“…QÊ HƯƠNG…” của Nguiễn Ngu Í

Đôi dòng giới thiệu tập “…QÊ HƯƠNG…” của Nguiễn Ngu Í

Đỗ Hồng Ngọc

Ghi chú: Gần đây, tôi có giới thiệu lại bài Thơ điên Ngu Í (1921-1979) trên một vài trang mạng của bạn bè và nhận được sự quan tâm của nhiều bạn đọc gần xa. Riêng anh Mai Bá Lộc, hiện sống ở Bruxelles còn thư về có ý muốn được photo lại tập “…QÊ HƯƠNG…” vì anh nghe nói đây là một “kỳ thư” qua lời Tựa của ông Nguyễn Hiến Lê. Tôi cũng đã có thư riêng phúc đáp. Nay xin trích đăng Lời tựa của Nguyễn Hiến Lê và có dịp sẽ trích vài trang trên quyển sách “kỳ dị” này để gởi đến các bạn tham khảo.

Chân thành cảm ơn Trần Thị Nguyệt Mai và Đèn Biển đã chịu khó “gõ” lại các bài này từ trong hình chụp những trang sách…

Trân trọng,

(ĐHN)

 

“… QÊ   HƯƠNG…”

Tậb A

 

NGUIỄN NGU Í

NGÊ BÁ LÍ

TÂN FONG HIỆB

Chủ trương

 

Với sự chung sức của

A.B.C – GIANG HỒNG VÂN – LÊ THANH HẢI – LÂM HẠO NHIÊN – BÙI THU TRINH – LÊ LAN – MINH QUANG – YÃ-HẠC VÀ TRINH NGUIÊN – ĐỘC THANH – ĐƠN THANH – ĐỖ NGÊ – LÊ ĐỊNH CÔNG – TRƯỜNG PHONG – NGUIỄN NGÊ – THÁI TÂM CANH – TRƯỜNG SANH – BẠCH PHỤNG – HOÀNG MAI – CÔ NGƯ – KI-GOB-JÓ-CÌ…

 

NGUYỄN HIẾN LÊ

giới thiệu

 

NÚI-CÚ-HÒN BÀ

xuất bản

 

 

Lời giới thiệu

 

Trưa hôm đó, khi người nhà đem lên cho tôi một tấm bìa màu cánh sen đậm, ngoài đề hai chữ “QÊ HƯƠNG…”, trong chứa một xấp giấy rời xếp ngang xếp dọc, lớn nhỏ đủ cỡ, tờ cắt trong báo, tờ in rô-nê-ô, tờ viết tay, tờ đánh máy, tôi nghĩ bụng: “Sao không đợi chép lại cho xong, đóng thành tập đã. Gì mà gấp vậy?”

Rồi tới khi lật coi sơ sơ nội dung, tôi đâm hoảng: đủ các thể văn, từ truyện ngắn tới một chương truyện dài, từ thơ luật tới thơ lục bát, thơ mới, cả tùy bút và kịch nhạc nữa, và đủ thứ tài liệu, từ hồi kí, tiểu sử tới di chúc, từ bài thơ của một nữ sinh gởi cho thầy tới một bức thư giới thiệu một ứng cử viên Hạ viện, một bức thư cảm ơn cử tri, rồi lại cả bản sao một văn bằng tuyển sinh. Thế này thì biết viết cái gì đây? Biết giới thiệu ra làm sao đây? Giới thiệu tác phẩm hay tác giả? Nếu giới thiệu tác phẩm thì đặt nó vào loại nào? Vì không thể gọi nó là một tuyển tập được; còn giới thiệu tác giả thì trong tập có cả chục tác giả, biết giới thiệu ai và không giới thiệu ai, và nhất là đa số tác giả đều xa lạ với mình? Mà đã trót hứa từ lâu rồi, thế nào cũng phải có một bài Giới thiệu.

