“Bánh Căn Phan Thiết”
Viết cho Trần Vấn Lệ
Sao gọi là “Bánh Căn”? Có lẽ đó là món bánh “căn bản” của con nhà nghèo vùng Phan Rang, Phan Thiết. Ở Tuy Hòa, Nha Trang, Đà Lạt… cũng thấy có nhưng khác một chút. Saigon còn khác xa hơn và xuống tới Vũng Tàu thì Bánh Căn trở thành… “Bánh Khọt”!
“Dân” Phan Thiết thường cho rằng Bánh Căn xứ mình là… ngon nhất, đúng “chuẩn” nhất! Bánh căn thực chất là một món bột nướng, ăn với nước mắm. Có lẽ vì nước mắm Phan Thiết nổi tiếng nên bánh căn Phan Thiết … cũng ngon hơn các nơi khác chăng? Ai đi xa Phan Thiết cũng nhớ món bánh “căn bản” này của quê hương.
Bánh “Căn” ( đừng nhầm với Bánh Canh) là thứ bột làm bằng gạo, thường xay cối đá, pha loãng vừa đủ, dặm chút cơm nguội vụn để bánh được cứng giòn rồi nướng chín vàng trên một lò đất nung có nhiều khuôn nhỏ với ngọn lửa than hồng phừng phực. Từng cặp bánh căn được khéo léo khui lên, quệt nhanh qua chén mỡ hành, rồi úp chụp vào nhau thành một cặp đầy đặn, tròn trịa để được vùi ngập vào chén nước mắm đã chuẩn bị sẵn đâu đó với xoài sống xanh lè chua lét, với ớt đỏ rực cay sè dầm nát, rồi cứ thế mà hít hà, nhai, nuốt… Nước mắm thôi, nước mắm đâm sẵn với ớt tỏi đường chanh pha loãng vừa ăn, nhưng đôi khi… sang trọng có thêm cá kho, đôi khi có cả mắm nêm. Kiểu ăn là ăn bao bụng. Có sức ăn bao nhiêu thì ăn. Giá rẻ đặc biệt. Có khi còn cho thiếu chịu!
Trời lạnh, con nhà nghèo, phong phanh áo mỏng, sáng sáng ra ngồi quanh lò lửa than hồng, ăn một bữa Bánh Căn đầy bụng đủ cho một ngày vất vả nắng mưa… cũng chẳng khoái ru?
Sau này, đời sống khấm khá, nhiều nơi nướng bánh căn với cái vỉ bằng kim loại, với lửa gas, có nơi còn bày đặt thêm tôm thịt, mực tươi, xíu mại… thì đã không còn là bánh căn “thứ thiệt” nữa.
Như đã nói, khi Bánh Căn lan tới Vũng Tàu, nó trở thành Bánh Khọt, một thứ bánh nổi tiếng hiện nay ở Saigon. Bánh Khọt (tại sao khọt?) là bánh con nhà giàu, chiên bột trên chão kim loại nhiều khuôn nhỏ với rất nhiều dầu mỡ giòn rụm ( chớ không phải nướng trên lò đất, lửa than), thêm tôm thịt các thứ, ăn với rau sống, bánh tráng…
Tìm một lò bánh căn “thứ thiệt” bây giờ không phải là dễ vậy!
Đỗ Hồng Ngọc
Chào chú, chúc mừng năm mới !
Cháu đang ở Pleiku, đọc bài của chú cháu thấy thèm quá chừng. Vậy là cháu lại biết thêm “tiểu sử” về bánh căn cảm ơn chú nhiều. Năm mới chúc chú sức khỏe dồi dào thân tâm thường an lạc.
Cháu Châu
Cảm ơn Ngọc cho mình bữa điểm tâm thật ngon…thật no nê.
Ngọc làm mình nhớ Má mình. Nhà mình luôn luôn có sẵn lò bánh căn, Má mình hay “đổ” (các nơi khác nói “đúc”) bánh căn cho cả nhà ăn vào những ngày mưa ủ ê.
Bánh căn Phan Thiết nổi tiếng. Nhưng bánh căn Phan Rang còn nổi tiếng hơn! Ở Phan Rang con phố Lê Lợi từng là phố-bánh-căn giống như Sài Gòn, Trần Quý Cáp là đuờng Cơm-Bụi, đường Nguyễn Tri Phương là đường nghêu-sò-ốc-hến…
Mình xa Phan Thiết năm 1958. Mình “mất” Ngọc năm 1955. Mình nhớ đủ thứ, nói nhớ “lu bù” nghe hay hơn?
Không biết chừng nào mình về lại. Mình có chết trước Ngọc, nhớ cho mình một dĩa bánh căn nhen Ngọc. Tưởng tượng khói nhang bay mà thương sao Phan Thiết.
Mình nhớ Kiều Thệ Thủy, tức Nguyễn Văn Ánh, cũng học năm với tụi mình, nó có bốn câu thơ mình đọc lại là chảy nước mắt:
Hôm trước về thăm lại mộ nàng
Con tàu Phan Thiết đỗ Sông Phan
Chàng trai đứng lặng trong nhang khói
Tắt ngúm từ lâu dưới cỏ vàng…
Từng địa danh Phan Thiết, từng món ăn Phan Thiết…sao mà hay, sao mà ngon!
Ngọc ơi, mình nhớ Ngọc quá à. Mình đang bao nhiêu tuổi vậy?
Hôm nay là Mồng Hai, Tình Yêu nào, Người Yêu nào, đối với mình cũng là Mồng Một. Là Duy Nhất. Ngọc nhé, Ngọc là Con-Số-Một!
