MỘT NẾP SỐNG HẠNH PHÚC (tiếp theo)

MỘT NẾP SỐNG HẠNH PHÚC

Bác sĩ ĐỖ HỒNG NGỌC

(bài nói chuyện tại Mandala ngày 13.10.2012 trong Chương trình CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG kỳ 28. Phiên tả: Cát Tường)

 (Tiếp theo)

  Stress có hai loại: cấp tính và … kinh niên. Cấp tính như huấn luyện viên bóng đá, trong trận đấu ông ta rất căng thẳng, lo lắng, đi đi lại lại, cắn móng tay, hút thuốc liên tục, nhai sin-gum… , nhưng sau khi trận đấu kết thúc thì sự căng thẳng ấy không còn nữa.

Người bị stress thường đi đi lại lại, thở dài, vò đầu bứt tóc, cắn bút…  Khi thấy có người có những dấu hiệu đó thì cần hiểu họ, ứng xử một cách nhẹ nhàng, quan tâm… Vì lúc căng thẳng người ta thường dễ nổi cáu,  khó tập trung, thiếu sáng suốt để giải quyết công việc một cách tốt đẹp.

Căng thẳng ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, như đau lưng, đau cột sống cổ, đau thắt lưng… đau đến mức khó thể chịu đựng và cần đến bác sĩ. Nguyên nhân của các bệnh đó đều do sự căng thẳng, do không biết điều tiết công việc của mình. Bác sĩ cũng chỉ có thể hỗ trợ tạm thời và những bệnh như thế sẽ tái đi tái lại nhiều lần. Nếu chỉ nghĩ đến cách chữa trị bằng cách đi đến bệnh viện thì khó có thể chữa lành hẳn.

Những người làm việc văn phòng, ngồi trước máy tính cả ngày, ít vận động nên thường dễ bị các căn bệnh về cột sống. Các căn bệnh về đường tiêu hóa cũng thường gặp như táo bón, viêm đại tràng, đau bao tử, hôi miệng… do chế độ ăn uống không hợp lý, thiết vận động.

Ngay trong bữa cơm gia đình, sự mệt mỏi và căng thẳng làm cho vợ chồng con cái gây gổ với nhau thì bữa ăn không thể nào ngon miệng được. Đó là những vấn đề làm cho cuộc sống của chúng ta mất đi hạnh phúc.

Trong khi khám chữa bệnh, nhiều bác sĩ không để ý tới nguyên nhân sâu xa do stress gây ra. Nhưng khoảng 30-40 năm trở lại đây đã dần được quan tâm trong ngành Y. Phương thức giải tỏa stress trong cuộc sống được quan tâm hơn và đòi hỏi chữa bệnh toàn diện cả thân và tâm.

Ngành Y khoa tâm-thể (Medecine Psycho-somatique) ngày càng trở nên quan trọng. Ta thường chúc nhau câu “thân tâm thường an lạc”  bởi chỉ khi nào có sự bình an, sự khỏe mạnh (an) thì tâm mới vui (lạc) được và ngược lại.

Khi stress cấp tính xảy ra, thường ta dễ có những phản ứng mà ông bà ta hay nói như: “giận cá chém thớt” “đuổi chó mắng mèo”…  là những cách giải stress, nhưng không phải là cách tốt.  Một câu chuyện vui: Bà vợ thấy ông chồng trằn trọc suốt đêm, lăn qua lộn lại không ngủ được bèn hỏi: Anh có chuyện gì mà cứ trằn trọc mãi vậy? Chồng nói: Anh nợ ông Smith hàng xóm một số tiền hẹn mai trả mà bây giờ không có một xu dính túi! Bà vợ tức khắc ngồi dậy, bước ra ngoài gọi điện thoại cho ông Smith: Chồng tôi hẹn mai trả tiền cho ông nhưng bây giờ không có một xu trong túi. Xong quay vào bảo chồng: Thôi, anh ngủ đi, bây giờ hãy để ông Smoth trằn trọc!

