đầu tiên của già là biết mình… già, thấy mình già, như trái chín cây thấy mình đang chín trên cây.
Tuy vậy, thực tế, già thì khó mà sướng. Con người ta có khuynh hướng dễ thấy khổ hơn. Một người luôn thấy mình… sướng thì không khéo người ta nghi ngờ hắn có vấn đề… tâm thần!
Nói chung, người già có ba nỗi khổ thường gặp, nếu giải quyết được sẽ giúp họ sống “trăm năm hạnh phúc”:
* Một là thiếu bạn! Nhìn qua nhìn lại, bạn cũ rơi rụng dần… Thiếu bạn, dễ hụt hẫng, cô đơn và dĩ nhiên… cô độc. Từ đó dễ thấy mình bị bỏ rơi, thấy không ai hiểu mình! Quay quắt, căng thẳng, tủi thân. Lúc nào cũng đang như “Gặm một khối căm hờn trong cũi sắt/ Ta nằm dài nghe ngày tháng dần qua…!”(Thế Lữ).
* Hai là thiếu… ăn ! Chuyện ăn uống nên nghe theo mệnh lệnh của… bao tử: “Listen to your body”. Cơ thể nói… thèm ăn cái gì thì nó đang cần cái đó, thiếu cái đó! Nhưng nhớ, ăn là chuyện của văn hóa ! Món ăn gắn với kỷ niệm, gắn với thói quen, gắn với mùi vị từ thuở còn thơ! Người già có thể thích những món ăn…kỳ cục, không sao. Đừng ép! Men tiêu hoá được tiết ra từ tâm hồn chớ không chỉ từ bao tử.
*Ba là thiếu vận động ! Già thì hai chân trở nên nặng nề, như mọc dài ra, biểu không chịu nghe lời ta nữa! Các khớp cứng lại, sưng lên, xương thì mỏng ra, dòn tan, dễ vỡ, dễ gãy…! Ấy cũng bởi cả một thời trai trẻ đã “Đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt…” (Trịnh Công Sơn)! Có một nguyên tắc “Use it or lose it!” . Cái gì không xài thì teo! Bây giờ người ta xài cái đầu nhiều quá, nên “đầu to mà đít teo”. Thật đáng tiếc!
Tóm lại, giải quyết đựơc “ba cái lăng nhăng” đó thì có thể già mà… sướng vậy!
Đỗ Hồng Ngọc
Cảm ơn bác sĩ Đỗ Hòng Ngọc nhiều, về nội dung bài này .
Bác Ngọc ơi,
Đã lâu lắm mới trở lại trang nhà của Bác Ngọc,vô tình đọc thấy câu :” Món ăn gắn liền với kỷ niệm…..men tiêu hoá tiết ra từ tâm hồn chứ không chỉ tiết ra từ bao tử ”
Bác Ngọc cho phép Tuyền được hỏi là Bác Ngọc nói thật theo Y khoa hay nói …đùa ?
Tại vì Tuyền có Bà ngoại đã ngoài 90 ,Bà khó ăn lắm,chọn món ăn cho Bà là cả một vấn đề.
Bà sang Mỹ sống khi đã gần 70, có phải những ký ức về các món ăn ,những kỷ niệm quê nhà khi về già thì lại càng sống mạnh trong trí khiến Bà không muốn ăn những món hiện có tại Mỹ ? Và có phải con cháu phải học nấu ăn những món quê nhà đúng cái gu mà ngày còn trẻ Bà đã từng ăn không hở Bác Ngọc.
Cám ơn Bác Ngọc trước và chúc Bác Ngọc luôn khỏe và hạnh phúc.
Nói thật đó chứ, không đùa đâu. Cám ơn Tuyến Nguyễn.
Cám ơn Bác Ngọc thật nhiều,và Tuyền thấy bài toán này “hóc búa” thật vì tội cho người già đã phải sống xa quê hương quá lâu,ngay cả con cháu trong nhà cũng chưa từng nếm qua những món ăn kỷ niệm ấu thơ của các cụ thì thiệt tình không giúp các cụ được nhiều.
Nếu còn khỏe thì cứ để các Cụ “tự tại”, con cháu chỉ cần tôn trọng sở thích riêng của họ. Thí dụ họ thích ăn mắm tôm, mắm ruốc, cá khô, kho quẹt… thì đừng kêu là hôi, thúi… chịu không nổi, rồi bắt họ phải ăn beurre, fromage… họ cũng chịu không nổi!
Thưa Bác Ngọc,
Gia đình vẫn tôn trong sở thích của Bà,nhưng thí dụ Bà thèm ăn thịt kho trứng,nhưng khi ăn vào thì không đúng hương vị Bà mong đợi hay tưởng tượng trong đầu thì chỉ 1 gấp thôi là buông đũa xuống,lắc đầu…Khổ một nỗi,thịt heo bên xứ Mỹ này phải đông lạnh 6 tháng mới đưa ra chợ bán cho người tiêu dùng,con heo,con bò…đều nuôi công nghiệp thì làm sao thịt thơm,ngon như ở quê nhà những năm trước 1990 ,lúc Bà còn ở trong nước .
