“DUY MA CƯ SỸ” ĐỖ HỒNG NGỌC
Tâm Nhiên
Bác sỹ, nhà văn Đỗ Hồng Ngọc, một sớm mùa Đông năm 2016 đến thăm Thầy Tuệ Sỹ tại Hương Tích Thư Quán. Tâm đầu ý hợp, hai người nói chuyện nhiều về Duy Ma Cật, Thắng Man, Tô Đông Pha, Tuệ Trung Thượng Sỹ…
Khi ra về, Tuệ Sỹ ký tặng tác phẩm Huyền Thoại Duy Ma Cật có ghi mấy chữ: “Quý tặng Duy Ma cư sỹ Đỗ Hồng Ngọc”.
Khi đọc xong Cõi Phật Đâu Xa – Thấp Thoáng Lời Kinh Duy Ma Cật của Đỗ Hồng Ngọc, Tuệ Sỹ viết vài lời cảm hứng:
“Cho tới một lúc, giữa xã hội xô bồ đảo điên…Bấy giờ bỗng xuất hiện những cư sỹ lão thành cự phách mà trình độ thâm hiểu giáo lý không nhường các bậc trưởng lão trong sơn môn.
Bên trong, hiểu và hành sâu xa nội điển, bên ngoài nhạy bén trước các biến cố đảo điên của xã hội, hiểu đạo sâu mà hiểu đời rộng. Tài và trí ấy, hiểu và hành ấy đã góp phần rất lớn trong những đoạn đường khỏi lạc nguồn mạch tư duy.
Không chỉ một Duy Ma Cật mà có rất nhiều Duy Ma Cật, khoác nhiều hành trạng khác nhau trong nhiều địa vị xã hội khác nhau đã từng xuất hiện ở đây, sống giữa chúng ta. Họ lăn lóc trong bụi đời, nếm đủ thứ mùi tục lụy, nhưng vẫn không ngừng vươn lên theo chiều cao của Đạo Pháp.
Trong một thời đại mà không còn tìm thấy thấp thoáng bóng dáng của Duy Ma Cật thì Phật pháp đạo lý có thể chỉ như món hàng trong siêu thị, có lúc chỉ như gánh hàng rong trên hè phố…”
Rồi gần đây, đầu tháng 9. 2023 khi nghe Tuệ Sỹ sau 3 tháng an cư dưới Long Thành, Đồng Nai về lại Sài Gòn, Đỗ Hồng Ngọc liền đến Hương Tích viếng thăm, hàn huyên tâm đắc nhiều điều…
Về nhà, anh viết một bài Chén Trà Lão Triệu Mà Chưng Hoa Ngàn, kể lại buổi hạnh ngộ đó:
“Thị giả của Thầy Tuệ Sỹ nhắn tin tôi: “Thầy Tuệ Sỹ đang ở Sài Gòn. Mời Bác đến Hương Tích chơi”. Tôi đến, Tuệ Sỹ gầy ốm, xanh xao lắm. Nhưng vui vẻ, hoạt bát, thông tuệ như bao giờ.
Thầy viết tặng tôi tập thơ song ngữ Dreaming The Mountain do Nguyễn Bá Chung và Martha Collins dịch (2023) cùng với cuốn Ý Thức Mới Nghiên Cứu Về Tư Tưởng Phạm Công Thiện của Nohira Munehiro (Võ Thị Vân Anh dịch) và Phật Học Luận Tập số mới nhất.
Phần tôi gởi tặng Thầy bản thảo“Một Ngày Kia…Đến Bờ” vừa mới viết xong. Trong đó tôi viết: “Phật cũng già cũng bệnh và…cũng chết, viết về Phật là Như Lai, nhưng…Như Lai không phải Phật, về Thiền và những hormones hạnh phúc, về Chất lượng cuộc chết…
Tuệ Sỹ viết trong Tổng Quan Về Nghiệp (2021): “Thời gian đến, chúng sinh chín muồi, thời gian đi, chúng sinh bị hối thúc. Thời gian thức tỉnh chúng sinh…” Đây là tri giác về thời gian theo chu kỳ sống chết của sinh loại. Tri giác về thời gian cũng là tri giác về sự chết. Thời gian được biết đến từ tri giác về sự sinh thành và hủy diệt của một đời người.