Biết cố vỗ giấc ngủ cũng vô ích, tôi mở tập ra, đọc từng bài một ; và khi đọc xong, tôi tự nhủ : “Thật là một kì thư. Không khi nào mình có một cơ hội tốt hơn để giới thiệu anh ấy với độc giả như lần nầy nữa. Tâm hồn anh ấy thật là hiện rõ trong tập nầy”.

Rồi tôi nằm miên man nhớ lại những hồi kí về anh NGUIỄN HỮU NGƯ: nhớ lại buổi đầu tiên anh lại thăm tôi ở xóm Hàng-sáo, hồi tôi mới lên Sài-gòn ; nhớ lại lần anh ôm cặp da tới kiếm tôi ở Long-xuyên, khi ở Thánh địa Hòa-hảo về ; nhớ lại những buổi trưa, anh gò lưng đạp chiếc xe máy cũ cĩ, chạy khắp Sài-gòn để tặng bạn hữu, hoặc sách hoặc báo, quần áo luôn luôn xốc xếch, bụi bặm, mà nụ cười hồn nhiên luôn luôn nở trên môi.

Tôi nhớ nhất là một buổi sáng đầu đông. Tôi vừa mới ngồi vào bàn viết thì anh ôm một chồng sách loạng choạng bước vào, lưng khom khom, đầu đưa ra phía trước. Anh đặt chồng sách lên mặt bàn, kéo ghế ngồi, móc túi lấy ra một gói thuốc rê, xé một mảnh giấy quyến, lặng thinh quấn. Tôi biết rồi, dẹp tất cả các công việc lại và sẵn sàng ngồi nghe anh. Trông chiếc sơ mi nhầu nát, cả tuần chưa thay kia, tôi đoán anh mới ở Châu-đốc, Hà-tiên, Tây-ninh, Chợ-giữa hay Hàm-tân về, chưa biết chừng mới được một ti Cảnh-sát ở đâu đó thả ra hôm trước nữa. Anh vừa hút thuốc luôn miệng vừa kể chuyện. Đủ thứ chuyện. Từ những mộng hồi thanh xuân tới những mộng hiện thời (anh cho hay muốn vượt biên giới để qua Miên hoặc trở về Hàm-tân thăm mộ song thân và em gái rồi thì đi luôn, đi đâu không biết), từ chuyện nhà tới chuyện nước, từ chuyện văn thơ tới chuyện chính trị, rồi chuyện bạn thân, bạn sơ, bạn trai bạn gái, chuyện em chuyện cháu, chuyện hồi kháng chiến, chuyện bị an trí trong bưng, chuyện bị giam ở trại cải huấn Biên-hòa… Hầu hết là những chuyện tôi được nghe anh kể nhiều lần rồi, mà lần nầy nghe lại tôi vẫn thấy buồn vô hạn. Tôi gần như không xen vô một lời nào cả, mặc anh nói thao thao để anh trút bớt nỗi bất bình, nỗi căm phẫn của anh đi. Anh căm phẫn xã hội, anh căm phẫn thời đại, anh căm phẫn mọi người. Anh nhiều lí tưởng, nuôi nhiều mộng cao và đẹp mà gặp toàn những điều bất như í, cứ phải cố nén xuống và sức nén càng mạnh thì sức bùng ra cũng càng mạnh. Có lúc anh nghiến răng, nắm chặt tay vung ra như muốn thoi tôi, có lúc anh mếu máo muốn khóc, rồi bỗng chồm lên chua chát, cay độc mạt sát phũ phàng người bạn già mà anh quí nhất. Lúc đó tôi chán đời biết bao! Có lúc anh cười gằn ghê rợn rồi ngâm thơ, những bài thơ lục bát hoặc thất ngôn, ngũ ngôn, thường là bốn câu, anh làm rất mau và chưa bao giờ in, vì lẽ nó khác với thơ thế tục nhiều lắm. Có lẽ anh là người duy nhất ở nước mình dám lớn tiếng giữa công chúng chửi họ Ngô – Đình và mạt sát cả một vị thượng tọa được hằng triệu tín đồ tôn sùng nhất trong nước.

