Thư gởi bạn xa xôi (7.2026)

Lại về Nha Trang

Mình biết bạn sẽ kêu lên: Đi gì mà đi hoài vậy?

Nhưng, giờ còn đi được chút chút mà không đi chờ đến lúc nào? Bạn mình,  bs TM một người rất cao khỏe, đẹp trai, đã bay khắp năm châu bốn biển,  bây giờ đã phải ngồi xe lăn, kêu chả có ai đẩy cho đi nữa, chán quá! Một bạn khác, vừa mới đi nhà thương cấp cứu, mổ cắt bỏ một khúc ruột già, nối tận-tận, bỏ đi cái khối u to bự làm nghẹt ruột suýt chết, kêu mừng quá, sắp đi cầu lại được rồi. Mới 85 tuổi chớ nhiêu. Bác sĩ nói ung thư, bạn bảo kệ nó, không cần sinh thiết làm chi, lo cho xong số báo đặc biệt về một người bạn đã mất. Cho nên khi có các bạn trẻ thân thiết, tuổi mới 72-75, kêu mình đi Nha Trang chơi mấy ngày, mình xách túi đi ngay. Trời dọa bão. Kệ nó.

Mình vốn mê xe lửa từ nhỏ, lúc ở Phan Thiết thường lên ga Mường Mán, bắt xe đi Saigon hay Nha Trang chơi, nhảy từ restaurant qua couchette… trên những chuyến tàu lắc lư phun khói mù trời, xịt lửa hăm  dọa, rú lên những hồi còi hối thúc đầy oai vệ, rồi mới chịu từ từ nghiến bánh lăn đi. Mấy bạn tới trễ, chay vọt theo, đu cửa phóng lên. Mấy bạn tiễn khách kịp bịn rịn nhảy xuống!

Bây giờ thì xe lửa chạy ngon rồi. Dĩ nhiên cũng như rùa bò thôi, từ Saigon đi Nha Trang  chỉ hơn 400 cây số, mất 8 tiếng. Có được 8 tiếng trò chuyện đã đời, ngắm nhìn hai bên đường, biết rừng cao su này là Long Khánh,  núi  Chứa Chan, biết rừng Thanh long này là Bình Thuận, núi Tà Cú, Ba  Hòn, Mây Tàu, rừng… quạt gió là Phan Rang, Cà Ná biển xanh cát trắng, biết Cam Ranh rừng xoài ngút ngàn…

Nhớ có một lần năm nọ ở Nhật,  đi xe lửa đầu đạn chán ngắt, vèo cái tới rồi, không kịp ngó đâu là đâu!…

Chuyến này ngoài đến Nha Trang,  ở Khu Hòn Chồng, nhóm mình còn đi  Dốc Lết, Ninh Vân…

Gởi bạn vài hình ảnh coi chơi thôi nha.

Thân mến,

Đỗ Hồng Ngọc.

Hòn Chồng (7.2026, ảnh ĐHN)

Nha Trang. Khu Hòn Chồng. Nắng lên. (Ảnh ĐHN)

Dốc Lết bây giờ náo nhiệt. Nhớ xưa mênh mông…

Đỗ Hồng Ngọc (Dốc Lết, 5.7.2026)

Ninh Vân (CN 5.7.2026). Từ trái: Phan Binh, Nguyễn Văn Thu, Đỗ Hồng Ngọc, Ngô Tiến Nhân.

Nguyên Đạo Văn Công Tuấn

HƠI THỞ CỦA NGHÌN NĂM SAU

Tôi đọc “Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc” của Đỗ Hồng Ngọc ⁽¹⁾

Cuốn sách của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc tìm đến tôi (hay tôi tìm đến sách) thật tình cờ. Đúng là một duyên lành.

Số là đầu năm 2026 này tôi vừa nhờ Nguyễn Minh Tiến cho xuất bản cuốn sách “Mong Manh Một Hơi Thở” của mình. Bỗng dưng mấy ngày trước đây anh Ngọc viết Email báo cho biết anh cũng vừa xuất bản một cuốn sách song ngữ Việt-Anh: “Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc”.

Hai cuốn sách gần như gặp nhau ở một chữ: Hơi thở. Nhưng một đàng đến với hơi thở từ phòng khám, đàng kia từng chứng kiến sự mong manh của sinh tử. Có những cuộc gặp tưởng là ngẫu nhiên, nhưng nhìn lại, hình như đều có nhân duyên của nó.

Tôi từng làm việc nhiều năm với tư cách là chuyên viên kỹ thuật trong bệnh viện đại học ở Đức. Đặc biệt trong mùa đại dịch Covid, tôi phải có mặt thường xuyên ở khu cấp cứu để xác định kịp thời các phương tiện kỹ thuật ứng dụng trong quá trình chữa trị cơn bệnh hiểm nghèo mới. Lúc ấy, cả thế giới không nơi nào có chút kinh nghiệm về việc chữa trị khi bệnh nhân bị con Coronavirus SARS-CoV-2 hành hạ.  Tiếng máy thở đều đều, các bác sĩ bàn rất nhanh trước màn hình các dữ liệu về bệnh nhân do tôi chịu trách nhiệm cung cấp. Các y tá chạy qua chạy lại và làm việc liền tay. Tôi đứng đó với công việc của mình, nhưng nhiều lần ý nghĩ lóe lên trong đầu: Cuối cùng tất cả những thiết bị hiện đại này cũng chỉ đang cố giữ lại một điều rất đơn giản – một hơi thở.

Có lẽ vì vậy mà khi gặp những câu thơ của Đỗ Hồng Ngọc trong tác phẩm này, tôi dừng lại lâu hơn bình thường:

“Một hôm hơi thở tình cờ

Dính vào hạt bụi thành ra của mình

Của mình chẳng phải của mình

Thì ra hơi thở của nghìn năm sau…”

Tôi cảm nhận có cái gì đó rất gần gũi, rất sâu trong những câu thơ ấy. Nó khiến ta bất giác lặng đi một lúc. Một hơi thở của mình mà hóa ra không thật sự thuộc về mình ư? Một hạt bụi mà lại mang theo dấu vết của nghìn năm. Chỉ mấy câu thôi mà đã gợi mở cả một thế giới của vô thường, của duyên sinh và sự tiếp nối.

Và, có lẽ đó chính là tinh thần chung của cả cuốn sách.

Một cuốn sách Phật học không hề có dấu vết “giảng đạo”

Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc gồm mười sáu bài viết ngắn ^([2]) về những đề tài Phật học, nhưng không là một cuốn sách nặng giáo lý hay đầy thuật ngữ triết học khó hiểu.

Đỗ Hồng Ngọc không viết như một học giả đứng trên bục giảng. Anh viết như một người đã đi qua nhiều biến động của đời sống, đã từng nhìn thấy nỗi đau của con người bằng đôi mắt của một bác sĩ, rồi từ những va chạm ấy mà lặng lẽ bước gần hơn về phía ánh sáng của Phật pháp. Điều đáng quý là anh không “giảng đạo” theo cách khiến người đọc cảm thấy mình đang nghe giáo lý. Anh chỉ kể, chỉ trò chuyện, chỉ tâm sự, chỉ thủ thỉ. Đọc sách của anh giống như ngồi nghe một bác cao niên hiền lành kể chuyện trong một buổi chiều yên tĩnh, bên tách trà. Không áp lực, không phô diễn tri thức, càng không cố tạo ra vẻ uyên bác.

Tôi nhớ có lần về thăm nhà ba năm trước (2023), hai anh em đã hẹn sẽ gặp nhau. Bỗng lúc đó cả anh và tôi đều có những chương trình làm việc riêng, nên anh nói qua điện thoại là nên tranh thủ sắp xếp thì giờ đến nhà anh chơi để nói chuyện. Hôm đó, anh đã bỏ giấc ngủ trưa để hai anh em ngồi nói chuyện với nhau khá lâu. Chúng tôi đã nói về tư tưởng Pháp Hoa, rồi câu chuyện dẫn đến hai chữ “Như Lai“: thân Như Lai, bào thai Như Lai… Đến lúc lâu, anh gật gù rồi nói: “Cho nên Phật là Như Lai, nhưng Như Lai không phải Phật. Như Lai là Như Lai.” Tôi đã mang câu nói ấy về Đức. Đến hôm nay, tôi vẫn chưa dám nói mình đã hiểu hết, nhưng càng nghĩ càng thấy nó mở ra nhiều điều để suy ngẫm.

Hai anh em nói chuyện rất tâm đầu. Thật ra tôi đã nghe nhiều hơn nói. Cuối cùng anh tặng mấy cuốn sách hay của anh. Mới đầu anh hỏi tôi có mấy cuốn này chưa? Tôi trả lời là có rồi, cả một sưu tập, nhưng anh tặng thì xin nhận. Sách tác giả ký tặng khác và quý hơn sách mua chứ!

Nhìn chung, những tư tưởng thâm sâu Phật học khó hiểu, qua cách diễn đạt trong tất cả các tác phẩm của Đỗ Hồng Ngọc đều trở nên gần gũi, như cơm ăn, như nước uống. Nó không còn là điều gì xa xôi nằm trên những trang kinh cổ, mà hiện ra ngay trong hơi thở, trong nỗi buồn, trong thân bệnh, trong tuổi già, trong những bất an thường nhật của đời người.

