“Chat” vời bác sĩ:
-
Chữ U trong BUSĂC có phải là Uống bù nước khi tiêu chảy đó không?
-
Đúng vậy. Đó là một biện pháp hết sức đơn giản , rẻ tiền (Oral Rehydration Therapy) mà cứu đựơc rất nhiều trẻ con, kể cả người lớn khi bị tiêu chảy cấp. Nó có cơ sở khoa học hẳn hòi, đựơc nghiên cứu kỹ trên lâm sàng và được đưa vào làm một trong 5 biện pháp chủ yếu để “nuôi con sao cho khỏe” (GOBIF)..
-
Thật vậy ư?
-
Thật vậy. Theo cách tính toán của UNICEF, cứ mỗi 6 giây đồng hồ lại có một trẻ nhỏ chết vì tiêu chảy trên thế giới- ở những nước nghèo, chậm tiến nói chung- chỉ bởi vì ngừơi mẹ đã không biết và không dám cho trẻ uống bù nứơc. Trẻ chết trong tiêu chảy cấp không phải do vi trùng, không phải do do siêu vi gì cả mà chỉ do mất nứơc, khô nước, như người đi trong sa mạc, chết khát mà thôi. Nếu đựơc “bù nứơc” sớm và đầy đủ thì trẻ không chết. Bệnh sẽ tự khỏi..
-
Xin nói rõ hơn?
-
Ta bíết cơ thể trẻ chứa rất nhiều nứơc. Có đến hơn 75% cân nặng của trẻ là… nước. Thí dụ một bé nặng 10kg thì đã có 7,5kg là nước trong cơ thể.
Ngưới lớn cũng vậy, cũng có đến 60% thể trọng là nước. Bệnh dịch tả chẳng hạn, ngày xưa, chết hàng loạt chỉ vì khô nứơc, mất nước. Nay nhờ biết cách bù nước mà tỷ lệ tử vong giảm rõ rệt..
-
Tôi nghe nói bệnh nhân phải nằm trên một cái giường có lỗ…?
-
Đặt bệnh nhân lên cái giường đó, để hậu môn đúng ngay cái lỗ đó cho mặc sức mà “ỉa chảy” ào ào vào cái bô bên dưới. Ngừơi ta đo đựơc chính xác số lượng nước mất đi để bù lại. Có trương hợp phải truyền dịch hằng vài chục lít!
-
Nhưng đâu phải lúc nào cũng cần phải truyền dịch?
-
Đúng vậy.. Nếu còn uống đựơc thì uống sẽ tốt hơn. Truyền dịch có khi bị run tiêm truyền, sốc nước biển rất nguy hiểm! Bệnh nhân tím tái, trụy tim mạch…
-
Chính vì thế mà phương pháp này gọi là Uống bù nước?
-
Phải. Nhưng đa số các bà mẹ đều không dám cho uống nước, sợ trẻ ỉa thêm!
Hiện nay có gói Oresol rất tiện lợi. Trong đó có đủ tỷ lệ muối đường, chỉ cần pha một gói vào một lít nước chín, ta có ngay một dung dịch chữa tiêu chảy tại nhà.
-
Nhưng ở vùng sâu vùng xa, nhiều bà con không sẵn có Oresol thì sao?
-
Thì nhà nào mà chẳng có muối, có đường? Chỉ cần pha nửa (1/2) muỗng (lọai muỗng cà-phê) muối ăn (gạt ngang) và 6 muỗng đường (gạt ngang) vào một 1it nước chín, nặn thêm nửa trái cam nếu có, ta được một dung dịch y như Oresol tại nhà…
-
Tại sao vậy?
-
Vì trong muối ăn có NaCl; trong đường có Glucose, còn trong cam thì có rất nhiều KCl ( Potassium). Đó là một dung dịch sinh lý, giúp tăng cường hấp thu nước qua đường ruột rất tốt và bù lượng muối mất đi qua phân.
-
Nhưng lỡ người ta quên, pha nhầm thì sao?
-
Thì nguy tai! Cho nên pha xong phải nếm thử, thấy nó “y như nước mắt” là đựơc.
