Mùa Xuân Chuyện Trò Cùng Nhà Văn Đỗ Hồng Ngọc

Ninh Đông-Ninh Hòa

Đỗ Hồng Ngọc là nhà văn được biết đến khá nhiều trong nước cũng như ngoài nước. Ông được yêu mến vì là một nhà văn vô cùng gần gủi với mọi người. Là một bác sĩ nên ông rất thấu hiểu nỗi bất trắc, mong manh của kiếp người từ khi còn nằm trong bụng mẹ cho đến khi “gió heo may đã về” làm mắt ngưòi bắt đầu mờ , chân bước chậm. Là một nhà thơ, ông thâm nhập và sống cùng với nỗi đau, niềm hạnh phúc của hồn người. Là một hoạ sĩ, ông nắm bắt được đường nét tuyệt vời và màu sắc tươi thắm của đất trời để thấy thiên nhiên biết bao kỳ diệu. Ông là người thương yêu, quý trọng cuộc sống nhiệm màu và luôn luôn muốn rủ rê mọi người hãy trút hết lo âu, muộn phiền cùng rong chơi với ông cho hết một cuộc tồn vong.

Và, ông đã được bao nhiêu người vui vẻ đi theo với những cuốn sách xinh xắn như: Nghĩ Từ Trái Tim, Gió Heo May Đã Về…, Già Ơi… Chào Bạn !, Những Người Trẻ Lạ Lùng, Thư Gửi Người Bận Rộn…

Vẫn luôn là những quyển sách tôi đọc nhiều lần và mỗi lần đọc lại, tôi nghiệm ra nhiều điều mới lạ , thú vị.

Cho nên tôi rất bất ngờ và rất vui được nhìn thấy nhà văn Đỗ Hồng Ngọc xuất hiện ở ….Ninh Hoà. Ông đang đi nghỉ cùng gia đình ở bãi biển Dốc Lết.

Chắc chắn là tôi không bỏ qua một cơ hội hiếm có như vậy. Tôi xin ông một cuộc chuyện trò và đúng như tôi hy vọng, nhà văn Đỗ Hồng Ngọc đã vui vẻ đồng ý .

-Thưa ông, mọi ngưòi đều bảo “đời là bể khổ”. Một người vững vàng, lạc quan như nhà thơ Nguyễn Công Trứ mà cũng có lúc than rằng:

“Kiếp sau xin chớ làm người

Làm cây thông đứng giữa trời mà reo”

Cho nên cứ mỗi lần Tết đến người ta vẫn chúc nhau một câu rất cũ “happy new year”

Hạnh phúc là thứ quý giá nhất, là mục tiêu của đời người. Theo ông, chúng ta nên nghĩ như thế nào về hạnh phúc.?

Đỗ Hồng Ngọc: Nguyễn Công Trứ không ngờ đó thôi chứ “cây thông” bây giờ cũng khổ lắm! Cứ lên Đà-lạt thì biết. Những rừng thông bạt ngàn thơ mộng của Đà lạt ngày xưa bây giờ cũng xác xơ vì bị đốn, bị đốt, bị chặt phá, loang lỗ, trơ trụi rất tội nghiệp! Theo tôi, ta không cần đợi Tết mới chúc nhau “Happy new year” đâu! Bởi mỗi ngày là một ngày mới toanh. “Good” trong Good morning chẳng hạn đã hàm ý happy rồi đó.

Hạnh phúc là thứ qúy giá nhất trên đời, đúng vậy. Nó na ná giống như sức khỏe: sự sảng khóai (well- being) về cả thể chất, tâm thần và xã hội. Nhiều khi nó có đó mà ta không nhận ra! Ta lo đi tìm kiếm đâu đâu. Nó có vẻ rất chủ quan nhưng dần dần người ta đã tìm ra được cách để đo đạc. Chẳng hạn về sức khỏe, Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) gần đây đã đưa ra đựơc một bảng những chỉ số để đo đạc, thông qua sự đo đạc chất lượng cuộc sống (quality of life assessement). Nên ta cũng có thể “đo đạc” được hạnh phúc đó vậy! Chẳng hạn ở Bhutan, một quốc gia nhỏ bé dưới rặng Hy mã lạp sơn đã đưa ra khái niệm “Tổng hạnh phúc quốc gia” (GNH= Gross National Happiness) để thay thế cho khái niệm GNP (Tổng sản lượng quốc gia). GNH đựơc đo đạc dựa trên 4 tiêu chí:gồm môi trường thiên nhiên, môi trường văn hoá và những thiết chế xã hội phục vụ người dân cùng với sức khỏe và tuổi thọ của họ. Nhưng dù sao, hạnh phúc trứơc hết là một cảm nhận cá nhân, nhiều khi rất chủ quan nữa. Hạnh phúc rất đơn sơ/ Nhip đời xin bứơc chậm… Huy Cận nói thế. Nó đơn sơ nên phải có mắt tinh đời mới nhận ra… và phải có chút nhởn nhơ để khám phá, để “enjoy” nó, chứ tốc hành quá thì có khi chưa kịp nhận ra đã về đến bến!

