Đỗ Hồng Ngọc
Chữ nhàn là chữ làm sao! Nguyễn Công Trứ đã kêu lên như vậy, từ mấy trăm năm trước. Kêu chứ không phải hỏi. Bởi vì trước đó ông đã giải thích rõ ràng rồi: Thị tại môn tiền náo/ Nguyệt lai môn hạ nhàn. Chợ ở cửa trước thì “náo”, còn trăng vào cửa sau thì “nhàn”. Thế thôi! Không biết ai là người đầu tiên đã nghĩ ra một định nghĩa đơn giản mà thâm thúy đến vậy qua cách viết tượng hình của chữ Hán: giữa chữ môn mà có chữ thị thì thành náo, còn giữa chữ môn mà có chữ nguyệt thì thành nhàn. Thời buổi “thị trường” toàn cầu hóa như chúng ta đang sống hiện nay thì chợ ở tứ phía, ở ngay trong nhà cũng có chợ chen vào, cho nên không dễ mà tìm một chút ánh trăng qua cửa sổ! Ở các nước Âu Mỹ, workmania là một thứ bệnh “điên vì mê làm việc” đến nỗi tình trạng tâm thần, tự tử, tim mạch… ngày càng tăng. Ở Châu Á, bệnh karoshi chẳng hạn, một thứ bệnh dịch do làm việc quá nhiều, quá sức, làm như điên, đến nỗi sinh nhiều biến chứng và gây cả tử vong như chúng ta từng nghe thấy ở một số doanh nhân Nhật và đang lan ra nhiều nước. Liên Hiệp Quốc đưa “quyền nhàn tản” vào trong Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền để khuyến khích người ta nghỉ ngơi mà chả ai thèm nghe! Nghe sao được, nhàn hay không là ở mỗi người chứ. Bắt người ta làm việc, cưỡng bức lao động thì dễ chớ ai nỡ bắt người ta nhàn, khi người ta muốn được “bận rộn”!
Thực ra nhàn cũng có nhiều cách: có cách nhàn nhã, có cách nhàn hùng hục. Nhàn nào cũng tốt, miễn là đừng quá. Nguyễn Công Trứ ưa kiểu nhàn “Gót tiên đeo đủng đỉnh một đôi dì. Bụt cũng nực cười ông ngất ngưỡng.” Một đôi dì “đeo” thì sợ khó mà đủng đỉnh, khó mà ngất ngưỡng. Rồi ông còn ganh tị với Tô Đông Pha, đời Tống, hơn ngàn năm trước: “Sông Xích Bích buông thuyền năm Nhâm Tuất. Để ông Tô riêng một thú thanh tao!” Chẳng qua là ông Tô đi chơi thuyền trên sông, ngắm trăng với vài người bạn, đánh cờ, làm thơ xướng họa, dĩ nhiên là cũng có vài… người mẫu đi theo mài mực, rót trà! Ta bây giờ thỉnh thoảng cũng đi thuyền rồng trên sông Hương, có đàn có sáo…, có tiếng ca tiếng hát náo nhiệt, thuyền ngược thuyền xuôi tấp nập đó thôi. Nhưng cài nhàn của ta là nhàn ồn, không phải nhàn nhã! Sau một ngày vất vả, “người bận rộn” nào cũng sẵn sàng xách vợt ra sân làm vài ván tennis. Cởi veston cà vạt ra, mặc áo pull quần short vào, chạy ngược chạy xuôi hùng hục, toát mồ hôi hột, chẳng phải cũng là nhàn ư? Nhưng cái đó là nhàn… hùng hục. Nhàn nhã là phải có “nguyệt lai môn hạ” kìa. Vì thế mà Trịnh Công Sơn mới có bài Nguyệt ca rất dễ thương: “Từ khi trăng là nguyệt cho tôi bóng mát thật là”. “Thật là” sao thì anh không nói rõ nhưng chắc chắn anh đã có được sự nhàn nhã “thật là”, chẳng thua gì ông Tô ngày xưa. Nhưng sau đó anh thật thà thú thiệt: “Từ khi trăng là nguyệt, tôi như từng cánh diều vui. Từ khi em là nguyệt, trong tôi có những mặt trời!” Thì ra cũng tại em thôi. Tại em là nguyệt mà trăng của tôi đã biến thành những mặt trời nóng bức, nhễ nhại, vất vả, bận rộn đó thôi. Lúc đó hẳn nhạc sĩ cũng đã kêu lên: chữ nhàn là chữ làm sao!
Bài viết của Bác sĩ thật là dễ thương!
Dung la TTM da tim duoc chu NHAN roi! Chuc mung nha!