Còn stress mạn tính là những stress âm thầm và nguy hiểm. Nếu không được chữa trị kịp thời dễ dẫn đến tình trạng trầm cảm và kéo theo  những hành vi mất kiểm soát như tự tử, gây những điều không hay cho người xung quanh…

Dành thời gian để nghỉ ngơi, điều tiết công việc. Nhìn cuộc sống theo cách khác, dưới nhiều góc độ khác nhau, nhẹ nhàng hơn và không quá cố chấp vào mọi thứ, không lúc nào cũng cho rằng mình là đúng, là số một… Học được cách nhìn đó thì chúng ta sẽ cảm thấy thanh thản hơn và tránh được những sự căng thẳng không cần thiết. Những cách giải stress tốt nhất là                Thiền, Yoga, Khí công, Dưỡng sinh… và đơn giản và hiệu quả là phương pháp “thở bụng” theo  BS Nguyễn Khắc Viện, Dean Ornish, Deepak Chopra v.v… (Đọc hướng dẫn chi tiết trong  cuốn Thiền và Sức khỏe của BS Đỗ Hồng Ngọc).

Giải tỏa stress dựa trên Từ – Bi – Hỷ – Xả

Đây là một phương thức giải stress hiệu quả và làm cho cuộc sống hạnh phúc hơn.

“Từ năng dữ lạc”, có nghĩa là “Từ” mang đến niềm vui. “Bi năng bạt khổ”, có nghĩa là “Bi”  làm giảm sự đau khổ.

Khi thấy bứt rứt, căng thẳng hay  cảm thấy mình bất hạnh… hãy thử đến thăm các bệnh viện, nhìn những bệnh nhân đang quằn quại, khổ đau thì ta thấy lòng thương người trổi dậy trong ta, ta muốn làm điều gì đó để giúp người, giúp đời, lòng ta giảm đi sự ích kỷ chỉ biết bản thân mình, ta cảm thấy mình còn quá may mắn…

Thấy người hoạn nạn thì thương,

Thấy người tàn tật lại càng trông nom.

Thấy người già yếu ốm mòn,

Thuốc thang cứu giúp, cháo cơm đỡ đần.

Trời nào phụ kẻ có nhân

Người mà có đức muôn phần vinh hoa…

(Ca dao)

Khi giúp đỡ người khác, mang đến niềm vui cho người khác thì tự nhiên cũng cảm thấy lòng mình rộng mở ra, nhẹ nhàng và thanh thản hơn.

Khi biết “xả bỏ” những oán hờn, sân hận, những tham lam, cố chấp thì ta sẽ không bị căng thẳng nữa. Thuyết nhân quả, vô thường của nhà Phật sẽ giúp cho chúng ta hiểu rằng, tất cả mọi chuyện trong cuộc sống này đều do duyên sinh. Chấp vào đó thì chỉ mang đến sự mệt mỏi cho mình.

Hỷ ở đây là Tùy hỷ, vui theo cái vui của người, không suy bì ganh tị, ghen ghét, dèm pha…

 Nếu chúng ta tu tập theo bốn chữ Từ – Bi – Hỷ – Xả thì có thể mang lại hạnh phúc cho bản thân và những người xung quanh. Khi chúng ta cảm thấy sảng khoái, hài lòng với cuộc sống, với mọi người thì cuộc sống này sẽ đối đãi một cách dễ chịu với mình hơn. Thực ra đó là thái độ chúng ta tự đối đãi với mình, vì vui vẻ với người khác thì người khác cũng sẽ vui vẻ với mình. Không thể nào mình cáu giận, coi thường người khác mà người ta gần gũi, coi trọng mình được.

Bồ-tát Thường Bất Khinh là vị Bồ-tát luôn coi trọng mọi người, dù là người thế nào cũng luôn tôn trọng họ. Tôn trọng người khác là quy chuẩn đứng đầu trong mọi giao tiếp và đưa đến nhiều điều tốt đẹp trong các mối quan hệ xã hội. Nếu chúng ta coi trọng người khác và sống chân thành, biết thấu cảm, đặt mình vào vị trí của người khác, lắng nghe, tha thứ và chia sẻ thì ta sẽ cảm thấy cuộc sống nhẹ nhàng hơn, gần gũi mọi người hơn, hài hòa hơn, giảm thiểu đi những căng thẳng không cần thiết.

Thiết lập sự cân bằng trong cuộc sống

Chúng ta có thể tự vẽ ra cho mình một sơ đồ như dưới đây để tự điều chỉnh để tạo cân bằng cuộc sống của chính mình. Sơ đồ này giúp ta “thấy được” tình trạng hiện tại của ta và từ đó mà tự biết để điều chỉnh. Rồi cứ vài ba tháng tự kiểm lại, tụ đánh giá lại trên sơ đồ đó, từ đó mà có sự cân bằng trong cuộc sống, đem lại niềm vui và hạnh  phúc cho mình và người.

