Kính chào Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc,

Đọc được bài nhận định của anh Tô Thẩm Huy về thi tập “THƠ NGẮN ĐỖ NGHÊ”, tôi thấy đây là bài nhận định hay lắm; nó chẳng những đã lột tả hết những tinh túy trong thi phẩm của Bác sĩ, mà tác giả còn nghe được từ sâu thẩm trong tâm hồn cùng nỗi lòng của thi sĩ Đỗ Nghê nữa. Lấy một thí dụ nhỏ trong bài khi anh Tô Thẩm Huy nghe và thấy được “gió co ro mà lạnh”:

“Không biết Đỗ thi sĩ của chúng ta làm gì, đi đâu, mà ngày nọ lại lặn lội đến miền Đông Bắc băng giá, lang thang giữa phố Tàu Boston, đứng nghe gió nó co mà ro lạnh. Hay là thi sĩ đi ngắm tuyết ?

Tuyết bay

Bay nhẹ

Phố Tàu

Gió co

Ro lạnh

Phố

Đìu hiu

Theo.

Cách ngắt câu Gió co / Ro lạnh nghe lập cập hai hàm răng. Hay là gió nó cũng lạnh nên nó co lại ? Thật thú vị !”

Đúng đó Bác sĩ, bài của anh Tô Thẩm Huy là hết sẩy, một phần có lẽ do tánh anh ấy trầm lặng, từ tốn mà quyết liệt; một phần do cái nền cổ văn bàng bạc trong tâm hồn của anh ấy nữa; dĩ nhiên phải kể thêm vào đó là cái tài, cái óc quan sát tinh tường, và biết pha vào một chút không khí “đùa với Đường Thi” trên tạp chí Văn Học (California), mà anh ấy rất sở trường; đặc biệt, với cái tấm lòng “tùy hỹ, và còn nhiều yếu tố khác kết tụ lại thành nhịp điệu và thanh sắc bài viết của TTH hết sẩy là vậy! Phải vậy hông Bác sĩ?

Nhớ lại gần 10 năm về trước khi tôi trốn lạnh của mùa tuyết rơi vùng Boston, lạnh quá mạng như “gió co ro lạnh” trong thơ của Bác sĩ để về nơi vùng nắng ấm Houston dưới này, và may mắn gặp được anh Tô Thẩm Huy và được anh viết TỰA cho cuốn “Mùa Màng Ngày Cũ” của tôi và xin chép lại để chia sẻ cùng Bác sĩ cho vui vậy:

