Đứa trẻ trong gia đình đơn thân
BS Đỗ Hồng Ngọc
Khi nói đến gia đình hạt nhân, người ta nghĩ ngay tới một gia đình gồm cha mẹ và con cái, không có ông bà kiểu “tứ đại đồng đường” như xưa, nhưng có lẽ gia đình hạt nhân ngày nay phải định nghĩa lại: đó là một gia đình chỉ có mẹ và con hoặc cha và con! Đa số, đến chín phần mười là mẹ và con. Cha, hoặc giấu mặt, hoặc trong bóng đêm, hoặc thỉnh thoảng được phép gặp con một lần vào cuối tuần, cuối tháng… Tình trạng gia đình đơn thân ngày càng nhiều, theo tốc độ đô thị hóa, toàn cầu hóa. Ở Mỹ, tỷ lệ gia đình đơn thân hiện nay đã là 35%, có tiểu bang đến 47%, không kể những gia đình trẻ mồ côi, con nuôi, hay có cha mẹ ghẻ. Nói khác đi cứ hai hoặc ba đứa trẻ ở Mỹ bây giờ thì có một bé sống với gia đình đơn thân. Ở ta tình trạng gia đình đơn thân cũng đang tăng nhanh do ly dị, ly thân hoặc người phụ nữ muốn có một đứa con “hủ hỉ” tuổi già…
Xã hội ngày càng cảm thông với bà mẹ đơn thân và dần dần người ta thấy ở bà mẹ đơn thân là niềm tự hào của người… phụ nữ thời đại, bản lãnh, trí thức, kinh tế vững vàng, không cần đến bóng dáng một người đàn ông. Nhiều năm trước đây, các nhà xã hội học Pháp cũng đã báo động “Người cha đâu rồi?” khi thấy ngày càng vắng bóng người cha trong gia đình. Không còn cái cảnh mẹ là “từ mẫu” cha là “nghiêm đường” như vốn được thiên nhiên phân công trong việc nuôi dạy con như ngày xưa. Không còn chuyện: “Con có cha như nhà có nóc” hay “Còn cha gót đỏ như son/ Một mai cha chết gót con như chì” nữa! Thế nhưng, dù người mẹ đơn thân có thể tự hào chẳng cần ai, chẳng cần bờ vai, chẳng cần nơi nương tựa nhưng dù thế nào, làm sao giấu được nỗi chua xót những đêm quên ngủ những ngày quên ăn, những lúc con ốm đau quặt quẹo hay bi bô hỏi chuyện gần xa, làm sao giấu được nỗi nghẹn ngào khi một mình bươn chãi, hoặc thiếu trước hụt sau, những lúc đối diện với dèm pha, bóng gió…
Còn đứa trẻ thì sao ? Nó có bị giằng co cấu xé giữa sự chênh vênh của một gia đình đơn thân? Nó có hoang mang như thuyền không lái như ngựa không cương giữa đường đời muôn nẻo? Ngày nào ở Bắc cực, cha dạy con đi săn gấu để dành ăn suốt muà đông, ngày nào ở rừng già nhiệt đới cha dạy con làm bẫy săn mồi, bắn ná, dạy con chiến đấu với thú dữ bảo vệ mình và gia đình, ngày nào nơi sông nước, cha dạy con đánh cá, bơi thuyền, giăng câu, cày ruộng… Lúc đó cần sự mạnh mẻ, cần kỹ năng khéo léo của người đàn ông. Bây giờ thì công việc cần bộ óc, với vài cái nút bấm bấm nên vai trò người cha có vẻ như đã tắt ngấm. Kiến thức, sự thông minh, nhạy cảm… của người mẹ càng lúc càng cần thiết cho cuộc sống trong thời đại mới còn người cha nhiều khi… « có cũng như không ».
Nhưng, đứa con thì sao ? Hãy nghe tâm sự của một người trong cuộc: « Không có cha, tôi cứ khao khát được một lần gọi cha suốt tuổi thơ dài. Nước mắt cứ chảy mỗi khi thấy bạn bè có cha đưa đón đi học, còn tôi phải lủi thủi đi về một mình giữa nắng giữa mưa vì mẹ còn phải lo kiếm tiền nuôi tôi ăn học. Nhìn mẹ phải làm cả những phần việc lẽ ra là của cha, tôi nghe tim mình thắt lại”. (Hải Đăng, TTO).
