Khi trẻ bị tiêu chảy?

  Ghi chú: Xin nói rõ thêm trang web này không thể thay thế bác sĩ điều trị được mà chỉ hướng dẫn cách phòng bệnh, nâng cao hiểu biết để bớt lo âu, sợ hãi vô ích và khi trẻ mắc bệnh thì biết nên làm gì để tránh tác hại thêm. Cần đọc thêm các bài như  “BUSAC”,  “Chữ U trong BUSAC”, “Tiêu chảy ở trẻ con” … cũng trên trang này để được biết rõ hơn. Khi đi khám chữa bệnh cho trẻ, nên đến bác sĩ Nhi khoa, tức chuyên về trẻ con thì tốt.

Tiêu ra toàn phân lỏng, chưa phải là tiêu chảy. Tiêu nhiều lần cũng chưa phải là tiêu chảy! Phải tiêu phân lỏng mà trên 3-4 lần trong ngày mới gọi là tiêu chảy! Tiêu chảy là một bịnh tự hạn chế, nghĩa là tự khỏi. Thế mà vẫn có nhiều trẻ chết vì tiêu chảy! Tại sao? Tại vì trẻ bị mất nước trong cơ thể. Nếu đựơc cho uống bù nước sớm và đầy đủ thì trẻ không chết đựơc! Bệnh dịch tã chẳng hạn, rất dễ chết nếu không kịp bù nước. Ngày nay ít tử vong nhờ người ta đã biết cách chữa: cho bệnh nhân nằm trên một cái giường có lỗ, đặt hậu môn ngay trên cái lỗ đó, bệnh nhân cứ việc  ỉa ào ào vào đó, người ta đo số lượng phân thoát ra và bên trên bù lại bằng đường úông hay truyền dịch. Nếu bù sớm và bù đủ, bệnh nhân sẽ tự khỏi sau vài ba hôm. Dĩ nhiên điều quan trọng hơn là phải “ăn chín úông sôi” để tránh dịch tả.

Ta biết cơ thể trẻ có đến 75% là nước. Một bé cân nặng 10kg, đã có 7,5 kg là…nước. Do đó, chỉ cần tiêu chảy vài hôm, trẻ đã xẹp lép, mắt lõm sâu, da nhăn, môi khô, thở thoi thóp vì thiếu nước! Nhiều bà mẹ thấy con bị tiêu chảy thì sợ, không dám cho uống nước, nghĩ rằng uống nước vào bé sẽ tiêu chảy thêm. Đây là một thành kiến sai lầm tai hại đưa đến cái chết oan cho nhiều trẻ. Trong lúc tiêu chảy, vẫn phải cho bé bú, cho bé ăn, vì tuy bị tiêu chảy nhưng ruột bé vẫn hấp thu đựơc phần lớn thức ăn, bé vẫn cần được cung cấp năng lượng đầy đủ để mau khỏi bệnh và còn để phát triển nữa!  Khi bé tiêu chảy, bà mẹ  phải chú ý quan sát kỹ phân của bé. Phải nhìn cho thật kỹ xem phân có màu gì và nếu cần, phải… ngửi để xem phân có mùi gì…? Nếu phân lổn nhổn, hoa cà hoa cải, có màu xanh, có mùi chua chẳng hạn- và nếu trẻ đang được bú sữa mẹ- thì đó là tiêu chảy sinh lý, không lo, không cần chữa trị gì cả vì không phải bệnh! Bé tiêu “xèn xẹt” như vậy mà vẫn khỏe, vẫn mau lớn vì sữa mẹ là thứ sữa tốt nhất dành cho bé, hoàn toàn vô trùng, có tính acid cao,  kích thích đường ruột làm cho bé đi phân loãng nhiều lần nhưng không nóng sốt, vẫn vui, vẫn chơi, vẫn lên cân đều đều Trái lại, thấy trẻ tiêu chảy mà có nóng sốt, bỏ ăn, bứt rứt, khó ngủ thì đó là tiêu chảy nhiễm trùng. Nếu thấy phân lợn cợn máu như máu cá, có mùi khấm,  thì do nhiễm trùng E.coli, thuờng gặp ở trẻ bú bình mà thiếu vệ sinh bình bú, núm vú. Nếu sốt cao, phân có đàm máu thì thường do trực khuẩn Shigella (gọi là Lỵ trực trùng), phải đưa vào bệnh viện gấp, vì có thể trẻ sẽ bị làm kinh, co giật, rất nguy hiểm.!

Đa số các bà mẹ thấy con tiêu chảy, ói mửa thì rất hoảng sợ, muốn bác sĩ cho thuốc gì để chấm dứt ngay cơn ói ỉa. Bác sĩ mà chiều lòng, chích hay cho uống một thứ thuốc làm… liệt ruột, thì bà mẹ sẽ rất vui lòng, nhưng đã làm hại thêm cho trẻ! Các thứ thuốc làm liệt ruột đó đều có chất á phiện. Phân không thoát ra ngoài đựơc, bị ứ đọng lại, bụng sình chướng lên, gây thêm nhiều tác hại! Nếu đựơc giải thích kỹ, bà mẹ sẽ yên tâm, chấp nhận cho trẻ tiêu chảy thêm vài ba hôm nữa cho ra hết phân độc đi thì mọi thứ sẽ tốt hơn! Dĩ nhiên là vẫn phải uống bù nứơc và thuốc men theo toa bác sĩ.

Tóm lại, để tránh tiêu chảy cho trẻ, tốt nhất nên cho trẻ bú mẹ từ lúc mới sanh đến ít nhất 12 tháng tuổi. Nếu phải bú sữa nhân tạo thì tuyệt đối giữ vệ sinh bình bú, núm vú, và pha sữa cho đúng chỉ định. Khi trẻ đã lỡ bị tiêu chảy thì bình tĩnh, cho uống bù nước sớm và đầy đủ, vẫn tiếp tục cho bú mớm, cho ăn, và làm theo y lệnh của bác sĩ. Đừng nóng ruột uống sái phiện, tam xà đởm…, hay đòi chích thuốc, uống thuốc cầm ỉa tức khắc vì như đã nói, rất nguy cho trẻ!

BS Đỗ Hồng Ngọc