Giao lưu trực tuyến: “Thiền và sức khoẻ”

tại Tòa soạn Báo Sài gòn Tiếp thị TP.HCM.

9 giờ 30 sáng nay 21.1, 2010 bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc và TS.NSƯT Bạch Tuyết có buổi giao lưu Thiền và sức khoẻ tại toà soạn báo Sài Gòn Tiếp Thị.

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trò chuyện về những giá trị của thiền với sức khoẻ, đồng thời hướng dẫn thực hành một số bài tập thiền. TS.NSƯT Bạch Tuyết chia sẻ những kinh nghiệm thiền hành, những lợi ích của thiền đối với sức khoẻ mà chị đã nhận được. Cùng tham dự có khoảng 100 doanh nhân trẻ là những người rất quan tâm đến phương pháp rèn luyện sức khoẻ này và hơn 20 bạn đọc.

Đây là chương trình do phòng khám và tư vấn sức khoẻ báo Sài Gòn Tiếp Thị, Sài Gòn Tiếp Thị online và hội Doanh nhân trẻ TP.HCM cùng phối hợp tổ chức. Buổi giao lưu được tài trợ bởi nhãn hàng trang sức cao cấp CAO Fine Jewellery.

T.S

Tôi từng đọc bài viết của bác sĩ về thiền trên SGTT. Vậy bác sĩ có tập thiền bao giờ chưa? Nếu có, bác sĩ có cảm giác bay bổng sau khi tập không? Nếu không, thì những gì bác sĩ viết rất khó thuyết phục. Vài dòng mạo muội hỏi bác sĩ. (Lương Vinh Đức)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Không biết bạn có đến dự buổi giao lưu hôm nay không? Nếu có thì câu hỏi đã được trả lời rồi. Buổi giao lưu mở ra là để cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn với nhau nhằm góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe. Tôi có thực hành thiền để tự chữa bệnh cho mình, và giao lưu là cơ hội để học hỏi thêm. Cảm giác nhẹ nhàng, sảng khoái thì có, còn “cảm giác bay bổng” gì đó là… của anh họa sĩ vẽ “biếm họa” cho vui thôi bạn ạ! Rất cảm ơn bạn.

Gửi bác sĩ Đỗ, thời gian tập thiền lúc nào là tốt nhất và có cần chế độ ăn uống thế nào hay không? Mọi độ tuổi đều tập giống nhau hay là mỗi lứa tuổi có chế độ tập luyện khác nhau? (Dương Ninh)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Tùy mỗi người. Có người thích buổi sáng, có người thích buổi tối, có người nửa đêm… Nói đúng ra, thiền thì lúc nào cũng thiền. Đi đứng nằm ngồi gì cũng có thể thiền cả. Mỗi lứa tuổi dĩ nhiên là khác nhau rồi, vì mỗi người cũng đã phải khác nhau, tùy sức khỏe, thể chất, sinh lý, tâm lý… Cũng không có chế đệ ăn uống gì đặc biệt, nhưng rồi sẽ thấy càng đơn giản càng tốt.

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trả lời những câu hỏi về giới tính rất hay và dí dỏm. Thế theo bác sĩ, có mối liên hệ nào giữa thiền và sinh lý con người không? Tập thiền về lâu dài có giúp người ta cải thiện về chuyện riêng tư hay không? (Lưu Quang Thanh)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Cảm ơn bạn. Bạn biết rồi đó, đời sống bây giờ đầy căng thẳng, lo âu, bức xúc… – nói khác đi là đầy stress – chính nó làm cho người ta bị “yếu sinh lý”, phải cậy nhờ tới các thứ thuốc này nọ… Thiền là cách giải stress tốt nhất nên có thể sẽ… cải thiện được “chuyện riêng tư” lắm đó chứ sao không? Bạn thử xem.

Chị Bạch Tuyết thân mến! Tôi thuộc thế hệ U50 và rất yêu quý tiếng hát của chị. Tôi thấy cách nói chuyện của chị rất hay, giọng nói truyền cảm dễ thuyết phục và đi vào lòng người. Đây có phải là do chị tập thiền nên mới cách nói chuyện điềm đạm như thế hay do tuổi tác và danh tiếng chỉ phải “tỏ ra” như vậy? Tôi học được rất nhiều từ phong thái của chị. Chúc sức khoẻ. (Dương Ngọc Nhi)

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Khi bạn có được hơi thở thiền trong suốt thì mọi việc chung quanh đối với bạn đương nhiên thanh thản, nhẹ nhàng, tự chủ. Có câu “Khi mặt đất Tâm không bị mây che thì mặt trời Trí Tuệ tự nhiên sáng”.

Tôi cũng từng tham gia tập thiền, nhưng vì quá bận rộn đã ngưng tập. Nếu tập, một tuần phải đảm thời gian tập bao nhiêu lần và trong bao lâu mới đạt được kết quả tốt? Với người bận rộn, có phương pháp nào không đòi hỏi nhiều thời gian nhưng vẫn có hiệu quả (dù không nhiều như khi tập thường xuyên)? (Vũ Minh)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Chắc là bạn đã tập thiền theo cách tập thể dục, nên đòi hỏi mỗi tuần ít nhất phải 3 lần, mỗi lần ít nhất 30 phút gì đó… và sau đó phải “đạt được” ngực nở to mấy phân và bụng nổi lên mấy cục cơ bắp như… Lý Đức! Không đâu. Chính trong đời sống bận rộn mới cần đến thiền hơn. Bạn có thể thiền bất cứ lúc nào và ở đâu… Có rất nhiều phương pháp để bạn chọn lựa cách nào là phù hợp nhất cho bạn. Nắm lấy nguyên tắc thôi và bạn cứ tùy nghi. Vả lại, không có chuyện “bao lâu mới đạt được”… Bởi vì cũng không có gì để đạt và càng nóng lòng muốn nắm bắt thì bạn càng rời xa…

Chào cô Bạch Tuyết. Cơ duyên nào cô đến với môn thiền này và cô đã tập được bao nhiêu năm rồi? Những hiệu quả rõ rệt nhất từ ngày cô tập thiền là gì và cô có thấy những biến chuyển đó không? (Trần Thị Hiền )

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Ngay từ nhỏ, tôi thích mọi chuyện đến với mình đều tự nhiên, không khiên cưỡng, không chờ đợi, không hồi hộp, không lo lắng… Tình cờ khi đọc sách, nghe thấy: nếu ai đó tập thở với phương pháp hợp với mình sẽ đạt được thân khỏe mạnh và tâm an lạc. Ngày đó, cách đây 36 năm, tôi hữu duyên đọc quyển sách giảng về Đạo Phật của hòa thượng thiền sư Thích Thanh Từ. Bốn năm sau, tôi xin được học thiền theo phương pháp của ngài. Bạn thấy tôi thế nào?

