Bệnh viện quá tải, tại sao?

Có cái lạ là cho đến giờ này chưa hề nghe các bệnh viện tư kêu ca “quá tải”! Trái lại họ càng mong được quá tải, thậm chí quảng cáo dưới mọi hình thức để được quá tải! Thế tại sao các bệnh viện công, các cơ sở công lại luôn kêu quá tải? Và thực tế là đang quá tải! Đây thực sự là một tín hiệu đáng mừng cho các bệnh viện công. Thực ra chỉ có một số bệnh viện công lớn, chuyên khoa sâu, đầu ngành, có thương hiệu mạnh mới bị quá tải! Người bệnh sẵn sàng chen chúc dù chỉ được bác sĩ ngó qua cho một cái! Họ cần cái gì? Cần sự yên tâm. Thà cực khổ, mà yên tâm, còn hơn lo lắng băn khoăn, mất ăn mất ngủ, bán tín bán nghi!

Nghề y là một nghề đặc biệt. Thầy thuốc giỏi thì ở đâu bệnh nhân cũng tìm đến. Người thầy thuốc giỏi, có kinh nghiệm, nhìn qua cũng có thể chẩn đoán đúng bệnh, và một lời “phán” chính xác của họ đủ làm người bệnh  nhẹ đi gánh nặng ngàn cân! Do vậy mà người bệnh không tiếc công tiếc của, tiếc thời gian! Hiện nay sở dĩ các bệnh viện chuyên sâu tuyến trên bị quá tải là do tuyến dưới bị “lủng”, người dân chưa tin tưởng. Một khi người dân đã tin tưởng “bác sĩ của tôi” ở tuyến dưới rồi thì khuyên gì họ cũng nghe. Khi có bệnh, họ hỏi ý kiến bác sĩ “của họ”. Bác sĩ sẽ gởi bệnh đi đúng nơi cần đi, nếu cần,  không còn phải hoang mang sợ hãi, tốn kém.

Vấn đề là làm thế nào để  “nuôi dưỡng” được mạng lưới cơ sở này bền vững?

Thứ nhất là phải đánh giá đúng vai trò vị trí của nó. Nó không thể là tuyến điều trị chuyên sâu với trang thiết bị tối tân hay thỉnh thoảng có mặt các giáo sư bác sĩ đầu ngành về làm việc một thời gian ngắn rồi rút đi. Bởi điều trị chuyên sâu thì tuyến trên chắc chắn sẽ phải hay hơn!  Tuyến cơ sở vẫn phải là tuyến phòng bệnh, thực hiện săn sóc sức khỏe ban đầu (primary health care), chữa trị các bệnh thông thường,  nâng cao sức khỏe người dân, sức khỏe cộng đồng là chính. Nếu họ làm tốt thì đã giảm tải đựơc cho tuyến trên. Bác sĩ ở cơ sở trước hết phải là bác sĩ giỏi – nhờ đó mới có thể phân biệt được bệnh nào cần điều trị tại chỗ, bệnh nào phải chuyển đi- đựơc  đào tạo bằng một chương trình đặc biệt, đựơc địa phương tôn trọng, đánh giá cao, được bà con tin tưởng và … dĩ nhiên đồng lương không thua kém- thậm chí còn cao hơn- các giáo sư bác sĩ đầu ngành ở tuyến trên. Tại Thái Lan, nếu luơng của bác sĩ tuyến thành phố 800USD thì ở tuyến quận huyện là 1000 USD và ở tuyến cơ sở, vùng sâu vùng xa là 1200 USD, không kể các chế độ chính sách khác đi kèm, như cơ hội đi tu nghiệp, học tập nâng cao. Chính họ mới biết giáo sư bác sĩ nào, chuyên khoa nào, để tư vấn cho bệnh nhân đi đúng hướng, đồng thời cung cấp các dữ liệu  giúp tuyến trên chẩn đoán chính xác. Họ là những  thầy thuốc tổng quát, thầy thuốc gia đình, được học về kỹ năng tham vấn, kỹ năng truyền thông-giáo dục sức khỏe,  nâng cao sức khỏe, cái mà tuyến trên thiếu, yếu và không có thì giờ để làm.

Mặt khác, để củng cố mạng lưới y tế cơ sở này thì Bảo hiểm y tế nên đổi tên là Bảo hiểm sức khỏe (y tế khác với sức khỏe!). Ai đã đóng Bảo hiểm sức khỏe đều đựơc khám định kỳ hàng năm, theo dõi sức khỏe, không đợi mắc bệnh. Nhờ vậy mà họ có cơ hội sử dụng dịch vụ y tế cơ sở,  quen biết bác sĩ cơ sở, tạo niềm tin lẫn nhau.  Mối quan hệ thầy thúôc với thân chủ sẽ khác xa mối quan hệ thầy thúôc với bệnh nhân. Họ sẽ là đối tác,  là người chủ động đặt câu hỏi, tìm hiểu, thương lượng với bác sĩ. Bác sĩ ngoài đồng lương của nhà nước sẽ có nguồn thu từ khám sức khỏe định kỳ này do Bảo hiểm  sức khỏe trả. Khi có bệnh thì với thẻ Bảo hiểm, người dân phải có quyền được khám bệnh và chữa trị ở bất cứ nơi đâu thuận tiện nhất cho họ.

Trước mắt,  các bệnh viện công có thương hiệu tuy kêu ca quá tải nhưng chắc cũng  hãnh diện vì sự “quá tải” của mình! Quá tải thì chắc chắn chất lượng khám chữa bệnh sẽ giảm, kêu ca của người dân sẽ nhiều hơn. Cái vòng luẩn quẩn cứ thế. Trước mắt, để tránh tình trạng quá tải  không cách gì hơn là tổ chức phòng khám ngọai chẩn và cấp cứu cho thật tốt! Bệnh nhân nào cũng muốn đựơc cấp cứu, được  khám ngay. Do vậy, bộ phận phòng khám phải gồm những bác sĩ giỏi,  nhiều kinh nghiệm lâm sàng, để khám “lọc” cho thật chính xác.Tổ chức bộ phận tiếp tân lịch sự, nhã nhặn, nhanh nhẹn,  có các bảng biểu, đèn báo, bướm hướng dẫn đầy đủ, kể cả hệ thống vệ sinh sạch đẹp v.v… Và đặc biệt bố trí bộ phận tham vấn tâm lý, bộ phận hỗ trợ xã hội ở ngay phòng khám. Như vậy sẽ giải quyết gần như đựơc mọi vấn đề, giảm thiểu thắc mắc, thưa gửi.  Khi có dịch bệnh như mùa sốt xuất huyết chẳng hạn, thì không tránh đựơc sự tràn ngập. Lúc đó bệnh viện càng cần bộ phận “lọc” và phân lọai bệnh nhân thật tốt,  tập huấn khẩn cấp cho phụ huynh,  đồng thời sử dụng lực lượng sinh viên y khoa, điều dưỡng  để tăng cường, giúp giảm tải cho nhân viên.

Tóm lại, vấn đề là thay đổi cách nhìn về mạng lưới y tế cơ sở, có chế độ chính sách hợp lý, tập trung đầu tư cho con người thay vì chỉ lo tăng cường trang thiết bị và cơ sở vật chất; thay đổi khái niệm bảo hiểm y tế và tổ chức tốt khâu phòng khám, cấp cứu ở các bệnh viện tuyến trên./.

BS Đỗ Hồng Ngọc