Cảm ơn Quế Anh. “LLL” vẫn duy trì hàng tuần em ạ. Có điều… không thu hình và đưa lên Yt nữa. Thỉnh thoảng, có một “show” gì đó, đặc biệt một chút, thì sẽ có clip trên Yt nhưng không đánh số thứ tự! Thí dụ, em có thể xem trên Yt bài Nói chuyện về “Chuyến đi Nepal” của tôi, cũng nằm trong Ct Phật học & Đời sống.

Kg. Bs ĐH Ngọc,

Tôi là 1 độc giả từ xa, nhân được đọc trên trang nhà của Bs, “Phật Học & Đời Sống, kỳ 50” có đề cập về một số từ khó hiểu trong Kinh Niệm Xứ, nên xin được phép góp 1 ít thiển ý về vấn đề này. Xin thưa là hoàn toàn không có ý tranh luận, chỉ là góp ý riêng theo cái thấy của mình, mong chúng ta có thể cùng nhau thảo luận, tự chiêm nghiệm và thực hành, để vấn đề được thêm sáng tỏ:
– { Về một số từ khó hiểu trong kinh Niệm Xứ:
Theo như bài dịch của HT Thích Minh Châu : … “sống quán thọ trên các thọ”…
Và được Gs. Lê Tự Hỷ dịch và bổ xung nghĩa: “quán thọ là đang nhận biết liên tục những hiện tượng xảy ra trong các thọ”… }
Trước đây vài tháng, tôi đã có dịp đọc bài này của Gs Hỷ trên “Thư Viện Hoa Sen” online và nhận thấy ông đã bổ xung câu “đang nhận biết liên tục” rất lý thú.
Có lẽ chúng ta cũng nên xem qua lại 1 phần của bài Kinh Niệm Xứ (bản dịch HT TMChâu)
___________________
{ Kinh Trung Bộ: 10- Kinh niêm xứ:
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở xứ Kuru (Câu-lâu), Kammassadhamma (kiềm-ma sắt đàm) là đô thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo:
— Này các Tỷ-kheo.
Các Tỷ-kheo vâng đáp Thế Tôn:
— Bạch Thế Tôn.
Thế Tôn thuyết như sau:

— Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Đó là Bốn Niệm xứ.
Thế nào là bốn? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.
(Quán thân)
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt. Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra. Thở vô dài, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở vô dài”; hay thở ra dài, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở ra dài”; hay thở vô ngắn, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở vô ngắn”; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở ra ngắn”.
…
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi, tuệ tri: “Tôi đi”, hay đứng, tuệ tri: “Tôi đứng”, hay ngồi, tuệ tri: “Tôi ngồi”, hay nằm, tuệ tri: “Tôi nằm”. Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân như thế ấy.
Vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay vị ấy sống quán thân trên ngoại thân; hay vị ấy sống quán thân trên nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.
Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, khi bước tới bước lui, biết rõ việc mình đang làm; khi ngó tới ngó lui, biết rõ việc mình đang làm; khi co tay, khi duỗi tay, biết rõ việc mình đang làm; khi mang áo Sanghati (Tăng già lê), mang bát, mang y, biết rõ việc mình đang làm; khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ việc mình đang làm; khi đại tiện, tiểu tiện, biết rõ việc mình đang làm; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, biết rõ việc mình đang làm.
…
Tỷ-kheo NHƯ THẤY một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày, hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh đen lại, nát thối ra. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: “Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy
…
(Quán thọ)
Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống quán thọ trên các thọ? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo khi cảm giác lạc thọ, tuệ tri: “Tôi cảm giác lạc thọ”; khi cảm giác khổ thọ, tuệ tri: “Tôi cảm giác khổ thọ”; khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, tuệ tri: “Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ”.
…
(Quán tâm)
Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống quán tâm trên tâm? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo, với tâm có tham, tuệ tri: “Tâm có tham”; hay với tâm không tham, tuệ tri: “Tâm không tham”. Hay với tâm có sân, tuệ tri: “Tâm có sân”; hay với tâm không sân, tuệ tri: “Tâm không sân”. Hay với tâm có si, tuệ tri: “Tâm có si”; hay với tâm không si, tuệ tri: “Tâm không si” …
(Quán pháp)
Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nội tâm có ái dục, tuệ tri: “Nội tâm tôi có ái dục”; hay nội tâm không có ái dục, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có ái dục”. Và với ái dục chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với ái dục đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với ái dục đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.
Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri: “Nội tâm tôi có sân hận”; hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có sân hận”. … }