Nhưng nó lại chạy mất tiêu ngay khi vừa thấy Bs ạ!
Sau buổi hội thảo chủ nhật hôm nay, em rút ra được 2 điều quan trọng từ chị Trang và chị Nga. Hạnh phúc không phải là đạt được mục đích mà là quá trình phấn đấu hết mình để đạt được mục đích đó, dù phải dừng bước giữa chừng chọn một lối đi khác (có thể do năng lực của mình, có thể sống trên đời “thân bất do kỷ”…) và điều thứ 2 đó chính là chữ “Nhàn” như Nguyễn Công Trứ đã từng viết. Biết đủ là đủ, biết nhàn là nhàn.
Bac si oi, lau qua em khong thay bac si tren bao Phu nu, tu thac mac khong biet bay gio bac si o dau ta, co khoe manh an vui khong, co dau yeu benh hoan gi khong. Thay lo lo nen em len … internet de tim, may qua doc duoc nhung bai viet moi cua bac si moi viet trong thang 10, mung qua nghi tham vay la bac Ngoc van khoe. Thay bai ve “Nhan…” cung rat tam dac, vi chong em cung thuoc dang “workmania” luc nao cung lam viec. Anh ngu ga ngu gat tren ban lam viec ma nhat quyet khong chiu di ngu. Thoi nho bai viet cua bac si de nhan gui lai cho anh, hy vong anh chiu … liec con mat ngo qua mot chut, roi tam phuc khau phuc ma nghi ngoi nhieu hon. Cam on bac si da co bai viet nay. Kinh chuc bac si luon manh khoe!
Rất khó cho một người “ghiền” làm việc chịu … liếc mắt đến chữ “nhàn”. Dù có liếc cũng chỉ để đó thôi. Đối với họ, nhàn tức là làm việc. Cho đến một hôm… sẽ tự ngộ ra. Đừng lo.
Hạnh phúc là con đường, em ạ. Nhưng, Trí tuệ thôi, chưa đủ. Phải có Từ bi nữa. Cho nên không chỉ nghĩ đến mình mà còn phải nghĩ đến người…
Hạnh phúc là Trí tuệ, và Trí tuệ mỗi người lại khác nhau nên nhìn nhận Hạnh phúc của mỗi người lại khác nhau. Đó là điều bình thường. Tuy nhiên tôi đồng ý với Bác sĩ : hạnh phúc là Trí tuệ, Từ bi và chỉ xin thêm Sức khỏe nữa thôi. Cảm ơn Bác sĩ.
Chào chú Ngọc !
Cháu đã có duyên “gặp” chú ở ” Cành mai sân trước” và đã ghé “nhà” chú nhiều nhưng hôm nay mới “nói chuyện” với chú. Cảm ơn chú về những bài viết hóm hỉnh rất hay rất thực. Cháu muốn tìm hiểu về Đông y vậy mong chú chỉ giúp những cuốn sách có kiến thức nền tảng căn bản (cháu đã có cuốn Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của Giáo sư Đỗ Tất Lợi)
Cảm ơn chú nhiều chúc chú thân tâm an lạc.
Phải có thầy cháu ạ. Đọc sách rồi đi chữa bệnh nguy hiểm lắm. Đông y rất sâu rộng, “vọng văn vấn thiết” không dễ đâu. Phải chẩn đoán cho ra bệnh rồi mới can thiệp. Cháu thử đến hỏi ở Viện Y học dân tộc hoặc Viện Đông Y. Ở trường Đại học Y cũng có khoa Đông y.
Cảm ơn chú !
Hèn chi khi đi khám bệnh ở viện Y học dân tộc bác sĩ nói phải đăng ký học chứ không giới thiệu sách.
Cám ơn chú
Bác Ngọc ơi, hôm nay em lên vinabook đặt mua quyển sách này của bác sĩ. Em nằm trong danh sách những người bận rộn và muốn tìm một chữ NHÀN cho chính mình và gia đình nhỏ. Em đang học cách ban ngày ra chợ, buổi tối ngắm trăng. Có vẻ không dễ tí nào bác ạ !
Cảm ơn bạn Hoàng Ái. Đó là tập “Thư gởi người bận rộn”. À, có những đêm không trăng thì làm sao bạn ơi?
Chào Bác Ngọc, bác sĩ ăn Tết có vui không ạ ? Chúc Bác năm mới dồi dào sức khỏe và nhiều niềm vui trong cuộc sống.
À, hôm trước Tết em có post một đoạn ngắn cho Bác Ngọc, nhưng không hiểu sao lại bị mất 🙂
Cam on Hoang Ai. Em thu goi lai ban khac xem sao nhe. Than men,
Không sao Bác ạ ! Chỉ là vài dòng tản mạn nhân đọc quyển sách của bác thôi.
