Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc: “Với tôi, sách là thuốc”
26/11/2013 08:07 (GMT + 7)
TT – Kể từ số báo này, Tuổi Trẻ khởi động lại chuyên mục “Quyển sách thay đổi cuộc đời”, một phần của dự án xã hội do Thư viện thông minh Samsung, báo Tuổi Trẻ, Nhà xuất bản Trẻ, Nhà sách Fahasa cùng phối hợp thực hiện. Bài đầu tiên của chuyên mục này là bài của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc.
Hơn nửa thế kỷ trước, một chú nhóc vào tuổi 15, thất học, phụ mẹ bán hàng xén tại thị trấn nhỏ ở một vùng biển, một hôm theo xe cá nước đá vào Sài Gòn bổ hàng cho mẹ đã tình cờ mua được một cuốn sách “xôn” trên vỉa hè, đó là cuốn Kim chỉ nam của học sinh, tác giả Nguyễn Hiến Lê. Cuốn sách nhỏ đó đã làm thay đổi đời chú.
Quyển sách bổ ích cho tuổi học trò
Chú thực hành theo hướng dẫn trong sách, lập chương trình học ôn, học “nhảy lớp” để đuổi kịp bạn bè mà do hoàn cảnh chú đã phải bỏ học nhiều năm.
Về sau khi trở thành một bác sĩ, và cũng là người học trò gần gũi với tác giả, chú đã viết một cuốn sách “bổ sung” cho Kim chỉ nam của học sinh, đó là cuốn Những tật bệnh thông thường trong lứa tuổi học trò (1972) do chính Nguyễn Hiến Lê đề tựa, và cũng từ đó, mãi về sau này những cuốn sách chú viết cho tuổi mới lớn, tuổi học trò như Khi người ta lớn, Bỗng nhiên mà họ lớn, Ăn vóc học hay… ít nhiều đều ảnh hưởng từ cuốn sách đầu tiên của tuổi thơ.
Chú nhóc đó – nói ra hơi mắc cỡ một chút – chính là tôi, đang cầm trong tay cuốn Kim chỉ nam của học sinh vừa tái bản mà không khỏi có chút bùi ngùi, cái cảm xúc có lẽ gần giống như Anatole France ngồi ở vườn Luxembourg nhìn những chú nhỏ tung tăng trong buổi tựu trường với cặp sách trên vai mà thấy lại hình bóng mình ngày cũ.
Nếu có ai đó hỏi tôi đâu là cuốn sách hay nhất mà tôi từng đọc… thì tôi sẽ lắc đầu không biết, nhưng hỏi tôi cuốn sách nào đã làm thay đổi cuộc đời mình thì tôi sẽ kể Kim chỉ nam của học sinh của Nguyễn Hiến Lê.
Học là một việc nặng nhọc, vất vả, nhưng không ai chỉ cho ta một phương pháp học sao cho nhẹ nhàng, cho sảng khoái, cho thấy sự học là vui, là hạnh phúc, giúp ta “enjoy” cái sự học đó ngay trong lúc đang học chứ không phải đợi lúc thành đạt. Kim chỉ nam của học sinh đã giúp ta điều đó.
Tuy sách ra đời đã hơn 60 năm, nhiều điều nay đã lỗi thời nhưng các nguyên tắc, phương pháp thì vẫn còn nguyên vẹn giá trị của nó.
Như muốn học được lâu dài, học tốt thì không thể không chăm sóc cơ thể, không thể không biết cách ăn, cách ngủ, cách nghỉ ngơi sao cho có sức bền.
Ngay từ thời đó, tác giả đã khuyên rằng “phải theo nổi chương trình” mới nên học, không nên vì danh hão mà học quá sức mình, rằng “VN cần rất nhiều thợ lành nghề”, rằng “Đừng quá chú trọng bằng cấp. Phải ngay thẳng trong kỳ thi”, thì vẫn còn giá trị trong thời buổi thừa thầy thiếu thợ, bằng giả bằng dỏm… tràn lan hiện nay.
Vai trò của người thầy cũng được nhắc đến rằng thầy không phải là người nhồi nhét kiến thức cho trò mà là người chỉ dẫn, đưa cho trò chìa khóa để mở kho tàng “tự học”.
Thấy trẻ con bây giờ đi học khổ sở với môn văn, môn sử… tôi cho lỗi ở chỗ chương trình nặng nề, nhàm chán một phần, phần khác do thầy không có hứng khởi để dạy, không có thì giờ khơi gợi cho trẻ thấy được cái hay cái đẹp để từ đó mà vui mà học.
Những chương như “Làm sao giỏi” vẫn là chương có ích, chỉ cho ta cách học một bài sử, bài địa, bài toán, bài văn… như thế nào một cách cụ thể vì được viết từ những kinh nghiệm sống của tác giả chứ không phải từ những lý thuyết viển vông…
Niềm tin để thành công
Điều đáng quý hơn hết với tôi là Kim chỉ nam của học sinh đã tạo được trong tôi một niềm tin – niềm tin vào chính mình – khi bắt tay tổ chức việc học sao cho dễ thành công.