Ngay phần mở đầu của sách, tác giả cho đăng lại bài viết “Phương Nào Cõi Tịnh” của thầy Tuệ Sỹ, viết về tác phẩm Cõi Phật Đâu Xa của Đỗ Hồng Ngọc. Trong bài viết có một câu khiến tôi giật mình như gặp một bạn rất quen thân nhưng lâu không gặp: “Anh viết Kinh dễ dàng và cũng rất thận trọng cân nhắc, y như bác sĩ viết toa thuốc. ”

Một hình ảnh so sánh thật đẹp. Tôi đặc biệt thích mấy chữ “thận trọng cân nhắc” ở đây.

Quá trình làm việc trong bệnh viện tôi biết rất rõ điều này. Một bác sĩ kê toa thuốc không thể tùy tiện. Mỗi chữ viết xuống liên quan đến sức khỏe, thậm chí đến vận mệnh của một con người. Nhưng trước khi chữa trị, người bác sĩ phải trải qua một giai đoạn khác còn quan trọng hơn: khám để định bệnh. Trong y khoa tiếng La tinh, chữa trị là Therapia, còn chẩn đoán là Diagnostica. Chỉ khi nhìn ra tận gốc căn bệnh (Diagnostica), người thầy thuốc mới biết phải dùng phương thuốc nào (Therapia) để chữa trị.

Đọc Đỗ Hồng Ngọc, tôi có cảm giác anh đến với Phật pháp cũng bằng phương cách ấy. Anh không vội vàng đưa ra những lời khuyên an ủi. Anh nhìn vào nỗi đau của con người trước. Nhìn thật kỹ. Nhìn bằng trải nghiệm của một bác sĩ đã từng tiếp xúc với bệnh tật, sinh tử và sự mong manh của thân phận. Và bắt đầu từ đó anh mới đề nghị một cách sống, cách thở. Do vậy những điều anh viết không bay lơ lửng trên mây. Chúng đứng rất gần mặt đất, gần với con người, chúng đi vào những góc đời sống rất thực. Anh nói về tuổi già, về bệnh tật, về sự cô đơn, về cái chết. Nhưng kỳ lạ thay, đọc xong lại không thấy bi quan. Trái lại, người đọc có cảm giác nhẹ hơn, như vừa được ai đó đặt tay lên vai và bảo: “Nó là vậy. Mọi chuyện rồi cũng sẽ qua đi. ”

Nhẹ nhàng trong phong cách viết

Đỗ Hồng Ngọc sở hữu một lối viết rất riêng, không cầu kỳ, không cấu trúc phức tạp hay những triết luận cao siêu. Đó là điểm mạnh của văn chương Đỗ Hồng Ngọc mà không phải nhà văn nào cũng làm được. Có những đoạn văn tưởng như chỉ là vài ghi nhận rất đời thường, nhưng đọc xong dư âm còn đọng lại rất lâu. Anh viết bằng giọng điệu chững chạc, điềm đạm nhưng mộc mạc của một người đã thôi tranh cãi với cuộc đời. Ở tuổi ấy, sau bao trải nghiệm, người ta đã hiểu rằng điều quan trọng không còn là thắng thua trong lý lẽ, mà là học cách sống nhẹ hơn với chính mình và với người khác.

Trong thời đại hôm nay, khi quá nhiều tiếng nói cố gắng gây chú ý bằng sự mạnh bạo, cực đoan hoặc sắc nhọn, giọng văn của Đỗ Hồng Ngọc giống như một khoảng lặng, như tiếng chuông chùa đêm khuya vắng, như câu kinh lời kệ vang ra từ một thời Công phu sớm.

Văn của anh không hề có ý thuyết phục, mà ai cũng yên lặng lắng nghe. Và có lẽ chính thái độ ấy mới thật sự gần với tinh thần của Phật giáo. Đọc sách, có những tác giả mình đọc vì tri thức, có những tác giả mình đọc vì nhân cách của họ. Với anh, vì một nhân cách Đỗ Hồng Ngọc mà tôi đã sưu tập tất cả sách của anh. Trong chiếc túi ba-lô mang theo trên xe lửa, trên máy bay không bao giờ thiếu một cuốn sách nào đó của Đỗ Hồng Ngọc, dù đã đọc nhiều lần rồi. Tôi cần có những cuốn đó trong những lúc vui, cả những lúc buồn, hay những khoảng trống không biết làm gì trong những chuyến đi.

Cuốn sách để đọc chậm

Con người chúng ta hiện nay đang có thói quen cái gì cũng muốn nhanh, kể cả ăn cũng nhanh, đọc sách cũng nhanh. Đọc để biết thông tin, đọc để tìm một lời giải đáp, nhưng phải nhanh – thậm chí còn nhờ máy tóm tắt lại trong vài câu. Đọc xong rồi thôi. Nhưng với cuốn Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc không phải kiểu sách đó.

Đây là cuốn sách cần được đọc chậm. Thậm chí có khi không cần đọc liên tục. Chỉ vài trang, hay chỉ vài dòng – rồi dừng lại – cũng đủ. Điều quan trọng nhất không nằm ở số lượng trang đã đọc, mà ở khoảng lặng sau mỗi đoạn văn, sau mỗi câu chữ. Nhiều lúc tôi thấy mình phải gấp sách lại chỉ để ngồi yên một chút. Có câu chữ nào đó vừa chạm vào một ký ức cũ. Có câu chữ nào đó đã mở ra một ngăn kéo khép kín của trái tim. Có ý nghĩ nào đó khiến mình nhìn lại chính mình.

Cuốn sách không thúc ép người đọc phải đạt tới “giác ngộ” nào lớn lao. Nó chỉ nhắc rằng an lạc có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một hơi thở sâu, một phút biết dừng lại. “Buông lỏng toàn thân, buông lỏng chưa?”, câu hỏi nhẹ nhàng anh nêu ra trong sách nhưng nặng ngàn cân. Có khi tác giả cũng nhắc ta nghĩ về một cái nhìn dịu hơn với người đối diện, hay đơn giản là biết rằng đời sống này mong manh quá nên hãy thương nhau hơn một chút.

Thêm một điểm đặc biệt: đây là một cuốn sách song ngữ. Việc cuốn sách được trình bày song ngữ Việt-Anh cũng là một điều đặc biệt đáng quý.

Bản dịch của Nguyên Giác Phan Tấn Hải giữ được tinh thần nhẹ nhàng và trầm tĩnh của nguyên tác. Phan Tấn Hải cũng là một nhà nghiên cứu Phật học rất sâu sắc. Dịch văn về Phật học luôn là công việc không dễ. Chỉ cần đi quá sát chữ thì câu văn dễ khô cứng, còn quá bay bổng lại dễ làm mất tinh thần nguyên bản. Ở đây, người dịch dường như hiểu khá rõ giọng điệu của tác giả nên bản tiếng Anh vẫn giữ được cảm giác mềm mại và bình an.

Một cuốn sách song ngữ như thế không chỉ giúp độc giả nước ngoài tiếp cận gần hơn với tư tưởng Phật học Việt Nam, mà còn mở ra một chiếc cầu văn hóa đẹp cho lớp trẻ Việt Nam lớn lên ở hải ngoại. Tôi tâm nguyện sẽ dịch cuốn này sang tiếng Đức, như từng làm với cuốn “Một ngày kia… đến bờ” trước đây. Nhắc lại tôi mới nhớ sự thận trọng đáng yêu của anh Đỗ Hồng Ngọc lúc ấy. Lúc tôi đã hoàn thành bản thảo bản dịch, tôi gởi cho người bạn Đức để thẩm định và hiệu đính. Khi anh Ngọc nhận được bản thảo, anh đã âm thầm chuyển cho anh Nguyễn Tường Bách. Đến khi nhận trả lời: “Bách đã đọc bài dịch của anh Tuấn và do Prof. Beuchling cùng kiểm tra. Hoàn toàn chuẩn mực. Chúc mừng Anh và công trình dịch thuật. Rất vui khi thấy tác phẩm này được chuyển thể qua Đức ngữ. Trong tương lai anh có thể tin tưởng nhóm dịch thuật này”. Do sự cẩn trọng ấy, độc giả sẽ tin tưởng rằng một bản dịch sách Đỗ Hồng Ngọc, khi được chính anh xem qua chắc chắn sẽ đạt mức chính xác và khả năng chuyển tải, truyền đạt cao.

Trong nhiều năm nay, thế giới đã biết đến Thiền và Phật giáo phương Đông qua những tên tuổi lớn như Đạt Lai Lạt Ma hay Thích Nhất Hạnh. Hai tác giả này có ưu điểm là có nhiều cộng sự người bản xứ Âu Mỹ và từng thực tập theo các lời dạy ấy nên các bản dịch khá chuẩn mực và không rời xa ý tác giả. Nhưng bên cạnh đó, thiết tưởng những tác phẩm với giọng văn nhẹ nhàng như của Đỗ Hồng Ngọc cũng rất đáng được giới thiệu rộng rãi hơn.  Nhất là trong giai đoạn nhiều biến động, con người sống vội vã như hôm nay. Bởi Đỗ Hồng Ngọc không trình bày Phật pháp như một hệ thống giáo lý hay triết học đồ sộ. Anh đưa đạo vào đời sống thường nhật, và chính điều đó lại dễ chạm đến trái tim con người hôm nay. Xin cám ơn dịch giả Phan Tấn Hải.

Tóm lại, điều tôi thích nhất ở cuốn sách này là cách tác giả kéo Phật pháp trở về với đời sống bình thường. Ta không cần phải tìm đến một thảo am trên chốn thâm sơn để tu tập. Cũng chẳng cần phải quá cố gắng để cố nói những điều gì lớn lao. Theo tác giả: An lạc đôi khi chỉ bắt đầu từ việc biết nhìn lại chính mình, bây giờ và ở đây.