Các nghiên cứu cho thấy trẻ trong gia đình đơn thân vẫn thường có những khiếm khuyết khó tránh, bộc lộ dần theo lứa tuổi. Trẻ thể hiện hành vi bất thường gấp đôi trẻ được nuôi dưỡng trong gia đình đủ cha đủ mẹ. Một số trở nên ích kỷ, đòi hỏi, lạnh lùng, hay đổ lỗi, thù đời, ganh tỵ… Một số khác bỏ học, nghiện rượu, nghiện ma túy, rối loạn tâm lý… cũng nhiều gấp đội trẻ có đủ cha mẹ. Đa số thiếu tự tin, học tập kém, thường vắng mặt, bỏ học, có vấn đề với thầy cô, với bạn học. Tình trạng này kéo dài suốt tuổi thiếu niên, lắng đọng trong tâm hồn đứa trẻ: “Đứa trẻ không cha rất nhạy cảm, dễ bị tổn thương, hay tủi thân, thường mặc cảm, luôn cảm thấy thiếu thốn tình thương, sống cô lập, khép kín, dễ bị trầm cảm… Một đứa trẻ lớn lên với đời sống tinh thần như vậy thì làm sao có đủ sự mạnh mẽ để đối diện với những sóng gió trong đời?” Hải Đăng, người trong cuộc viết.
Nhưng nếu được người mẹ (hay người cha) đơn thân hiểu biết để nuôi dạy con một cách tốt nhất phù hợp với hoàn cảnh thì cũng giúp con hạnh phúc, trưởng thành như bất cứ một đứa trẻ nào khác. Đứa trẻ của một gia đình đơn thân có khi lại là một… động lực vươn lên như một sự “bù trừ”: sớm ý thức trách nhiệm, sớm thấy thực tế, biết rèn nghị lực, biết lo việc nhà, phụ mẹ, chịu gian khổ, vượt khó, không ỷ lại…
Nguy cơ lớn nhất là “con hư tại mẹ”! Mẹ thương con gấp đôi khi sống đơn thân nên dễ làm hư con. Nhiều khi mẹ quên trẻ là một đứa trẻ, muốn nó hành xử như môt người lớn trong nhà và chẳng mấy chốc biến nó thành một ông “cụ non”. Trong mọi trường hợp người mẹ đơn thân phải đủ cương nghị, phải tạo nên một “nếp nhà”, một kỷ luật được cả mẹ con “thương thảo” và tôn trọng. Người mẹ đơn thân cũng không nhất thiết phải biến mình thành đàn ông để kiêm nhiệm vai trò người cha! Bởi còn đó có đại gia đình, còn có chú bác anh em họ hàng, những tổ chức xã hội, tôn giáo, đoàn thể… có thể giúp mình nhất là khi con bước vào tuổi dậy thì.
Trong những trường hợp ly dị, ly thân, người ta thường cho đứa trẻ được gặp cha/mẹ mỗi tuần hay mỗi tháng một lần. Những buổi như thế thường không phải là niềm vui bất tận như trong phim ảnh mà thực tế là một sự căng thẳng đối với đứa con. Trẻ nhiều khi như đi dây giữa cha và mẹ, bị lôi kéo vào bên này hay bên kia và có khi trở thành một “ điệp viên” bất đắc dĩ.
Tùy lứa tuổi, khi trẻ biết lo cho bản thân hãy để trẻ “tự lực tự cường”. Tạo môi trường cho trẻ có những tấm gương tốt để học tập. Trẻ của một gia đình đơn thân không có gì phải tự ti mặc cảm bởi thành công trên đường đời là do nghị lực cá nhân, tinh thần tự học, vượt khó. Nhìn đời với cái nhìn tích cực, sẽ có nhiều những tấm gương để noi theo. Hãy đọc những quyển sách tốt, rèn luyện trí đức như Tâm hồn cao thượng, gương danh nhân, gương kiên nhẫn v.v…Và nhớ “Một linh hồn minh mẫn trong một thân thể tráng kiện”, quan tâm rèn luyện thể chất, thể dục thể thao, không rượu, không thuốc lá…
Tôi muốn mượn một câu nữa của Hải Đăng để kết luận: “Làm mẹ đơn thân bây giờ là sự lựa chọn của nhiều phụ nữ bản lĩnh, nhưng nếu có thể được lên tiếng với tư cách là một đứa con khao khát một người cha, tôi mong mỗi phụ nữ trước khi quyết định sinh con một mình, hãy nghĩ về tương lai của con. Rằng khi lớn lên liệu đứa trẻ có được hạnh phúc trọn vẹn hay tâm hồn sẽ bị khiếm khuyết mà không gì có thể bù đắp được…”.