Thưa bác sĩ, báo chí, khoa học nói rất nhiều về lợi ích của thiền. Nhưng không lẽ chỉ cần vài ba động tác mà có thể chữa bệnh, liệu như thế có khoa học không? Tôi chỉ nghe báo chí nói nhiều, nhưng thực sự dẫn chứng cụ thể vẫn còn chưa thuyết phục lắm. Vậy bác sĩ có thể nói rõ hơn thiền có tác dụng như thế nào không? (Lê Vinh)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Chữa bệnh thì phải có bác sĩ chứ, phải có y học chứ. Có khi cần phải phẫu thuật, phải mổ xẻ nữa chứ. Đừng nghĩ thiền thay thế bác sĩ. Thiền để “giải thoát” bạn khỏi những stress trong cuộc sống, giúp bạn sống thảnh thơi hơn và hạnh phúc, giảm thiểu bệnh tật, hỗ trợ điều trị… Còn “vài ba động tác” nhiều khi cũng chữa bệnh được đó chứ. Thí dụ một người bị hạ đường huyết, choáng váng, chóng mặt, ngất xỉu… thì chỉ cần ăn một cục kẹo… sẽ khỏe lại ngay! Thiền đòi hỏi phải thực hành và tự quan sát lấy mình. Đó chính là dẫn chứng cụ thể nhất. Cho nên mới nói “hãy quay về nương tựa chính mình” đó vậy!

Âu Mỹ nghiên cứu ứng dụng thiền nửa thế kỷ nay (Vakil, 1950), là một phương pháp trị liệu trong y học (nghiên cứu của Craven. 1980; Haarmon & Myers 1999).

Thiền giúp giảm thời gian nằm viện của bệnh nhân và giảm số lần đi khám bệnh (theo Orme-Johnson, 1987). Nghiên cứu đối chứng về cơn đau kinh niên, lo âu, trầm cảm, giảm 50% các triệu chứng tâm thần và giảm 70% triệu chứng lo âu (Roth, 1997).

Tích tuổi: Hành giả thiền trên 5 năm có tuổi già sinh lý trẻ hơn 12 năm so với người cùng tuổi, dựa trên 3 yếu tố: huyết áp, điều tiết nhìn gần của thị giác, độ nhạy của thính giác.

Một nghiên cứu  trên học sinh cấp 2 có thực tập thiền cho thấy học tập tốt hơn, khả năng tập trung, thói quen làm việc, cải thiện hành vi (xung đột, hung hãn), tăng tự tin, hợp tác và quan hệ với người khác (Harrison, 2004).

Thiền giúp giảm cân, giảm béo phì, cai nghiện thuốc lá, nghiện rượu, ma túy… (Alexander, 1994).

Nghiên cứu đối chứng ở 44 bệnh viện: thiền giúp giảm 50% sai sót chuyên môn, từ đó giảm 70% các vụ khiếu kiện của bệnh nhân đối với bệnh viện (Jones, 1988).

Thiền ở công nhân kỹ thuật (thực tập trong 8 tuần) cho thấy làm việc phấn khởi hơn, thích thú hơn, nhiệt tâm hơn, giảm thiểu các bệnh cảm cúm thường gặp, trong khi nhóm chứng không có sự thay đổi.

Cháu nghe nói tập yoga không đúng cách và không thường xuyên có thể đưa đến tinh thần không được ổn định. Nhưng nếu tập đúng thì cơ thể và con người trẻ trung và khỏe. Xin bác sĩ và cô Bạch Tuyết cho cháu biết để chọn lựa phương pháp tập thích hợp? Bác sĩ và cô Bạch Tuyết hãy cho một số địa chỉ tập uy tín, khu vực quận Bình Thạnh càng tốt. (Phạm Trần Thanh Trúc)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Yoga và thiền có giống mà cũng có khác. Tập gì đi nữa mà không đúng cách thì cũng có thể bị “tẩu hỏa nhập ma”. Yoga có nhiều loại và tùy tuổi tác, sức khỏe … mà tập. Còn tập thiền ở đâu, cách nào thì… hỏi cô Bạch Tuyết.

TS.NSƯT Bạch Tuyết: Có rất nhiều phương pháp thiền khác nhau và khác nhau rất nhiều từ mục đích của người hướng dẫn cũng như người học nên tôi xin phép không trả lời câu hỏi này.

Thiền đã cho chị những gì và lấy đi những gì? Tôi có nghe nói sở dĩ lứa nghệ sĩ của chị không diễn những vở mới vì khả năng học thuộc tuồng bây giờ không còn nổi nữa. Điều này có thật không vì tôi nghe nói thiền làm cho đầu óc con người ta minh mẫn hơn, nếu đúng như vậy thì thiền đâu có lợi? (Thoại)

TS.NSƯT Bạch Tuyết: Đúng và chưa đúng.

Kính gửi bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc! Xin BS giải đáp một số thắc mắc: Thiền là gì? Thiền học khác Phật học như thế nào? Zen là gì? Học thiền mà không theo đạo Phật được không? (Vũ Quang Hiển)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Thiền đã có từ ngàn xưa. Nhiều tôn giáo ứng dụng thiền vào việc tu tập. Thiền Phật giáo có những sắc thái riêng. Thiền ứng dụng vào y học, vào tâm lý học hiện đại có những sắc thái khác nữa. Zen (Nhật) chính là Thiền (Việt) cũng là Chan (Hoa), cùng có gốc từ Dhyana (Sanskrit), Jhana (Pali).