Có lẽ, vì từng là bác sĩ chữa thân bệnh nên Đỗ Hồng Ngọc hiểu rất rõ thân phận con người mong manh đến mức nào. Anh hiểu những lo âu của bệnh nhân. Anh hiểu những nỗi sợ già nua, hiểu cảm giác bất lực trước bệnh tật và cái chết. Bản thân anh cũng từng là một bệnh nhân thoi thóp thập tử nhất sinh trên giường bệnh. Và cũng vì vậy mà anh không nói về hạnh phúc như một khái niệm trừu tượng. Hạnh phúc trong sách của anh là khả năng sống tỉnh thức giữa những cái bất toàn của xã hội quanh ta, giữa những ly cà phê đắng bên tô hũ tíu ở hè phố Sài Gòn, giữa những cuộc họp mặt thân hữu ở Đà Lạt, Phan Thiết, Nha Trang v.v…

Ngày còn trẻ, tôi từng nghĩ rằng, nền văn minh kỹ thuật Tây phương có thể giải quyết hầu hết vấn đề. Bây giờ sau hơn bốn mươi năm lăn lộn ở nhiều lãnh vực qua nhiều cửa ngõ tại Âu Châu và trên hai mươi năm làm việc trong bệnh viện đại học ở Đức, tôi đã học được điều ngược lại. Kỹ thuật có thể kéo dài một hơi thở, nhưng cách làm sao sống bình an trong từng hơi thở ấy lại là một câu hỏi khác. Vì thế tôi quá vui khi gặp lại những câu chữ trong tác phẩm của Đỗ Hồng Ngọc.

Khi gấp sách lại, điều còn đọng lại trong tôi là cảm giác chậm lại và dịu xuống. Tôi chỉ muốn nhắm mắt lại vài giây, thở sâu vài hơi, như thể sau bao ngày sống vội vã tôi bỗng nhớ ra rằng mình đã quên thở – hay đúng hơn, quên lắng lòng nghe hơi thở của mình.

Những câu thơ ban đầu lại trở về:

“Của mình chẳng phải của mình

Thì ra hơi thở của nghìn năm sau…”

Trong suốt tác phẩm, Đỗ Hồng Ngọc không hề muốn biến người đọc thành những Phật tử thuần thành, mộ đạo. Anh chỉ giúp người đọc sống chậm lại một chút để nhìn rõ hơn đời sống của mình. Bởi suy cho cùng, giữa một thế giới đầy biến động hiện nay, nếu còn giữ được một chút an tĩnh trong tâm hồn, biết thương người, yêu thiên nhiên và biết thở thật sâu, thì đã là một hạnh phúc lớn.

Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc vì thế không chỉ là một cuốn sách để đọc. Nó là cuốn sách để ta cùng ngồi xuống. Để im lặng…

Và biết đâu, trong một lúc rất tình cờ nào đó, ta nghe được “Hơi thở của nghìn năm sau”./.

Kiel, Đức quốc. 5/2026

^([1]) Sách có thể đặt mua trên Amazon. 346 trang, khổ 5.5 x 0.78 x 8.5 inches. ISBN-13: ‎ 979-8904526733

^([2]) Nhan đề 16 bài viết: Đến Để Mà Thấy | Con Đường An Lạc| Sáng, Trưa, Chiều, Tối| Nương Tựa Chính Mình| Thả Lỏng Toàn Thân, Thả Lỏng Chưa? | Học Phật lõm bõm| Ở Đây Và Bây Giờ| Buông| Trả lời từ trái tim| Học Cách Phật Dạy| Thực hành 10 Hạnh Nguyện Phổ Hiền| Ăn là chuyện của tâm hồn| Con Vào Dạ, Mạ Đi Tu| Học Cách Phật Dạy Con| Giúp Cha Mẹ Vui Tuổi Già| Tuổi Già Học Phật.

………………………………………………………….

Có thể nghe và chọn giọng đọc Nam/ Nữ theo trang rongmotamhon dưới đây:

Cám ơn Nguyễn Minh Tiến.

https://rongmotamhon.net/xem-sach_hoi-tho-cua-nghin-nam_kktpplqg_show.html

GHI CHÉP VỀ CHUYẾN ĐI LAGI

Minh Trí

Trong hai ngày 11-12/06/2026, nhóm học Phật NNT (*) đã có một duyên lành được đồng hành cùng bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trong chuyến về thăm thị xã Lagi, tỉnh Bình Thuận – quê hương thân yêu của bác. Điều đặc biệt là dù đã 87 tuổi, bác vẫn nhiệt tình đảm nhận vai trò hướng dẫn viên cho đoàn, đưa “bọn trẻ” chúng tôi đi tham quan những địa danh gắn liền với tuổi thơ và ký ức của mình. Toàn bộ lịch trình của chuyến đi cũng do chính bác sắp xếp, theo hướng tùy cơ ứng biến.

Điểm dừng chân đầu tiên trong ngày là quán cà phê Đập Đá Dựng. Quán có vị trí đẹp, hướng thẳng ra đập Đá Dựng – công trình chắn ngang sông Dinh. Không gian nơi đây được bao bọc bởi cây xanh mát rượi, tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên. Từ quán có thể nhìn thấy dòng nước chảy qua đập, tạo nên những âm thanh rì rào êm dịu như một khúc nhạc không lời. Bác Ngọc có nhắc đến nơi này với những ký ức tuổi thơ về những lần bơi lội, tắm truồng trên sông, lúc còn chưa xây đập.

Chặng dừng tiếp theo là chùa Quảng Đức, một trong những ngôi chùa lâu đời của thị xã Lagi. Đón tiếp đoàn là thầy Thích Đức Thành, một vị tăng trẻ đồng thời cũng là một nhà thơ. Qua lời giới thiệu của thầy, chúng tôi được biết nơi đây từng lưu dấu chân của cư sĩ Chánh Trí Mai Thọ Truyền – Hội trưởng Hội Phật học Nam Việt. Tìm hiểu thêm, tôi còn biết rằng ngôi chùa này trước đây mang tên chùa Phật học Bình Tuy, có nét tương đồng về tên gọi với chùa Phật học Xá Lợi. Thầy cũng có nhắc chiếc chuông ngày xưa do Chùa Xá Lợi tặng, hiện vẫn còn đặt trên chánh điện như là một kỷ vật. Đoàn được thầy khoản đãi chuối rim, và trước khi chia tay, thầy đã thân tặng đoàn những tập thơ đầy ý nghĩa.

Buổi trưa, đoàn đến Lagi FarmStay – nơi lưu trú trong suốt hai ngày. Đây là khu nghỉ dưỡng kết hợp mô hình nông trại với không gian xanh mát, nhiều cây cối, ao cá và khung cảnh yên bình, thích hợp cho những ai muốn trải nghiệm cuộc sống thôn quê, tạm xa sự nhộn nhịp của phố thị. Tại đây, vài bạn đã có những giờ phút vui vẻ với các hoạt động như chèo thuyền và hái xoài. Các bữa ăn cũng rất hấp dẫn với nhiều món đặc sản tươi ngon của vùng biển. Chỉ tiếc là có hai thành viên trong đoàn không được thưởng thức những “đặc sản” ấy, do ăn chay trường, đành chịu vậy!

Buổi chiều, thăm Chợ cá biển Cam Bình trước rồi mới đến chùa Quảng Hạnh 2, bác Ngọc nhắc phải “thăm  dân cho biết sự tình”. Hàng dương xanh mướt chạy dọc bờ biển, tạo nên những khoảng bóng mát lý tưởng cho việc nghỉ ngơi và cắm trại. Dọc bãi biển còn có một khu chợ nhỏ bán hải sản tươi sống do ngư dân địa phương vừa đánh bắt mang vào. Một hình ảnh khá thú vị khác là những chiếc xe bò chở khách thong thả đi dọc bờ cát. Tiếng lục lạc leng keng hòa cùng tiếng sóng biển mang đến cảm giác rất bình dị. Đứng trước biển trời mênh mông, ai cũng cảm nhận rõ sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên rộng lớn.

Sau đó, đoàn đến thăm chùa Quảng Hạnh 2, một ngôi chùa nằm sát bãi biển. Nổi bật tại đây là tượng Quán Thế Âm Bồ Tát uy nghi hướng ra biển lớn – bác thường gọi vui là “Cô” Quán Thế Âm (Bồ Tát), có lẽ khuôn mặt tượng trông có vẻ rất trẻ trung. Nhìn tượng, tôi chợt nhớ đến danh hiệu Quan Âm Nam Hải hay Phật Bà Nam Hải vốn rất quen thuộc trong tín ngưỡng dân gian. Đón tiếp đoàn là một vị tăng trẻ, thầy Thích Minh Chánh, sư đệ của thầy Thích Đức Thành ở chùa Quảng Đức, và nơi tiếp là một khu đất có hàng dương xanh mát. Thầy tạo cho mọi người cảm giác gần gũi, chân thành và vui vẻ. Đoàn được thầy khoản đãi chè và bánh ít thơm ngon. Từ chùa nhìn ra biển thấy Hòn Bà, một thắng cảnh đặc sắc của Lagi.