Nhưng trước hết người cha hãy là một người cha để gia đình “hạt nhân” thực sự có cả cha mẹ và con cái!
27.6.13
Cám ơn bài viết của bác sĩ.
TT
Hic hic Bác ơi con cũng vậy .. nỗi niềm đã trải qua mấy chục năm rồi nhưng cảm giác đau lòng của tuổi thiếu niên như vẫn còn đây, con cảm ơn Bác đã viết bài này cảnh tỉnh cho mọi người còn đang chênh vênh…
Cám ơn bài viết rất sâu sắc của Bác sĩ. Trước khi làm bà mẹ đơn thân hãy đứng góc nhìn của đứa trẻ để phân tích được mất, đừng nghĩ về bản thân mình. Tuổi già không nhờ con thì nhờ cháu, tùy theo nghiệp phước mình.
Hiện nay đã có rất nhiều quốc gia trên thế giới chấp nhận ‘hôn nhân đồng tính’. Không chừng rồi ‘gia đình hạt nhân’ cũng sẽ biến mất nay mai. Bs nghĩ sao về vấn đề này?
ai cũng muốn có một gia đình đầy đủ và hạnh phúc, nhưng nhiều phụ nữ phải lựa chọn nuôi con một mình chỉ vì người chồng không đủ khả năng gánh vác trách nhiệm làm chồng mà thôi.
nuôi con một mình không phải là lựa chọn hoàn hảo cho con, nhưng nhiều khi đó lại là lựa chọn tốt nhất cho cuộc sống của 2 mẹ con.
Bạn nói rất đúng. Nên “trước hết người cha hãy là một người cha” cái đã, nghĩa là hãy xứng đáng là một người “đàn ông” có trách nhiệm trong gia đình.
Theo tôi nhận thấy, khi 1 người phụ nữ quyết định (chủ động) làm mẹ đơn thân, bản thân họ đã chuẩn bị đầy đủ về tâm lí cũng như các điều kiện khác để con có được 1 cuộc sống bình thường. Đôi khi, họ không muốn chia sẻ những tâm tư sâu kín với người xung quanh nên thường bị đánh giá, nhận xét sai lệch với bản chất cuộc sống họ đang có. Thật buồn cười và đáng thương cho người đời, khi cứ làm ra vẻ quan tâm đến người khác kiểu đó…
Tôi ủng hộ cho việc làm mẹ đơn thân, nếu không tìm được 1 người chồng thực sự phù hợp, người phụ nữ hoàn toàn có thể quyết định cuộc sống theo ý muốn của mình, miễn sao cảm thấy hạnh phúc và thoải mái.
bác pippa tất da
Thôi đi bác ơi. Mẹ nuôi con gái thì OK. Mẹ đơn thân nuôi con trai là lệch lạc chăm phần chăm. Mẹ tưởng cho con tình thương và của cải là đủ hả. Sức mấy em ơi. Con người ta cần những thứ gì hơn là tình thương và tiền bạc. Người đàn ông có những cái họ sống mà thằng con trai học hỏi xấu hoặc tốt từ ba, mà người mẹ không thể mang lại. Chỉ bấy nhiêu thôi. Mấy cô định đi cấy tinh trùng hoặc tính khử trừ đàn ông ra khỏi đời mình nên suy nghĩ.
Nhưng nói đi rồi nói lại. Đàn ông cần phải thay đổi. Chứ ăn rồi cứ đi nhậu và làm biếng chảy thây không chịu giúp đàn bà làm việc nhà và nuôi con, thì li dị sẽ con rất là tiếp tục tràn lan trên trái đất cho đến ngày phe đồng tính lên nắm quyền hành và từ từ loài người bị diệt luôn trên trái đất . Nam Mô Di Đà A Men. Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, cám ơn bác sĩ
Thoảng cái buồn của kiếp người. Ba, mẹ, con cái…Có lẽ chính bản thân mỗi họ không muốn vậy đâu. Mặc dù họ có thể tỏ ra cứng rắn và muốn vậy. Và cũng khó nói về điều này, vì đâu là lúc ta biết đó là Định mệnh và lúc nào là tự -quyết định của mỗi họ. Hơn lúc nào hết, có thể đứng một giác độ nào đó, tôi xin bày tỏ sự chia sẽ với kiếp con người –
dù họ là ai, là bố, là mẹ, là con,là đồng tính.v.v. – hơn là phê phán họ: vì muốn phê phán họ thì phải hiểu và sống cuộc sống như thể của chính họ- như thế mới công bằng với họ khi muốn phê phán họ.