____________________________

Như trên, chúng ta có thể thấy các pháp quán thân, thọ, tâm, pháp của 4 niệm xứ có thể xem là quán hiện tiền, quán cái liên tục đang xảy ra của thân thọ , tâm, pháp. Nó đang xảy ra thế nào thì “thấy như thế ấy “, không xen tạp tư tưởng khen-chê, thích-ghét . Chính cái quán này giúp hành giả nhận rỏ cái đang “vướng mắc”, đang “tồn tại” (hay không tồn tại, vướng mắc) của chính bản thân mình, mà không bị tư tưởng khen-chê, định kiến, làm méo mó đi cái “đang là” biến nó thành cái “phải nên là “ hay “không nên là”.
Do vậy, theo tôi thấy, “Quán thọ trên / (trong)/ (như) thọ“ hay “quán thọ là đang nhận biết liên tục những hiện tượng xảy ra trong các thọ”… ĐA SỐ TRƯỜNG HỢP, nên được hiểu là “quán thọ trên các hiện tượng thọ đang xảy ra” (Đương nhiên khi quán cái “đang liên tục xảy ra” thì hành giả cũng đồng thời “đang liên tục nhận biết”, nhưng đôi khi đảo ngược lại thì không đúng, vì có thể “Đang liên tục nhận biết “ cái “Không đang xảy ra”.

Riêng về quán thân bất tịnh bài kinh có nói: “Tỷ-kheo NHƯ THẤY một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày, hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh đen lại, nát thối ra. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: “Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy”, cũng nghiên về quán tánh chất, mang tính đối trị, và cũng được nói rõ là NHƯ THẤY, chớ không phải chỉ tưởng tượng ra)

Chủ yếu, theo tôi, mình đang vui gì, giận gì, thích gì, ghét gì, đau gì, khoái trá gì, … thì nên quán, theo dõi, với sự nhẹ nhàng cảm thông (từ bi với chính mình), không phê phán những cái vui , giận, thích, ghét, đau, khoái trá … đang hiện tiền đó, cho đến lúc “chúng sinh” này hoàn toàn chuyển hóa (tự tánh, tự độ – Pháp Bảo Đàn – Lục Tổ Huệ Năng ?).
Nếu để tư tưởng, lòng “nhị nguyên” xen vào, nó sẽ đổ thêm dầu vào lửa, tăng thêm cường độ cho các cái vui-buốn-thích-ghét … và rôi trong cái “thất niệm” đó, các xúc tình tiêu cực này, do không được liên tục quán chiếu, theo dõi, để tỏ tường và chuyển hóa, sẽ lắng đọng vào tiềm thức (A Lại Da?) rồi chờ dịp để trổi dậy lại, để “tái sinh”.
Xin xem thêm vài đoạn kinh điển PG lưu truyền về cái quán “tự tại” (Không viết hoa) này, để quán và biết rõ nội tâm mình đang như thế nào …
________________________________________

Tương Ưng: Tập IV Thiên Sáu Xứ VIII: Có Pháp Môn Nào?
…
— Có một pháp môn, này các Tỷ-kheo, do pháp môn ấy, Tỷ-kheo ngoài lòng tin, ngoài ưa thích, ngoài lắng nghe, ngoài kham nhẫn, thích thú biện luận, có thể xác chứng chánh trí; vị ấy biết rõ: “Sanh đã tận… trạng thái này nữa”.
6) Pháp môn ấy là gì, do pháp môn ấy… “…không còn trở lui trạng thái này nữa”?
7) Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, hoặc nội tâm có tham, sân, si, biết rõ: “Nội tâm ta có tham, sân, si”; hoặc nội tâm không có tham, sân, si, biết rõ: “Nội tâm ta không có tham, sân, si”. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi mắt thấy sắc, hoặc nội tâm có tham, sân, si biết rõ: “Nội tâm ta có tham, sân, si”; hoặc nội tâm không có tham, sân, si biết rõ: “Nội tâm ta không có tham, sân, si”. Này các Tỷ-kheo, biết rõ chúng có mặt hay không có mặt trong tâm vị ấy, có phải chúng là những pháp do lòng tin được hiểu biết, hay do ưa thích được hiểu biết, hay do lắng nghe được hiểu biết, hay do suy tư về phương pháp được hiểu biết, hay do kham nhẫn, thích thú về biện luận được hiểu biết?
…
8-11) Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo khi tai nghe tiếng… khi mũi ngửi hương… khi lưỡi nếm vị… khi thân cảm xúc…

