“Thư trung…”

“Ở đầu thế kỷ 21 này, đĩa CDRom và máy điện toán trong công nghệ tin học thật sự là một mối đe dọa đối với sách in, và không ít người đã lo rằng một ngày gần đây sách điện tử sẽ thay thế hẳn sách in. Đối diện với nỗi lo này, chúng tôi, những người yêu sách không hề mảy may e ngại và còn dám quả quyết rằng chuyện đó sẽ không bao giờ xảy ra, lúc này cũng như mai sau. Lý do đơn giản là cái đĩa CD không thể có được vai trò như một cuốn sách in, là thứ có thể đến với mọi người một cách trực tiếp không cần phải qua một khâu trung gian nào: ta có thể nằm trên võng đọc sách, ra bờ hồ đọc sách, đi tàu hỏa đọc sách v.v… Trong khi để đọc được cái đĩa trên máy điện toán, người đọc trước tiên là phải có tiền mua máy, rồi lại phải có nguồn điện hoặc pin, và phải làm nhiều thao tác rắc rối, không phải bất cứ chị em bán hàng nào, hoặc em bé đánh giày nào cũng làm được, và có điều kiện để làm được.”

Đó là những lời tâm huyết trong “Thư ngỏ gửi tất cả những người yêu sách” của nhóm vận động thành lập “Câu lạc bô Người yêu sách” sau những cuộc thi Sách Vàng trong Hội sách  tại Tp.HCM vừa qua.

Thực ra, với những người yêu sách, mê sách, thì không có lý do gì để phải…hoảng sợ trước sự phát triển của công nghệ thông tin! Bởi vì sách in không chỉ để đọc mà còn để nhìn, để ngắm, để ngửi, để nghe…. Thời còn in typo, xếp chữ chì, bước vào nhà in  nghe cái mùi mực, mùi chì,  riết rồi ghiền. Nhìn những người thợ xếp chữ ở trần trùng trục, hai tay thoan thoắt bắt chữ, xong vỗ một cái cộp lên giấy, ta có ngay một bản vỗ còn ướt mực, nóng hổi, “vừa thổi vừa đọc”! Rồi nhìn ông thầy “cò” (correcteur) ốm nhom, râu lỏm chỏm như nhiều ngày quên cạo, chăm chú móc từng chữ sai trong bản vổ (morasse), hí hoáy lòng vòng như vẽ bùa – chỉ có những người thợ xếp chữ mới biết ông ta muốn gì- để sau đó, ta có bản vỗ thứ hai rồi thứ ba, cho đến lúc sạch trơn không còn sai một lỗi nhỏ. Thật là kỳ công mà cũng thật là…thú vị! Hiện nay, trên một vài phố nhỏ ở Paris, người ta còn thấy trưng bày trong tủ kính những trang bản thảo do chính những nhà văn nổi tiếng tự sứa morasse cho mình. Ta như có dịp thấy Victor Hugo, Lamartine, Marcel Proust…  ngồi trước mặt mình, chăm chú, hí hóay.. móc từng dòng từng dòng, xóa, xóa, thêm, thêm…

Có một thời mỗi lọai sách có kiểu giấy riêng. Thơ được in trang trọng nhất trên giấy có hoa văn, mùi thơm thoang thoảng, khổ to, chữ bự, cứ như một bức tranh. Tiểu thuyết, sách nghiên cứu… dùng những lọai giấy khác nhau.  Mỗi nhà xuất bản thường “chơi” một lọai giấy riêng, cách đóng riêng, trình bày riêng. Nhìn qua là biết ngay của nhà xuất bản nào. Có “nhà” không dùng giấy trắng láng mà in trên giấy dày, xù xì, màu gỗ như gạo lứt, thô ráp, rờ đủ sướng. Sách lại không xén sẵn mà để nguyên từng “cahier” cho người đọc đựơc cái thú tự rọc lấy. Khi rọc – bằng một con dao không bén- chẳng những được nghe tiếng soàn soạc, lít rít, mà còn được thấy giấy vụn bươm ra,  tung tóe như cánh bướm, được ngửi mùi gỗ thơm vương vít trong bụi giấy… Tóm lại, ngửi, nghe, nhìn, sờ… đủ kiểu trước khi sách được đọc. Mà vẫn chưa đọc ngay đâu. Hẳn coi cái cách người ta trình bày bìa, trình bày sách, kiểu chữ, dàn trang ra sao cái đã. Hẳn coi những dòng ghi ở cuối sách, cho biết in lần thứ mấy, bao nhiêu cuốn, có bao nhiêu cuốn đặc biệt được đánh dấu riêng, dành cho tác giả…  để tặng bạn bè,người thân cái đã. Rồi mới đọc.  Đọc nhâm nhi hay đọc ngấu nghiến. Đọc ngồi hay đọc nằm, đọc đứng, đọc đi, tùy. Nhưng khi đọc, thường  có cây viết chì cùn, dắt ở mép tai, thỉnh thỏang đánh dấu chỗ này chỗ nọ, ghi chú điều này điều khác. Tóm lại, người mê sách đã biến cuốn sách đâu đâu thành thân quen, gần gũi, riêng tư của mình.…. Vài chục năm sau, một hôm dọn dẹp nhà cửa, tình cờ đọc lại những dòng xưa, nét cũ… không khỏi bâng khuâng, ngậm ngùi!

Sách còn một chức năng khác: Một ông bạn kể chuyện ông mê cô hàng xóm xinh đẹp, không dám nói, một hôm gởi tặng nàng cuốn “Hình như là tình yêu” của Hoàng Ngọc Tuấn (ông chưa hề đọc) rồi hồi hộp chờ đợi. Khá lâu sau, nàng gởi tặng lại ông cuốn “Tâm tình hiến dâng”, bản dịch thơ Tagore ( cũng chưa hề đọc). Thế rồi hai người cùng đọc với nhau tới bây giờ… chưa biết chán!

Người mê sách còn phải luôn cảnh giác vì người xưa có câu : ” Thư trung hữu nữ nhan như ngọc”, trong sách có cô gái đẹp như… ngọc. Nên phải hết sức cẩn thận. Không khéo có hôm nàng hiện ra, hỏi không đáp… bèn giao hoan như trong Liêu trai chí dị thì nguy!

Tóm lại, còn lâu mới “diệt” đựơc sách in!

Đỗ Hồng Ngọc