Rời chùa, chúng tôi đi tham quan khu vực Nước Nhỉ. Bác Ngọc cho biết nơi này xưa có giếng Nguồn Chung, sát bãi biển, lấy nước nhỉ ra từ động cát, để khách bộ hành được uống nước ngọt, nghỉ ngơi dưới những bụi dứa um tùm, nay đã không còn dấu vết. Bãi biển vẫn giữ được nét hoang sơ với bờ cát rộng, thoai thoải và mịn màng ôm lấy làn nước trong xanh. Đoàn dự định xuống tắm biển nhưng đúng lúc ấy trời chuyển mưa nên đành gác lại.

Điểm dừng chân cuối cùng trong ngày là một quán “Bánh Căn” – xin nhấn mạnh là bánh căn chứ không phải bánh canh. Món ăn gồm những chiếc bánh nhỏ làm từ bột gạo, ăn kèm tô nước chấm có xíu mại, trứng cút lòng đào, cá kho và nhiều nguyên liệu hấp dẫn khác. Điều thú vị là dù phần lớn thành viên trong đoàn đều ở độ tuổi U70, U80 khá cao nhưng nhiều người vẫn chưa từng thưởng thức món ăn này. Ai nấy đều tấm tắc khen ngon. Bên ngoài, cơn mưa vẫn lặng lẽ rơi.

Sang ngày thứ hai, sau bữa ăn sáng là buổi sinh hoạt và thảo luận Phật học – chơi nhưng không quên học. Không gian thảo luận nằm cạnh hồ cá, dưới những hàng dừa, cau nghiêng bóng xuống mặt nước, tạo nên khung cảnh rất nên thơ. Bác Ngọc nêu chủ đề về thiền để mọi người cùng trao đổi. Mỗi người chia sẻ góc nhìn và trải nghiệm của mình, sau đó bác tổng kết bằng những hiểu biết và kinh nghiệm thực chứng của bản thân. Tất cả đều chăm chú lắng nghe. Buổi trao đổi tuy ngắn nhưng mang lại nhiều kiến thức và gợi mở hữu ích cho việc tu tập của mỗi người.

Kết thúc buổi thảo luận, đoàn quay lại bãi biển Đồi Dương để thực hiện kế hoạch tắm biển còn dang dở từ hôm trước. Bác Ngọc cùng các anh em nam trong đoàn hào hứng xuống biển, còn các chị em đảm nhận nhiệm vụ ở lại trên bờ trông đồ. Dưới ánh nắng gần trưa, nước biển trong xanh và ấm áp lạ thường. Những con sóng nhỏ nối nhau vỗ vào bờ cuốn bọt trắng xóa lên bãi cát. Giữa biển trời bao la, mọi người như được trở về với sự hồn nhiên của tuổi trẻ, cùng đùa vui trong làn nước. Nhìn bác Ngọc vui vẻ hòa mình cùng biển cả, thấy bác gần gũi làm sao, khó ai nghĩ rằng bác đã bước sang tuổi 87. Đó là một hình ảnh đẹp và đáng nhớ của chuyến đi Lagi lần này.

Khoảng 2 giờ chiều, đoàn lên xe trở về Sài Gòn, khép lại chuyến đi ngắn ngày nhưng đầy niềm vui, tình thân và nhiều kỷ niệm đẹp.

Hai ngày ở Lagi trôi qua thật nhanh. Chuyến đi không chỉ mang lại những phút giây thư giãn mà còn là dịp để anh em gần gũi nhau hơn, được lắng nghe những câu chuyện đời, chuyện đạo từ bác Ngọc, và thêm yêu mảnh đất quê hương bình dị đã nuôi dưỡng nên một con người đáng kính, một thiện tri thức như bác.

…………………………….

(*) Chùa Xá Lợi Tp HCM

Vài Cảm nhận về Chuyến đi Lagi (tháng 6. 2026)

Minh Trí (trưởng nhóm)

Hai ngày ở Lagi trôi qua thật nhanh. Điều đọng lại trong tôi không chỉ là những cảnh đẹp của biển Cam Bình, những ngôi chùa thanh tịnh hay những món ăn mang hương vị địa phương, mà còn là hình ảnh bác Đỗ Hồng Ngọc ở tuổi 87 vẫn đầy nhiệt huyết, tự tay lên kế hoạch và dẫn đoàn đi thăm từng địa danh gắn với tuổi thơ của mình. Qua những câu chuyện của bác, Lagi không còn là một địa danh trên bản đồ mà trở thành một miền ký ức sống động, chứa đựng biết bao kỷ niệm và tình cảm quê hương.

Tôi cũng nhận ra rằng giá trị của chuyến đi không nằm ở việc đi được bao nhiêu nơi hay chụp được bao nhiêu bức ảnh, mà nằm ở những khoảng thời gian được ngồi lại cùng nhau, cùng trò chuyện, cùng học hỏi và lắng nghe những chia sẻ chân thành về cuộc sống cũng như việc tu tập. Buổi trao đổi về thiền bên hồ cá yên ả có lẽ sẽ là một trong những kỷ niệm khó quên đối với nhiều thành viên trong đoàn.

Khép lại chuyến đi, mỗi người mang về cho mình một niềm vui riêng. Riêng tôi, đó là niềm biết ơn đối với những nhân duyên tốt đẹp đã đưa mọi người đến gần nhau hơn, để cùng có những ngày thư thái giữa thiên nhiên, nuôi dưỡng tình bạn đạo và tiếp thêm động lực trên con đường học Phật. Hy vọng rằng trong tương lai, nhóm sẽ còn có thêm nhiều dịp như thế để cùng nhau học hỏi, trải nghiệm và trưởng dưỡng những điều tốt đẹp trong cuộc sống.

Chuyến đi rồi cũng khép lại, nhưng những điều học được, những tình cảm nhận được và những hạt giống thiện lành được gieo trong hai ngày ấy vẫn còn tiếp tục theo mỗi người trên con đường phía trước. 

Cuối cùng, thay mặt nhóm học Phật NNT, chúng em xin chân thành tri ân bác Ngọc đã dành thời gian và tâm huyết hướng dẫn chúng em tham quan thị xã Lagi – quê hương thân yêu của bác. Kính chúc bác luôn mạnh khỏe, an vui và tiếp tục là ngọn đèn soi sáng cho hàng hậu học chúng em.

SG, ngày 20/06/2026

………………………………………….

Tú Quyên (ban tổ chức)

Dự định đi Lagi từ năm ngoái đã phải hoãn lại vì lũ lụt. Cuối cùng chuyến du lịch được mong đợi từ lâu của chúng tôi cũng đã đến. Tôi thật sự bất ngờ trước tinh thần làm việc trẻ trung và sự tận tụy của Bác Ngọc. Trong suốt chuyến đi ông một mình lên kế hoạch, hướng dẫn chặt chẽ để đảm bảo cho chúng tôi có được những trải nghiệm tuyệt vời, thăm các chùa, thăm cảnh đẹp, cỏ cây hoa lá, biển xanh, gió mát, tiếng chim kêu ríu rít, sóng vỗ rì rào, nơi nghỉ dưỡng yên bình và cả những món ăn độc đáo của Lagi… Buổi học Phật cạnh hồ sen-ao cá trong một ngày nắng đẹp với Bác Ngọc và những đạo hữu quý mến là phần thưởng tuyệt vời của chúng tôi dịp này.

Với tôi, chuyến du lịch Lagi tuy ngắn ngày nhưng là một duyên lành khó quên!

Khóa hè “Sống trong tỉnh thức” cho học sinh tại Ni viện Viên Không (Bà Rịa).

Ni sư Liễu Pháp, trụ trì Ni viện Viên Không ở Núi Dinh, Bà Rịa (Vũng Tàu) mời tôi ngày 5-6-2026 giúp một buổi cho Khóa hè của học sinh, lứa tuổi 10-14 , với chủ đề “Sức Khỏe tuổi Dậy Thì”. Đây không phải lần đầu tôi tham gia Khóa hè cho học sinh tại Ni viện Viên Không, nhưng với đề tài này tôi thấy cần thiết cho các em, và tôi vốn cũng đã có những tác phẩm “chuyên đề” như Những tật bệnh thông thường trong lứa tuổi học trò (1972); Tuổi Mới Lớn (1995); Bỗng nhiên mà họ lớn (1999); Bác sĩ và Những câu hỏi của Tuổi mới lớn (2012); Ăn Vóc Học Hay (2012); Khi Người Ta lớn (2018);… v.v… và cũng nhờ có hơn 10 năm giữ mục “Phòng Mạch Mực Tím” trên báo Mực Tím nên tôi không ngại, sẵn sàng chia sẻ cùng các em dù tuổi đã cao…

Với kinh nghiệm nhiều lần Trò chuyện với các em lứa tuổi này, tôi đề nghị các em thẳng thắn nêu các câu hỏi qua giấy, nặc danh, bất cứ câu hỏi gì khó hỏi nhất cũng được…

Và, đây là vài  hình ảnh buổi học gởi bạn coi vui nhe.

Thân mến,

Đỗ Hồng Ngọc

(Sg, 9.6.2026)

Trao đổi với Bs Đỗ Hồng Ngọc

Đỗ Hồng Ngọc & Minh Lê NT

(Ghi chú: Là những trao đổi qua email, không phải phỏng vấn trực tiếp)

1 Trong cuộc đời mỗi người thường có ít nhất một lần tự hỏi: “Tôi sống vì điều gì?” Có bao giờ anh tự hỏi mình câu đó không?