Hôm đó, ngồi nghe anh suốt hai giờ, tôi thấy buồn lạ lùng, không phải chỉ buồn cho anh, mà còn buồn cho chính tôi, cho tất cả loài người. Hết thảy chúng ta, bề ngoài đều rất nhã nhặn, lễ độ, nhiều khi vui vẻ, thỏa mãn nữa, nhưng ở trong đáy lòng vẫn có những khát vọng cao cả lẫn thấp hèn bị dồn ép hằng mấy chục năm, và có thể một sớm một tối phát ra mà ra không sao ngăn lại được. I như một mặt hồ trong trẻo phẳng lặng, dưới đáy có một lớp bùn sâu lâu lâu bốc hơi lên thành những bong bóng lớn nhỏ làm sôi cả lòng hồ và gợn sóng cả mặt hồ. Ai cũng như ai, chỉ khác ở mức độ và ở bản chất những cái bị dồn ép thôi. Chưa lần nào tôi được thấy rõ ở anh cái mức độ ấy cao và cái bản chất ấy đẹp như lần ấy. Con người của anh hoàn toàn là tình cảm: tình nước, tình nhà, tình bạn bè, tình vợ con, tình thầy trò, tình người; mà văn thơ của anh cũng chan chứa những tình đó.

Tôi đã đưa anh ra tới cổng mà anh còn bịn rịn đứng lại một hồi lâu, và khi cái bóng gầy gò, khom khom, lắc lư của anh đã khuất ở đầu ngõ, tôi mới trở vào, lòng bâng khuâng suốt cả buổi. Tối đó, anh sẽ ngủ đâu? Ở Cần-thơ hay ở Biên-hòa, ở phòng ngủ hay ở trong ti Cảnh sát. Tôi nhớ lại bài “Từ-Văn-Tường (1) truyện” của Viên-Hoằng-Đạo. Con người đó quả thực là “Vô chi nhi bất kì” cho nên “Vô chi nhi bất kì” năm sáu bảy lần bị bắt giam, mấy lần suýt chết, suốt một đời vất vưởng trôi nổi, lang thang. Mà cuốn độc giả sắp đọc đây cũng là một trong cái “kì” của anh.

 

Chúng ta có thói quen đọc sách chỉ để hiểu một truyện hoặc để hiểu một hệ thống tư tưởng, ít khi tìm hiểu tấm lòng của tác giả. Tôi không chắc rằng có nhiều độc giả thích cuốn “QÊ HƯƠNG…” này, nhưng riêng tôi, tôi cho nó là một kì thư chưa hề thấy trong văn học Việt Nam, và tất cả những bạn của anh NGUIỄN HỮU NGƯ tất đều phải nhận như tôi rằng cuốn nầy biểu lộ rõ nhất – tuy chưa hết – tâm hồn khả ái và cái tình dào dạt của anh. Người sau có muốn chép lại đời anh – một đời đau khổ nhất và cũng đặc biệt nhất trong giới văn nghệ sĩ hiện đại – tất phải dùng nó làm một trong những tài liệu chính.

 

Long Xuyên, ngày 22.XI.1967

NGUYỄN HIẾN LÊ

 

____________

(1)  Từ-Văn-Tường tức Từ-Vị, tác giả Kim-Vân-Kiều truyện.

“…Qê Huong…” gọi là Tậb A, nhưng không hề có tập nào khác nữa.

NGUIỄN NGU Í, NGÊ BÁ LÍ, TÂN FONG HIỆB  Chủ trương,

nhưng thiệt ra chỉ là một người.

Lối viết chữ đặc biệt của Nguyễn Hữu Ngư. Tất cả đều “I” cụt, NGÊ không có chữ H (NGHÊ); P thành B (Hiệb), K thành C (Cí giả, cỉ niệm…)

Trong tập này, tôi cũng có đóng góp 2 bài, ký Giang Hồng Vân và Đỗ Nghê (Đỗ Ngê, theo cách viết của ông).

Trân trọng,

ĐHN (Saigon, 7.2016)