Sáng Mồng Hai mình ăn bánh tét, lại nhớ bánh tét Phan Thiết có đậu đen…
chết rồi nửa đêm đọc bài này con nuốt nước miếng ừng ực, dù con chưa bao giờ được ăn món “con nhà nghèo” này bao giờ , hu hu hu :((
Bạn vẫn còn gọi mình là “Ông Thầy Chùa” đó chứ? Ông thầy Chùa thì đâu có tính tuổi bọn mình được! Bạn nhớ mấy câu này ở đâu không?
Năm năm không về thăm Phan Thiết
Năm năm đã hẹn trăm lần về
Nghe nói người xưa chừng lỡ bước
Nghe nói lòng ta chừng chưa nguôi…
Chỉ nghe nói nghe đồn thôi, bạn thấy chưa?
Hôm nào Thầy sẽ dẫn nhóm “văn nghệ sĩ” mình đi một chuyến nhé?
Lần đầu con mới biết món bánh này, lúc đầu con đọc, nhìn vào mấy bức ảnh cứ tưởng bánh khọt. Đọc xong, con thấy cũng muốn dùng thử! Nghe thầy nói dẫn nhóm “văn nghệ sĩ” đi một chuyến là con cũng muốn ké một vé thầy ạ! :”>
Tụi con tổ chức đi (Bàn với chị MTrang nhé), Thầy làm “tourguide” cho. Chon một ngày CN nào đó, không kẹt thi, sáng đi chiều về.
Người ngoài ké được không thầy? Phụ tourguide cũng được.
Phan Thiết đậm đà món bánh căn
Tình xưa còn đậm gấp trăm lần.
…
Bác Ngọc ơi, kính chúc bác và gia đình năm mới thật bình an và khỏe thật khỏe. Chiều nay, con ghé nhà Thầy Khê được nghe Thầy đọc bài thơ năm mới và đến tối lại được thưởng thức món bánh căn tuyệt vời. Ngày trước, ở nhà ( Đơn Dương- cách Phan Rang 72km) con cũng thường đỗ bánh căn có pha cơm nguội và quệt bằng hẹ với dầu phộng (lá hẹ sẻ nhỏ và thơm lắm). Con cũng từng sống và làm việc ở Phan Thiết những năm 1996-1997 nên cũng đã từng ăn bánh căn ở đó. Con gái 9 tuổi của con mỗi lần về quê ngoại cũng được mẹ cho ăn bánh căn. Thỉnh thoảng bé nhớ bánh căn được mẹ chở đi ăn ở Sài Gòn tại quán nhỏ, sạch, ngon trên đường Nguyễn Văn Lạc, P.19, Q. Bình Thạnh.
Cám ơn rất nhiều bài viết của Bác
Bac Ngoc oi!
Hinh Nhu Bac Ngoc o Ham Tan sao viet bai ve Phan Thiet hay qua vay
Tôi sinh ra và lớn lên ở Phan Thiết mà, mặc dù quê gốc Lagi (Hàm Tân). Lagi nay là Thị xã, nhưng cũng thuộc tỉnh Bình Thuận (Phan Thiết) đó thôi! Vùng này đều có… Bánh Căn!
Bác Ngọc biết ở Sài Gòn chỗ nào bán bánh căn Phan Thiết hok zậy?
Con tìm đỏ mắt muh toàn thấy bánh căn Phan Rang hok à
Lần nào về PT cũng ăn bánh căn trừ cơm muh sao vẫn cứ thèm lạ lùng
Tốt nhất nên mua một cái lò bằng đất sét, có khoảng 10-12 khuôn (Phan thiết có bán nhiều lắm), rồi tự “đổ bánh”lấy mà ăn tại nhà. Những buổi trời mưa lạnh, càng tuyệt vời. Học cách “đâm” nước mắm, có thể thêm cá kho, xíu mại… tùy ý. Nhưng căn bản là bột gạo, nướng than, và nước mắm… Phan Thiết!
Do duoc nuoi tù trong bung me. vo’i ba’nh can + ca’ nu.c kho o’t hie?m , ba’nh ré(^] …. nen em lo’n khoe? và rat SUNG SUONG khi nho’ lai … ha.nh phu’c này lo’n nhu vu tru. nen dù he’t to cu?ng se? vang doi tro? la.i LONG minh .
Anh NGOC co’ vè an te’t , xin hoi : – co’ ngam ngùi nghe chu’t a’u tho ( tho DHN )?
Ki’nh bu’t em Anduy
Con sinh ra Phan Thiet, va` o toi’ 10 tuoi thi` tha huong. Cho den’ bay gio` con van con` nho’ banh’ can, ca’ nuc kho. Dua leo cham’ nuoc’ mam’ voi’ chut’ ot’ hiem xat’ nho. Banh’ beo`ngot la’ dua’ do trong cai’ chung nho. Va` nho’ nhat’ la` banh’ com’ hoc. Chua co’ banh’ com’ nao` ma` thom lung`nhu com’ hoc Phan Thiet. Banh’ canh cha ca’ va` nhieu` mon’ khac’ rat’ Phan Thiet’ khong noi nao` co’ duoc. Bay gio` troi` o day rat’ lanh lam` con nho’ toi’ banh’ can ca’ nuc kho, them` qua’ bac’ oi.
Ủa, vậy bây giờ Tuyetmai đang ở đâu. Phan thiết vẫn còn những món ăn như xưa đó chứ!