Không, Tôi chưa bao giờ tự hỏi mình câu đó. Có lẽ tôi sống quá hồn nhiên và ngây thơ đó không? Chắc vậy. Theo tôi, người tự đặt cho mình câu hỏi đó phải là một người có một đời sống phong phú, sôi nổi và có tâm hồn của một triết gia. Nếu là một người trẻ, có thể do nếp sống gia đình, thiếu tình thương và/hoặc ngược lại quá dư thừa tình thương yêu, nên bị ngộp. Rồi ngạt. Muốn giải thoát! Và rất có thể là người sống thiếu thiên nhiên, thiếu cộng đồng. Đặc biệt có thể đó là một người luôn sống trong sự so sánh. Khi có lòng so sánh, ta luôn không hài lòng vì hơn thua, vì ngang bằng. So sánh luôn mang đến khổ đau. Tham sân si quấn quít. Liệu pháp là nên về lại với thiên nhiên, gần gũi thiên nhiên, gần gũi với cộng đồng, với “bộ lạc” của mình. Lỗi thường từ phụ huynh, nhưng cũng do tự bản thân, từ môi trường, từ di truyền (chánh báo và y báo). Khi một người tự hỏi: “Tôi sống vì điều gì?”, sẽ phải tiếp tục hỏi: “Tôi chết vì điều gì?”.

2 Có khi nào anh dành thời gian và tâm sức để theo đuổi một điều, rồi lúc nào đó nhận ra mình không muốn đi tiếp con đường đó nữa? 

Chưa. Có lẽ do tôi chọn nhiều “con đường” cùng lúc. Tại sao lại chỉ có một con đường kia chớ?

3 Có người trẻ thấy cuộc đời thật vô nghĩa: học để có điểm cao, đậu đại học, ra đi làm, gắng sức kiếm tiền, lập gia đình, lo cho con cái, rồi hết. Nếu có người nói với anh như vậy, anh sẽ nói gì với họ?

Lỗi ở chỗ không biết sống “ở đây và bây giờ”! Ở mỗi giai đoạn trong cuộc đời như thế đều là những niềm vui, niềm hạnh phúc, nếu biết khám phá và thưởng thức! Học cách yêu thương. Nếu hiểu biết thêm về nghiệp về duyên, sẽ an nhiên tự tại. Khi nhỏ thì muốn mau lớn, già thì muốn trẻ lại, đó là do lòng tham, lòng “muốn”.

4 Làm sao để ổn định cảm xúc, không quá buồn hay quá vui mà vẫn thấy đời đáng để sống?

Chính cái “quá” đó mới là vấn đề. Cái gì đã quá thì không tốt rồi. “Quá nhanh quá nguy hiểm” nhớ không? Kiểm soát cảm xúc là chuyện không dễ. Cần có một nền văn hóa cơ bản để thấy đủ rộng, không bị thành kiến chi phối, mới có thể kiểm soát được cảm xúc. Cảm xúc thường do “nhận thức” sai, dẫn tới cảm xúc “quá”, từ đó dẫn đến hành vi không đúng, mất kiểm soát.

5 Có nên tin vào một đấng thiêng liêng nào đó sẽ giúp ta không?

Có cái “đấng” đó không? Có râu hay không râu? “Đấng” thì chắc không có, nhưng “thiêng liêng” thì có.  Cao Huy Thuần bảo cái má lúm đồng tiền, cái răng khểnh đều “thiêng liêng”. Tôi cũng thấy vậy. Nó làm ta xao xuyến, rạo rực, và thế là nó đưa ta vào thiên đàng hay địa ngục. Dĩ nhiên, nếu có một “Đấng” cho riêng mình thì cũng tốt. Ta sẽ có chỗ để nương tựa, để nhõng nhẽo, để đổ thừa… nhẹ khỏe biết bao! Phật thì bảo hãy nương tựa chính mình, hãy tự đốt đuốc lên mà đí, hãy xây một hải đảo tự thân.

6 Có khi nào anh thấy con người hiện đại “biết nhiều nhưng sống không sâu” không?

Sống không đủ sâu là sao? Là cạn cợt?  Ai biết sâu cạn thế nào! Nhiều người chết đuối vì tưởng chỗ không sâu đó nhe.

7 Trong hành trình làm bác sĩ, khoảnh khắc nào khiến anh thay đổi cách nhìn về sự sống và cái chết rõ nhất?

Không đợi đến khi làm bác sĩ. Tôi có may mắn học Y từ những năm 60 của… thế kỷ trước ở Saigon, tại Cơ thể học viện. Ngay năm thứ I y khoa, các sinh viên chúng tôi được phát một giõ cần xé xương người để mân mê, học thuộc từng đốt, từng mối, từng mẩu, từng dây thần kinh, từ sớ thịt. Nhiều sinh viên lén ôm một cái đầu lâu xương người mang về nhà để học suốt đêm… Điều tôi cảm nhận là để tạo ra vài trăm loại xương người như thế, phải có 2 thứ tế bào xương gọi là Osteoblast (tế bào tạo xương) và Osteoclast (tế bào hủy xương) “phối hợp” nhịp nhàng với nhau mới nên hình nên dạng! Rồi sang năm thứ II, chúng tôi được mổ xác ướp, mỗi 2 sinh viên “ôm” một xác ướp, không biết của ai đã hiến tặng cho y học… Mỗi ngày mân mê hì hục, rạch rạch, xẻ xẻ cái xác ướp formol nồng nặc đó mà lòng nao nao, đầy cảm xúc về kiếp người, về “tạo” và “hủy”, và tràn dâng một niềm biết ơn…

8 Anh có nghĩ rằng nỗi đau (thể chất hoặc tinh thần) là một người thầy cần thiết không?

Đúng vậy. Nhưng để thấy biết người Thầy đó không dễ. Phải chiêm nghiệm. Phải hiểu nghiệp duyên, nhân quả.

9 Khi một người bị bệnh nặng, anh nghĩ điều họ sợ nhất là gì?

Là cái chết. Và những hệ lụy của nó. Người bệnh nặng gần gũi với cái chết nhất, nên họ sợ vì không biết chuyện gì sẽ xảy ra sau đó. Một người có tu tập, thiền định có thể họ thấy khác. Họ quen sống trong cái chết mỗi sát na. Họ thấy sống và chết không phải là một nhưng không khác. Họ thấy “pháp”: “bất sinh bất diệt”. Họ biết “tịch diệt vi lạc”.  Ái dà, lan man chuyện đời thành chuyện đạo rồi!

10 Làm sao để phân biệt “chấp nhận” và “buông xuôi”?

“Chấp nhận” là còn tìm kiếm, tìm giải pháp để cải tiến, thay đổi. Thua keo này bày keo khác. Thất bại là mẹ thành công. Còn “buông xuôi” thường là “hết thuốc chữa”!

11 Nhiều người muốn sống chậm, nhưng áp lực cơm áo gạo tiền không cho phép. Anh nghĩ họ nên làm gì?

Thì họ cứ tiếp tục sống nhanh chớ sao! The Fast and The Furious! Có cái phim tên vậy? Vấn đề là họ có thực sự muốn “sống chậm” không?  Muốn sống chậm thì họ phải “thiểu dục, tri túc”. Nguyễn Công Trứ nói: Tri túc tiện tức, tri nhàn tiện nhàn. Nghĩa là biết đủ thì đủ, biết nhàn thì nhàn. Đợi đủ biết bao giờ cho đủ.  Lòng tham không đáy mà! Đợi nhàn biết bao giờ cho nhàn?

12 Theo anh, sự cô đơn của người trẻ hôm nay khác ra sao so với thế hệ trước?

Khác xa chứ! Người xưa, vài thế hệ trước đây thôi, cô đơn là vì thiếu bạn, mất bạn. “Rượu ngon không có bạn hiền/ Không mua không phải không tiền không mua” (Nguyễn Khuyến). Còn người trẻ hôm nay cô đơn vì có quá nhiều bạn! Các mạng xã hội giăng đầy. Cả thế giới nằm gọn trong lòng bàn tay. List bạn bè dày đặc, hết chỗ chứa! Vậy sao cô đơn? Vì ta thiếu những bạn bè biết “nhìn nhau không nói”. Bây giờ ồn ào quá, cá mè quá, tràn ngập quá. Nên người trẻ cô đơn là phải rồi.

13 Khi còn trẻ, anh có khi nào “nghĩ nhiều” (overthinking) không? 

Nghĩ nhiều là sao? Là nghĩ đi nghĩ lại nghĩ tới nghĩ lui? Có chớ sao không. Khi ta chưa có “đầy đủ thông tin” để đi đến một quyết định nào đó (mà ta cho là tốt nhất), thì ta phải nghĩ tớii nghĩ lui đó thôi. Có khi phải xin ý kiến người có kinh nghiệm mà ta tin cậy. Khi tôi thi đậu tú tài II xong thì băn khoăn trước ngã ba đường: Học y khoa theo ý muốn của gia đình, học văn khoa theo sở thích mình, hay học sư phạm? Tôi đến hỏi ông Nguyễn Hiến Lê, ông suy nghĩ một chút rồi khuyên tôi nên học y khoa để có thể giúp ích cụ thể cho gia đình, cho bà con lối xóm; nếu học giỏi, có thể dạy học và nếu có năng khiếu văn chương, thì sau mươi năm hành nghề, tiếp xúc với nhiều cảnh đời, nhiều con người có thể viết lách được. Anton Chekhov, Summerset Maugham, A.J Cronin… Lỗ Tấn cũng là những nhà y học.