TỰA

Mùa Màng Ngày Cũ. Bốn tiếng ấy đọc lên sao nghe xôn xao bao điều trong dạ. Nghe tiếng mưa lộp độp rơi trên mái tôn, nghe đong đưa giọng hàng rong ngân dài, khoan thai trong gió. Nghe hơi đất xông dậy ngày mưa xuống nắng lên. Nghe ấu thơ tung tăng, leo trèo, chạy chơi năm mười, tắm mưa, bắn bi, đá bóng. Tuổi thơ tôi êm đềm ven vùng ngoại ô Phú Nhuận. Thuở thanh bình mới di cư vào Nam dăm bẩy năm, đất ấy còn nhiều đồng không bãi trống, tha hồ chơi đùa, nghịch ngợm. Hết hái nhánh tầm ruột, tuột hết lá, cầm cái sống lưng làm thòng lọng rón rén đi bắt cắc kè, lại pha nước xà phòng đổ xuống hang mà lân la đi bắt dế cơm, hay đi “thám hiểm” loanh quanh đồi này xóm nọ, nhặt sọ người dưới kho nghĩa địa về doạ trẻ con trong xóm, rồi hôm sau vội vã đem trả vì nằm mơ thấy ma đến đòi lại.
Thế ấy, cầm sách trên tay, mới đọc cái tựa, đã nghe khua thức xôn xao mấy trời xưa cũ: Đôi mắt ướt tuổi vàng cung trời hội cũ, Áo mầu xanh không xanh mãi trên đồi hoang. (Tuệ Sỹ)
Đọc sử để biết vào năm ấy, tháng ấy, người ấy làm việc ấy. Nhưng muốn biết dưới thời ấy, người ta buồn vui, hạnh phúc ra sao, thương yêu, ganh ghét thế nào, thì sử ký có mà mù tịt. Tài tình đến là bộ sử Tư Mã Thiên cũng chả ra ngoài lệ ấy.
Thì ? Thì chỉ còn cách theo thầy Tuệ Sỹ ngồi thắp đèn khuya mà kể chuyện trăng tàn. Chỉ còn cách dấn liều một cuộc tao phùng, lần dở cảo thơm Mùa Màng Ngày Cũ mà say sưa xao xuyến trước chân trời lục tỉnh đang bát ngát mở ra, la đà sông nước. Mà dãi dầm những màng mưa mùa nắng. Mà thơ thới với cỏ cây, chơi đùa cùng chim cá. Mà lần theo nẻo đi lối về của cóc nhái, ếch lươn. Sống ở đây mà hồn cũng ở đây. Đây mùa mưa, ngày cá về đồng quậy ổ; mùa súng sen hoa nở ngát hương hè. Nọ mùa giăng câu, đêm sương rơi nằm chờ trăng sáng, chiều tát đìa bì bõm đến là vui. Mà vo nắm sóc so nấu nồi cơm gạo mới, xong ngồi ăn với cá rô ướp sả chiên vàng. Rồi ngồi nghe ai dề dà kể chuyện thời ấy là thế ấy, mà nửa mừng nửa tủi ngày ấy chợt xa rồi. Tác giả bảo không làm văn chương, mà sao nghe trăm năm đồng vọng? Không viết biên khảo, mà sao nghe lề nếp trở mình ?

Cái hồn ứng xử thuở dăm bẩy người xưa nhẩy hùm dưới rạch, xúc cá, lùa tôm, xong rủ nhau lên bờ ngồi xem dòng dọclàm tổ, cái hồn ấy nay còn đó không, hay đã lẩn trốn nơi nào ? Cái nếp sống nhà quê hiền hoà ngày cũ nay có vì khốn khó mà đâm ra ăn thua, tranh giành hơn thiệt ? Cái thiện lương đã mấy mươi đời sinh dưỡng nay có vì áp bức thời thế mà đâm ra chao đảo ? Có vì ô nhiễm môi sinh mà đến nỗi tật nguyền? Thập niên thụ mộc, bách niên thụ nhân. Trồng cây mười năm mà đốn cây mấy buổi ? Trồng người trăm năm mà…biết là bao đỗi ? Hay cái hồn ấy chặt không đứt, bứt không suy, vẫn theo những ngày mưa mà dạt dào rơi xuống, thấm sâu vào miền phù sa chan hoà ruộng lúa ?

Chao ôi ! Gấp sách lại mà lòng dạ thêm bồi hồi, vương vấn. Ai gọi ai trong giấc mộng trước hiên nhà, sao đã nghe oanh ríu rít hỏi xuân về ? Gẫm người xưa ghép miệng với lúa mà gọi chữ hoà không phải là không duyên cớ. Lời của kẻ nhà quê mà sao nghe như châu ngọc ! Hoà với mưa mà thuận với nắng trời !

Tấc lòng cố quốc tha hương, ngậm ngùi cùng mùa xưa ngày cũ, chi bằng mượn lời Tô Thức mà dấn bước về thăm cõi lòng vạn đại của tác giả: Nê cần hữu túc căn…Xuân cưu hành khả khoái. Như muốn cùng ai nhổ mớ rau cần còn nguyên cả rễ dưới bùn, đem trộn gỏi với thịt chim cu thái nhỏ, rồi nâng chén rượu ngồi nhìn xuân về ngoài ngõ.

Tô Thẩm Huy
Hai Mươi Ba Tháng Chạp, Tiết Đông Chí, Canh Dần

Kính chúc Bác sĩ cùng qúy quyến vạn sự an lành, hạnh phúc.

Thân kính,
hai trầu