Năm kia, trong một bài báo Xuân ông có đưa ra một khái niệm khá hay là “ Hạnh phúc bình quân đầu người”. Xin ông nói thêm về điều này?

Đỗ Hồng Ngọc: Cẩn thận với “bình quân”! Một nông dân ở Nam bộ có lần nói về “bình quân” như sau: Một người ăn một con gà, môt người đứng nhìn, bình quân mỗi người nửa con gà! Cho nên khái niệm bình quân rất đáng ngại khi người ta cố tình chia sẻ sự bất công!

Trái lại, hạnh phúc cũng là sự chia sẻ, nhưng khác. Khi ta khư khư ôm trọn hạnh phúc một mình, hạnh phúc nhỏ nhoi, mòn mỏi đi. Còn khi ta chia sẻ cho nhiều người, hạnh phúc như dâng tràn hơn. Có người hỏi Đức Phật vậy chớ chia sẻ cái “phước” của mình thì cái phứơc đó có mất đi không? Phật trả lời: cũng giống như ngọn lửa ở cây đuốc, trăm ngừơi ngàn ngừơi đến mồi lửa để thắp sáng, để nấu ăn thì ngọn lửa vẫn còn nguyên.

Ta thường nói đến khái niệm thu nhập bình quân đầu ngừơi (per capita income) như một cách chia đều tổng sản lượng quốc gia (GNP)… cho mọi người dân trong một nước, nhưng đó là cách chia bình quân …kiểu con gà, còn hạnh phúc thì có thể chia bình quân kiểu…ngọn lửa! Một đằng là vật chất, một đằng là sự an lạc, là niềm vui, là sự sảng khóai, là chất lượng cuộc sống! Ở Sàigòn bây giờ đã có nơi bắt đầu bán “oxy” vì người ta sống trong môi trường ngột ngạt, thiếu dưỡng khí để thở, sanh nhiều thừ bệnh tật, thì ở Ninh Hòa còn chưa bị đô thị hóa, chưa mù mịt khói bụi, mọi người có thể cùng hít thở một bầu không khí trong lành. Một “hạnh phúc” như vậy có khi không dễ nhận ra đâu!

Tôi đã mượn khái niệm “Tổng hạnh phúc quốc gia” của Bhutan để đặt ra cái gọi là “Hạnh phúc bình quân đầu người” (per capita happiness) … cho vui vậy thôi! Nhưng thật bất ngờ đựơc nhiều bạn đọc quan tâm chia sẻ.

Thưa ông, tại sao ý niệm “ Tổng hạnh phúc quốc gia “ không xuất hiện ở những nước văn minh nhất, giàu có nhất mà xuất hiện ở một nước nghèo và bé nhỏ như Bhutan?

Đỗ Hồng Ngọc: Hình như cứ hễ văn minh càng cao, con ngừơi càng sống xa cách với…thiên nhiên, với con người. Người ta sống trong ước lệ, trong kiểu cách, nhiều khi kệch cỡm và xa hoa. Các gía trị thực bị lệch lạc đi. Còn cứ hễ càng giàu có thì ngừơi ta càng tranh nhau để giàu thêm, giàu nữa, giàu nhất, chạy đua với sự xếp hạng nào đó. Dĩ nhiên cũng không nên sống thiếu… văn minh, và càng không nên sống trong nghèo đói. Nhưng… biết đến đâu thì đủ không dễ. Bhutan đã rất can đảm, chọn cho mình một cách sống hạnh phúc. Bây giờ thì khái niệm GNH không còn xa lạ, và đã có những hội nghị quốc tế bàn đến một khái niệm hạnh phúc lớn hơn cho tất cả mọi người, thứ hạnh phúc “toàn cầu hóa”: GIH (Gross International Happiness) bởi vì ngừơi ta sống liên đới với nhau trên cả hành tinh xanh này, khi mà một con bướm rung cánh ở rừng Amazone có thể làm vỡ tảng băng miền Bắc cực!