14 Anh có nghĩ rằng nhiều khi cơ thể con người biết nhiều hơn tâm trí không?

Thân và tâm không tách rời nhau. Thân tâm nhất như. Cho nên nó… liên hệ với nhau chặt chẽ, nó hiểu nhau rất tốt. Tâm mà an thì thân mới lạc. Thân mà an thì tâm mới lạc. Đừng dại mà tách rời ra. Bộ não chỉ chiếm 2% thể trọng nhưng sử dụng đến 25-30% năng lượng, là vì dùng để gây gỗ, oán thù, hờn giận, đấu đá, tranh giành… Cơ thể dùng 40% năng lượng để căng cơ, co cơ, sẵn sàng chiến đấu hay… bỏ chạy. Một người biết giãn cơ, thả lỏng cơ, một người biết buông bỏ tâm tham, tâm sân thì cơ thể dư năng lượng, tích lũy, để dành chữa lành tất cả các thứ bệnh thân-tâm. Vì thế ta thấy cơ thể tự nó có khả năng tự điều chỉnh.  Lỗi tại ta xài phí năng lượng một cách vô ích. Hãy quay về nương tựa chính mình là vậy. Thầy thuốc không “chữa lành” cho ta nổi đâu!

15 Có khi nào việc cố gắng hiểu mình lại trở thành một áp lực mới không?

Cố gắng hiểu mình, để tự thay đổi mình ư? Còn lâu! Sự cố gắng như vậy rõ ràng là một áp lực. Dĩ nhiên mình sẽ “giác ngộ” dần theo thởi gian. Đó là sự thích nghi, điều chỉnh chớ không phải cưỡng bức mình, ép mình, đè nén mình.

16 Một người trẻ nên chuẩn bị gì cho tuổi già từ bây giờ, ngoài tài chính? 

Nhiều thứ chớ. Cách sống mới quyết định. Tài chánh là một phần quan trọng thôi. Tuổi già cần thích nghi và chấp nhận những thay đổi về thể chất, tâm lý và cả về mặt xã hôi, ương tác trong gia đình, bè bạn…  Thích nghi với những mất mát, thiếu hụt cả về tình cảm, thích nghi với những stress trong đời sống, các bệnh lý như bênh về chuyển hóa (ba cao một thấp), môi trường, viêm nhiễm (do đề kháng yếu kém), tai nạn té ngã, các hoạt động của não bộ, hormones… Tế bào não tuy già cỗi nhưng vẫn duy trì sự nhu nhuyến, có khả năng sản sinh những nối kết mới. Người già cần giúp não bộ hoat động liên tục như học thêm ngoại ngữ, mỹ thuật, thể thao phù hợp, và quan trọng, duy trì một “cộng đồng” sinh hoạt thường xuyên với nhau.

17 Có người đi chữa lành, đến khi chữa lành xong thì không muốn làm gì nữa. Anh nghĩ thế nào về trường hợp này?

Ý nói là tại vì “bệnh” nên mới ham lam ham làm quá đó chớ gì! Phải đó. Ham, muốn, mong, cầu, tiếc nuối… nói chung là mọi thứ “dục” nó hành ta, nó làm ta khổ triền miên, đáng đời ta!  “Lòng muốn còn nhiều… Đập gương xưa tìm bóng!” (Đoàn Chuẩn). Khi nhận ra “Nhưng… thôi tiếc mà chi/ Chim rồi bay…” là hết chuyện!

“Chữa lành” xong thì lòng “dục” đã cạn, lòng tham đã vơi. Nhưng coi chừng, bệnh chỉ dứt tạm rồi biến chứng tùm lum, khó chữa hơn. Thiền là một phương pháp tốt có thể giúp chữa lành. Thiền luôn bắt đầu từ “ly dục”, “ly bất thiện pháp” và thực hành chánh niệm. Các phương pháp MBSR (Mindfulness Based Stress Redaction) và MBCT (Mindfulness Based Cognitive Therapy) thường được dùng giúp “chữa lành” các bệnh S.A.D (Stress/ Anxiety/ Depression) đó.

18 Có nhiều người nhìn bên ngoài rất thành công, nhưng bên trong họ cứ thấy có gì đó “sai sai”. Theo anh, họ cần làm gì với cảm giác “sai sai” đó?

Họ sẽ phải tự vấn. Phải thức tỉnh. Nếu vẫn còn mù mờ thì tìm đến một người “khai vấn” (coach), một người tham vấn (counseller) tốt. Nhưng nếu không may dễ gặp trường hợp làm rối bời thêm, rồi đi vào mê tín, dị đoan nguy hiểm hơn.

19 Có điều gì trong cuộc sống mà con người chỉ có thể hiểu khi đã qua một độ tuổi nhất định?

Người ta không thể không trải nghiệm, thể nghiệm, mà có kinh nghiệm sống được. Nói thất bại là mẹ thành công là vậy. Nhưng coi chừng thất bại có khi lại dẫn tới… đại bại. Nên phải tỉnh thức…

20 Khi mất một người thân, điều gì giúp con người đi qua mất mát một cách an yên nhất?

Khó mà an yên. Có thể nguôi ngoai do thời gian cuốn đi. Nhưng khó mà dứt bỏ, buông bỏ, xả bỏ dễ dàng được.  Người có tu tập, thấy biết sanh trụ dị diệt của Pháp (dharma), biết “bất sinh bất diệt” thì có thể vượt qua chăng?…

21 Anh có tin rằng một người có thể chữa lành hoàn toàn những tổn thương sâu trong quá khứ không?

Có những trường hợp người ta còn nuôi dưỡng các “tổn thương” sâu đó nữa! “Rồi bị thương người ta giữ gươm đao/ Không muốn chữa không chịu lành thú độc” (Xuân Diệu). Cái “thú độc” đó, “thú đau thương” đó nó… lạ lắm. Phải hỏi các thi sĩ mới biết!

22 Nhiều người biết một điều gì đó nhưng không thực hành được, ví dụ biết về “tham sân si” nhưng hết lần này đến lần khác bị chúng dẫn dắt. Anh nghĩ sao về chuyện này? 

Biết là một chuyện. Thực hành là một chuyện khác. Thực hành đâu có dễ. Biết sai thực hành sẽ sai. Tham sân si là gì? Ai làm ra mấy thứ “quỉ quái” đó? Si là “Vô minh”, là không biết hoặc biết không đúng, nhưng Tâm Kinh viết: “Vô vô mình diệc vô vô minh tận” nghĩa là không có vô minh, cũng không dứt được vô minh. Vô minh còn dài dài đó thôi. Cũng như “tham” vậy. Từ con kiến, con chuột, con sư tử, con người…  đều tham ăn, giành ăn, nhưng con người còn hơn vậy: Tham danh, tham tiền, tam sắc, tham ăn, tham ngủ, nói chung là “ngũ dục”, cho nên con người mới khổ đau hơn đó chăng?

23 Một người nên dựa vào điều gì để đưa ra những quyết định quan trọng trong đời: lý trí, cảm xúc, hay một dạng trực giác nào đó?

Người ta thường bảo phải dựa vào lý trí, khi có đủ thông tin để có quyết định sáng suốt. Tôi thì không. Tôi thấy mình nặng về cảm xúc và trực giác hơn. Có những người mới gặp đã thấy như quen từ… muôn kiếp trước!

24 Nếu phải chọn một điều đơn giản nhất nhưng quan trọng nhất để giữ gìn sức khỏe tinh thần, anh sẽ chọn điều gì?

Đó là phải giữ sức khỏe thể chất (physical well being) trước hết.  Cái “tứ niệm xứ” (satipathana) “thân thọ tâm pháp” Phật nói đó, có người phát triển cái thọ, lấy “thọ” làm gốc, có người giữ lấy cái tâm, lấy tâm làm gốc, có người giữ cái pháp, lấy pháp làm gốc. Tôi người thầy thuốc, nghĩ phải lấy cái thân làm gốc mới là cốt lõi. Vì có thân thì mới có thọ. Có thọ mới có tâm. Có tâm mới sinh… các pháp. Tâm Kinh nói “Vô sắc, vô thọ tưởng hành thức, vô nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý” đã xác nhận “Sắc” phải có trước rồi mới nói gì thì nói! Cho nên “Thân hành niệm” với Chánh niệm hơi thở (Anapanasati) là phương pháp khoa học và hiệu quả trong Thiền định.

25 Trong những điều anh từng chắc chắn là đúng về cách sống, có điều gì theo thời gian trở nên không còn tuyệt đối đúng nữa?

Không có điều gì là tuyệt đối đúng cả! Bám vào ý niệm tuyệt đối đúng chắc chắn sẽ “tuyệt đối” sai. Từ nhỏ đã được học “Chân lý ở bên này dãy núi Pyrénées là sự sai lầm ở phía bên kia” (Vérité en-deçà des Pyrénées, erreur au-delà) nhớ không?  Cách sống giản đơn, thiểu dục tri túc, gần gũi thiên nhiên theo tôi là tốt nhất.

26.Có điều gì anh chưa từng nói ra trong các bài viết hay cuộc trò chuyện trước đây, nhưng nếu có cơ hội nói một lần, anh nghĩ mình nên nói?

Tôi nay gần 90 rồi. Tôi nghĩ phải có niềm tin nào đó thiện lành để có hạnh phúc bây giờ và mai sau. Tôi nghĩ chắc chắn phải có kiếp trước kiếp sau, nối tiếp nhau mới công bằng trong pháp giới.

27.Có điều gì anh từng cố giữ, nhưng cuối cùng phải buông? Việc buông đó dạy anh điều gì?

Nhiều lắm. Dạy mình đừng có tham để rồi sân si. “Ly dục”, “ly bất thiện pháp” là bước đầu vào thiền. Tôi nhờ hành thiền 30 năm nay nên thấy có ít nhiều “hiệu quả”, giúp mình buông xả, giúp thân tâm có phần an lạc.