-
Nước mắt ở đâu mà thử?
-
Thì bà mẹ nào có con bị tiêu chảy cấp mà không … khóc chứ?
BS Đỗ Hồng Ngọc
Viết thêm của Đỗ Hồng Ngọc:
Năm 1984, tôi thực hiện Chương trình Săn sóc súc khỏe ban đầu cho trẻ em (Primary Child Care) tại Phường 13, Quận 6 (nay là P10. Q6, Tp.HCM) lúc đó còn là một phường vùng ven, đời sống rất khó khăn, trẻ con bệnh hoạn nhiều. Chương trình triển khai các biện pháp BUSĂC với kết quả rất tốt, thông qua mạng lưới nhân viên sức khỏe cộng đồng (community health worker) ở địa phương. Chúng tôi đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe bằng cách phổ biến các biện pháp này qua bài hát, đặt lời mới cho dân ca, chẳng hạn Lý cái cân (qua Lý cây đa) Chủng ngừa (qua Lý ngựa ô)… nhưng đến bài hát vế Uống bù nước khi tiêu chảy thì bí, khó quá! Sau đó, trong một lớp học về Giáo dục sức khỏe, một học viên đã lấy bài “Em là bông hồng nhỏ” -mà ai cũng biết, cũng thụôc như một bài dân ca – của Trịnh Công Sơn, để đặt lời mới để chữa bệnh tiêu chảy cho trẻ con… như sau:
Em bé gầy vì đi tiêu chảy
Thân ốm ròm giơ cả sườn ra
Em bé mệt nằm kêu mẹ mẹ
Pha nước đường với muối liền nha:
Một muỗng muối
Tám muỗng đường
Một lít nước
Ta hòa cùng…
Em uống vào là ngừơi khỏe ra…!
Bài hát đặc biệt hay ở chỗ đưa được thông điệp “một muỗng muối / tám muỗng đường” một cách chính xác do cái âm điệu của điệp khúc bài hát không cho ta hát khác đi đựơc. Ta buộc phải hát “một muỗng muối / tám muỗng đường” chứ không thể nào hát “Một muỗng ĐƯỚNG / tám muỗng MUỒI “được! Tôi đã liền gọi điện thọai cho Trịnh Công Sơn để xin phép anh và anh đã cười khà khà, OK ngay!
Xin BS cho em hỏi rõ hơn:
1/Em được đọc ở một tạp chí Y Khoa mà em không nhớ rõ,là pha 1 mcp muối với 6 mcp đường trong 1 lít nước mà?BS thì lại nói “8”,vậy ai đúng ai sai?Tạp chí kia còn khẳng định pha “8” là “xưa rồi diễm”,bây giờ chỉ pha “6” thôi.Tạp chí đó em nhớ là đăng ý kiến của một BS ở trường Y Khoa PNT.
2/Xin BS cho em biết rõ muỗng cà phê là muỗng như thế nào? (xin cho em hình là chính xác nhất),vì mỗi nơi hướng dẫn một kiễu “muỗng cà phê theo ý họ”.
Xin cảm ơn BS rất nhiều.Chúc BS luôn được nhiều sức khỏe.
Mong tin sớm.
Hoang Minh
Cảm ơn bạn. Tôi gởi kèm theo đây nguồn tài liệu bạn có thể tham khảo thêm các hướng dẫn của WHO/UNICEF gần đây (2009).
Muỗng “cà phê” nói đây là loại chứa 5ml. Hiện nay có nhiều loại muỗng nhỏ hơn dùng quậy trà và cà phê, chỉ từ 2-3ml. Tốt nhất bạn lấy ống chích (seringue) 5ml sạch, hút thử lượng nước để đo cái muỗng đang dùng cho chính xác.
