Thiền có lẽ đã có từ rất lâu đời. Có lẽ ngày xa xưa con người tự dưng phát hiện ra những giây phút rơi vào trạng thái sảng khóai, một trạng thái “hỷ lạc” nào đó, nói không được, mà chỉ có thể cảm nhận, trực nhận bởi chính bản thân mình, rồi tích lũy kinh nghiệm, truyền đạt lại cho nhau bằng nhiều cách. Không phải vô cớ mà ngày nay các trung tâm y khoa lớn trên thế giới đưa thiền vào nghiên cứu và ứng dụng như một liệu pháp hữu hiệu chữa trị nhiều thứ bệnh thời đại.
Dù gọi là Thiền (Việt) hay Chan (Hoa), Zen ( Nhật)… thì cũng đều do dịch âm từ Dhyana (Sankrist) hay Jhanas (Pali). Theo ngữ nguyên thì Jha là nhìn, là quán sát hay quan sát và Ana là thở, hơi thở, khí. Vậy, jhanas hay dhyana chính là quán sát hơi thở. Đơn giản vậy mà không giản đơn chút nào!.Vấn đề là tại sao và cách nào để chỉ từ một việc có vẻ rất giản đơn là quán sát hơi thở lại có thể dẫn tới những hiệu quả kỳ diệu?
Thật ra thì quán sát cái gì cũng được nhưng hơi thở dễ quan sát nhất vì nó nằm ngay trước mũi mình, ngay dưới mắt mình! Lúc nào cũng thở. Đi đâu cũng thở. Quan sát nó thì không ai nhìn thấy, chỉ riêng ta với ta thôi! Mỗi phút lại phải thở cả chục lần. Lúc mau lúc chậm, lúc ngắn lúc dài, lúc phì phò lúc êm dịu. Hơi thở lại gắn với cảm xúc! Trước một cảnh đẹp, tự dưng ta “nín thở”. Lúc lo âu, ta hổn hển. Lúc sảng khóai ta lâng lâng. Lúc sợ hãi, hồi hộp ta thở nhiều kiểu khác nhau. Như vậy, thở gắn với tâm trạng, gắn với cảm xúc, và thay đổi liên tục. Quan sát thở do vậy ta quan sát được cảm xúc, quan sát được cái tâm ta. Thở cũng lại gắn với họat động của cơ bắp: khi mệt, ta mệt “bỡ hơi tai”, muốn đứt hơi, muốn hết hơi! Lúc đó ta chỉ mong đựoc… nghỉ … “xả hơi”! Do vậy mà quan sát hơi thở ta quan sát được cái thân ta. Rõ ràng chỉ có hơi thở mới là một sợi dây nhạy cảm buộc vào thân và tâm ta. Không chỉ thế, thở còn vừa là ý thức, vừa là vô thức. Lâu lâu muốn ngưng chơi một chút cũng được, nhưng đến một lúc, nó tự động thở trở lại. Như không cần ta, như không có ta. Nói khác đi, quan sát hơi thở, ta có dịp đào sâu xuống… vô thức. Mỗi hơi thở như một kiếp sống, một đợt sóng lăn tăn nối tiếp. Thở còn có thể làm chuyển biến tâm trạng ta, chuyển hóa cảm xúc ta, cả hành vi ta. Nó tác động hai chiều như một phản ứng hóa học! Quán sát hơi thở lôi kéo ta về hiện tại tức khắc, điểm hưng phấn trên vỏ não đã bị dịch chuyển! Nói cách khác, ta có thể dùng hơi thở làm trung gian để kiểm soát thân tâm ta, làm cho tâm yên ắng, thân êm ắng nếu muốn! Ta biết hô hấp không phải xảy ra ở phổi mà ở từng tế bào. Cơ thể ta có hằng vạn tỷ tế bào. Hô hấp diễn ra trong từng tế bào để tạo ra năng lượng cho cơ thể họat động và tồn tại. Người lao động nặng cần năng lượng gấp ba bốn lần người bình thường, trong đó hoạt động cơ bắp đã chiếm hết một nửa. Riêng não bộ, với trọng lượng rất nhỏ bé, chỉ chiếm 2% thể trọng mà đã tiêu dùng đến 30% khối lượng oxy đưa vào cơ thể. Giận dữ , lo âu, sợ hãi tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Cho nên những lúc đó ta dễ cảm thấy kiệt sức, rã rời là vậy! Ngủ là cách giảm tiêu hao năng lượng, nhưng vẫn còn co cơ, vẫn còn chiêm bao. Một đêm ác mộng sẽ thấy bãi hoãi toàn thân khi thức giấc!.Thiền giúp tiết giảm tiêu thụ năng lượng một cách đáng kể, còn hơn cả giấc ngủ. Một khi cơ thể giảm tiêu thụ năng lượng thì các tế bào được nghỉ ngơi, nên toàn thân cảm thấy thấy nhẹ nhàng sảng khoái. Trạng thái nhẹ nhàng sảng khoái đó xảy ra trên từng tế bào của cơ thể, một cảm giác lâng lâng dễ chịu toàn thân của “hành giả”.
Khi thân thể đã hoàn toàn thư giãn, buông xả, thì có vẻ như chỉ còn phần “khí” vận hành. Khí đó từ bầu khí quyển, từ vũ trụ, từ thiên nhiên…. dành cho tật cả mọi sinh vật một cách bình đẵng, theo nhu cầu – kể cả cây cỏ- đều hấp thu, chia sẻ. Con người hút oxy và tạo ra carbonic, cây cỏ hút carbonic và tạo ra oxy… Không thay đổi, không thêm bớt. .
Đầy chia sẻ và biết ơn. Của trời trăng gíó kho vô tận…(NCT)..
Đỗ Hồng Ngọc
Để lại một bình luận