28.Trong những lựa chọn lớn của đời mình, có lựa chọn nào anh vẫn còn lưỡng lự khi nhìn lại, không hẳn hối tiếc, nhưng cũng không hoàn toàn hài lòng?

Tôi tin có nghiệp, có duyên. Có cái gì đó dẫn dắt, đưa đẩy, nối kết. Tuy nhà bác học Stephen Hawking nói “Có một thiết kế vĩ đại nhưng không có nhà thiết kế”. Tôi ngờ ông chưa thấy biết hết.

29.Anh đã học được điều gì về việc tha thứ, không phải tha thứ cho người khác, mà tha thứ cho chính mình?

Tha thứ cho chính mình mới khó. Phải tập chấp nhận. Nếu được, học và hành hạnh thứ 3 trong 10 hạnh nguyện Phổ Hiền: “sám hối nghiệp chướng”.

30. Có sự thật nào về cuộc sống mà anh hiểu khá muộn, và nếu hiểu sớm hơn, có lẽ anh đã sống khác đi?

Không. Tôi thấy mình vẫn là mình. Nó vậy là nó vậy. Hình như không có cách nào khác.

31. Khi một người già đi, điều gì thay đổi nhiều nhất: cách họ nhìn thế giới, hay cách họ nhìn chính mình?

Cách họ nhìn chính mình. Họ sẽ thở ra, nhẹ nhõm. Ủa, vậy đó hả?

32 Anh có nghĩ rằng con người cuối cùng sẽ trở về với một vài điều rất đơn giản không? Nếu có, đó là những điều gì? 

Thiểu dục, tri túc. Thấy biết Như Lai. Sống với Như Lai. Cười với Như Lai.

33. Nếu cần nhắc lại một nguyên tắc sống duy nhất, một điều anh đã tự kiểm chứng, anh sẽ chọn điều gì?

Từ bi với mình để từ bi với người.

Đỗ Hồng Ngọc-Minh Lê NT

(Saigon, 18.5.2026)

VÀI CẢM TƯỞNG VỀ QUYỂN SÁCH SONG NGỮ VIỆT- ANH:

“CON ĐƯỜNG DẪN TỚI AN LẠC & HẠNH PHÚC”

CỦA BÁC SĨ ĐỖ HỒNG NGỌC & DỊCH GIẢ NGUYÊN GIÁC- PHAN TẤN HẢI

Thưa bạn,

Ngày 06 tháng 5 năm 2026, tác phẩm song ngữ Việt-Anh: “Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc” của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc và dịch giả Nguyên Giác – Phan Tấn Hải do nhà xuất bản Triết Văn (California) xuất bản và phát hành trên Amazon.

Thưa bạn,

Về phần nội dung, các chương Việt ngữ của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc gồm 166 trang (từ trang 1 đến trang 166) và phần Anh ngữ của dịch giả Nguyên Giác- Phan Tấn Hải gồm 210 trang (từ trang 167 đến trang 377).

Để bạn hình dung được nội dung cuốn sách này, tôi xin ghi lại phần Mục Lục Việt ngữ của tác giả, bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc:

• Sơ lược về Tác Giả ( trang 6)
• Sơ lược về Dịch Giả ( trang 7)
• Lời Cảm Ơn ( trang 8)
• Lời Ngỏ ( trang 11)
• Phương Nào Cõi Tịnh * Tuệ Sỹ ( trang 15)
• Đến Để Mà Thấy ( trang 25)
• Con Đường An Lạc ( trang 51)
• Sáng. Trưa. Chiều. Tối ( trang 61)
• Nương Tựa Chính Mình ( trang 69)
• Thà Lỏng Toàn Thân. Thả Lỏng Chưa? ( trang 73)
• Học Phật Lõm Bõm ( trang 83)
• Ở Đây và Bây Giờ ( trang 89)
• Buông ( trang 95)
• Trả Lời Từ Trái Tim ( trang 101)
• Học Cách Phật Dạy ( trang 115)
• Thực Hành 10 Hạnh Nguyện Phổ Hiền ( trang 123)
• Ăn Là Chuyện Của Tâm Hồn (trang 133)
• Con Vào Dạ, Mạ Đi Tu ( trang 139)
• Học Cách Phật Dạy Con ( trang 145)
• Giúp Cha Mẹ Vui Tuổi Già ( trang 149)
• Tuổi Già Học Phật ( trang 155)
• Lời Bạt * Nguyên Giác( trang 161)

Về việc góp công hoàn thành tác phẩm song ngữ Việt-Anh này phải công nhận là cả một ban biên soạn rất công phu và uy tín như ở trang đầu sách có giới thiệu:

CON ĐƯỜNG DẪN TỚI AN LẠC & HẠNH PHÚC

Sách song ngữ Việt –Anh.

Tác giả bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc

Dịch giả Nguyên Giác-Phan Tấn Hải

Đọc bản thảo:

• Trần Thị Nguyệt Mai
• Nguyễn Thị Khánh Minh
• Nguyễn Thị Thanh Lương

Tranh bìa: Đinh Trường Chinh

Lập Bìa và Dàn Trang: Lê Giang Trần

Nhà xuất bản Triết Văn

Ấn Hành tại California, lần thứ nhất 2026.

Copyright @ by Dr. Đỗ Hồng Ngọc.

ISBN # 979-8-90452-673-3.

Thưa bạn, 

Với một ban đọc bản thảo gồm ba nữ sĩ uy tín chuyên về văn chương Việt và Anh gồm:

• Trần Thị Nguyệt Mai
• Nguyễn Thị Khánh Minh
• Nguyễn Thị Thanh Lương

thì khỏi phải nói, chắc bạn cũng đoán được cuốn sách này rất đáng tin cậy!

Về nội dung các chương sách phần Việt ngữ của Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, trước đây thỉnh thoảng tôi có đọc qua rồi; nhân dịp này tôi có dịp đọc lại kỹ hơn và hiểu khá chắc chắn hơn vì tác giả viết về Kinh Sách nhưng qua thực nghiệm chính đời sống của ông nên những lời thuyết giảng trong các trang sách ấy nó rất gần gũi, thân thiết.

Thật tình ra, từ trước tới nay, tôi có cái dở là ít khi đọc sách dịch ngoại trừ sách dịch của thầy Nguyễn Hiến Lê vì tôi thích cách dịch sách của Thầy hơn các dịch giả khác vì đọc sách dịch của thấy mình không thấy chữ nghĩa và không khí sách dịch mà ở đó nó toát lên cái hồn của tác giả và tác phẩm qua văn dịch của thầy. Khi có được sách do Amazon gởi về sau hai ngày đặt mua sách, tôi mới lần mở từng chương từng chương và đối chiếu từng trang từng trang, tôi mới thấy tác phẩm song ngữ này rất quý và đáng đọc, nhứt là cho các bạn Việt Nam thế hệ trẻ sanh ra và lớn lên ở các nước trên toàn cầu không riêng gì ở Mỹ.

Dịch sách đã khó, mà dịch sách viết về đạo Phật tôi nghĩ càng khó vô cùng. Nhưng khi đọc được đoạn dịch này của dịch giả Nguyên Giác-Phan Tấn Hải trên Amazon, và khi có sách, tôi bắt đầu tò mò đọc tiếp và đối chiếu các chương phần Anh ngữ của ông kỹ hơn, và tôi thấy cách dịch của dịch giả vừa đơn giản vừa trong sáng. Chẳng hạn như đoạn bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc tâm tình trong Lời Ngỏ: 

“Tôi không phải là thi sĩ, không phải là tu sĩ, tôi chỉ là một bác sĩ, một người thầy thuốc, nên khi phải hành nghề, phải giúp đỡ bạn bè, hàng xóm, kẻ nhức đầu, người đau lưng… và trước hết là phải chữa bệnh cho chính mình. Có những lúc thuốc men chỉ chữa được cái đau mà không chữa được cái khổ, chữa được “triệu chứng” bên ngoài mà không chữa được “căn nguyên” sâu xa, tầng tầng, lớp lớp bên trong. Tôi đành chia sẻ những điều tôi nghĩ, tôi cảm, tôi nghe. Có thể đúng. Có thể sai. Có thể không đúng không sai. Có khi hiệu quả, có khi không. Có người hợp mà không có dị ứng. Vậy nên nếu tình cờ mà đọc được những dòng này thì xin hiểu cho mà đừng trách. Nếu muốn, có thể tủm tỉm cười một mình. Cũng chẳng khoái ru!” (Con Đường Dẫn Tới An Lạc & Hạnh Phúc, trang  12, 13).

(Trích Lời Ngỏ của cuốn Nghĩ Từ Trái Tim, ĐHN, ấn hành 2003)

Nguyên Giác-Phan Tấn Hải dịch: 

“I am not a poet or a monk; I am simply a doctor and a healer. My duty is to practice medicine, to assist friends, neighbors, and those suffering from headaches or back pain. Above all, I must first heal myself. There are times when medicine can alleviate pain but not eliminate suffering, or it can address external symptoms but fail to reach the deep-rooted issues buried beneath many layers of the mind. I need to express my thoughts, feelings, and perceptions. They may be correct, incorrect, or perhaps neither. At times, my insights resonate; at other times, they do not. Some individuals share my perspective and are not averse to it. Therefore, if you happen to read these words, please try to understand and refrain from judging me. If you wish, you may smile to yourself. Isn’t that delightful?—[Preface to the book Thinking from the Heart, ĐHN, published in 2003]”

Thưa bạn,

Qua vài hàng cảm tưởng mộc mạc mà một người đọc nhà quê già như tôi có một thời rất mê đọc sách và thích ghi chép cảm tưởng mỗi khi đọc xong một tác phẩm với cái cảm tưởng riêng của mình nhưng nay thì tuổi đời của tôi cũng ở hàng ngoài tám chục rồi nên đầu óc có lúc quên, có lúc nhớ nên vài cảm tưởng ghi nhanh vừa rồi có khi không trúng.