“Rồi nhắm mắt ta đi vào cõi mộng
Như sương mai như ánh chớp mây chiều…”
Trong bài Phương Nào Cõi Tịnh, Tuệ Sỹ viết từ cảm hứng khi đọc cuốn Cõi Phật Đâu Xa của tôi về Kinh Duy Ma Cật (2017) ông dẫn 4 câu thơ, trích từ Giấc Mơ Trường Sơn:
“Ta hỏi kiến nơi nào Cõi Tịnh
Ngoài hư không có dấu chim bay?
Từ tiếng gọi màu đen đất khổ
Thắp tâm tư thay ánh mặt trời”
Phải, chỉ có Trí tuệ (thắp tâm tư thay ánh mặt trời) mới có thể, Từ bi giúp ta vượt thoát màu đen đất khổ đó vậy.
Tuệ Sỹ cho rằng: “Vì trình độ ngôn ngữ và năng lực tư duy của chúng ta vốn hữu hạn, cho nên bằng con đường nghệ thuật mà đi vào ngõ đạo có thể tương đối dễ hơn” (Phương Nào Cõi Tịnh) Ông chủ trương thơ, nhạc, vũ, kịch…có thể là ngõ đạo…
Ông thường nói về vở nhạc vũ kịch Duy Ma Cật, ở đó có hình tượng một Thiên nữ rải hoa trời tán thưởng một lời không nói (của Duy Ma…) và cõi của một lời không nói đó chính là cõi thơ…
Da mồi tóc trắng, chính là cảnh giới của Duy Ma. Cảnh giới đó là cõi đối biện thượng thừa, cõi im lặng vô ngôn, bát ngát của cư sỹ Duy Ma Cật. Và cũng là cõi tịch mặc nhưng tráng lệ của thi ca.
“Cười với nắng một ngày sao chóng thế
Nay mùa đông mai mua hạ buồn chăng?
Đếm tóc bạc tuổi đời chưa đủ
Bụi đường dài gót mỏi đi quanh”
Tâm Thiền thì không có ngôn ngữ gì khác biệt với ngôn ngữ thường tình. Nhưng còn ngại rằng, khi đã cạo tóc mà tình thơ vẫn còn. Thôi thì, thiền đạo và thi ca là đồng hay là khác, cũng chớ nên nghi ngờ mà tra hỏi…
Bởi theo ông thì: “Đạt đến cõi thượng thừa của Thơ như người học Thiền chứng chỗ Không tịch của Đạo. Cái đó vừa khó vừa dễ. Học Thiền 30 năm, 30 năm đày đọa thân tâm mà không thành. Phẫn chí bỏ đi, bất chợt thấy một cánh hoa rơi, cõi Không tịch cũng hoát nhiên, đột ngột mở ra.
Chỗ ảo diệu đó, khó giảng cho thông. Muốn cho lời thơ tuyệt diệu thì phải là đừng gò ép, vừa Không và vữa Tĩnh. Tĩnh cho nên thâu tóm hết mọi vọng động. Không cho nên bao hàm vạn cảnh.
Ngắm nhìn sự đời, bôn ba giữa đời mà thấy mình như nằm trên chóp đỉnh mây cao. Đủ hết các thứ mặn nồng, chua chát, trong đó có cái hương vị tuyệt vời…
Cõi Thơ có đến và có đi, nhưng không hề có dấu vết. Một cánh chim Nhạn, một cánh chim Hồng ngoài ven trời vạn dặm…”
Tôi vẫn nghĩ, chính cõi thơ “không hề có dấu vết” kia đã “cứu rỗi” Tuệ Sỹ, một cánh chim Nhạn, một cánh chim Hồng ngoài ven trời vạn dặm, để ông được trở về với mái nhà tranh quen thuộc của mình mà “nâng chén trà lão Triệu”.
Trong cuộc sống thường nhật quanh đây cũng có nhiều cư sỹ Duy Ma Cật như thế. Đặc điểm chung là họ tuy sống mộc mạc, giản dị, bình thường nhưng tâm hồn thì cao vút, vô cùng phóng khoáng, rộng lượng, bao dung.
Đỗ Hồng Ngọc là một bác sỹ, anh còn mần thơ, viết văn nữa. Khi mần thơ, anh lấy bút hiệu Đỗ Nghê.