Chào cô Bạch Tuyết! Cháu thấy giọng hát cô qua hàng chục năm vẫn không thay đổi, vẫn ngọt ngào và truyền cảm. Bí quyết để giữ gìn giọng hát của cô là gì? Có phải do tập thiền đã giúp cô duy trì được giọng hát của mình? (Lý Linh )

TS.NSƯT Bạch Tuyết: Đúng vậy. Vừa có kết quả do thiền, đồng thời, với thức ăn xanh và sạch.

Bạn trai tôi rất bận, áp lực công việc khiến anh thường bị stress, cáu gắt. Xin BS chia sẻ ngắn gọn một phương pháp làm giảm stress công việc. (thienly)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Cách tốt nhất: từng bước đi vào thiền tập. Bắt đầu bằng “Thở bụng”, theo phương pháp của các BS Nguyễn Khắc Viện, Deepak Chopra và Dean Ornish… Mong bạn trai cô có mặt trong buổi giao lưu này.

Chị Bạch Tuyết thân mến! Chị tập thiền đã lâu, vậy chị hãy chia sẻ những kinh nghiệm quý báu của chị với bạn đọc. Chị tập theo trường phái nào và chị thích nhất khi tập động tác nào? (Nguyễn Linh Chi)

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Tôi học phương pháp thiền của phái Trúc Lâm – hòa thượng thiền sư Thích Thanh Từ tính đến nay đã 31 năm.

Tôi không là một doanh nhân, cũng không là một công chức. Từ khi thất nghiệp đến giờ, dù không làm gì nhiều tôi vẫn bị stress. Tôi nghĩ thiền không chỉ cho những người bận rộn mà cho cả những người như tôi, bị rối trí vì không có việc gì làm cả. Xin bác sĩ một lời chỉ bảo để làm phương hướng đi cho cuộc đời. Rất cám ơn bác sĩ (Mai Văn Hải)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Cảm ơn bạn đã tin cậy mà đặt một câu hỏi rất hay. Thiền đâu phải chỉ dành cho giới doanh nhân! Trong đời sống hiện tại, hình như ai cũng bị stress cả, mà “thất nghiệp” là một trong những stress nặng nhất, cũng như ly thân, ly dị, con cái… Vì bạn không cho biết cụ thể tuổi tác, nghề nghiệp ngày xưa… thì khó thể bày tỏ điều gì. Thất nghiệp là “cơ hội” tốt để bạn tranh thủ thời gian đọc sách, nghiên cứu một vấn đề gì đó, học một kỹ năng mới nào đó chẳng hạn làm vườn (trồng cây kiểng), nấu ăn, chụp ảnh, vẽ tranh… và nhất là tập thiền?

Chào chị Bạch Tuyết, tôi không phải hành giả nhưng có đi chùa thường xuyên và cũng có học một chút kinh Phật. Tôi được biết chị có nghiên cứu nhiều về Phật pháp và cũng có thiền hành, vậy xin hỏi chị: con người ta có thể nào không tham sân si mà không cần phải học Phật pháp và thiền hành không? Trong cuộc đời chị, có kỷ niệm nào mà chị tự nghiệm ra rằng mình phải mang ơn thiền vì nhờ có thiền mà mình đã vượt qua được một khó khăn nào đó? (Hoàng Thị Minh Thúy)

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Tham, sân, si vốn là bản năng gốc của mọi sinh vật – động vật khi đã khoác lên mình sắc tướng, có học Phật hay chưa học Phật, có hành thiền hay chưa hành thiền thì có gì khác đâu, chỉ ít hay nhiều, nặng hay nhẹ, nguy hiểm cho người hay nguy hiểm cho mình đến mức nào. Tôi không chỉ mang ơn Thiền mà còn biết ơn cuộc sống trong mỗi hơi thở.

Thưa bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, tôi vốn là một người “mê” bác sĩ từ lâu, mê nhất là đọc bài víêt và cả cuốn “Viết cho người bận rộn”. Tuy nhiên tôi vẫn nghĩ, không biết bác sĩ làm bao nhiêu việc như thế, thì lúc nào bác sĩ thật sự nghỉ ngơi để thiền định, để làm cho tâm mình “sáng trong như tấm gương soi”. Mong bác sĩ cho tôi nghe kinh nghiệm của chính bác sĩ, để tôi xem như đó cũng là một “tấm gương soi” của mình. (Nguyễn Hồng Hà)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Rất cảm ơn bạn. Tôi đã nghỉ hưu rồi mà! Viết lách lăng nhăng và lai rai cho vui thôi! Còn thiền tập thì lúc nào chẳng được. Hiện nay mỗi sáng tôi ngồi… “thở” (tạm gọi là thiền kiểu riêng) chừng 30 phút, sau đó tập thể dục 30 phút nữa và… khi nào trời đẹp thì lang thang đi bộ chừng… 30 phút nữa! Làm cho tâm mình “sáng trong như tấm gương” khó đó bạn ạ. Bởi tấm gương thì luôn phản chiếu mà không phân biệt, không phê phán…

Chị Bạch Tuyết ơi! Hình như khi con người ta khổ tận cam lai người ta mới tìm đến thiền, đến phật pháp hả chị? Chứ người bình thường, hạnh phúc em thấy ít ai tìm đến thiền lắm. Chị có nghĩ vậy không? (Nguyễn Thị Ngân Hà)

TS.NSƯT Bạch Tuyết: Đúng và chưa đúng.

