Kính thưa bác sĩ,
Truớc hết xin chúc bác sĩ luôn đuợc an khang vui vẻ.
Tôi cũng thường theo dõi những bài bác sĩ viết trên mạng và đôi khi cũng có được chút «lợi lạc » cho sự hiểu biết của riêng mình. Đôi khi chỉ chuyển một chữ thôi cũng làm thay đổi cả tầm quang trọng của câu viết, chẳng hạn như bác sĩ giảng : «trong khi thiền ta dõi theo hơi thở chứ không theo dõi hơi thở ». Đối với tôi đây là một yếu tố căn bản cho nguời tập thiền và bác sĩ đề cập đến rất chính sác. Xin cảm ơn bác sĩ.
Tôi xin mạn phép góp chút ý về bài thấu cảm của bác sĩ. Dịch empathy là thấu cảm thì có lẽ không danh từ nào chuẩn hơn. Cho những sinh viên trẻ có lẽ bác sĩ nên giải thích thêm một chi tiết, tuy nhỏ nhưng không kém quan trọng là sự khác biệt của thấu cảm và đồng cảm : người bác sĩ phải thấu cảm bệnh nhân nhưng không đồng cảm, không chia sẻ sự «đau khổ »của bệnh nhân! Thấu cảm để giúp đỡ hữu hiện nhưng không đồng cảm, vì đồng cảm rất dễ bị « burn out » theo thời gian . Cảm ơn bác sĩ.
Một độc giả ở Canada.

Con đã đọc bài viết về thấu cảm của thầy hay quá ạ! Nếu mình mà cũng làm được vậy cho sinh viên chắc chắn các em sẽ nhớ cả đời và không bao giờ bị Bệnh nhân than phiền về thái độ! Tuy nhiên thực tế thì không thể làm được! Nhưng con nghĩ khi dạy sinh viên con sẽ nói “Hãy thử tưởng tượng, đặt mình là Bệnh nhân thì các em cảm thấy thế nào, sẽ nghĩ gì và muốn gì?”
Nhân nói câu này thì con liên tưởng đến một ý con nghĩ từ lâu rồi ạ! Đó là con hay được nghe khuyên là “Hãy xem bệnh nhân là người nhà, là con, là cha mẹ mình mà ra quyết định điều trị và cách chăm sóc!” Cũng như câu “thầy thuốc như mẹ hiền”. Tuy nhiên con có phần nào không đồng ý ạ!
Con thấy mình làm thầy thuốc chả là mẹ ai được cả, con còn chả dám nghĩ đến việc sinh và chăm sóc 1 đứa con nó vất vả đến nhường nào, hơn nữa nếu xem bệnh nhân là con/là cha mẹ, há chẳng phải đưa quá nhiều cảm xúc vào công việc thì làm sao quyết định? Người ta nói “Thầy thuốc phải có một cái đầu lạnh và một trái tim nóng!”. Ví dụ như khi con thấy 1 gia đình đưa bé gái 4t vào cấp cứu ngạt nước với tình trạng ngưng tim ngưng thở, bs khoa cấp cứu nhanh gọn xử trí thì con chỉ thấy mắt mình nhòe đi rồi khóc mà chả có ích gì cho bệnh nhi! Ví dụ khác là mẹ con mỗi lúc bệnh, con mà cho thuốc, mẹ uống 1 ngày nói không đỡ là mau mau tăng liều/đổi thuốc/thêm thuốc… nói chung là toàn quá tay vì quá lo lắng! Hay như cô điều dưỡng bị kỷ luật vì cấp cứu bệnh nhân trên sàn nhà có phải vì quá thương yêu và lo lắng cho bệnh nhân?!
Hơn nữa, con thấy mối quan hệ Thầy thuốc – Bệnh nhân là mối quan hệ như công việc, đồng ý là người có tâm có đức mới làm việc được trong ngành y để chăm sóc cho người khác, tuy nhiên nếu ta xem đây là ngành dịch vụ về sức khoẻ thì có lẽ sẽ nhẹ nhàng hơn cho mối quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân! Thứ nhất bác sĩ không bị đè lên gánh nặng trọng trách “làm mẹ muôn dân” phải phục vụ cả những “đứa con ngỗ nghịch”, hay được nâng lên như những “thiên thần áo trắng” theo nghĩa đen và bóng là phải hy sinh cao thượng quên mình vì bệnh nhân mà chả cần ăn gì cũng sống và làm việc vì lương bèo bọt! Thứ 2 bác sĩ không quá tự cao về vai trò và vị trí của mình là người “ban ơn”, “giúp đỡ” cho bệnh nhân nên có thái độ không đúng mực, cho rằng bn cần bs hơn là bs cần bn, nhưng thử hỏi không có bn thì bs lấy gì mà sống?! Đây là mối liên hệ qua lại mà cả 2 bên đều cần nhau, nếu biết nghĩ thế thì Giáo dục sức khỏe cho BN sẽ tốt hơn biết dường nào để BN không bỏ dỡ điều trị?
Ở nước ngoài, bây giờ lời thề ra trường của sinh viên y khoa không dùng chữ “patient” nữa mà dùng chữ “client” ạ! Con nghĩ nếu mình biết xác định đây là nghề nghiệp của mình, thì bao gồm trong đó cả những quy định về đạo đức, về quyền lợi, về nghĩa vụ và trách nhiệm; thì các em sv sẽ đỡ oán than “sao em phải bị bệnh nhân gắt gỏng mà vẫn làm?”, “sao em vất vả mà không ai thông cảm?”. Mình phải chịu những thứ đó vì bất kì nghề nào cũng có những khó khăn, bất công, tại mình chưa làm nên chưa biết thôi, đặc biệt là các ngành về dịch vụ, các ngành tiếp xúc với con người! Và mình chịu đâu phải là hi sinh cao đẹp, cho mà không nhận lại gì mà la làng la xóm? Mình chịu để mình làm kiếm sống đấy thôi?!
Vì thế nên con nghĩ trước hết nên xác định đây là nghề nghiệp của mình cái đã, và hiểu hết về nó, những yêu cầu mà nó đề ra, đương nhiên trong đó có cả sự thấu cảm! Sắp tới nhà trường đang viết đề án về Chuẩn Năng Lực đầu ra của sinh viên Y, trong đó ghi rõ 3 yếu tố chính là kiến thức, kỹ năng, kết hợp thái độ! Vì thế con thấy Y đức không phải là 1 cái bonus bên ngoài hay là khuyên nhủ các em phải có, là cái gì cao đẹp mà các em khi đạt đến thì sẽ thành vĩ đại bác ái! Mà đó là yêu cầu, là tiêu chuẩn của công việc, nếu mình không có, sớm muộn gì cũng bị đào thải thôi!
Vậy nên thay vì trước giờ con rất không thích câu “xem bệnh nhân là nguồi nhà của mình”, từ giờ con đã biết câu mới “hãy tưởng tượng mình là bệnh nhân”. Con cám ơn thầy ạ!
Chúc thầy luôn vui khoẻ ạ!

Mai Ngọc Thanh Ngân