Ghi chép lang thang (8.2013)

 

Thư gởi bạn xa xôi,

Núi Tà Cú cách Phan Thiết 28 cây số về phía Nam, thuộc huyện Hàm Thuận Nam, nổi tiếng có Linh Sơn Trường Thọ Tự, thường gọi là Chùa Núi hay Chùa Cú, được xây dựng vào khoảng năm 1870, đời Tự Đức, do sư Hữu Đức, pháp danh Thông Ân (1812-1887), gốc người Phú Yên, đi tu từ thuở nhỏ,  vào Bình Thuận dựng thảo am ở Bàu Trâm, có lúc ở chùa Cổ Thạch (Tuy Phong), rồi vài chùa nhỏ ở Hòn (nay là đảo Phú Quý) trước khi về ẩn tu ở Chùa Cú cho đến ngày viên tịch.

Ông rất giỏi nghề thuốc, tương truyền đã chữa lành bệnh cho Hoàng thái hậu, mẹ vua Tự Đức, khi các thái y đã bó tay nên được Vua tứ ân cho chùa mang tên là Long Sơn Trường Thọ Tự. Vùng này xưa nổi tiếng nhiều cọp dữ. Chuyện kể sư đã có lần thuần phục được con cọp dữ nhất đàn, nay còn tượng đặt ở cổng chùa. Về sau, chùa có quá đông thiện nam tín nữ tìm đến làm mất cảnh thanh tu, sư phải trốn lên một cái hang sâu trên cao để tiếp tục tu hành. Nơi này được gọi là Chùa Hang hay Hang Tổ, nghe nói rất bí hiểm, chưa một ai dám đi luồng sâu vào tận bên trong. Có người đã thử thả một trái dừa xuống hang sâu đó thì thấy dừa trôi ra tận biển, vùng Kê Gà ngày nay, cách núi chừng 15 cây số! Từ năm 1962, Chùa Cú còn nổi tiếng với tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn (thường gọi là Phật nằm) dài 49 thước, cao 11 thước, dựng ở lưng chừng núi, cao 400 thước so với mặt biển, đường dốc cheo leo (Tượng cũng vừa được xác lập kỷ lục là tượng Phật nhập Niết bàn trên đỉnh núi dài nhất Châu Á). Ngày trước, trong những dịp Tết, lễ ở chùa, khách thập phương chen chân không lọt. Chùa Cú hiện nay ngoài Linh Sơn Trường Thọ Tự tức chùa Trên còn có chùa Long Đoàn còn gọi là chùa Dưới, do đệ tử đời sau xây thêm cũng rất đẹp. Đến nay chùa đã truyền được 5 đời trụ trì. Tháp Tổ nay vẫn đặt trước cổng chùa rất uy nghi.

Thời nhỏ bọn mình ở Phan Thiết chắc ai cũng đã từng đôi lần đi Chùa Cú phải không, nhất là ngày Mùng hai Tết, nam thanh nữ tú dập dìu? Bạn có lần nào lẽo đẽo theo sau một tà áo dài nào đó khiến người ta phải kêu lên “… em không dám đi mau/ ngại chàng chê hấp tấp/ số gian nan không giàu!”(NNP) đó chăng?

 

Mình thì khá rành vùng này vì đây là quê Ngoại. Nhà bà ngoại ở Phong Điền, cách chân núi Cú không xa lắm. Hồi nhỏ xíu, từ lúc mới lên 5, mình còn nhớ đã được đi Chùa Cú cùng gia đình với các dì, cậu…! Phải đi từ rất khuya, đường tắt, quanh co rồi leo dốc dựng đứng. Qua đoạn đường dốc dựng thì có Đá Bàn, một tảng đá to bằng phẳng, một dòng suối từ núi cao đổ xuống mát lạnh. Mọi người dừng chân nghỉ ngơi vì nắng đã lên. Tắm suối mát mẻ rồi bày đồ ăn ra ăn. Ngon nhất là cơm mo cau ăn với cá đuối chiên xúc hột vịt. Lần nào đi núi như vậy cũng ở lại chùa năm bảy hôm, ăn toàn tương chao, ngủ đất, đêm khuya nghe tiếng chuông tiếng mõ, tiếng tụng kinh yên ả lạ lùng. Không khí trong lành và lạnh ngắt. Buổi sáng sương mờ lớp lớp như mây phủ, chim chóc véo von, khỉ vượn chuyền cành… Nhìn xuống chân núi là ruộng vườn tăm tắp, xanh ngắt một màu. Xa xa thấy Ngảnh Tam Tân rồi Lagi với Hòn Bà lửng lơ như con rùa xanh bơi trên biển cả. Cậu Ngu Í có mấy câu thơ viết từ Chùa Cú rất dễ thương:

