Tin vui cho các bà mẹ

Một nghiên cứu cho thấy số thai phụ bị nhiễm HIV tại Việt Nam tăng 20 lần từ năm 1994 đến 2003. Mỗi năm ở Việt Nam có từ 5000 đến 7000 bà mẹ bị nhiễm HIV,  tính ra có khoảng 2000 trẻ sinh ra đã bị lây truyền HIV từ mẹ sang con. Số trẻ em vô tội này dĩ nhiên sẽ là những trẻ mồ côi và bị chết non. Có cách nào giảm tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con không? Có đó. Vấn đề là vì không biết để sử dụng các dịch vụ này mà thôi. Thật đáng tiếc!

Các nghiên cứu đã cho thấy nếu cứ “để tự nhiên” thì 100 bà mẹ bị nhiễm HIV sẽ có khoảng 30-40 bé sinh ra bị lây truyền từ trong bụng mẹ, hoặc trong lúc sanh, hoặc trong lúc cho con bú mẹ, còn nếu các bà mẹ này được uống thuốc dự phòng ARV đàng hoàng, nghĩa là có “can thiệp”- theo đúng hướng dẫn của y tế- thì chỉ còn từ 2 đến 6 trẻ bị nhiễm mà thôi. Nói khác đi, tỷ lệ nhiễm từ 30-40% giảm chỉ còn 2-6%.

Riêng Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2008 có 134.462 phụ nữ sinh con, trong đó có 676 bà mẹ bị nhiễm HIV. Thực tế cho thấy chỉ có một nửa các bà mẹ này là được xét nghiệm trong lúc mang thai,  phần còn lại chỉ được phát hiện vào giờ chót, nghĩa là ngay lúc sắp sanh. Như vậy là đã muộn. Dù can thiệp cũng không tốt bằng.  Số thai phụ thăm thai ở các phòng khám tư cũng không được xét nghiệm HIV. Như ta biết, tỷ lệ nhiễm HIV ngày càng tăng trong cộng đồng. Trước kia người ta hay nói đến nhóm nguy cơ “mại dâm, ma túy…” này nọ, thực ra vấn đề là “hành vi nguy cơ” chớ không phải nhóm nguy cơ. Người trong “cái gọi là” nhóm nguy cơ đó mà biết cách phòng tránh thì vẫn an toàn, trong khi những người “bình thường” khác, không thuộc nhóm nguy cơ chủ quan, dễ mắc bệnh. Cho nên để an toàn cho cả mẹ lẫn con thì bà mẹ trong lúc mang thai cần xét nghiệm HIV, để nếu lỡ mà có bị nhiễm rồi thì cũng được can thiệp kịp lúc.

Hiện nay người ta đã biết rõ 3 đường lây truyền HIV từ mẹ sang con. Đó là lây trong lúc mang thai, lây trong lúc sanh đẻ và lây trong lúc cho con bú mẹ. Lây trong lúc mang thai là chủ yếu. HIV có thể đi xuyên qua bánh nhau. Tuổi mẹ càng cao, nguy cơ càng lớn. Trong giai đoạn chuyển dạ, trẻ sơ sinh tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết âm đạo có chứa nhiều HIV nên cũng dễ bị lây. Trường hợp lây trong lúc cho con bú mẹ thì hiếm hơn, nhưng vì HIV cũng có trong sữa mẹ, nên khi trẻ bú, HIV có thể xâm nhập qua niệm mạc miệng, lưỡi của trẻ nhất là khi trẻ bị viêm nhiễm vùng miệng.

Chương trình phòng lây truyền mẹ- con đang được triển khai trên một số tỉnh thành trong cả nước.. Người mẹ mang thai được xét nghiệm miễn phí, được tham vấn hướng dẫn trước và sau xét nghiệm.  Nếu dương tính, sẽ được cấp thuốc ARV uống  dự phòng, và khi sinh con còn được cấp sữa thay thế sữa mẹ.

Tại thành phố Hồ Chí Minh, dịch vụ tham vấn và xét nghiệm HIV trong Chương trình phòng lây truyền mẹ con đang được thực hiện ở các bệnh việnTừ Dũ, Hùng Vương, các khoa sản BV Nhân dân Gia định, Nguyễn Trị Phương, Đại học Y dược,  khoa sản các bệnh viện quận huyện. Một số cơ sở cấp dịch vụ “trọn gói” gồm cả xét nghiệm, thuốc ARV và sữa cho em bé như ở các quận 2, 4, 8, 10, Bình Thạnh, Hốc môn, Thủ đức, Củ chi, Bình chánh….…

BS Đỗ Hồng Ngọc.
(dohongngocbs@gmail.com)