TẬP THƠ NHỎ ĐẦU TAY…

BUỔI SÁNG CAFÉ Ở AQ &

TẬP THƠ NHỎ ĐẦU TAY…

 

Tạp Bút

MANG VIÊN LONG

 

Buổi sáng anh em gặp nhau ở Café AQ đường Điện Biên Phủ theo lời đề nghị của anh Đỗ Hồng Ngọc và anh Lữ Kiều. Cũng là duyên tình cờ nhân chuyến vào Saigon tái khám tim của tôi, trước khi về lại quê – tôi rất mong được “sum họp” một buổi với vài bạn văn cũ hiện đang sống và làm việc tại Saigon, đề trò chuyện thoải mái, cho vui. Trước đây, thỉnh thoảng, chúng tôi có gặp nhau, nhưng thường là trong một cuộc họp mặt chung, hay trong một “khung cảnh” không mấy thích hợp để… cà kê dê ngỗng đủ chuyện cũ mới cho thỏa!

Chúng tôi đã gặp nhau, gồm 7 anh em “có máu văn nghệ” (hay nói theo nhà Phật là có “nghiệp”…) là: Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc (Đỗ Nghê), bác sĩ Thân Trọng Minh (Lữ Kiều, Nàng Lai), Phạm Minh Tâm (Chu Trầm Nguyên Minh), Nguyên Minh, Sâm Thương, Kinh Dương Vương (họa sĩ Rừng vừa về nước, đang chuẩn bị triển lãm tranh) và tôi.

Trời Saigon mát dịu. Quán có nhiều bóng cây xanh. Yên tĩnh. Tôi đã có một buổi sáng sum họp rất hạnh phúc mà sau hơn 40 năm mới có được trong những lần có việc vội vã phải vào Saigon… Trên “Trang nhà bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc”, anh đã ghi lại buổi gặp gỡ trong mục “Thư Gởi Bạn Xa Xôi”:

“Mang Viên Long, bạn nhớ không? Mới đây từ Bình Định phone vào hỏi anh mới bị xe tông, té xuống đất, may có nón bảo hiểm không hề hấn gì nhưng vẫn cứ lo, bây giờ phải làm sao, muốn nhân dịp vào Saigon tái khám tim ở bác sĩ Thân Trọng Minh (Lữ Kiều) sẽ khám thần kinh luôn. Mình hỏi thêm vài chi tiết, có… bất tỉnh không? có nhức đầu? nôn mửa… gì không,  thì không. Lời khuyên là dù sao dịp này cũng nên làm cái MRI cho chắc ăn. Tái khám tim, hẹp van động mạch chủ nhưng chưa đến đỗi nào. Lữ Kiều bảo MVL: “Cứ tiếp tục yêu đi, không sao đâu!” Kết quả MRI cái đầu cũng không có vấn đề. Mừng rồi. MVL bèn… mời anh em một chấu café ”hậu tạ”. Hẹn nhau đến cái quán gần cổng Cư xá đô thành, nơi còn chút vòm lá xanh nhớ không?

Khi mình đến nơi đã thấy có Lữ Kiều, Chu Trầm Nguyên Minh, Rừng, Nguyên Minh, Mang Viên Long. Lát sau có thêm Sâm Thương… cà nhắc tới. Lữ Kiều bảo cả nhóm ngồi đây đa số là thân chủ của bạn. Dĩ nhiên rồi, già thì bệnh, mà bệnh thì không khỏi “ba cao một thấp” (tiểu đường, huyết áp, tim mạch, thấp khớp…). LK là bác sĩ chuyên khoa tim mạch mà! Bản thân Lữ Kiều cũng phải mỗi ngày tự “harakiri” mấy chục đơn vị Insuline vào bụng! Họa sĩ Rừng cho biết sắp mở triển lãm, hẹn anh em đến Du Miên ngày khai mạc, café miễn phí! Ai cũng khâm phục Rừng về nhiều mặt không thể kể… hết. Chu Trầm Nguyên Minh lúc này phụ giúp Nguyên Minh làm tờ Quán Văn, đang chuẩn bị ra mắt số chủ đề sông Mường Mán (Phan Thiết) sau khi đã làm số về Sông Dinh và sông Seine.

 Quán Văn có vẻ mê sông nhỉ? Đến nỗi bìa và phụ bản cũng đều do… Sông Ba lo! Khi bảo Chu Trầm Nguyên Minh lúc này… “núp bóng” Nguyên Minh (trầm) thì anh cực lực phản đối. Anh nói anh cao hơn Nguyên Minh hẳn một cái đầu! Mà đúng vậy. Đứng lên đo thì sẽ biết!”