 

Nhè nhẹ sương bông ôm núi lịm

Im lìm cây cỏ đắm trong mơ

Tiếng chuông đâu bỗng run lòng đá

Ngó xuống trần ai thấy mịt mờ…

(Nguiễn Ngu Í)

 

Từ mươi năm nay, Núi Cú đã có cáp treo đưa khách thập phương viếng cảnh chùa. Cáp dài 1600m, cao 505m, mỗi giờ có thể đưa hàng ngàn khách lên xuống. Con đường dốc quanh co, dựng đứng vẫn còn đó nhưng vắng vẻ, chỉ còn ít bà con ở địa phương sử dụng.

Sau 1975, người ta không gọi là Tà Cú (chắc nghĩ Tà không tốt!) nên đổi thành Trà Cú, rồi có lúc lại đổi thành “Takóu” nghe cho có vẻ… dân tộc!

Thật ra gọi Tà Cú mới đúng. “Tà” tiếng Chăm có nghĩa là núi, cũng như “La” là sông (La Ngà, La Ngâu, La Gàn, Lagi…) và “Hàm” là ruộng (Hàm Tân, Hàm Thắng, Hàm Tiến, Hàm Kiệm…). Vùng Phan Thiết có nhiều “Tà”: phía Bắc có Tà Dôn, phía Nam có Tà Cú, phía Đông có Tà Đặng, phía Tây có Tà Lài (thuộc Đồng Nai), ngoài ra còn có Tà Mon v.v…

Nói chuyện tên gọi sai, ở vùng Hiệp Nghĩa (Phong Điền) và Tam Tân (nay là Tân Hải) quê ngoại mình có những cây cầu, xưa vẫn gọi là Cầu Cui, Cầu Quan (bắt qua sông Đợt), không biết sao bây giờ khi làm cầu mới xong thì cầu Cui được treo bảng tên là Cầu Cu (sao lại Cu?), còn cầu Quan thì ghi Cầu Quang! Ngày xưa ở Nam bộ và vùng Nam trung bộ, tỉnh lỵ nào cũng có huyện Châu thành, cũng có sông Dinh, có cầu Quan… có lẽ do thời đó, quan lại phụ trách điạ phương đã xây dựng nên. Về chuyện “đặt tên” sau 1975 có nhiều chuyện vui: chẳng hạn Phú Hài ở Phan Thiết, quê Huỳnh Ngọc Hùng bạn bọn mình đó, bị đổi thành Phú Hải (nay đã lấy lại tên cũ). Ngay bệnh viện Từ Dũ Saigon có lúc cũng bị gọi là… Từ Vũ!

Cầu Quan bắt qua sông Đợt đã bị tàn phá trong chiến tranh. Những năm 80, ông Nghê Nhã Ý (còn gọi là ông Năm Ý, cậu ruột mình) đã cùng bà con địa phương bắt một cây cầu gỗ qua sông khá tốt, xe cộ qua lại dễ dàng kể cả xe bò, xe trâu và xe hơi (ô-tô) nhỏ, giúp giao thông thuận lợi, bà con vẫn quen gọi là cầu “Năm Ý”. Qua mấy trận lũ lụt cầu chịu không nổi đã sụp đổ. Nay gần chỗ đó là cây cầu bê-tông được gọi là “Cầu Quang” như đã nói trên!