Tôi có một câu hỏi nhỏ muốn hỏi TS.NSƯT Bạch Tuyết. Tôi thấy hầu hết giới nghệ sĩ đều có xu hướng hướng Phật và cũng có nhiều người chọn kinh Phật, thiền hành để tìm thấy một cuộc sống an nhiên, tự tại. Vì sao vậy? Trong khi nghệ sĩ ở các lĩnh vực khác như ca nhạc, điện ảnh… lại không như vậy? Phải chăng cải lương gần với những lời giáo huấn của Phật pháp? (Trần Minh Thanh)

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Chắc bạn phải hỏi từng người mới có thể có câu trả lời chính xác như bạn muốn. Với đạo Phật, chúng ta thường nghe từ “đạo pháp và dân tộc”, tôi là người Việt Nam, là nghệ sĩ của loại hình cải lương nghệ thuật sân khấu dân tộc, theo đạo Phật – thiền phái Trúc Lâm Yên Tử mà người khởi xướng là đức vua Trần Nhân Tông, tôi thấy thích hợp với mình.

Chào TS.NSƯT Bạch Tuyết, chị sẽ nói gì khi gặp một người và người đó nói rằng thiền là mê tín dị đoan? Cám ơn chị. (Minh Luận)

TS.NSƯT Bạch Tuyết: Cũng bình thường thôi, không có gì để nói vì khi chưa hiểu rõ về một vấn đề nào đó thì mọi người có quyền suy nghĩ, quan niệm như họ đang nghe, đang thấy.

Tôi có một câu hỏi muốn giao lưu với nghệ sĩ Bạch Tuyết. Thường người ta chỉ tìm đến thiền, đến phật pháp để tìm một nơi nương tựa khi gặp những điều không vui, làm mình muốn sụp ngã. Phải chăng cuộc sống của chị đã từng có quá nhiều những ngày buồn nên sự xích lại với thiền, Phật pháp ngày càng gần hơn? Chị có ý định đi tu không? Mong được chị chia sẻ. (Nguyễn Thị Sâm)

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Gần đúng như câu hỏi của bạn, nhưng riêng trường hợp của tôi, thì không phải thế. Tôi tìm hiểu và quyết định đi cùng với đạo Phật khi thấy cần một phương pháp để tự làm sạch thân, làm sáng tâm bằng con đường đi đến trí tuệ để tự mình trả lời những câu hỏi lớn của đời mình, như các triết gia phương Tây thường hỏi: “Tôi từ đâu đến? Đến để làm gì? Và sẽ đi về đâu?”. Tôi vẫn đang tu (sửa mình) mỗi ngày, mỗi giờ, mỗi hơi thở như chúng ta đem xe đi rửa, như chúng ta quét rác, lau bụi mỗi ngày trong nhà.

Xin hỏi bác sĩ, khi thực hành thiền, có phải kiêng cữ chuyện quan hệ vợ chồng không? Bụng tôi hơi bự, liệu ngồi thiền nhiều quá có làm bự hơn? Cám ơn bác sĩ. (Hưng)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Các vị xuất gia mới phải “kiêng cữ” chứ. Còn bạn thực tập để có sức khỏe, để nâng cao sức khỏe mà! Bụng bự đâu mắc mớ gì tới thiền. Bụng bự thường do bia rượu, ít tập thể dục, ít vận động và ăn quá nhiều dầu mỡ, chất béo chứ! Trái lại, nhờ thiền tập, dần dần sẽ ăn uống đơn giản hơn và nhờ đó giảm bụng bự chứ! Đâu có chuyện tại ngồi thiền mà bụng bự!

Xin bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc vui lòng cho biết ngoài cách thiền Phật giáo ra thì còn bao nhiêu cách thiền khác nữa? Cách thiền đơn giản nhất có phải là ngồi kiết già nhắm mắt và không suy nghĩ để cho tâm lặng phải không? Cám ơn bác sĩ. (Nguyễn Văn Hà)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Phật giáo cơ bản có hai cách: Thiền chỉ (Samadhi) và thiền quán (Vipassana). Kinh Viên Giác hướng dẫn 25 cách thiền. Hiện nay có tài liệu đưa ra 112 cách. Y học cũng đang nghiên cứu ứng dụng để từ đó tìm ra những “bằng chứng” cụ thể, và “liều lượng” thích hợp trong chữa trị và phòng ngừa bệnh tật nên còn hứa hẹn nhiều phương pháp nữa. Nhưng nên nhớ, đó chỉ là phương tiện.

Hiện ở Âu Mỹ, các trung tâm thiền tập không tôn giáo mở ra ngày càng nhiều, nhằm giúp những người bình thường giải quyết các vấn đề về sinh y học, tâm bệnh học…

Lê Bá Thông – TGĐ công ty TTT: Xin kính chào quý vị! Hôm nay tôi rất vui khi được báo SGTT mời dẫn chương trình giao lưu Thiền và sức khoẻ với BS Đỗ Hồng Ngọc và TS.NSƯT Bạch Tuyết. Khi tôi gọi cho một số bạn bè mời tham dự buổi giao lưu này, gần như tất cả đều trả lời: “Tôi là fan của BS Đỗ Hồng Ngọc”. Và thật bất ngờ, tôi thấy có đến 99% fan của bác sĩ là… giới nữ.

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Nghe tên Đỗ Hồng Ngọc, nhiều người cứ tưởng tôi là “một bác sĩ nữ trẻ, đẹp”. Khi tôi làm bên báo Mực Tím, có nhiều em đã gửi thư với câu hỏi đại loại thế này: “Cô ơi! Cháu có điều này rất bí mật chỉ dám nói riêng với cô thôi… muốn nhờ cô tư vấn giúp cháu”. Hôm nay SGTT đưa hình tôi lên thế này, mọi người đều nhận ra tôi là bác sĩ nam và tất nhiên… không còn trẻ đẹp nữa. (cười)