NTD.
Bạn nói rất đúng. Phải “thấu cảm” thực sự, phải đặt mình vào điạ vị họ (cha, mẹ, con…) để hiểu cho thấu đáo. Phê phán là không nên. Phân tích để thấy các mặt của vấn đề rồi để mỗi người tự quyết định và tự trách nhiệm thì được. Bởi còn cái duyên, cái “số”, cái nghiệp của mỗi người nữa chứ phải không?
Cảm ơn bác sĩ có bài viết này.
Nhưng Hải Đăng ơi! đâu phải ai cũng muốn chọn hoàn cảnh này đâu. Trừ một số ca sĩ thích làm người nỗi tiếng bằng cách này…
Với tôi, hoàn cảnh bất đắc dĩ tôi mới chọn con đường này. Vất vả lắm bạn ơi! May sao con gái tôi ngoan ngoãn và thông cảm cho nỗi lòng của mẹ. Đó là niềm an ủi to lớn để tôi sống trên đời này.
Tiếng nói của một người trong cuộc. Thật cảm động. Chúc cho cả nhà vui, khỏe. Con gái phải luôn ngoan và giúp mẹ nhé.
Cháu chào bác sĩ,
Hồi bốn tuổi cháu bắt đầu tự hỏi tại sao ba mẹ ly thân. Mẹ bảo vì không hợp tính nhau. Lạ là cháu chẳng hiểu gì cả. Mẹ bảo sau này lớn lên con sẽ hiểu. Câu hỏi cứ mãi ở trong đầu, cháu còn nghĩ vì mẹ sinh ra cháu không phải con trai, nghe có vẻ hợp lý và cháu tạm tin vào điều đó. Cháu rất mau nước mắt khi một mình nghĩ đến ba, tất cả đều do cảm xúc chủ động, dù đầu óc cháu chưa nghĩ đến điều gì. Ví dụ điển hình nhất là ngữ văn lớp 9 có bài đọc “Chiếc lược ngà”. Ở nhà đọc thì khóc say sưa, khi lên trường thì cứ phải nín thở vài đoạn, nhất là đoạn miêu tả tiếng kêu của cô con gái lần cuối trước khi tiễn cha ra trận. Cái bệnh này đến giờ vẫn vậy… sau này ít khóc hơn vì ít khắc khoải về ba và dần hiểu được tâm sự người lớn từng chút một. Nhiều lần cháu đoán đựơc người nào sinh trưởng trong gia đình ly thân chỉ cần qua quan sát. Miêu tả về tính cách trong bài viết rất đúng. Hồi cấp 1 cháu còn thù nam giới và có ý đi tu nữa, thật là trẻ con! May mắn là cháu thấy được tấm gương từ sự nỗ lực của mẹ và cũng chưa bị vướng vào cám dỗ nào. Qua câu chuyện của ba mẹ, cháu rút ra một điều rằng: Yêu đương là chuyện của trái tim, nhưng hôn sự dù có thêm sự đồng tình của gia đình hay không cũng không quyết định được hạnh phúc lâu dài bằng chính sự nỗ lực từ cô dâu và chú rể.
Đây là tâm sự thứ hai cháu gửi đến bác sau hai năm kể từ tâm sự đầu tiên ^_^
Mong bác luôn vui khoẻ!
Cảm ơn cháu. Mong cháu hạnh phúc.
26 tuổi anh ấy đã rời xa mẹ con em để đến với người khác, đau lòng nhưng tự kiêu nên em không cố gắng tìm hiểu và gìn giữ gđ. Nghề ngiệp ổn định, em tưởng đâu em đủ sức lo cho con, không cần anh ấy. Nhưng giờ đây, con em đã 26, đã có gia đình nhưng nó vẫn thèm có ba, và em hôm nay, 53 tuổi, thấy hối tiếc và thèm một gđ biết bao ! những khó khăn trong cuộc sống nhiều lúc đã làm tâm hồn em trở nên bệnh hoạn, hẹp hòi. Có những sai lầm hơn 20 năm mới nhận ra và không thể sữa chữa được. Thời gian không thẻ quay trở lại. Cả mẹ và con đều không hạnh phúc trọn vẹn. Em mong mọi người đừng rơi vào hoàn cảnh của mẹ con em!