Kính mong các bạn và tác giả Đỗ Hồng Ngọc, dịch giả Nguyên Giác- Phan Tấn Hải vui lòng lượng thứ cho.

Trân trọng cảm ơn.

Hai Trầu Lương Thư Trung

(Người đọc nhà quê già miệt ruộng Lấp Vò)

Houston (Lấp Vò) ngày 30 tháng 5 năm 2026.

Tháng 3 về Mũi Né

Bạn thân mến,

Viết “Tháng Năm về Lagi Phan Thiết” mà không nhắc đến Tháng Ba về Mũi Né là… không ổn rồi!

Một người bạn “tung” cái hình mình ngồi “cô đơn” dưới gốc dừa ở Mũi Né và hỏi thêm đôi điều.

Bèn gởi vài tấm hình coi vui thôi nha.

Đỗ Hồng Ngọc.

(Sg 31.5.2026)

Bạn thấy đó. Đúng là mình tới lúc “đi chỗ khác chơi” rồi phải không. Nhưng không hẳn vậy. Dịp khóa Thiền thực hành dành cho Doanh nhân Saigon tại Mũi Né (25-29/3/2026), mình được bạn Lê Bá Thông – người bạn trẻ – BTC mời đi dự “cho vui”. LBT nói “Anh không phải thiền sinh, không phải doanh nhân, đi chơi thôi cho thanh thản, nhẹ nhàng, anh ăn mặc thế nào tùy ý, hoàn toàn tự tại, muốn tham gia chỗ nào phú hợp thì tùy nghi…”. Đây không phải lần đầu, vì mình đã dự vài khóa trước ở Mũi Né, ở Cam Ranh với LBT. Chỉ tham gia mục nào mình thích, còn chuyện đi thiền hành, thiền tọa, thiền buông thư. lửa trại… gì đó và rất nhiều hoạt động khác trong khóa thực hành thiền Làng Mai thì mình chỉ đi lang thang, dựa gốc dừa…  Vậy thôi.

Chủ đề của khóa thiền này là “Còn biết ơn là còn hạnh phúc” nên khi BTC mời, mình đã  có buổi trình bày chủ đề: BIẾT ƠN MÌNH. Vì thực tế thấy ai cũng biết ơn nhiều người, nhiều thứ lắm, mà thường hay “ghét mình”, nào già, nào xấu, nào bệnh, nào nghèo, nào khổ… Sáng hôm sau, các bạn trẻ, cả các Thầy cô cũng chia sẻ.

Trong buổi trò chuyện này, mình cho chiếu bài hát Bông Hồng Cho Mẹ và Mũi Né qua giọng ca Thu Vàng.

Buổi sáng, ngày chia tay khóa Thiền, mình đọc một bài thơ nhỏ  tặng mọi người. Không ngờ một bạn trẻ đã kịp chép lại rất đẹp…

Thư gởi bạn xa xôi

Tháng Năm về thăm Lagi-Phan Thiết

Gởi vài hình ảnh coi vui thôi nhe.

Ocean Dune Phan Thiết với một trái dừa tươi ba nhát và gió biển mát rượi….

Thanh Minh Tự

“Những gốc me già xưa nhớ quá/ Những con đường nhỏ rất quen thân” (Trên sông khói sóng ĐHN)

Đập Đá Dựng (Caphe Phố Đá). Đập Đá Dựng được xây khoảng 1958. Xưa có một ngôi thủy tạ một cột giữa dòng nước. Hồi trẻ, lũ chúng tôi thường tắm nơi này…

Hình ảnh Thủy tạ một cột giữa dòng nước Đập Đá Dựng xưa ở Lagi (Nguồn: Bình Tuy-Hàm Tân-La Gi Ngày đó và Bây giờ).. Tôi rời Lagi từ năm 1960. Lúc trẻ đã không ít lần cùng bạn bè tắm ở đây, xin xác nhận lúc đó, không hề có chiếc cầu nào nối từ bờ ra thủy tạ, đúng như Trần Hữu Ngư đã nói. (Sau này có thể làm thêm thì không biết?). Trần Hữu Ngư là nhà văn, nhà báo, quê gốc La Gi, sinh năm 1942, ít hơn tôi vài tuổi, theo tôi, anh là người biết rõ Bình Tuy- Hàm  Tân-Lagi ngày tháng cũ, cùng với nhà báo Phan Chính, các bạn có thể tham khảo thêm.

Caphe Mộc Yên nhìn Núi Đất như một chiếc nón lá xanh. Cạnh đó là Hồ Núi Đất mênh mông tích chứa nước ngọt cho Lagi.. Hỏi cô chủ quán Mộc Yên là gì? Cô trả lời: Mộc Mạc thì Yên Vui..

Về tới nhà, con Út hỏi: Ủa, Ba Má kỷ niệm 58 năm Ngày Cưới đó hả? Vậy chớ sao!

Nơi này, ngày xưa, có tên là Nước Nhỉ, trước năm 1945, Hướng đạo sinh thời đó đã xây một cái giếng gạch đặt tên là Giếng Nguồn Chung, dưới rặng dứa um tùm lấy nước ngọt từ động cát nhỉ ra cho bà con đi dọc biển có nước uống. Thời đó, đi lại chủ yếu bằng đường biển, từ Tam Tân (nay là Tân Hải) đến Lagi 15km.

Thân mến,

Đỗ Hồng  Ngọc.

(11.5.2026)

………………………………………………………………………

Viết thêm về Giếng Nguồn Chung ở Lagi  (1944)

Theo yêu cầu của một số bạn trẻ muốn biết thêm về Giếng Nguồn Chung, tôi cung cấp thêm một vài tư liệu để tham khảo:

…”QÊ HƯƠNG”… Tập A, của Nguiễn- Ngu- Í, Ngê -Bá- Lí, Tân- Fong- Hiệb, do NÚI CÚ- HÒN BÀ xuất bản, 1969.

Tập này do Nguyễn Hiến Lê viết Lời Giới Thiệu, ông đã gọi là một “kỳ thư”. Nguiễn-Ngu-Í, Ngê- Bá- Lí và Tân-Fong-Hiệb thật ra chỉ là… một người là ông Nguyễn Hữu Ngư  (1921-1979), quê Tam Tân (nay là Tân Hải), một nhà thơ, nhà báo nổi tiếng, bút danh Nguiễn Ngu Í, chuyên phỏng vấn giới văn nghệ sĩ trên báo Bách Khoa Saigon, những năm 60s của thế kỷ trước. Ông còn “nổi tiếng” vì bệnh tâm thần, đã từng nhiều lần nằm Dưỡng trí viện Biên Hòa, và đã thực hiện một Tập thơ tựa là “Thơ Điên Thứ Thiệt” với sự góp mặt của Bùi Giáng cùng các bạn nằm bệnh viện lúc đó (Thời giám đốc là Bs Tô Dương Hiệp, con nhà văn Bình Nguyên Lộc). Và đặc biệt ông còn nổi tiếng vì có cách viết “không giống ai” (nhưng có cái lý riêng của ông). Ông có nhiều bút hiệu trong đó, NGÊ BÁ Lí (mẹ ông họ Nghê), và bút hiệu Tân-Fong-Hiệb, do quê làng là Tam Tân- Phong Điền- Hiệp Nghĩa.

Tôi sở dĩ biết rõ, vì ông là cậu họ tôi, rất gần gũi. Mẹ tôi là Nghê Thị Như, gọi mẹ ông, bà Nghê Thị Mỹ là cô ruột. Chính tôi viết bài dẫn cho cuốn QÊ HƯƠNG của ông, ký tên Giang Hồng Vân.

Ông học Petrus Ký cùng khóa với Trần Văn Khê,  Lưu Hữu Phước… Ông ở trong đoàn Hướng Đạo Lagi thời đó và đã có sáng kiến cùng bạn bè xây cái giếng lấy tên Giếng Nguồn Chung ở Nước Nhỉ, trên đường Tam Tân – Lagi để bà con đi dọc biển có chỗ nghỉ chân và uống mấy ngụm nước ngọt dưới bóng râm mát mẻ của các bụi dứa um tùm.

Năm 1960, cậu mợ Ngư về xây mộ Cha mẹ là Ông bà Giáo ở Tam Tân, tôi có cùng đi từ Lagi, đến Giếng Nguồn Chung xưa, ông thấy chỉ  còn gạch đá tan tành nên cảm xúc làm bài thơ tại chỗ:

Trang 22, “…QÊ HƯƠNG”… Nguiễn Ngu Í, Núi Cú-Hòn Bà xuất bản, 1969.

Đỗ Hồng Ngọc

(7-6-2026)

(Nguồn: tranthinguyetmai.wordpress)

Thiền và Sức Khỏe

Góc nhìn khoa  học

Bv Đại học Y Dược Tp HCM

(10.4.2026)

Bs Đỗ Hồng Ngọc

Vui lòng bấm “Watch on Youtube” (góc phải) để xem va gởi bình luận.

Trân trọng.

Đỗ Hồng Ngọc.

(16.5.2026)