 

 Dịp nầy anh Đỗ Hồng Ngọc có mang đến tặng cho tôi tập thơ nho nhỏ (khổ 12X17 cm) mà anh đã xuất bản năm 1967 – nghĩa là cách nay đã 46 năm. Đây cũng là tập thơ đầu tay anh dùng bút hiệu Đỗ Nghê, có tựa là “Tình Người”, do tác giả trình bày, bìa Lữ Kiều, tranh Cocteau, ấn hành giới hạn dành cho bạn bè anh em. Tính đến nay, Đỗ Hồng Ngọc đã xuất bàn 35 đầu sách các loại, trong đó riêng về thơ là 7 tác phẩm. Tất cả đều được in ấn mỹ thuật, dày dặn. Tuy vậy, anh đã dành tập thơ nho nhỏ này để tặng tôi…

Tập thơ nho nhỏ ấy được in roneo trên giấy hẩm, bìa giấy croquis, nhưng với tôi là món quà rất quý! Trước năm 1975, tôi có nghe các bạn văn nói nhiều về tập thơ này – nhưng ít người có được. Hôm nay, sau 46 năm – tôi mới được cầm nó trên tay (dù là bản phô-tô từ “bản gốc”). Tập thơ chỉ vỏn vẹn 20 bài, trong 36 trang, được Đỗ Nghê sáng tác trong ba năm 64, 65, 67 – nghĩa là từ lúc anh 23 tuổi. 20 bài thơ xoay quanh một chủ đề chính là “tình người” trong một hoàn cảnh đất nước đang lún sâu vào cuộc chiến tương tàn bất an, khốc liệt! Đó là tiếng kêu tha thiết (và bi thương) của tuổi trẻ trí thức miền Nam, của con người bất hạnh trước vận mệnh chung của đất nước và tương lai của chính mình! Thơ dành tặng cho bạn bè anh em cùng chung số phận mà đại diện là những Xuân Hiến, Trang Vĩnh Thuận, Từ Dũ (bênh viên sản khoa nơi anh đang thực tập), Trần Xuân Dũng, Miên Đức Thắng, Nàng Lai (Thân Trọng Minh), Trương Thìn, Thái Kế An…

Bài thơ ở trang đầu tiên có tên là “Ước Mơ” – chỉ vừa bước vào tuổi ngoài hai mươi, là một sinh viên, anh đã có nhận thức có thể xem là đại diện cho mọi “ước mơ” của tuổi trẻ Miền Nam thời ấy:

 

“súng dòn

ánh sáng lóe lên

đạn đan trên nền trời

thành hai chữ việt nam

những kẻ tử thù nhìn rõ mặt nhau

khóc vì mừng

 

anh em”

 

“Ước Mơ” thật đơn giản: “những kẻ tử thù nhìn rõ mặt nhau/ khóc vì mừng/ anh em”, nhưng phải trải qua hơn 21 năm tương tàn, biết bao máu xương của bà con anh em đã đổ, mới có thể “… nhìn rõ mặt nhau”.

Trong cảnh cùng khổ, bất hạnh, máu đã không ngừng nhuộm đỏ quê hương trong hơn bảy ngàn ngày đêm  – nhưng tất cả đã phải cam chịu, chỉ biết mở lòng cảm thông –  nén lòng sẻ chia, và an ủi nhau:

“(…) em khóc đi, khóc đi rồi anh dỗ

 Khóc nhiều hơn, khóc nhiều nữa đi nghen

này tủi nhục với niềm đau nỗi khổ

của quê mình không đáng khóc sao em?”

                                                           (Dỗ Em)

Và, trong nỗi bất lực chung của tuổi trẻ, con người đã phải “Cho Mượn” tất cả, từ “con đường quê, nhà hàng phố xá, cửa nhà vườn tược ruộng nương, cho đến tuổi trẻ, ông già bà lão con nít thiếu niên”…  cho đến lần “cho mượn” cuối cùng:

“(…) tôi cho mấy người mượn

 Khối óc linh hồn

 để thử thuốc nhuộm đen nhuộm đỏ…

                  

 tôi cho mấy người mượn hết rồi đó

xin dành lại cho tôi

những nỗi căm hờn

và tấm lòng độ lượng rất Đông phương”

 

Khép lại tập thơ nhỏ là “Lời Nguyện Cầu” bi thiết:

“khi mùa xuân trở lại

trời xanh xao chợt buồn

những bàn tay rũ rượi

vẫy hoài cho quê hương

 

xin một loài chim lạ

chưa từng thấy bao giờ

hãy một lần xuất hiện

trên vầng trán em thơ

 

hãy một lần xuất hiện

trên tóc mẹ âu lo

mấy ngàn năm vật vả

mấy ngàn năm đợi chờ

 

khi mùa xuân trở lại

người chắp tay nguyện cầu

ơi loài chim biền biệt

bao giờ về quê hương”

 

Bên cạnh đó, còn có những bài thơ nổi tiếng khác của anh như “Thư Cho Bé Sơ Sinh”, “Tâm Sự Lạc Long Quân”, “Lời Ru”, “Cổ Tích Về Ngôn Ngữ” (…) đã một thời khiến tất cả bàng hoàng.

 

“TÌNH NGƯỜI” mở ra là “Ước Mơ” và khép lại là “Lời Nguyện Cầu” – nhưng “ước mơ/ nguyện cầu” vẫn mãi mãi là ước mơ và nguyện cầu cho đến hôm nay…

Tập thơ nhỏ – đã gần nửa thế kỷ qua, nhưng đã được anh trân trọng gìn giữ, đã cho tôi biết thêm, rằng một tác phẩm, dù hình thức thế nào đi nữa – giá trị nhân văn và nghệ thuật mới là điều quan trọng! Người cầm bút chân chính, luôn chịu trách nhiệm về những gì mình đã sáng tạo và gởi gắm qua tác phẩm, dù chỉ trong 36 trang sách qua bao nhiêu năm đi chăng nữa.

Cám ơn anh đã cho tôi hiểu thêm về anh, nhớ lại một thời điêu linh, bi thảm – và những gì cần phải làm trên con đường mình đã chọn!

Quê nhà,

Tháng 10 năm 2013

MANG VIÊN LONG