Năm nay tôi đã 70 tuổi rồi. Có một câu chuyện vui thế này: cách đây 13 năm, tôi bị tai biến mạch máu não và phải đi cấp cứu. Khi tỉnh dậy, tôi nằm trong phòng hậu phẫu lạnh ngắt, chưa nói được gì. Lúc ấy, có cô y tá đến chich thuốc, đọc hồ sơ rồi hỏi tôi: “Có phải BS Đỗ Hồng Ngọc, báo Mực Tím không?”. Rồi cô ấy kêu to lên: “Các bạn ơi, lại coi bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc nè”. Thì ra lâu nay họ đọc báo, biết tên mà không biết mặt. Lúc ấy, tôi trần truồng nằm trên băng ca (dĩ nhiên có đắp tấm drap mỏng) rất là ái ngại. Đó là một kỷ niệm khó quên…
Nói về chứng bệnh của tôi, nay trải nghiệm căn bệnh này và là bác sĩ tôi hiểu rõ về nó, nghĩ rằng mình khó thể phục hồi như xưa. Nhưng ba bốn ngày sau, tôi tập đi lại như một em bé. Dần dần từng bước, với niềm hạnh phúc đơn giản mà như một phép lạ. Trong tấm kiếng phòng tắm, nhìn thấy mình… đầu trọc lóc, tôi thấy mình đẹp (cười) và vẽ liền một bức.. chân dung. Đó là cảm xúc hạnh phúc của một người mới vượt qua cơn bạo bệnh. Sau này, tôi cũng từng nói với sinh viên của mình: “Hạnh phúc là có thể nhìn, nói, đi đứng một cách bình thường, chứ không phải là điều gì đó cao xa”.

Khi tôi dần bình phục, bạn đồng nghiệp cho tôi nhiều thuốc nhưng tôi chỉ dùng mỗi một thứ vì nó thực sự cần thiết, còn thì tôi nghĩ phải tìm phương pháp khác để điều trị cho mình. Trong thời gian nằm dưỡng bệnh, tôi nhớ lại phương pháp thở của BS Nguyễn Khắc Viện (sinh năm 1913), một tiến sĩ y khoa. Khi ở Pháp, BS Viện bị bệnh lao nặng và các bác sĩ Pháp đã phải cắt bỏ nguyên một lá phổi, rồi cắt thêm một phần ba nữa, vì thời đó chưa có thuốc trị lao. Họ cho biết ông chỉ sống thêm được hai năm. Trong thời gian đó, BS Viện tìm tòi từ y lý đông phương, về thiền, yoga, khí công…và sáng tạo ra một phương pháp thở, thở bụng, và kết quả là ông sống thêm được… gần 50 năm, hoạt động tích cực trên nhiều mặt. Tôi khá thân với ông, biết phương pháp dưỡng sinh này của ông mà chẳng quan tâm cho đến khi mình nằm liệt giường mới nhớ.

Tôi nghiệm ra rằng, mình phải tự tìm phương thuốc cho riêng mình, tự trong mình. Bên cạnh việc đọc lại quyển Tâm Kinh – lúc này tôi thấy mình hiểu một cách thông suốt, dễ dàng-  tôi tập thở bụng theo 12 câu vè của bác sĩ Nguyễn Khắc Viện. Sau đó, tôi nghiên cứu thêm một số tài liệu của  BS Dean Ornish về những vấn đề liên quan đến phương pháp trị bệnh không dùng thuốc và tài liệu của một vị BS Mỹ gốc Ấn là Deepak Chopra cũng nói về Thở Bụng…

Thực chất, thở là thiền. Và lúc nằm trên giường bệnh, tôi đặt ra câu hỏi “Tại sao thở là thiền?”. Tôi nghiền ngẫm thêm các kinh Phật liên quan đến thiền như Tứ niệm xứ, Thân hành niệm và , đặc biệt Anapanasati, tức “Nhập tức xuất tức niệm”, một chân lý mà ít ai nghĩ đến. Đơn giản đây là một phương pháp thở -quán niệm hơi thở- và đó cũng là con đường giúp thanh tịnh, “diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí”  xuất hiện cách đây hơn 2.500 năm của nhà Phật.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Bác sĩ hãy giải thích rõ hơn, thở trong thiền khác với thở hô hấp như thế nào?

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Khi biết thiền là thở, tại sao là thở, thở như thế nào, thở làm sao là những vấn đề đặt ra. Các sách dịch chỉ viết: Thở vào thì biết thở vào/ Thở ra thì biết thở ra… gây bối rối. Ai chả biết thở. Thực ra đây là vấn đề “nhận thức được” (recognize), ý thức rõ (realize), cảm nhận được (perceive) … cái luồng hơi thở đang đi vào và đang đi ra kia. Quan sát nó, theo dõi nó, chiêm nghiệm nó… đó chính là bí quyết của thiền chứ không phải biết thở, vì một em bé sinh ra đã biết thở rồi! Tóm lại, thở thì ai cũng biết nhưng nhận thức được cái thở là chuyện khác.

Chúng ta có thói quen thở bằng ngực, nhà trường dạy và chúng ta đã quen. Nhưng thở cốt lõi là ở bụng, thở bụng. Về sinh học, các cơ ngực là cơ hô hấp phụ, cơ hô hấp chính là cơ hoành – cơ  ngang bụng – chiếm đến 80% vấn đề hô hấp của con người.

Cơ hoành như một pít-tông và phổi như một xi-lanh. Khi cơ hoành di chuyển 1 cm thì nó lưu chuyển 250ml khí. Mà nó di chuyển được 7-8 cm nên phổi có thể lưu chuyển khoảng trên 1 lít khí. Người xưa nói “đưa hơi xuống huyệt đan điền” chính là do cơ hoành tụt sâu xuống dưới rún! Những mạch máu li ti (mao quản) đưa oxy vào từng tế bào, mà nếu kết nối lại sẽ dài… gấp 2,5 lần chu vi trái đất. Ta biết mỗi giây có hằng trăm triệu hồng cầu hủy diệt và hằng trăm triệu hồng cầu khác tái sinh. Do vậy cơ thể ta có thể tự điều chỉnh, tự đổi mới và do đó tự chữa bệnh được phần nào.

Cốt lõi của thở trong thiền là theo dõi, nhận biết mới là quan trọng. Khi chúng ta thực hiện phương pháp này, chúng ta sẽ không còn quan tâm đến xung quanh. Đó là nguyên lý hoạt động của vỏ não. Đó là một bí quyết.

Hơi thở gắn với cảm xúc con người, lại gắn với hoạt động cơ bắp con người. Như vậy nó gắn với tâm và với thân. Thực chất hơi thở là cầu nối “thân và tâm”. Kiểm soát hơi thở là kiểm soát thân tâm.