Một buổi trưa nọ, đang lang thang trên phố hoa Đà Lạt, du sỹ bất ngờ gặp anh ở Thiền Viện Vạn Hạnh, rồi một sớm mai hồng kia, du sỹ lại tái ngộ và hội thoại cùng anh tại quán cà phê Phố Cổ ở thị xã La Gi, Bình Thuận (cũ).:
–Trong mấy chục tác phẩm của anh, nổi bật lên là tập Tôi Học Phật. Vậy anh có thể cho biết anh học Phật như thế nào?
-Tôi đến với Phật rất trễ. Lại đến một mình. Lúc trẻ đọc Tâm Kinh, Tứ Diệu Đế, Krishnamurti, Suzuki…nhưng đọc chỉ để mà đọc. Đến năm tuổi gần 60, sau một cơn bệnh thập tử nhất sinh, tôi thấy mọi sự khác hẳn đi.
Tôi đọc Tâm Kinh thấy không khó nữa. Như vỡ ra – Và với Tâm Kinh tôi thấy chỉ cần học một chữ thôi: Chữ Không. Từ đó mà vô trụ, vô trí, vô đắc. Nó trả lời câu hỏi tại sao? Rồi bằng cách nào thì câu trả lời ở kinh Kim Cang: Vô ngã và Thiền định.
Ở Pháp Hoa học Vô tướng, Thực tướng, gặp Như Lai Đa Bảo của mình như luôn tủm tỉm cười chọc quê mình. Rồi ở Duy Ma Cật, học Bất nhị để thấy biết Như Lai, tập sống với Như Lai…Rồi nào với Lăng Nghiêm, Viên Giác, Lăng Già…Dĩ nhiên không thể không học những bước căn cơ, bởi gốc rễ có vững chắc thì cành lá mới sum suê…
–Là một bác sỹ, anh áp dụng những điều Phật học, Thiền học vào cuộc sống hằng ngày ra sao?
-Nhờ học Phật, học Thiền mà tôi thấy rõ hơn vai trò của người thầy thuốc, cứu chữa bệnh nhân. Những vị Bồ tát Thường Bất Khinh, Dược Vương, Diệu Âm, Quán Thế Âm đã cho tôi một thái độ sống khiêm hạ và phát khởi lòng yêu thương rộng lớn hơn.
–Ngoài công việc bác sỹ, anh còn mần thơ, viết văn nữa. Về thơ anh xuất bản mấy tập rồi?
-Sáu tập thơ: Tình Người (1967) Thơ Đỗ Nghê (1974) Giữa Hoàng Hôn Xưa (1993) Vòng Quanh (1997) Thơ Cho Bé Sơ Sinh Và Những Bài Thơ Khác (2010) Thơ Ngắn Đỗ Nghê (2017)
–Thơ anh có vài nhạc sỹ phổ nhạc rất tuyệt. Còn về văn?
-Về văn thì có những tập: Gió Heo May Đã Về (1997) Già Ơi…Chào Bạn (1999) Những Người Trẻ Lạ Lùng (2001) Nghĩ Từ Trái Tim (2003) Như Ngàn Thang Thuốc Bổ (2004) Cành Mai Sân Trước (2005) Thư Gởi Người Bận Rộn (2005) Như Thị (2007) Gươm Báu Trao Tay, Cõi Phật Đâu Xa, Thấp Thoáng Lời Kinh, Buông, vân vân…Nói chung, kể cả thơ văn cũng gần 60 tác phẩm tôi đã xuất bản lâu nay…
Trước khi chia tay, anh ký tặng tác phẩm tâm đắc Tôi Học Phật (dày gần 800 trang) và du sỹ cũng mần bài thơ Tiêu Dao Đỗ Hồng Ngọc tặng anh, thay cho một lời cảm tạ:
Nghĩ Từ Trái Tim nhiệm mầu quá
Ba nghìn thế giới ở đây thôi
Thì ra tất cả do tâm tạo
Bản lai diện mục vốn sẵn rồi
Gươm Báu Trao Tay cầm Bát Nhã
Tuệ kiếm Kim Cang chém sạch làu
Như Thị như nhiên cười Buông xả
Dứt liền điên đảo tuyệt khổ đau
Cõi Phật Đâu Xa ngoài vũ trụ
Mà ngay sinh hoạt giữa đời thường
Bước chân Bất nhị Duy Ma Cật
Nhập diệu vô lường với yêu thương
Tâm Nhiên
(Trích trong Hòa Âm Cùng Thiên Lý Độc Hành, sắp xuất bản)
Để lại một bình luận