Dùng thuốc, chuyện không đơn giản!

* Em đã đọc bài “Hiểu thêm về Placebo” (PN ngày 17.10)  và rất nóng lòng muốn biết là hiện nay ở Việt Nam có bệnh viện nào có chữa bệnh bằng giả dược hay không .Xin bác sĩ trả lời gấp và cảm ơn bác sĩ rất nhiều  quynhanh…@yahoo.com

* Thầy ơi, em là bác sĩ trẻ mới vào nghề được vài năm thôi, em làm Nội khoa, vẫn thường dùng  placebo để đánh vào tâm lý bệnh nhân của mình mà, ngay cả ba mẹ em khi bi mệt mỏi và stress em cũng cho và thấy hiệu quả vô cùng. Chỉ có một điều là, khi em mệt mỏi rã rời vì công việc và những vướng mắc trong cuộc sống thì bản thân em lại không thấy chút hiệu quả gì cả!  honganh@yahoo.com

QA nóng lòng muốn tìm kiếm một bệnh viện có điều trị cho bệnh nhân bằng placebo để làm gì? Có phải vì đã quá mệt mỏi và tốn kém vì nhiều người trong gia đình “mê tín” thuốc men, ngày nào cũng “nốc” vài chục thứ thuốc, sáng trưa chiều tối mà QA biết rõ là vô ích, chỉ có tác dụng “giả dược” không? Trên thực tế, khi đi khám chữa bệnh, không ít bác sĩ thấy bệnh nhân ham thuốc quá – nhất là thuốc ngoại, đắt tiền – thế nào cũng cho vài món “hoa hòe hoa sói” để làm vui lòng nhau! Có một nghiên cứu ở Nam Mỹ xem tại sao bác sĩ thường cho nhiều thuốc “vô ích” đến vậy thì bệnh nhân bảo lỗi là tại bác sĩ cho, trong khi bác sĩ bảo lỗi là tại bệnh nhân đòi!

Riêng HA, là một bác sĩ nội khoa trẻ đã từng phải sử dụng placebo cho bệnh nhân lẫn người thân của mình trong những trường hợp biết rõ không phải là một thứ bệnh thực thể mà chỉ là những lo âu, stress trong cuộc sống như một liệu pháp tâm lý với kết quả ngoạn mục nhưng thắc mắc vì sao khi chữa cho chính mình thì không kết quả? Lý do rất đơn giản: placebo là thuốc vờ, giống như thiệt mà chẳng phải thiệt, “gạt” được người ngoài, người không biết, chớ làm sao gạt được chính mình? Cho nên trong thử nghiệm một thứ thuốc mới trước khi được đưa ra sử dụng người ta phải dùng phương pháp “mù đôi” (double-blind controlled study), nghĩa là cả bác sĩ và bệnh nhân đều không biết đó là placebo. Thái độ, lời nói của bác sĩ cũng là một thứ “placebo” rất hiệu nghiệm. Thuốc hay thuốc tốt cách mấy mà bệnh nhân không tin tưởng thầy thuốc thì cũng vô ich, không hiệu quả! Để thử nghiệm xem một thứ thuốc mới nào đó (thuốc chữa bệnh hoặc chủng ngừa…) có thực sự có hiệu quả hay không người ta chia bệnh nhân (hoặc người tình nguyện) làm 2 lô một cách ngẫu nhiên: một lô dùng thuốc muốn thử; một lô dùng placebo – giống hệt, mà cả bác sĩ và bệnh nhân đều không biết- để làm đối chứng. Sau đó dùng thống kê xác định xem có sự khác biệt có ý nghĩa (về mặt thống kê) hay không. Nếu có sự khác biệt lớn, tức thực sự có ý nghĩa, thì đó mới là thuốc tốt. Người ta còn so sánh cả các phản ứng phụ gây ra như thế nào, mới đưa vào sử dụng. Rồi còn phải theo dõi  xem có gây tác hại gì về lâu về dài không. Thalidomide, một thứ thuốc chống nôn ói cho phụ nữ mang thai rất phổ biến thập niên 60, sau đó thấy một số sản phụ dùng thuốc này sinh quái thai (phocomelia)- trẻ sinh ra giống như con hải cẩu, bàn tay gắn vào vai, không có cánh tay) nên đã phải nhanh chóng hủy bỏ

Tóm lại, các thứ thuốc – cũng như các phương pháp chữa bệnh …nói chung- được truyền tụng, được quảng cáo là thuốc thần,  chữa bá bệnh… đừng vội tin nếu chưa được chứng minh môt cách khoa học bằng phương pháp nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng và mù đôi như vậy./.

BS Đỗ Hồng Ngọc
(dohongngocbs@gmail.com)