Từ chuyện thở, chúng ta quan sát được nhiều thứ khác như vô thường, như sanh diệt, và thấy cần bảo vệ thiên nhiên, chủng loài… Thiền giúp chúng ta sống an nhiên, tự tại, thảnh thơi hơn. Người mà có thể nói rõ hơn về thiền chính là Bạch Tuyết. Lát nữa nghệ sĩ sẽ nói nhiều hơn về thiền cho chúng ta nghe.

Xin hỏi bác sĩ, giờ nào thực hành thiền tốt nhất? Khi thực tập thiền thì hít vào bằng mũi thở ra bằng miệng hay hít vào và thở ra đều bằng mũi? Để tới đích mau lẹ thì chỉ cần thực tập theo sách hay vừa thực tập vừa nghiên cứu kinh sách? Và nếu nghiên cứu thì người sơ cơ như tôi nên đọc những cuốn sách nào trước? Cảm ơn bác sĩ. (một bạn đọc)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Giờ nào thuận tiện cho bạn thì đó là giờ tốt nhất. Đừng theo lịch trình cứng ngắc nào cả, vì bạn khác với tôi, tôi khác với người khác. Thở bằng mũi dĩ nhiên là tốt hơn chứ, vì mũi làm ra để thở mà. Mũi có mạch máu sưởi ấm không khí, có lông chặn bụi bậm… Nhưng khi hai mũi bị nghẹt cả thì đành thở bằng miệng chứ sao!

Không có chuyện “tới đích mau lẹ” ở đây! Tới đích mau lẹ là tới đâu? Tới để làm gì? Nôn nóng chính là yếu tố thất bại trong thiền tập đó bạn ạ.

Chào chị Bạch Tuyết, yêu mến giọng hát của chị từ thời còn con gái. Hôm nay mới có dịp được giao lưu với chị. Tôi cũng đang muốn tập thiền để bệnh huyết áp của mình nó ổn định hơn, nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Mình có phải lên chùa để đăng ký học không chị? Khi thiền như vậy, mình có phải đọc kinh Phật, có phải kiêng cữ gì không? Chị đang học thiền ở đâu vậy? Cám ơn chị và cầu mong cuộc sống của chị lúc nào cũng hạnh phúc. (Nguyễn Thị Khánh Ly)

TS.NSƯT Bạch Tuyết: Hòa thượng sư ông Thích Thanh Từ có cho phép tôi chỉ dẫn về phương pháp thiền của Trúc Lâm, nhưng gần 10 năm nay, tôi cũng chỉ mới tập cho vài người. Đây là một phương pháp không khó nhưng cũng không dễ trong 84 ngàn pháp môn mà Đức Phật chỉ dạy. Nếu có đủ duyên gặp nhau ở ngoài đời, tôi sẽ xin phép nói với bạn những gì bạn cần trong khả năng hạn hẹp của tôi về thiền.

Thưa bác sĩ, người ta nói thiền không đúng cách sẽ bị “tẩu hoả nhập ma”. Xin bác sĩ giải thích cụ thể. (Đỗ Thiên Thư)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Từ “tẩu hỏa nhập ma” nói lên việc tập không đúng cách, nôn nóng của người tập. Khi chúng ta thở nhanh quá, sâu quá, tích tụ khí oxy và CO2 nhiều quá sẽ làm chúng ta chóng mặt, có thể ngất. Thiền là một phương pháp tịnh, không phải như chạy thể dục hay chơi thể thao mà cần sức lực. Chúng ta phải thực hiện đúng phương pháp.

Chào chị Bạch Tuyết, tôi rất ấn tượng với những việc làm thiện nguyện, từ thiện của chị lâu nay. Xin hỏi điều đó xuất phát từ tấm lòng của chị từ lâu, hay nhờ theo thiền mà chị ngộ ra những điều đó để theo đuổi một cách nhiệt thành như vậy? Có kỷ niệm nào đáng nhớ nhất trong cuộc đời chị trong những chuyến đi như thế không? Khi đọc những bản tin ăn chặn tiền cứu trợ, hỗ trợ đồng bào nghèo khó khăn trên mặt báo, niềm tin của chị vào con người có còn? Chúc chị luôn khỏe để tiếp tục những việc tốt đẹp mình đang làm. (Võ Thị Thu Hiền)

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Tôi làm việc thiện là tự nguyện từ lúc 16 tuổi, khi phát hiện làm việc thiện không phải cho người mà trước hết là để cứu mình, để trả ơn cuộc đời. Mỗi hơi thở chúng ta giết bao nhiêu sinh vật li ti, mỗi lần đi đại tiện, tiểu tiện, chúng ta đã vứt vào trái đất này bao nhiêu chất thải nhơ bẩn, ai sẽ đem lại công bằng cho các sinh vật li ti trong trời đất? Và cái vòng tuần hoàn đã phải hoạt động như thế nào? Bao lâu để có nước sạch, không khí sạch trở lại cho người và vật trên hành tinh trái đất?

Mỗi chuyến đi từ thiện, tôi thấy mình nhỏ hơn và thấy những vui buồn đời sống cũng như mỗi người chung quanh mình lớn hơn, thiêng liêng hơn. Tôi không để tâm khi đọc những tin tức không hay như bạn vừa kể, vì như quy luật của cuộc sống mỗi người nghĩ và làm gì thì không ai ngoài họ chịu trách nhiệm nhận kết quả hay chịu hậu quả mà bản thân gây ra, tạo nên.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Xin chào chị Bạch Tuyết! Đối với riêng tôi, chị vẫn là “cải lương chi bảo” duy nhất. Mời chị chia sẻ với bạn đọc về kinh nghiệm thiền và những tâm huyết của chị với nghệ thuật cải lương.

TS.NSƯT Bạch Tuyết:
Xin kính chào quý vị! Tôi là nghệ sĩ cải lương, có trách nhiệm với cải lương. Vì thế nhiều người hỏi tôi vì sao đã là “cải lương chi bảo” mà còn đi học nữa? Nhưng tôi biết mình phải học, để tiếp tục nghiên cứu và đóng góp cao hơn cho nghề.

