Thiền và Sức khỏe người có tuổi

Ngày thứ Bảy, 7/11/2015 tôi được Ban Phật học chùa Xá Lợi mời nói về “Thiền và Sức khỏe với người có tuổi” tại chùa Xá Lợi.

Người… có tuổi? Dĩ nhiên khác người cao tuổi! Người cao tuổi là người… già, trên 65; còn người có tuổi hãy còn trẻ, trung niên, khoảng từ 35 đến 65 tuổi! Họ có nhiều vấn đề của lứa tuổi, về thể chất, về tâm thần, về xã hội của họ; nên nhiều nỗi lo, nỗi khổ hơn. Trách nhiệm nào với gia đình, với xã hội nặng nề hơn. Trên thì cha mẹ (hai bên) đã già, dưới thì con cái vừa mới lớn, nhiều nỗi lo âu, buồn phiền, nhiều vấn đề mới đặt ra. Bạn bè cũng nhiều, ăn nhậu cũng lắm; thăng quan tiến chức, đua đòi các thứ. Tham sân si nghi mạn kiến càng dày.

Cho nên, “thiền” rất cần thiết cho lứa tuổi này. Tôi nhắc lại Tháp nhu cầu của Maslow, nhu cầu căn bản về thể chất (physical needs); nhu cầu An toàn, nhu cầu Tình cảm, nhu cầu Thể hiện mình và nhu cầu Tâm linh… cho lứa tuổi này. Thiền giúp giải tỏa stress, giảm tham sân si, giúp đời sống tĩnh lặng hơn, an lạc hơn, nói chung là… hạnh phúc hơn, tránh được nhiều thứ bệnh do hành vi lối sống như bệnh “3 cao, 1 thấp” chẳng hạn!

Dĩ nhiên là có giới thiệu một phương pháp thiền dễ thực hiện nhất nhưng cũng sâu xa nhất, hiệu quả nhất mà Phật đã dạy từ kinh Tứ niệm xứ , đó là Thiền Quán Niệm Hơi Thở (Anapanasati= An ban thủ ý hay Nhập tức xuất tức niệm), với 3 bước thực hành:

Thở Bụng/

Chánh Niệm Hơi Thở/

và Quán Niệm Hơi Thở.

Phương pháp này đơn giản, hiệu quả và không sợ các hiệu ứng phụ xảy ra. Hoàn toàn có tính khoa học, sinh học,  “khoa học thực nghiệm”, phải thực hành, phải trải nghiệm. Buổi nói chuyện có trao đổi kinh nghiệm thực tế với các anh chị như anh Thiện, nhà giáo, cô Hồ Đắc Thiếu Anh, nhà thơ…

Sau buổi nói chuyện, một thính giả hỏi tôi anh vừa mới thử làm theo hướng dẫn nhưng cảm thấy nóng bừng, căng thẳng, tôi trả lời: tại vì anh ráng sức quá, cố gắng quá, muốn thành công cho mau! Sai lầm là ở chỗ đó. Thở phải tự nhiên, nhẹ nhàng, rất bình thường, bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu. Đừng ráng. Chỉ cần… dõi theo hơi thở, quan sát nó, khi vào khi ra, khi sâu khi cạn, chỉ quan sát đơn thuần là đủ, nhờ đó, đã có thể ngưng “tâm viên ý mã” , đạt tới cái gọi là “thiền chỉ” (samatha) khi đã thuần thục, có thể bắt đầu “ngẫm nghĩ” (quán niệm) về nó: tại sao thở? thở để làm gì? thở cách nào? thở đến từ đâu? thở đi về đâu? có thể thở cho ngày hôm qua, cho ngày mai không?… và, ai có thể thở giùm ai được?… đó là đã bắt đầu cái gọi là “thiền quán” (Vipassana). Từ đó nhận ra Vô thường, Khổ, Không, Vô ngã, Duyên sinh, Thực tướng vô tướng…

Thiệt ra thì cả hai đã gắn chặt với nhau mà không cần phải phân biệt. Dĩ nhiên còn có nhiều tầng cấp… Cho nên phải “tinh cần/ chánh niệm/ tỉnh giác” và không nôn nóng!

Không có chuyện thần thông, mê tín dị đoan gì ở đây cả!

Đỗ Hồng Ngọc

(7/11/2015)