 

Núi Cú bây giờ ít cây rừng, trơ trốc rồi. Từ Hiệp Nghĩa nhìn lên chỉ thấy nổi bật mái nhà ga Cáp treo đỏ choét lưng chừng núi của công ty Dịch vụ du lịch và cụm ba tượng Phật  Di Đà, Quán Thế Âm, Đại Thế Chí. Còn từ trên núi nhìn xuống thì… chỉ thấy cánh đồng thanh long bạt ngàn, không còn vườn tược xanh um như xưa! Lên núi Cú bây giờ không còn thấy cảnh “sương bông ôm núi lịm”, cũng chẳng thấy trần ai ngó mịt mờ gì nữa! Đó là kết quả của những năm phá rừng, phá núi, phá vườn, phá ruộng để đô thị hóa rầm rộ thời nay. Chùa Trên đang được xây cất lại rất hoành tráng và đường lên chỗ Phật nằm cũng đã có bậc cấp dễ leo!

Ở Mũi Né cũng vậy, các đồi cát bị san phẳng cũng nhiều, resorts mọc lên như nấm. Dân điạ phương hết đường xuống tắm biển! Nghe nói muốn tắm, phải mua vé 20 đô (USD) để được đi xuyên qua một resort nào đó. Tuy nói biển là của chung, nhưng mỗi resort đều cát cứ một vùng, nhiều nơi có “bảo vệ” thổi tu huýt, cấm qua lại. Vùng Rạng bây giờ thấy Tây là tây, ở trần trùng trục, lễnh ngễnh qua lại. Dân Saigon có tiền thường ra Mũi Né tắm… hồ! Hồ tắm nước ngọt dĩ nhiên. Bởi ở Saigon, Bình Dương… đã có biển giả cho mọi người tắm, có nước mặn và có sóng giả đàng hoàng (Suối Tiên, Đại Nam)!

 

Về Phan Thiết (bãi Đồi Dương, Vĩnh Thủy) bây giờ thấy tội nghiệp nhất là… sóng bạn ạ. Ngày xưa, sóng đùa vào bờ cát trắng phau như vổ về, như mơn trớn, như “hôn” lên bờ cát  (Xuân Diệu nói vậy!), rồi êm đềm rút ra để lại ít bọt óng ánh và mấy cái vỏ sò vỏ ngao, vỏ ốc xà cừ như một tặng vật của biển khơi. Bây giờ thì hết!  Đã có bờ kè chắn sóng. Những con sóng trở nên giận dữ, hung hãn đập vào bờ kè, gầm thét như  sẵn sàng cuốn đi tất cả, đập nát tất cả rồi tức tưởi, tung tóe cuồn cuộn tan ra… Có gì đâu! Nếu là bãi cát thiên nhiên thì bãi tự biết phải uốn mình theo sóng như thế nào cho êm ả, còn bờ kè thì do con người thô lỗ dựng nên. Một cuộc “đấu đá” giữa con người với thiên nhiên! Vùng Vĩnh Thủy, Rạng, Kê Gà…bãi biển ngày xưa đẹp đến nao lòng như vậy, bây giờ xây kè chắn sóng trông mới thô kệch làm sao!  Bạn coi cái thuyền thúng (thúng chai) xưa đánh cá về,  nhẹ nhàng theo làn sóng trôi dạt vào bờ cát, chỉ cần một người đẩy nhẹ, kéo nhẹ là chiếc thuyền thúng lẽo đẽo trôi theo. Nay thì không. Những chỗ có bờ kè, thuyền thúng vào gần thì bị dội ngược ra, phải quăng dây để cả chục người xúm lại hì hục kéo mới chịu ngắt ngoải bò lên.

 

 

 

Loài người cứ chống lại với thiên nhiên thì rồi trước sau gì cũng lảnh đủ. Động đất, sóng thần, lũ quét, núi lửa… là những cảnh báo không ngớt!

Về Tam Tân (nay là Tân Hải), quê cậu Ngu Í bây giờ tìm một nơi còn chút thanh bình cũng khó. Resort-hóa gần hết rồi! May mình còn lang thang tìm được vài nét nên thơ sót lại, vội vàng ghi gởi bạn coi cho đỡ nhớ!

Đi Chùa Cú lần này có một chuyện vui: Tuổi từ 70 trở lên khỏi phải mua vé cáp treo!

Già cũng hay chứ!

Đỗ Hồng Ngọc