Nói về thiền, trước hết phải thấy con người có rất nhiều nỗi sợ. Bản thân mỗi người với bản ngã sẵn có cũng thường thích được ve vuốt. Nhưng nếu chiều chuộng những cảm xúc này quá thì sẽ thành dạng tật nguyền trong “tâm hồn”. Vì thế, nếu tập thiền, nó sẽ giúp chúng ta cân bằng tâm hồn hơn.

Vậy thiền là gì? Để đạt đến “thiền” thật sự, mỗi chúng ta phải tự đi tìm, biết và hiểu, để tự trả lời câu hỏi này. Thiền không thể “bắt chước”, cũng khó mà đạt được nếu chỉ học từ người khác. Vấn đề là phải tự mình cảm nghiệm được thiền, thiền là ở trong bản thân mỗi người. Thiền là sự năng động, đổi mới mình, đổi mới từng giờ. Có người hỏi nên dành giờ nào để thiền? Không thể trả lời được, vì thiền là ở mọi nơi mọi lúc. Thiền không phải là để tập trong lúc rảnh, mà chính thiền sẽ tạo ra sự “rảnh” trong lúc bận rộn.

Để đạt đến “thiền”, theo tôi phải có đủ duyên và phước. Với tôi, để có được duyên và phước này thì trước hết phải bắt đầu từ “bố thí”. Đừng nghĩ bố thí chỉ là cho đi vật chất, là giúp đỡ người khác. Mà bố thí cũng là cách để mình “trả ơn” cho tất cả những cơ duyên mà mình nhận được trong cuộc sống này.

Tôi tập thiền đã 31 năm, mỗi ngày 2 tiếng, hoặc 1 tiếng hồ, lúc đó đức tâm không bị mây che nên mặt trời trí tuệ soi sáng. Thiền giúp mình được rất nhiều trong cuộc sống, giúp soi toả những suy nghĩ của mình, giúp mọi người đối xử với nhau tốt hơn, cha với con, vợ với chồng, nhân viên và giám đốc…

Ví dụ, khi chưa tập thiền, chồng một hôm về trễ, mình đợi cơm lâu quá thì sẽ giận, sau đó nặng nhẹ lẫn nhau, khiến cả hai vợ chồng cùng bị tổn thương. Nhưng nếu tập thiền, mình sẽ suy nghĩ giúp tinh thần bình an hơn, lúc đó sẽ bình tĩnh đọc sách chờ chồng, nghĩ xem lỡ chồng hôm nay có chuyện gì đó đột xuất… Và khi chồng về, vẫn vui vẻ đón chồng. Điều đó sẽ giúp cả hai người sau đó giữ được hoà khí, vui vẻ.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Chúng ta quay trở lại với phần giao lưu với bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc.

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Tôi xin nhường micro lại cho anh Nguyễn Văn Thức, một người bạn của tôi, đang làm việc tại tạp chí Khoa học xã hội.

Ông Nguyễn Văn Thức: Thưa quý vị, trước khi đến với thiền, cơ thể tôi ốm yếu, chỉ 38kg, sức khoẻ kém, đau bệnh thường xuyên, tay bị đau nhức. Tiểu cầu lên gần 1 triệu (bình thường chỉ  200 – 400 ngàn), chạy chữa nhiều nơi không khỏi. Một vị giáo sư huyết học phát hiện tôi mắc chứng bệnh tiền ung thư máu và chữa trị bằng cách dùng phương pháp diệt tiểu cầu với thuốc đặc trị ung thư.

Lúc đó, tôi ra khỏi phòng khám và hoang mang vì không chữa bằng con đường này được. Sống cũng như chết, nên tìm cách khác. Tôi nhớ một phương pháp thở khi còn ở Thanh niên xung phong nên tập thở trên giường. Khi đi khám lại thì hết đau nhức tay. Xét nghiệm lại tiểu cầu không phát triển thêm. Tôi tiếp tục tập thở để sống và thở đã giúp tôi chữa bệnh, hiện nay tôi cân nặng 55 kg.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Đây là câu hỏi chung của tất cả đọc giả đang có mặt tại khán phòng hôm nay, bác sĩ nói rõ hơn về bài vè 12 câu của BS Nguyễn Khắc Viện.

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Con người chúng ta hiện nay rất dễ bị stress. Khi bị stress, tim đập nhanh, giảm lượng insulin (bệnh tiểu đường), ảnh hưởng đến hormon sinh dục, cơ thể dễ bị nhiễm trùng, ung thư. Dấu hiệu cho thấy chúng ta bị stress: buồn, bứt rứt, lo lắng…, mụn chàm ngoài da, yếu sinh lý, dễ cảm cúm, nhức đầu, chóng mặt, nóng, trĩ, rối loạn dinh dưỡng, căng thẳng, hoạt động quá đáng, phản ứng quá độ, tìm đến rượu, thuốc lá…

Cách giải stress: nghỉ ngơi, biết giới hạn của mình, chăm sóc bản thân, giải trí… Còn một cách khá hiệu nghiệm là áp dụng bài tập thở từ 12 câu vè của bác sĩ Nguyễn Khắc Viện. Quan trọng là nắm nguyên tắc và tự mình học, tự mình “dạy” rồi từ đó đưa dần đến thiền tập không khó.

Bài vè 12 câu về thở bụng của BS Nguyễn Khắc Viện:

Thót bụng thở ra
Phình bụng thở vào
Hai vai bất động
Chân tay thả lỏng
Êm chậm sâu đều
Tập trung theo dõi
Luồng ra luồng vào
Bình thường qua mũi
Khi gấp qua mồm
Đứng ngồi hay nằm
Ở đâu cũng được
Lúc nào cũng được!

– Câu “thót bụng thở ra” trước hết là bởi cần lùa hết chất khí dơ bẩn ở đáy phổi.

– Câu “tập trung theo dõi/ luồng ra luồng vào” là rất quan trọng.

