Thầy thuốc- Bệnh nhân

“See you again”

Đỗ Hồng Ngọc

Bạn thân,

Thật ngạc nhiên khi bạn đặt câu hỏi này. Bạn vốn là một chuyên gia, giảng dạy về giao tế nhân sự, về nghệ thuật ứng xử, giao tiếp gì đó cho nhiều nơi kia mà!
Thực ra, không phải lỗi của bạn. Ai cũng vậy, kể cả tôi là một thầy thuốc mà khi cần đi khám bệnh cho mình cũng lúng túng. Mối quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân trong môi truòng bệnh viện là một mối quan hệ không bình thường, không thể tự nhiên, thoải mái, dễ dàng như trong những trường hợp khác. Lúc đó ta đang bị tràn ngập bởi những cảm xúc lo âu, sợ hãi. Sợ bói ra ma quét nhà ra rác. Sợ bác sĩ với những máy móc xét nghiệm tân kỳ có thể “kêu lên” một loạt các thứ bệnh mình không mong muốn, lâu nay vốn che đậy, giấu giếm, muốn lơ đi. Không khí bệnh viện nồng nặc mùi… thuốc càng làm thêm căng thẳng, dễ khiến người ta ngột ngạt, khó thở. Bệnh viện là một nơi… chứa bệnh tật, dù có biến thành khách sạn 5 sao cũng chẳng ai ham! Đến bệnh viện cũng như đến một thánh điạ đầy huyền thoại! Y khoa vốn đầy huyền thoại. Nghệ thuật chữa bệnh từ xa xưa vốn gần gũi với… phù thủy, vu thuật. Một số lớn bệnh tự khỏi, do cơ thể ta tự điều chỉnh, “tứ đại ngũ uẩn” hài hòa, không cần đến thuốc men, chỉ cần chăm sóc, giúp đỡ thân-tâm. Một số bệnh khác, cần phải can thiệp với những kỹ thuật y khoa ngày càng tiến bộ, diệu kỳ. Thầy thuốc “giỏi” sẽ biết lúc nào nên “xử lý” thế nào để giúp ta. Thầy thuốc không giỏi có thể sẽ gieo rắc thêm lo âu và sợ hãi, hoang mang. Truyền thông giữa thầy thuốc với bệnh nhân không phải chỉ cung cấp thông tin đơn thuần mà  còn mang cảm xúc. Và cảm xúc đó có thể dẫn đến lệch lạc. Nói một đàng hiểu một nẻo. Bác sĩ nói không sao đâu, về thèm gì cứ ăn nấy, bệnh nhân nghĩ mình bệnh nặng, sắp chết nên bác sĩ mới khuyên như vậy. Có bệnh nhân mang kết quả xét nghiệm HIV đến bác sĩ xem, bác sĩ bảo không sao đâu, yên tâm đi, bệnh nhân nghĩ bác sĩ đang an ủi mình rồi!

Để giao tiếp tốt với … bác sĩ khi đi khám bệnh, nên có vài “thủ thuật” như sau:
Tìm hiểu qua bác sĩ đó một chút. Bác sĩ nam hay nữ, già hay trẻ, chuyên khoa gì, làm việc ở đâu, kinh nghiệm thế nào…  Nếu có một bác sĩ riêng, thân tình thì tốt nhất. Khi có vấn đề cần khám chuyên khoa sâu chẳng hạn, bác sĩ đó biết cần gởi đến đâu.

Nên chuẩn bị kỹ trước những điều cần “khai” với bác sĩ, các triệu chứng chánh. Ghi sẵn ra giấy cho khỏi quên. Các nghiên cứu cho thấy chỉ cần nói chuyện với bệnh nhân cởi mở, “khai thác bệnh sử” cho kỹ thì cũng đã có chẩn đoán chính xác đến trên 70% các truòng hợp bệnh lý rồi. Xét nghiệm sau đó sẽ hỗ trợ thêm.

Bác sĩ cũng là… người nên cũng thích được quan tâm, được… khen! Trao đổi vài câu chuyện phiếm, vui vẻ với bác sĩ, một lời khen không mất tiền mua. Nhưng đừng dài dòng, sa đà, quên nội dung chánh.

Phải nói ngay những điều quan trọng, đang lo âu nhất, trước hết. Đừng  đợi bác sĩ sắp khám xong rồi mới ủa quên, còn chuyện này nữa… dễ bực mình.

Cũng đừng có giảng bài y học cho bác sĩ, đừng nói mới đọc trên báo, mới coi trên mạng thế này thế khác. Người ta có chuyên môn của người ta. Vả lại, kinh nghiệm mới thật là qúy giá.  Nhiều bệnh nhân còn có sẵn “chẩn đoán”, bắt bác sĩ nói theo ý mình, cho thuốc theo ý mình. Thuốc thực ra quan trọng ở chỗ liều lượng, cách phối hợp trước mỗi  trường hợp bệnh lý. Cùng là bệnh lao cả, nhưng mỗi người “lao” một cách khác nhau nên sẽ được chữa trị khác nhau.. Đây chính là “nghệ thuật” trong y khoa. Bác sĩ “mát tay” là bác sĩ biết cách phối hợp nghệ thuật này vậy!

Biết cách hỏi sẽ làm người nghe vui lòng. Bác sĩ ơi, tôi nghe nói ăn bún tốt hơn ăn cơm trong bệnh này phải không, tại sao vậy? Tôi có nên ăn bún trừ cơm không? Bác sĩ bỗng thấy mình… quan trọng, bèn giảng giải thêm cho rõ.

Cũng đừng để bác sĩ nói một mình, “phán” một mình. Thỉnh thoảng chen vào: Xin lỗi, bác sĩ nói từ này tôi hổng hiểu, nó có nghĩa gì vậy? Một bệnh nhân nhiễm viêm gan siêu vi B  phải xa chồng con, đi từ  Bắc vào Nam tìm việc làm vì bác sĩ bảo bệnh này vợ chồng không nên gần nhau để tránh lây lan. Bác sĩ “tế nhị” quá! Không nên gần nhau ở đây chỉ có nghĩa là phải dùng bao cao su khi quan hệ tình dục thế thôi.

Bác sĩ căn dặn gì có thể ghi chép cho đừng quên. Bác sĩ sẽ rất vui lòng vì thấy bệnh nhân biết nghe mình, sẵn sàng hợp tác tốt trong điều trị.

Khi cần, hỏi bác sĩ có thể liên lạc qua email được không? Nhiều bác sĩ bây giờ sẵn lòng cung cấp điạ chỉ email.

Bạn nói đúng đó. Cẩn thận với những nơi coi bệnh nhân là khách hàng, mà khách hàng là thượng đế, chiều chuộng hết mình, muốn gì được nấy. luôn “See you again”!

Thân mến,