Ngoài chuyện sức khỏe ngày một kém,lòng nhớ quê hương – nơi Bà được sinh ra và lớn lên- Bà cũng nhớ bao người thân quen cũ,đôi lúc Bà nhắc hay hỏi những người đó đâu rồi,sao lâu quá không thấy mặt ? Nhiều người đã không còn,cho nên đứng trước Bà những lúc đó chả biết phải nói sao cho đúng,còn ăn uống thì cứ ngày nhịn chả thèm ăn gì,chỉ uống Ensure cho qua bữa,ngày hôm sau đói quá thì mới ăn,và cứ như thế thôi đó Bác Ngọc.
Con chào bác sỹ Đỗ Hồng Ngọc! Hôm nay qua Vnexpress con biết tới cuốn sách của bác. Nhất định con tìm mua, để đọc văn của bác, để dành sau này già hơn thì học tập theo, và đọc để chia sẻ với người già xung quanh ạ. Nhưng còn chưa biết tìm mua ở đâu (con hãy mua sách trên Tiki.vn). Bác chắc không nhớ con đâu nhưng con thì rất nhớ bác, hồi trước con phỏng vấn bác một lần (qua mail thôi), rồi tình cờ gặp được bác khi gia đình bác đi viếng đền Quán Thánh. Thật sự là cũng lâu con mới ghé lại trang web này của bác. Kính chúc bác nhiều sức khỏe, hạnh phúc.
À, cám ơn Tạ Hà. Bác nhớ con rồi. Con vẫn còn làm báo chứ?
Cháu xin chào bác sỹ Đỗ Hồng Ngọc. Cháu muốn mua quyển sách này để tặng mẹ cháu. Mẹ cháu năm nay 60 tuổi, nhưng bị rất nhiều bệnh nào là thoái hóa nhiều đốt sống lưng, viêm khớp gối, thoát vị đĩa đệm, cao huyết áp,.. Hàng ngày đi lại sinh hoạt đau đớn, tinh thần của bà rất bi quan vì bà nghĩ bà là gánh nặng cho con cháu. Thực sự cháu không biết phải nên chữa đông y hay tây y, tây y các bác sỹ chỉ định mổ nhưng cháu e sức khỏe mẹ cháu yếu sợ không chịu được. Cháu không biết nên gửi bài viết này ở mục nào. Mong bác bớt chút thời gian cho cháu vài lời khuyên.
Hy vọng cuốn sách giúp mẹ cháu suy nghĩ tích cực hơn. Cháu chỉ mong sao tuổi già của mẹ cháu bớt khổ. Cháu ở Hà Nội, muốn mua sách này ở các hiệu sách lớn có bán không ạ?
Có cháu ạ. Hoặc cháu có thể mua trên mạng, người ta giao sách đến tận nhà.
Sau tuổi già, nhà văn Đỗ Hồng Ngọc sẽ viết về cái chết?
http://tuoitre.vn/tin/van-hoa-giai-tri/van-hoc-sach/20150812/sau-tuoi-gia-nha-van-do-hong-ngoc-se-viet-ve-cai-chet/947961.html
Cảm ơn Bs Đinh Văn Khai.
Kính chào anh, sáng nay vô tình xem TV chương trình “Chào Ngày Mới” có thấy anh trên TV với mục giới thiệu sách của anh “Già sao cho sướng” em rất xúc động vì đã lâu rồi không gặp anh (em nhớ lần cuối gặp anh trong dịp đi dạo chơi ở đường Hoa Xuân Nguyễn Huệ cũng cách đây 6 năm, anh em mình tay bắt mặt mừng), em cũng rất mừng vì thấy anh vẫn mạnh khỏe như ngày nào, vẫn tinh thần lạc quan yêu đời, vẫn làm việc cống hiến cho xã hội, cho lớp người lớn tuổi (trong đó có em), cho lớp trẻ …
Em rất tâm đắc với anh là vấn đề tuổi thọ (longevity of life) không quan trọng bằng chất lượng cuộc sống (quality of life), nhưng làm thế nào để có được chất lượng cuộc sống thì đó là bài toán nan giải, có muôn vàn cách giải quyết, và cũng còn nhiều bí ẩn chưa hiểu rỏ được !!, Tuy nhiên nhiều khi ngộ được nhưng không thực hiện được…
Chúc anh vẫn mạnh khỏe vẫn đầy nhiệt huyết, vẫn sướng trong tuổi không còn trẻ.
Cảm ơn Bác sĩ Ngươn. Em đã về hưu chưa? Còn làm ở Triều An không? Thời gian qua nhanh lắm. Nhớ hồi em còn ở Nhi Đồng!!
Không biết sách có bán ở đâu không nhỉ. Muốn mua cho ông một cuốn.
Sách ở các nhà sách. Cũng có thể mua trên mạng Internet.