Nguyễn Hiến Lê là tác giả của hàng trăm đầu sách, những tác phẩm có giá trị về triết học, văn học… nhưng với tôi, những cuốn sách ông viết cho tuổi mới lớn, tuổi thanh niên mới thật hữu ích.
Đó là những cuốn như Tự học để thành công, Tổ chức công việc theo khoa học, Tương lai trong tay ta, Rèn nghị lực để lập thân, Gương danh nhân, Gương kiên nhẫn… thời đó người ta gọi là sách “học làm người”.
Ngày nay cũng có nhiều người viết hoặc dịch những loại sách tương tự nhưng theo tôi, sách phải được viết từ kinh nghiệm sống, từ sự trải nghiệm của chính bản thân mới có thể chia sẻ được, đi sâu được vào lòng người, không chỉ dừng lại ở cung cấp kiến thức mà làm thay đổi nhận thức, thái độ rồi chuyển thành hành vi, lối sống.
Với tôi, sách là thuốc. Đọc sách là uống thuốc. Bán sách là bán thuốc. Viết sách là… bào chế thuốc. Có thuốc bổ và thuốc độc, thuốc chữa bệnh và thuốc gây bệnh. Cầm một cuốn sách trên tay của một tác giả nào đó, bao giờ tôi cũng… ngửi trước, rồi thử đọc vài dòng để “nếm” cái văn phong, rồi nghe sơ qua… bằng cách đọc mục lục, lời nói đầu hoặc lời giới thiệu.
Cũng vẫn chưa đọc ngay đâu. Hẳn coi cái cách người ta trình bày bìa, trình bày sách, kiểu chữ, dàn trang ra sao cái đã. Rồi đọc. Nhâm nhi. Khi đọc, thường có cây viết chì để đánh dấu chỗ này chỗ khác, ghi chú điều nọ điều kia.
Cuốn sách từ đó trở nên thân quen, gần gũi, riêng tư của mình. Vài ba chục năm sau, một hôm dọn dẹp nhà cửa, tình cờ đọc lại những dòng xưa mà… không khỏi bùi ngùi!
ĐỖ HỒNG NGỌC
Kính thưa Bác Ngọc ! Sáng nay con vừa đọc bài này và xúc động lắm, bởi rằng lâu nay con rất lúng túng về cách hường dẫn cho con trai của con phương pháp tự học sao cho có hiệu quả. Con rất cảm ơn bác đã chia sẻ cuốn sách này. Chiều nay con đã cầm nó trên tay rồi. Con cũng rất mê đọc, tối nay về con sẽ “uống thuốc” cuốn sách này trước khi tặng cho con trai. Con rất cảm ơn bác ! Con chúc bác thân tâm thường an lạc để làm bồ tát nhân gian cứu người giúp đời.
Điều quan trọng là “làm sao cho trẻ thích học”, chứ đưa sách cho trẻ thì nó sẽ thêm chán! Kinh nghiêm của tôi khi “kèm” mấy cháu nội ngoại là bao giờ cũng hỏi xem nó “ghét nhất môn nào?”, “sợ nhất môn nào?” rồi tôi dạy môn đó, làm sao cho nó hết ghét, hết sợ! Từ đó nó mới có thể “thích học” và học được. Khi mời thầy kèm tư gia, thường thầy phải “dạy tủ” để “lập thành tích”. Cần đặt hàng cho thầy làm sao cho trẻ hết sợ, hết ghét, hết chán một môn nào đó mà nó đang yếu. Thầy cô ở trường muốn học trò giỏi thì cũng phải làm cho nó “mê thích” cái môn mình dạy, rồi từ đó nó mới ham học và tự học được. Vài điều chia sẻ với cô Mỹ Dung vì tôi lo cô sẽ thất vọng khi “trấn” cuốn sách đó cho trẻ, bắt nó đọc và làm theo!
Dạ, con rất biết ơn những lời chia sẻ qúy báu của bác ! Vì con cũng đã cho cháu theo học ở một giáo viên dạy Trần Đại Nghĩa, chỉ đúng 1 tháng thì con thấy không ổn vì phương pháp nhồi nhét kiến thức cửa cô giáo này. Mỗi hôm học thêm cô cho bài tập về nhà lúc nào cũng trên 20 bài tập toán và nói phụ huynh chỉ thêm,văn thì cho một lúc làm 5 bài văn tả động vật, đồ vật … thật là pótay luôn (cháu đang học lớp 4). Cái con cần là giúp cháu có kỹ năng và biết cách tư duy, tự lập trong học tập chứ không phải làm thật nhiều như một con robot, thật là tội nghiệp!. Thế là bây giờ con kiêm luôn làm cô giáo cho cháu và thấy cháu học thật thoải mái và không còn bị áp lực bài vở nữa. Sau khi con đọc cuốn sách này chắc chắn sẽ giúp con có cách chuẩn hơn khi hướng dẫn cho con trai học. Con sẽ thực hành theo hướng dẫn của bác . Con cảm ơn bác thật nhiều !
