Bón là một cực hình đối với người có tuổi. Khi bị bón, ta trở nên cau có, quạu quọ, khó chịu… Hết bón thì tươi cười, vui vẻ, cởi mở ngay! Lâm Ngữ Đường bảo: “Hạnh phúc ư? Rất đơn giản. Nó nằm ở ruột già! Ruột ta mà điều hòa thì ta hạnh phúc, còn không thì ta khổ sở. Chỉ có vậy thôi!” (Sống đẹp, bản dịch Nguyễn Hiến Lê). Như vậy mới biết họ Lâm từng khổ sở ra sao với cái ruột già của mình! Tôi nhớ hồi nhỏ có đọc một truyện ngắn có tên là “Chuột khâu đít” đăng trên báo Bách Khoa. Chuyện kể ở một nhà kia, chuột nhiều vô kể và phá phách quá lắm, chịu không nổi. Nuôi mèo, đặt bẫy chẳng ăn thua! Thế rồi gia chủ (chắc có kinh nghiệm, suy bụng ta ra bụng… chuột) bắt lấy một con chuột to, khâu đít nó lại, rồi thả nó ra. Mới đầu chẳng có chuyện gì xảy ra nhưng chỉ mấy hôm sau, con chuột bị khâu đít bắt đầu cắn phá lung tung. Chúng cứ lựa các con chuột… nhởn nhơ, vui vẻ… mà cắn! Bởi vì nó đang khổ vì bón mà những con chuột khác cứ phây phây, chí chóe, cắn cho bõ ghét! Thế là từ đó không còn một con chuột nào dám lai vãng nhà ông ta nữa! Sau này, mỗi khi thấy mình có vẻ quạu quọ, cau có quá đáng tôi bèn tự hỏi hay ta cũng chính là con chuột đó ?
Tại sao khi có tuổi, tích tuổi, người ta dễ bị bón? Ấy là bởi vì ruột đã bắt đầu làm biếng – nhiều nơi khác cũng bắt đầu làm biếng theo- không buồn co bóp nữa; rồi lại do răng cỏ có vấn đề, khó nhai nên thích ăn thực phẩm mềm như bột, sữa, càng thiếu chất xơ ( các lọai sữa bột, béo bổ quá, hấp thu sạch trơn, không còn chút gì để làm phân!), lại ít vận động, quen ngồi lì một chỗ nên ruột cũng lì ra, cơ bụng nhão, phình lên. Các phản xạ đều chậm chạp kể cả phản xạ co bóp tống phân ra ngòai cũng chậm, ruột tái hấp thu hết khối lượng nước nên phân cứng, khô. Không kể một số thuốc dùng thường ngày nhiều thứ cũng gây bón. Bón làm cho khó ở, đau bụng lâm râm, có khi còn bị trĩ (trĩ nội hay trĩ ngọai) gây sợ hãi, lo lắng. Người có tuổi đi cầu khó, lâu, nên dễ ngại, thấy bất tiện ở chỗ đông người, ráng nín, nhịn, rồi quen, mất luôn phản xạ. Người dùng thuốc nhuận trường lâu ngày cũng mất phản xạ như vậy. Ruột đợi có thuốc mới chịu họat động, mà liều lượng cũng ngày mỗi tăng, cứ y như bị ghiền! Đó là chưa kể một vài loại bệnh tật khác ở ruột như rối lọan tiêu hóa, polype, u bướu….
Ruột già có một lọai co bóp đặc biệt gọi là co bóp khối, tạo khuôn phân, đẩy phân xuống trực tràng để tống ra ngòai. Co bóp khối thường mạnh dần, kéo dài chừng 30 giây rồi ngưng 2-3 phút, sau đó tiếp tục co bóp đẩy dần xuống, lặp đi lặp lại như vậy chừng mươi phút cho ta cảm giác muốn đi cầu . Đây là một cơ hội cần “nắm bắt” ngay. Nếu ta rán nhịn “qua luôn bác tài” thì mất luôn sự co bóp đó cho đến một vài ngày sau. Phân giữ lại lâu trong ruột sẽ bị hấp thu hết nước lại càng khô, càng cứng. Nhớ rằng phân có 3/4 là nước, 1/4 chất rắn, trong đó có 30% chất vô cơ, 30% là chất xơ –không tiêu hóa được- và 1-3% proteine cùng các tế bào biểu mô, vi trùng các thứ v.v…
Thần kinh chịu trách nhiệm chuyện đại sự này là “thần kinh thẹn”. Do đó, nếu cứ “thẹn” hoài thì sẽ thành bón kinh niên. Khổ nỗi, thời đại toàn cầu hóa bây giờ người ta toàn lo chuyện hội họp, thương thảo, tranh luận căng thẳng, dễ “vượt qua” chuyện lớn kia lúc nào không hay!
Khi ta thở bụng thì cơ hoành đưa lên đẩy xuống, ép ruột già ruột non làm tăng thêm nhu động chẳng khác nào ta “nhồi” bột, phân muốn cứng cũng khó! Thở bụng còn giúp ta chủ động nén hơi, ép hơi khi cần nên động tác sẽ hiệu quả hơn, có lực hơn, dễ thành công hơn. Khi tập thở bụng như vậy, ta cũng có ý thức trên từng hơi thở, dõi theo từng hơi thở nên ta cũng dễ ý thức trong việc chọn lựa thức ăn sao cho bổ dưỡng, đủ chất, mà có nhiều xơ, biết uống sao cho đủ lượng nước; ta sẽ bớt dùng các lọai đừơng bột, sữa, dầu mỡ, nước ngọt các thứ. Một người uống cam hộp, uống nứơc ngọt có mùi vị trái cây thơm tho không sao bằng ăn nguyên cả trái cam, có cả xơ cả múi! Hiện nay thức ăn trên thị trường thường lạm dụng chất hóa học, có mùi vị “như thiệt mà không phải thiệt”, lường gạt khẩu vị của ta , tuy có ngon mà không có chất, kể cả chất xơ, cần thiết để chống táo bón.
Ta thấy ở những nơi văn minh, lịch sự- những tòa cao ốc lớn, nhà hàng, khách sạn 5 sao- bao giờ hệ thống toilet cũng đặt ngay ở cửa ra vào, sạch đẹp, thơm tho, có tiếng nhạc dìu dịu, êm nhẹ, đầy quyến rủ… Khu du lịch Angkor ở Siem Reap có một tòa toilet sạch đẹp giữa một hồ sen bát ngát, có quày bán sách báo tranh ảnh, vidéo các thứ để du khách thưởng lãm và mua sắm… Cứ coi cách bố trí và chăm sóc nhu cầu này cho con người ở một nơi nào đó, người ta có thể đánh giá được trình độ văn minh của nơi đó.
BS Đỗ Hồng Ngọc
Để lại một bình luận