Thế nào là … khỏe?

Thỉnh thoảng gặp nhau ta thường hỏi “khỏe không?”. Và câu trả lời là khỏe, cũng khỏe. hơi khỏe. hơi khỏe khỏe… Nhưng hỏi thế nào là khỏe thì chịu! Các thầy thuốc biết rất rõ về bệnh tật nhưng hỏi sức khỏe là gì thì cũng dễ ú ớ như thường. Bởi ở trường Y người ta dạy về bệnh tật chứ không dạy về sức khỏe. Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) cũng mãi đến năm 1946 mới đưa ra được một định nghĩa đầy đủ: Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well being; bien-être) về thể chất, tâm thần và xã hội chứ không phải chỉ là không có bệnh hay tật!

Một người leo núi mệt bở hơi tai, đến đỉnh, nghe một cảm giác lâng lâng sảng khoái lạ lùng, mệt nhọc hầu như tan biến. Một bà mẹ đau đẻ toát mồ hôi, khi bé lọt lòng, cảm nhận một sự sảng khóai không nói nên lời! Trong định nghĩa nêu trên, ta thấy sức khỏe là sự sảng khoái về cả ba mặt: thể chất, tâm thần và xã hội chứ không chỉ đơn thuần là không có bệnh hay tật!

Khi thị trường chứng khoán nở rộ, các bác sĩ ở bệnh viện tâm thần bảo chuẩn bị… mở rộng cơ sở! Không chỉ những người thua lỗ mà người trúng lớn vẫn tâm thần, tự tử. Hôm trước vừa bán được giá hời chưa kịp mừng thì hôm sau giá đã tăng gấp đôi, không “tâm thần” sao được! Lạm phát, đồng tiến mất giá, đi chợ những ngày này các bà nội trợ “khỏe” sao nổi! Ra đường thì kẹt xe, chỗ nào cũng san lấp, che chắn, khói bụi, tíếng ồn, khỏe chỗ nào?

Cho nên sức khỏe phải là sự sảng khoái về cả ba mặt: thể chất, tâm thần và xã hội là vậy! Và do đó, một mình y tế không thể tạo ra sức khỏe cho mỗi chúng ta! Bảo y tế phải chịu trách nhiệm về sức khỏe cho mọi người thì… tội nghiệp cho họ!

Trong định nghĩa nói trên còn nói rõ sức khỏe không phải chỉ là không có bệnh hay tật! Ai mà không có bệnh tật? Không tin, thử đi “khám bác sĩ “một lần thì biết. Xét nghiệm các thứ, chụp cắt lớp, siêu âm ba chiều, nội soi, cản quang… rà tới rà lui một lúc thế nào cũng… thòi ra một cái gì đó.

Thế nhưng có những người sống rất vui, rất khỏe với… vô số thứ bệnh tật trong người. Giáo sư Trần Văn Khê chẳng hạn là một. Gần chín chục tuổi, mắc đủ thứ bệnh trên đời từ hồi còn nhỏ, nào lao, nào thận, nào khớp, nào tiểu đường, tim mạch, cườm mắt, cột sống… Nhưng ít ai sống vui, sống khỏe, họat động không mệt mỏi như ông!

BS Đỗ Hồng Ngọc