Trên sơ đồ, ta liệt kê những mối quan tâm hàng đầu của mình, thường từ 6 đến 8 “múi”. Ta tự đánh giá hoạt động của mình trong hiện tại, tự cho điểm từ 1 đến 10 chẳng hạn, rồi đánh dấu lên sơ đồ. Ba tháng sau, tự đáng giá lại. Dĩ nhiên, thời gian đó ta đã biết mình ‘mạnh” hay “yếu” chỗ nào để điều chỉnh lại.

Nguyễn Công Trứ viết:

“Tri túc tiện túc, đãi túc hà thời túc

Tri nhàn tiện nhàn, đãi nhàn hà thời nhàn”.

(Biết đủ là đủ, đợi đủ thì bao giờ mới đủ!

Biết nhàn là nhàn, đợi nhàn thì bao giờ mới nhàn!)

Nếu ta cứ chạy theo những mưu cầu và không bao giờ biết đủ, biết dừng lại thì chúng ta còn mệt mỏi và căng thẳng dài dài. Đến khi nhìn lại mình thì thời gian đã qua đi, ta cứ mải mê tìm hạnh phúc nhưng không thấy hạnh phúc đâu cả. Hạnh phúc rất đơn sơ. Biết sống “ở đây”, và “bây giờ” thì có thể có hạnh phúc. Tiếng Anh có một từ hay: present. Present có nghĩa là sự có mặt, sự hiện diện, cũng có nghĩa là hiện tại và món quà. Nói khác đi, sự có mặt trong giây phút hiện tại chính là một món quà của …Thượng đế!

Có một câu chuyện vui: Một nhóm du khách hỏi người nông dân: – Thời tiết hôm nay thế nào thưa ông? – Thời tiết hôm nay là thứ thời tiết mà tôi thích. – Làm sao ông biết đó là thứ thời tiết mà ông thích? – Phải học chứ, thưa quý ngài. Không phải lúc nào tôi cũng có cái tôi muốn nên tôi phải muốn cái tôi có!

Để có sức khỏe, một điều kiện để có được hạnh phúc, Thiền sư Tuệ Tĩnh thế kỷ XIV ở nước ta khuyên:

“Bế tinh, dưỡng khí, tồn thần

Thanh tâm, quả dục, thủ chân, luyện hình”.

Tổ chức Sức khỏe Thế Giới (WHO) cũng đưa ra lời khuyên gồm 4 chữ ghép lại thành từ SAFE, tức là “An toàn” để giữ gìn sức khỏe- và tôi thêm chữ R, trở thành từ SAFER, có nghĩa là “An toàn hơn”, ý nghĩa như sau:

– Smoking: Không hút thuốc lá

– Ahcohol: Giảm uống rượu, bia

– Food: Dinh dưỡng đúng.

– Exercise: Vận động thể lực

– Respiration: Thở đúng cách.

Lời kết

Dẫu rằng quan điểm và cách nhận định về hạnh phúc ở mỗi người, mỗi cộng đồng có khác nhau, nhưng đều có một điểm chung, đó là: muốn có cuộc sống hạnh phúc thì phải đảm bảo có một thân thể khỏe mạnh, bình an và một cái tâm vui vẻ, lạc quan. Thân và tâm là hai yếu tố quan trọng trong cuộc sống và chúng lệ thuộc, tác động lẫn nhau. Thân bệnh có thể kéo theo tâm bệnh và tâm bệnh thường dẫn đến thân bệnh. Ngược lại, tâm an vui, lạc quan có thể giúp người ta vượt qua được các chứng bệnh về thân, hoặc khi thân thể khỏe mạnh, phấn chấn có thể giúp vượt qua những muộn phiền trong cuộc sống. Để có được một nếp sống hạnh phúc thì chúng ta cần phải đảm bảo sự cân bằng trong đời sống của mình, nhất là cân bằng giữa đời sống vật chất và tinh thần. Bên cạnh đó chúng ta cần phải thực hành những lời Phật dạy về Từ, Bi, Hỷ, Xả, và thực hành thiền một cách chuyên cần để giúp mình tỉnh táo, sáng suốt hơn trước mọi vấn đề của cuộc sống và đủ sự định tĩnh, lạc quan để vượt qua những khó khăn, thử thách, chông gai giữa trường đời.

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc

(13.10.2012)