Chạy theo GDP đất nước chúng ta đang lâm vào cảnh “hy sinh cảnh quan môi trường, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, phá huỷ truyền thống và cả nền tảng gia đình…”(trong bài viết của ông). chúng ta phải làm gì để tự cứu trước khi trời cứu?

Đỗ Hồng Ngọc: Trời không cứu đâu! Đến một lúc nào đó, người ta sẽ giật mình và tự cứu. Chẳng hạn bao nhiêu năm nay có bao nhiều dòng sông “đã qua đời”, bao nhiêu cánh đồng sinh….ung thư, nhưng mãi đến vụ Vedane người ta mới giật mình. Thì ra không phải cứ có nhiều tiền, có GDP cao thì người dân càng hạnh phúc! Rồi vụ ngập “lịch sử” ở Hà Nội, vụ triều cường “lịch sử” ở Tp.Hồ Chí Minh, vụ cháy rừng ở Cà Mau… Phải trả một cái giá nào đó để đựơc giật mình. Không phải tự nhiên mà vịnh Vân Phong đựơc giải thoát, không bị biến thành nhà máy thép!

Ở La-Gi ( Binh Thuận) nơi ông sinh ra là một nơi có núi, có biển, và cũng có một dòng sông nhỏ tên“sông Dinh “. Thật giống Ninh Hoà, nhưng ở Ninh Hoà có món nem chua đặc sản còn quê ông ? Có phải đây là lần đầu ông đến Ninh Hoà?

Đỗ Hồng Ngọc: Không, tôi đến Ninh Hòa nhiều lần, và tôi cũng mê Ninh Hòa như mê Lagi của tôi. Nó có núi, có đèo, có đồng ruộng, có trái ngọt cây lành… và dòng sông Dinh thơ mộng chảy qua. Lagi còn sát bên bờ biển với đồi dương, cát trắng. Tôi mê Lagi vì nó còn hoang sơ lắm. Nhưng, vì Lagi không xa Mũi Né nên tương lai sẽ mọc lên những resorts… hoành tráng đến nỗi người dân sẽ không còn chỗ để đi tắm biển! Tôi cũng sợ Ninh Hòa rồi đây đô thị hóa hoặc biến thành chỗ đổ… chất thải cho các khu công nghiệp! Tôi có một anh bạn nhà văn mê Ninh Hòa chết đựơc, ngày xưa khi anh mới trôi dạt vào Ninh Hòa, anh nhìn Ninh Hòa lỗ chỗ ruộng vườn từng mảnh nhỏ tưởng là cái áo rách, đến khi thấm Ninh Hòa rồi mới thấy hoá ra đó là một cái áo hoa. Cái đẹp, phải khám phá. Cái đẹp bên trong còn cần một khả năng khám phá lớn hơn. Em ơi em đẹp vô cùng/ Vì em có cái lạ lùng bên trong (Bùi Giáng) là vậy! Ninh Hòa có món nem đặc sản nổi tiếng, còn Lagi (Phan Thiết) có món… nước mắm tuyệt vời. Lagi còn có món bánh căn, thứ bột nướng con nhà nghèo trên bếp than hồng rồi chấm vào nước mắm đâm cay xé họng hoặc ăn với cá nục kho rục… là món mà ai xa quê cũng thèm và nhớ! Tôi ở Saigon nửa thế kỷ, lâu lâu phải chạy về Lagi kiếm bánh căn! Mà hình như…. món ăn nào của mỗi miền đều ngon cả, bởi khi ăn món ăn qưê mình người ta không chỉ ăn, người ta như được sống lại cả chuỗi ngày thơ ấu…

Xin cám ơn những tình cảm của ông dành cho quê hương Ninh Hoa.

Lương Lệ Huyền Chiêu
Mùa Xuân 2009