Chào Thầy , tuy em không học ở trường lớp do thầy dạy , em cũng chẳng làm nghề y và cũng chẳng biết làm thơ cho hay ( còn làm thơ con cóc thì chắc không khó lắm …!!!) , nhưng em thu nhập được nhiều kiến thức hữu ích từ những sách và bài Thầy viết , và ông bà ta có câu ” 1 chữ cũng là thầy” vậy e nhận ở Thầy nhiều hơn 1 chữ rồi nên đối với em chữ Thầy cũng là hợp đạo lý .
Ngày 23/11 vừa rồi em có tham dự buổi giao lưu của Thầy với chủ đề ” Thơ , Thở và Thiền ” tại nhà sách Phương Nam – Vincom . Đây là lần đầu tiên em dự buổi giao lưu thế này và với chủ đề mà em cũng rất quan tâm nên tâm trạng rất háo hức . Tuy nhiên khi cô MC thông báo chấm dứt buổi giao lưu sau 2 giờ giao lưu làm em thật sự ” thất vọng ” vì … nghe chưa đã , vì rằng còn nhiều người muốn trao đổi về đề tài này ; và vì rằng chắc chắn Thầy cũng còn nhiều điều để chia sẽ với mọi người . Thôi đành phải chờ dịp khác với hy vọng thời gian dài hơn vậy.
Nhân đây em có thắc mắc nhỏ mong được Thầy chia sẻ :
Với sự nổi tiếng như hiện nay , thì Thầy phải thiền như thế nào để ” thân tâm được an lạc ” , vì thực tế con người bình thường khó thoát ra khỏi sự cám dỗ của cái gọi là nổi tiếng này ngay cả những người được cho là khiêm tốn cũng có thể bị tác động .
Chúc Thầy nhiều sức khỏe
Chuc bs Do Hong Ngoc & gd 1 mua Le ta on that an lanh. Toi la me of 1 chau trai cach day 11 nam nho bs ma chau khong phai nhap vien lao Hong Bang. nguong mo bs qua toi , gio chau cung dang theo hoc nganh y, toi co noi voi chau. Chuc bs luon khoe manh de co nhieu dau sach rat co ich cho moi nguoi, moi lua tuoi.
Cảm ơn lacdao. Mong co dịp sẽ trao đổi sâu hơn, chia sẻ chi tiết hơn. Khi nào có dịp như vậy sẽ thông báo nhé. Tôi không “nổi tiếng” đến như em nghĩ, nên rất thảnh thơi. Vả lại, cũng cần biết “lánh đi” khi cần thiết. Có hai câu thơ hay của cụ Ưng Bình: “Biết đủ dầu không chi cũng đủ / Nên lui đã có dịp thì lui”.
Cảm ơn Harmony Hoang. Cháu bé đang học Y ở đâu vậy? Chúc cháu học giỏi.
”….kinh nghiêm của tôi khi “kèm” mấy cháu nội ngoại là bao giờ cũng hỏi xem nó “ghét nhất môn nào?”, “sợ nhất môn nào?” rồi tôi dạy môn đó, làm sao cho nó hết ghét, hết sợ!”
trời ơi, chiêu này hay quá em phải nhớ để áp dụng sau này, cám ơn anh Ngọc.
Lại không biết có bao giờ và có đứa nào, nó lại nói là, huhu, ngoại ơi, con không có ghét môn nào hết mà chỉ có mấy môn đó nó ghét con ?
em Hồng
“Biết đủ dầu không chi cũng đủ / Nên lui đã có dịp thì lui”.
Cám ơn Thầy đã chỉ điểm hai câu này
Lại không biết có bao giờ và có đứa nào, nó lại nói là, huhu, ngoại ơi, con không có ghét môn nào hết mà chỉ có mấy môn đó nó ghét con ?
Trường hợp này nên cho nó xuống học lớp thấp hơn. Hoặc cũng có thể nó là thiên tài.
“Biet du dau khong chi cung du/ Nen lui da co dip thì lui” (Ưng Bình)
KHON NGOAN QUA BS OI!!!
Thì nó đại khái cũng giống như Nguyễn Bỉnh Khiêm:
Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ
Người không người tới chốn lao xao
Thu ăn măng trúc đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao
Rượu đến gốc cây ta sẻ nhắp
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao…
Cam on BS, chau moi hoc nam thu 2 @ SDSU in San Diego
Harmony Hoang.