– Câu: bình thường qua mũi/ khi gấp qua mồm: mũi dùng để thở, trong mũi có rất nhiều mạch máu li ti sưởi ấm không khí, có lông mũi cản bụi… Khi gấp quá thì mới thở bằng miệng.

– Câu: đứng ngồi hay nằm/ ở đâu cũng được/ chỗ nào cũng được: chỉ cần tập trung vào cách thở, và có thể áp dụng bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào. Chúng ta chỉ cần quan tâm đến phần hơi thở cũng sẽ giúp giấc ngủ mau đến và ngủ sâu.
Nói thêm là y học Tây phương đã nghiên cứu thiền từ 50-60 năm nay. Họ ứng dụng những tác dụng của thiền trong việc chữa bệnh. Người ta thấy thiền có thể giúp chữa trị một số bệnh: stress, đau nhức kinh niên, nghiện, nhức đầu, cao huyết áp…

Có nhiều hội thảo quốc tế đã và đang được tổ chức để nghiên cứu tác dụng của thiền trong y học, đưa đến những bằng chứng rất cụ thể, cả phương pháp, liều lượng… phù hợp cho từng loại bệnh. Nhưng nhắc lại, thiền không thay thế bác sĩ.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Chúng tôi mời anh Nguyễn Quốc Minh, giám đốc công ty cổ phần quốc tế Minh Thông chia sẻ về lợi ích của thiền.

Khách mời:

Doanh nhân Nguyễn Quốc Minh: Tôi xin chia sẻ một chút kinh nghiệm về thiền của mình. Cách đây hơn 4 tháng, tôi bắt đầu đến với thiền. Sau một thời gian, tôi cảm thấy nhiều thay đổi rõ rệt. Tôi trẻ hơn, vui vẻ hơn. Là doanh nhân, tôi quan tâm đến ý nghĩa của thiền như bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc nhấn mạnh: khi mình thực tập thiền, công việc sẽ hiệu quả hơn. Hay như chị Bạch Tuyết nói rằng “Ai cũng có chữ thiền trong người, quan trọng là chúng ta có khai thông được cửa ngộ của chính mình hay không”.

Mỗi ngày tôi tập thiền 2 lần vào lúc sáng sớm và chiều tối, mỗi lần khoảng 20 phút. Khi thiền vào sáng sớm, tôi thấy hiệu quả làm việc được nâng cao. Sau một ngày làm việc, tôi lại thiền 20 phút nữa và cảm thấy thoải mái.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Một câu hỏi mà mọi người thường thắc mắc: “Thời gian tập thiền có giống tập thể dục không?”

NSƯT Bạch Tuyết:
Tuỳ theo mục đích khác nhau mà chọn thời gian để thiền. Nếu là thiền vì sức khỏe thì chọn giờ tiện nhất cho bản thân. Nếu là thiền để cơ thể “đi lên” (giống như các thiền sư), nên có thời khóa biểu chặt chẽ, nếu không sẽ “tẩu hỏa nhập ma”. Bởi vì khi tập thiền, cơ thể sẽ lưu chuyển những luồng khí. Khí nếu đi sai sẽ dẫn đến hoại tử cơ thể. Do đó, nếu tập vì sức khỏe thì đơn giản, nhưng nếu tập như kiểu thiền sư thì vi diệu hơn, phải tuân theo những bước căn cơ.

Doanh nhân Lê Bá Thông: Xin mời chị Phương Nga, người từng lên tivi và báo chí trong câu chuyện một người mẹ chữa trị thành công cho con bị bệnh tự kỷ. Chị cũng là tác giả của cuốn sách “Đưa con trở lại thiên đường”.

Chị Phương Nga: Trẻ tự kỷ chính là trẻ bại não. Khi con bệnh, sức khỏe tôi suy kiệt trầm trọng. Tôi tìm đến thiền vào năm 2005, mỗi ngày tập 3 lần, mổi lần 5 phút. Mục đích của tôi lúc đó là nhờ thiền để cho mình có giây phút thư giãn ít ỏi, nhưng khi thấy con trai tôi cũng có biểu hiện theo chiều hướng tích cực hơn trong thời gian tôi tập thiền, tôi quyết định tận dụng những khoảng thời gian có thể để tập thiền nhiều hơn.  Hiện tại, sự lo lắng không còn hiện hữu trong tôi, nhiều khi trong nhà không còn tiền, nhưng tôi vẫn thấy như “không”. Còn con trai tôi, hiện tại có thể chạy xe khắp nơi, cháu có thể làm tài xế xe ôm cho tôi, thậm chí cháu còn… đua xe nữa. (cười)

Độ tuổi của doanh nhân trẻ khoảng 30 – 40 tuổi, có mục đích sống nhưng phải nhìn nhận họ sống nhanh, bon chen và không biết cách xả stress. Bác sĩ hãy chia sẻ kinh nghiệm với giới doanh nhân trẻ chúng tôi?(doanh nhân Đoàn Đình Quốc, giám đốc công ty kiếng Đình Quốc)

BS Đỗ Hồng Ngọc:
Tôi có lời nhắn rằng, với doanh nhân, chúng ta cứ đuổi theo thành tích, đuổi theo kế hoạch thì sẽ cảm thấy mệt mỏi. Chúng ta, vô tình làm nô lệ cho chính bản thân mình. Cứ tỉnh táo, thư giãn và thả lỏng… thành công sẽ đến và bản thân của chúng ta cũng sẽ tươi mới hơn, mãn nguyện hơn, hạnh phúc hơn và có sức khỏe hơn. Thiền sẽ giúp ta điều đó.

Buổi giao lưu đến đây kết thúc (12g45). Mọi người gần như còn ở nán lại để trao đổi thêm bên lề với BS Đỗ Hồng Ngọc và TS NSƯT BạchTuyết đến 13 giờ.

Chân thành cám ơn bạn đọc đã nhiệt tình tham gia cuộc giao lưu. Những câu hỏi còn lại của bạn đọc, chúng tôi sẽ chuyển tải lên báo Sài Gòn Tiếp Thị và trả lời tiếp sau.

( theo Sgtt.com.vn ngày 21.1.2010)