Bà Thầy

Hồi đó, năm 1968, cách đây hơn 40 năm, tôi đang là sinh viên Y khoa năm cuối, làm việc tại Khoa 2B bệnh viện Nhi đồng Sài Gòn (nay là BV Nhi đồng 1) với tư cách nội trú ủy nhiệm. Một hôm, một bé gái khoảng 4 tháng tuổi, đang bụ bẫm, khỏe mạnh, phát triển bình thường, đột nhiên khó thở, tím tái, rên rỉ, li bì , nổi “bông” khắp người, được đưa thẳng vào phòng cấp cứu. Tôi khám kỹ, còn lúng túng trước một bệnh cảnh khá đặc biệt : trẻ như sắp rơi vào hôn mê, rên rỉ một cách kì lạ, tình trạng thiếu oxy trầm trọng, người nổi bông tím, tiếng tim nghe nhỏ, xa xăm, gan lớn, đúng là dấu hiệu suy tim cấp, mà không rõ nguyên nhân gì, có thể là ngộ độc chăng, tôi nghĩ. Bỗng một tiếng nói nhỏ rót vào tai tôi của chị L, một nữ điều dưỡng lớn tuổi đã làm việc hơn 10 năm ở khoa 2B : “ Ông thầy ơi, suy tim do thiếu B1 đó!” .Tôi như bừng tỉnh.Đúng rồi! Học rồi mà chưa gặp nên bây giờ mới lúng túng như vây! Tôi nhìn chị bằng con mắt ngạc nhiên và biết ơn. Ngạc nhiên vì không  biết sao chị “ chẩn đoán “ nhanh và chính xác như vậy, mà chẳng cần khám” lôi thôi” như tôi; còn biết ơn là ngoài việc đã chỉ dẫn cho tôi lại khéo léo không làm tôi mất mặt với các bạn sinh viên trẻ y3- y4 đang theo tôi khám bệnh lúc đó. Tức thì tôi gõ phản xạ gân xương cho bé, không nhảy! Tôi mời bà mẹ đến để khám : gõ phản xạ đầu gối, không nhảy. Bé được bú sữa mẹ đơn thuẩn và chị kiêng cữ rất kỹ, chính đó là nguyên nhân làm thiếu B1 gây suy tim cho bé và bản thân chị cũng thường yếu đuối, uể oải, chân đi muốn sụm. Tôi cho em bé thử máu tìm acid pyruvic, chụp phim X quang, đo điện tim, đồng thời cho chích ngay tĩnh mạch một ống Thiamine (vitamin B1). Thuốc vitamin B1 cũng sẽ là một trắc nghiệm điều trị, nếu có hiệu quả ngay trong vòng 30 phút thì chẩn đoán chắc chắn là đúng, dĩ nhiên, không được dùng thêm thuốc nào khác.Kết quả thật kì diệu! Bé hồng hào trở lại, hết nổi bông, hết tím tái và tiếng tim nghe rõ, gan nhỏ lại! Kết quả xét nghiệm về sau đó khẳng định chẩn đoán suy tim do thiếu B1 là đúng, nhưng chỉ riêng sự phục hồi lâm sàng ngoạn mục đã cho thấy chẩn đoán là chính xác rồi. Đứa bé đựơc xuất viện trong sự vui mừng của cả gia đình.Tôi hướng dẫn thêm bà mẹ cách ăn uống sao cho đủ chất dinh dưỡng để có sữa tốt cho con bú và cho bé ăn dặm thêm đúng cách.

Bấy giờ tôi mới cảm ơn chị L và hỏi chị làm sao biết “ca” đó là suy tim cấp do thiếu B1 ngay tức khắc vậy. Chị cười: “ Tôi nghe tiếng rên thì biết!”. Từ đó, tôi luôn chẩn đoán chính xác các trường hợp tương tự nhờ nghe được tiếng rên đặc biệt, khác với tiêng rên của trẻ viêm màng não hay xuất huyết não…Tiếng rên mà trong sách giáo khoa y học không thấy nói tới, sách Tây thì còn tệ hơn vì bệnh đó bên Tây không có ( có thể cũng có nhưng ở đầu thế kỉ XX). Đây là một tình trạng bệnh lý do dinh dưỡng sai lầm, do kiêng cữ quá đáng gây ra ở các bà mẹ đang cho con bú; hoặc cũng có thể do tình trạng đói kém thường gặp ở những nước nghèo, nước đang có chiến tranh, dân trí thấp, kinh tế yếu. Ngày nay, bệnh này cũng còn thấy lai rai, nhất là ở vùng nông thôn, xa xôi hẻo lánh. Ở những nơi đó, thiếu những điều kiện xét nghiệm, X quang, siêu âm, điện tâm đồ… thì người thầy thuốc cần phải giỏi lâm sàng, phải biết nghe tiếng “rên” mới có thể chẩn đoán ra.

Dĩ nhiên là chị L, không cần hiểu B1 gây suy tim bằng cách nào, chị cũng không biết chu trình Kreb trong chuyển hóa glucid và vai trò của Thiamine, tại sao người ta – thời đó- chỉ có thể đo gián tiếp qua acid pyruvic, chị cũng không đọc được phim X quang hay ECG, nhưng chỉ cần nghe tiếng rên.. là đủ. Dĩ nhiên là không thể chủ quan, nhưng trong y học có những dấu hiệu đặc trưng để giúp chẩn đoán mà người thầy thuốc nào cũng phải biết, thí dụ “ thế nắm cò súng”, “ tiếng ho chó sủa”, “ dấu hiệu Koplik”v.v…

Càng ngày, tôi càng tích lũy nhiều kinh nghiệm qua việc học với các anh chị điều dưỡng y tá, không chỉ kinh nghiệm trong các thao tác, thủ thuật, cách chăm sóc bệnh nhi mà còn học kinh nghiệm trong chẩn đoán bệnh qua cách nhìn, cách nghe….Ở bệnh viện, họ gọi tôi bằng “ông thầy” theo truyền thống ngành Y lúc đó, dù tôi còn là sinh viên, nhưng tôi cũng gọi họ là “ bà thầy”, “ông thầy”, vì tôi thực sự đã học đựơc nhiều ở họ, tôi luôn kính trọng và biết ơn họ. Sau này, tôi có dịp đọc cuốn ”Đường vào khoa học của tôi” của giáo sư Tôn Thất Tùng, trong đó ông cũng nói ông học được rất nhiều ở những vị y tá. Thì ra không chỉ có mình tôi mà nhiều thế hệ bác sĩ đã may mắn có được những ông thầy, bà thầy như thế.

Đỗ Hồng Ngọc

Ý kiến bạn đọc trên Diendanykhoa.com
Không biết có bạn nào đọc qua cuốn sách “Thầy thuốc và Bệnh nhân” của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc chưa nhỉ, mình đọc hết cuốn sách này rùi, trong dó có rất nhiều bài viết hay chúng ta nên đọc; những ai đang học và làm việc trong ngành y nên đọc. Đọc để thấy mình cần phải học thêm những điều gì nữa, cần có nhửng thay đổi gì trong suy nghĩ, ý thức, cách sống….. bên cạnh việc trang bị kiến thức về y học.

(diendanykhoa.com)

Future-Dr
28-04-2008, 00:57
…Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ, Đàn Anh, Đồng môn…Chị Điều dưỡng…người Bệnh nhân…Quyển sách….đều là những người thầy tận tụy…cơ bản là chúng ta có nhìn nhận ra không mà thôi phải không ạ?