Trên thực tế, khi tiêu chảy, cần BÙ NƯỚC sớm và đầy đủ để tránh mất nước, nguy hiểm. Pha thêm muối NaCl để bù lượng muối mất qua phân và pha thêm đường glucose để tăng hấp thụ. Ở những nơi không sẵn có muỗng cà phê, người ta khuyên dùng 3 ngón tay bốc nhúm muối, và bốc một bụm nhỏ đường, pha vào 1 lít nước cũng được. Nghiên cứu ORT (Oral Rehydration Therapy) đã có nhiều thay đổi qua thời gian nhưng nguyên tắc vẫn không thay đổi, đó là BÙ NƯỚC sớm và đủ, đã cứu được rất nhiều bệnh nhân. Ngay cả đường (Glucose) như bạn thấy cũng đã… rất khác nhau, có loại đường trắng, có loại đường đen, loại đường vàng… Thân mến.
Where ORS sachets are not available, home-prepared solutions are typically used. Many recipes exist, but most are some easy-to-remember combination of water, sugar, and salt. An example of such is 1 level teaspoon of salt, 8 level teaspoons of sugar, and (optionally) 4 ounces (113g) of orange juice; mixed into 1 liter of clean water. If the water source is questionable, it should be boiled for 10 minutes and allowed to cool before mixing the solution.
• “ORS Made at Home – rehydrate.org”. http://rehydrate.org/solutions/homemade.htm. Retrieved 2009-02-19.
• “UNICEF: New formulation of Oral Rehydration Salts (ORS) with reduced osmolarity”. http://www.supply.unicef.dk/catalogue/bulletin9.htm. Retrieved 2009-02-16.
(Theo Wikipedia)
Kính chào bác!
Em đã vào thăm trang web bác cho và đọc được thành phần nước muối-đường tự pha như sau : 1/2 “muỗng” muối,6 “muỗng” đường và 1 lít nước sạch hoặc nước đun sôi để nguội.Vậy là sao bác?
Xin bác đừng lấy làm khó chịu vì em bác nhé.Vì em đang băn khoăn quá với việc đi tuyên truyền người dân thực hiện việc này.
Xin cảm ơn bác nhiều và kính chúc bác cùng gia đình vui đón một mùa Giáng Sinh an lành,hạnh phúc.
Em mong tin bác!
Hoàng Minh.
Mix an oral rehydration solution using one of the following recipes; depending on ingredients and container
availability:
Ingredients:
Half (1/2) teaspoon of Salt
Six (6) teaspoons of Sugar
One (1) Litre of clean drinking or boiled water and then
cooled
5 cupfuls (each cup about 200 ml.)
Preparation Method:
Stir the mixture till the salt and sugar dissolve.
Rehydration Project – rehydrate.org – 23 November, 2010
Cảm ơn Hoàng Minh. Như bạn thấy đó, WHO/UNICEF, sau 20 năm sử dụng công thức ORS, tử vong vì tiêu chảy ở trẻ em đã giảm được 2 triệu cas, nhưng số lần tiêu chảy, tình trạng ói mửa vẫn chưa giảm. Các nhà nghiện cứu tiếp tục tìm hiểu và đưa ra “công thức mới”, giảm osmolarity từ 311mmol/l xuống còn 245mmol/l, bằng cách giảm muối còn nửa muỗng, và đường còn 6 muỗng. Thêm cam, chuối để có potassium. Tôi sẽ cập nhật bài viết theo “công thức mới” này. Rất cảm ơn bạn.
Khi đi “tuyên truyền” cho bà con, ngoài chuyện hướng dẫn pha nước muối đường như trên ta có thể khuyến khích bà con dùng nước dừa tươi, nước cháo (ở VN mình bà con quen dùng nước cháo gạo rang), nước cà rốt, nước trà nhạt… uống khi tiêu chảy để bù nước cũng rất tôt. Với nước gạo rang (đã có glucose trong đó), thì lượng đường thêm vào còn ít hơn nữa. Cách dùng tay lấy nhúm muối (finger pinch) và bụm đường vẫn được khuyến khích sử dụng ở những nơi không có muỗng để đong. Trước kia, có sản xuất loại muỗng 2 đầu, bên đong muối bên đong đường rất tiện lợi, nhưng nay không còn thấy dùng nữa.
Tóm lại, cái chính trong tiêu chảy là Bù Nước sớm và đầy đủ. Thân mến.
Dạ em cảm ơn bác sĩ rất nhiều!