Bài này hay quá chú Ngọc. Cháu rất thích cái cảm bài hát Trịnh Công Sơn, nghe hoài vẫn chưa thấm, hôm nay mới thấy sự sâu sắc trong cái hồn nhạc Trịnh.
Chúc chú một ngày tốt lành!
Nhưng cài nhàn của ta là nhàn ồn, không phải nhàn nhã! Sau một ngày vất vả, “người bận rộn” nào cũng sẵn sàng xách vợt ra sân làm vài ván tennis. Cởi veston cà vạt ra, mặc áo pull quần short vào, chạy ngược chạy xuôi hùng hục, toát mồ hôi hột, chẳng phải cũng là nhàn ư? Nhưng cái đó là nhàn… hùng hục.
Vâng đúng BS ạ! ….Hùng hục Nhàn!
Thưa bác sĩ!
Thuở là học trò trường THPT Hùng Vương cháu rất yêu quý cô dạy văn, nhất là khi cô giảng bài” Bài ca ngất ngưỡng” như sau:
” Uy Viễn tướng công Nguyễn Công Trứ được nhà soạn tuồng, nhà thơ Đào Tấn yêu quý đặt cho biệt danh là “Hoàng Độc Thi Nhân” (nhà thơ cưỡi bò vàng). Người đời vẫn truyền tụng giai thoại cụ Thượng Trứ sau khi về hưu, đi đâu cũng thường cưỡi con bò cái vàng, đeo nhạc ngựa, sau đít bò có đeo cái mo cau, ai hỏi thì cụ kêu là để “che miệng thế gian”
Đến nay cháu vẫn “yêu và đắc ý” với cái hình ảnh bò đeo nhạc ngựa và cái mo cau. Ngày nay có lắm chuyện đời thuộc 2 phương diện (theo ý cháu là thế) :
– Chuyện của người không là của ta nhưng vẫn cứ thắc mắc, bới móc, lên án mà không cần biết thực hư. Khiến người trong cuộc phải suy nghĩ, khó chịu vì cái “miệng thế gian” kia mà lòng không thể tịnh, vậy theo bác: “Cái mo cau” để “che miệng thế gian” thuở nay phải là những gì ạ?
– Chuyện của người làm ảnh hưởng đến chuyện của ta: “Miệng thế gian” kêu ca, nhưng người thì “phớt lờ tất cả, bơ đi mà sống” thì làm cách nào gỡ cái “mo cau” kia đi bác nhỉ?
vài dòng tản mạn cùng bác.Kính chúc bác nhiều sức khỏe
Thì vẫn là “cái mo cau” đó thôi bạn ơi! Hãy đọc câu thần chú: ” Yết đế, Yết đế, Bala yết đế, Bala tăng Yết đế…”
Bác ơi, cháu đọc quyển Thư gửi người bận rộn, có nhắc đến chuyện giáo dục giới tính cho trẻ. Cháu muốn hỏi thêm Bác một chút, không biết viết ở đây có “lạc đề” không nữa.
Con gái cháu 9 tuổi. Cháu cũng chú trọng việc giáo dục giới tính qua từng giai đoạn. Cháu hay tìm mua sách hoặc download từ internet về cho con đọc, sau đó dựa vào sách mà giải thích thêm. Hồi 3-4 tuổi cháu dạy con về các bộ phận cơ thể, đi học tiểu học cháu dạy con gái biết chuyện con nít được sinh ra bằng cách nào.
Giờ bé 9 tuổi, cháu định nói về vấn đề kinh nguyệt, không biết có được không bác vì cháu thấy các bé gái bây giờ khoảng 10 tuổi là chuẩn bị có kinh nguyệt rồi. Ngoài cái đó ra, còn nên nói thêm cái gì nữa Bác ?
Cám ơn Bác.
Được. Nên nói một cách khoa học như bác sĩ nói thì tốt. Nói thêm về tình bạn, tình yêu…
Cám ơn bác.
Cho phép cháu hỏi thêm một tí : Nói về tình yêu ở tuổi này nên nói ở khía cạnh nào thì phù hợp với bé. Có phải là tình yêu gia đình, thầy cô. Cháu cảm thấy khó có thể diễn giải làm sao để bé 9 tuổi có thể hiểu về tình yêu nam nữ
Hay! hay quá. Cháu thích cách nhìn nhận về chữ ” nhàn” của chú.