Kinh Tương Ưng Bộ, Tập 5 Thiên Đại Phẩm, Chương 10 Tuơng Ưng Hơi thơ vô, hơi thở ra

II. Phẩm Thứ Hai
11. I. Icchànangala
1) Một thời, Thế Tôn trú ở Icchànangala, tại khóm rừng ở Icchànangala.
2) Tại đấy, Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:
— Ta muốn sống độc cư Thiền tịnh trong ba tháng, không tiếp một ai, trừ một người đem đồ ăn lại.
— Thưa vâng, bạch Thế Tôn.
Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Như vậy, không một ai đến viếng Thế Tôn, trừ một người đem đồ ăn lại.
3) Rồi Thế Tôn, sau khi ba tháng ấy đã mãn, từ chỗ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, gọi các Tỷ-kheo:
— Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo đến hỏi các Ông: “Với sự an trú nào, này chư Hiền, Sa-môn Gotama an trú nhiều trong mùa mưa?” Ðược hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông hãy trả lời cho cho các du sĩ ngoại đạo ấy như sau: “Với định niệm hơi thở vô, hơi thở ra, này chư Hiền, Thế Tôn an trú nhiều trong các mùa mưa”.
4) Ở đây, này các Tỷ-kheo, chánh niệm Ta thở vô, chánh niệm Ta thở ra.
5-10) Hay thở vô dài, Ta rõ biết: “Ta thở vô dài”. Hay thở ra dài, Ta rõ biết: “Ta thở ra dài”. Hay thở vô ngắn, Ta rõ biết: “Ta thở vô ngắn”. Hay thở ra ngắn, Ta rõ biết: “Ta thở ra ngắn”… “Quán từ bỏ, Ta thở vô”, Ta rõ biết như vậy. “Quán từ bỏ, Ta thở ra”, Ta rõ biết như vậy.
11) Này các Tỷ-kheo, ai muốn nói một cách chơn chánh, đây là Thánh trú, đây là Phạm trú, đây là Như Lai trú; người ấy nói một cách chơn chánh, phải nói định niệm hơi thở vô, hơi thở ra là Thánh trú, là Phạm trú, là Như Lai trú.
_____________________
Thực ra việc dịch thuật, theo tôi thấy, rất phức tạp, nhất là từ cổ văn, để có thể trình bài được ý kiến nguyên thủy. Chưa kể các bản văn xưa, qua hàng ngàn năm lưu truyền, có thể không còn hoàn toàn chính xác. Mình nên hoàn toàn thông cảm cho quí vị dịch giả đã bỏ công sức nghiên cứu và dịch thuật.
Ngay cả trong sinh ngữ đôi khi cũng không khác. Lấy 1 thí dụ, trong English, chử “pavement” theo tôi được biết, đối với người Anh, nó có nghĩa là lề đường cho người đi bộ, trong khi trong American English lại có nghĩa là lòng đường cho xe chạy. Nếu qua Anh Quốc và nói với 1 người Mỹ là “hãy đi trên pavement” thì có thể họ sẽ bị xe tông ! Tương tự trong tiếng Việt, hai chử “áo lạnh” và “áo ấm” ám chỉ cùng 1 đồ vật. Nếu nói cho 1 em bé người Bắc “trời lạnh hãy bận áo lạnh vào” thì em có thể nghĩ “đã lạnh rồi sao còn bận thêm áo lạnh nữa” ? !
Xin đóng góp 1 ít thiển ý, nếu có gì không hợp ý, hay không hợp lý, xin Bs hoan hỷ bỏ qua.
Kính chúc Bs. luôn vui vẻ và an bình, chương trình “PH & ĐS” luôn phát triển và đem lại lợi ích cho nhiều người.

Độc giả từ xa