Thưa anh,
Em vừa ghé nhà sách và thật là thích thú khi cầm trên tay quyển Thư gủi… tập 2. Sách in rất đẹp và bài viết rất có giá trị. Có lẽ em sẽ đọc kỹ và ‘đối thoại’ với một vài bài trong quyển sách, coi như tự ‘kiểm điểm ‘
TA
Đã ái mộ Bác sĩ từ lâu, từ cái thời cháu còn ghiền đọc báo Mực Tím cách đây mười mấy năm. Cháu đang kiếm bài thơ Nhàn của Nguyễn Công Trứ thì vào ngay trang này. Có người bạn nói với cháu rẳng người nào thấy được trăng trước nhà mình là người đó có an lành và hạnh phúc.
Người bạn đó nói đúng. Bài Nhàn của Nguyễn Công Trứ viết:
Thị tại môn tiền NÁO
Nguyệt lai môn hạ NHÀN
Thấy được trăng ở cửa sau nhà mình thì đã là Nhàn rồi đó cháu ạ.
Vậy, không phả tìm kiếm đâu xa!
Vậy chữ Nhàn này có nghĩa là viễn ly, là giải thoát phải không ạ?
Chưa đâu! Chữ NHÀN này còn ở “phạm trù” Lão Trang, chưa phải “viễn ly”, “giải thoát” gì đâu!
Cháu nghĩ phải có viễn ly và giải thoát thì mới có NHÀN chứ ạ.Tùy theo mức độ có NHÀN ít hay nhiều mà ta có viễn ly và giải thoát ít hay nhiều. Người nào đạt 100% viễn ly và giải thoát thì người đó có cái NHÀN bất tận.
Thưa Anh;
tôi ở Saigon, nhà ở đường NTT, gần khu chợ Bàn cờ nên buộc phải chọn ‘trung ẩn’ thôi, chút nhàn trong cảnh ‘động’. Lòng cứ nghĩ, cứ tùy duyên miễn sao bất biến là được.
Đọc bài viết chữ Nhàn của Anh với nhiều thích thú nên mạo muội gửi anh bài thơ sau như một chút nhàn nơi phố thị.
Kính;
Nguyễn Phúc Thiên ân (Bút danh: Bạn già Saigon)
Lều Cỏ
Đăng: nthqn.org ngảy 24 Tháng 5 2012 (Viết bởi Bạn Già Sài Gòn)
Trên cây đèn đá giọt nước trôi
Ngõ trúc lao xao chút tiếng người
Ao bèo tĩnh động đuôi cá quẫy
Bên sân lững thững một ông lười
Đối cảnh, lòng người thêm chấm phá
Vẽ mãi thành tranh, một vệt đời
Sướng, khổ sắc màu như nhau cả
Nhẹ nhàng buông xuống cánh hoa rơi
Tọa thị mà như trú thảo am
Thênh thang cùng gió, giỡn cùng trăng
Trời mây một, nửa riêng, chung đó
Há chẳng sướng ru, được mấy lần !
Cảm ơn anh. Thơ có thiền vị lắm. Cho điạ chỉ ở NTT, hôm nào ghé uống trà.
“Cư trần lạc đạo thả tùy duyên”. Tọa thị… mà như trú thảo am đâu có dễ phải không?
Cảm ơn nhã ý của Anh,
Kính mong được gặp và uống trà.
Về mấy chữ Nhàn, viễn ly và giải thoát
Thi ca là cảnh giới của tự nhiên. Đạo là cảnh giới của hồn nhiên. Từ đó nhàn và viễn ly, giải thoát dường như, còn ở khá xa nhau.
Uy Viễn tướng công đồng thời là nhà thơ nên cũng giống cụ Nguyễn Bỉnh Khiêm, đạo Nhàn của ông là đạo nhàn của người quân tử Khổng giáo và bậc tiên gia Lão giáo. Với cụ Yên Đỗ thì cái nhàn của ông gần với tâm hồn của một người dân quê sống ở thôn làng Việt Nam.
‘Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo…’
Thế nhưng, một người trong đạo, dù đang ‘có nhàn’ sẽ vẫn không tìm đến cái thú câu kia, đơn giản chỉ vì lòng tôn trọng sự sống của muôn loài. Đó chỉ là một trong vô vàn cái khác, dù rất nhỏ.
Nhưng dấn thêm bước nữa, hình như cũng chẳng còn lằn ranh tri kiến phân biệt kia. Vì đạo Phật vốn là trung đạo, hơn thế; là một chữ HÒA:
‘Đạo, triết lý, thi ca
Vốn hòa trong nhất thể
Tự nhiên là thế
Mặc định chốn trần ai’
(Trích Một nghĩa khác của thơ- Bạn già Saigon)
MONG NGUYÊN LƯỢNG