Thực ra ở nước ta từ xưa đã có những thần đồng như Lương Thế Vinh, Lê Qúy Đôn… nổi tiếng trong sử sách và gần đây cũng đã phát hiện nhiều dấu hiệu của thần đồng như một bé 3 tuổi nào đó chưa học mà đã biết đọc báo, đọc sách, một bé 4 tuổi đã làm toán xuất sắc và có trí nhớ tuyệt vời… ! Nhiều bà mẹ bây giờ có khuynh hướng chọn ngày chọn giờ để mổ đẻ, mong cho con mình đựơc sinh vào ngày tốt, giờ tốt, nếu không đựơc là thần đồng, thiên tài thì ít ra sau này cũng đựơc hơn người, giàu sang phú quý…  Đó chính là một trong những lý do đưa đến việc mổ đẻ ngày càng nhiều, gây nhiều tai biến cho trẻ do sinh non ngày tháng, dẫn đến suy hô hấp, nhiễm trùng và trong tương lai không xa có thể còn bị bệnh thần kinh, tâm thần rất đáng lo ngại! Chính vì thế mà ngành y tế mới đây đã có quyết định ngăn cấm sự lạm dụng sanh mổ!

Trên thế giới cũng không thiếu những thần đồng! Mozart, 250 năm trước, mới 3 tuổi học đàn, 5 tuổi sáng tác nhạc và 6 tuổi đã là một thiên tài âm nhạc nổi tiếng. Gần đây báo chí nhắc đến Sha Yano, được xem là một trong những thần đồng nhỏ tuổi nhất, người Mỹ mang trong mình hai dòng máu Nhật – Hàn với chỉ số thông minh (IQ) trên 200 (người bình thường là 85-115). Sho Yano phải học riêng tại nhà với bố mẹ do không có trường nào nhận cậu bé mới 7 tuổi vào học bậc trung học. Khi 8 tuổi, Sho Yano đậu trung học phổ thông và bước vào đại học lúc 9 tuổi. Đại học Loyola đã cấp học bổng cho Sho và chỉ mất 3 năm Sho đã hoàn thành chuyên ngành hóa sinh.  Còn thần đồng Ấn độ William James Sidis 7 tuổi xuất sắc về tóan học;  8 tuổi, vượt qua môn thi Cơ thể học tại Đai học Y khoa Harvard, 9 tuổi biết cả chục ngoại ngữ và năm 11 tuổi đã là giảng viên toán tại Harvard. Cha cậu là nhà tâm lý học hàng đầu, giáo sư của Đại học Harvard. Chính ông đã chỉ trích mạnh mẽ cách dạy trẻ theo truyền thống – mà ông cho là cản trở sự phát triển của trẻ- để tự đề ra những phương pháp dạy mới mẻ. Giới truyền thông đặc biệt quan tâm từng bứơc phát triển của Sidis. Nhưng bất ngờ là chẳng bao lâu sau, Sidis rơi vào tình trạng khủng hoảng thần kinh, và chết vào tuổi 46.

Khi nghiên cứu não bộ của các thần đồng qua hình ảnh máy chụp cắt lớp cộng huởng từ (MRI), các nhà nghiên cứu ghi nhận có sự họat động mạnh của chuyển hoá tế bào não, khối lượng máu cung cấp tăng cao ở các vùng não tương ứng. Thần đồng rõ ràng có nguồn gốc từ gène di truyền nhưng rất cần có môi trường thuận lợi mới mong phát triển tốt đẹp. Một thần đồng có thể có IQ rất cao, vượt cả Einstein như Akrit Jasswal ở Nurpur – thần đồng y học- nhưng cũng lại rơi vào thất bại dù có đựơc cả một labo riêng để nghiên cứu điều trị ung thư và AIDS. Không có gì đảm bảo một người trẻ có IQ cao sẽ thành công khi trưởng thành bởi không thể chỉ dựa vào IQ.  Có hai mối nguy cơ lớn cho thần đồng: một là sự kỳ vọng của cha mẹ, người thân, và hai là sự “giám sát, theo dõi” của giới truyền thông và dư luận. Để một trẻ phát triển đựơc hài hòa, cần có sự phát triển cân đối cả về trí tuệ, về cảm xúc, về xã hội và về thể chất. Bác sĩ Pralhjot Malhi, tiến sĩ tâm lý học, giáo sư Nhi khoa nói: cha mẹ những bé xuất chúng cần đựơc tham vấn. Những kỳ vọng không thực tế của họ có thể đẩy trẻ đến chân tường! Một bé 12 tuổi dù trí thông minh đến đâu thì về cảm xúc, về thể chất vẫn là một bé 12 tuổi. Sự “lệch pha” này tạo nên những khó khăn cho trẻ, nhất là khi phải hòa nhập với cộng đồng. Sự phát triển không hài hòa làm cho trẻ bị dồn nén, có những hành vi không phù hợp. Trong nhóm trẻ cùng lứa, các em không thể chơi chung, bởi trong khi các em say mê toán, say mê y học, văn chương thì các trẻ khác chỉ chơi trò chơi… con nít! Do đó, các em dễ trở nên cao ngạo, và bị kỳ thị, xa lánh. Chủ yếu là do trở ngại về truyền thông, ngôn từ sử dụng và hành vi không phù hợp. Bản thân các em cũng thường tự đòi hỏi ở mình quá cao, luôn luôn muốn tuyệt đối hoàn hảo, nên rất dễ rơi vào thất vọng,  ngã lòng một khi thất bại. Và cũng vì quá thông minh, quá nhạy cảm, các em càng dễ bị sốc khi nhận thấy mọi sự không trơn tru, không tốt đẹp như mình nghĩ tưởng!  Nghiên cứu còn cho thấy các bé gái thần đồng thường không chấp nhận giới tính của mình, không có đựơc hạnh phúc trong đời sống bình thường mai sau. Tóm lại, thần đồng rất cần đựơc sự chăm sóc đặc biệt để tránh những nguy cơ nói trên.

Trở lại với Adora Svitak. Em thật dễ thương. Thật ngoan. Em có đựơc ông bố và bà mẹ ý thức rõ thế giới của em, biết cách hỗ trợ em.  Adora hiện không học ở trường mà học ở lớp riêng tại nhà, học cả chương trình cấp 1 và 2, vẫn tiếp tục đọc sách và viết lách và đi đây đi đó với mẹ. Mơ ước của em rất đơn giản: trở thành một cô giáo. Thế nhưng thấy cách làm việc của em hiện nay ai cũng phải lo ngại cho em: trong khi các bạn cùng tuổi đang vui chơi “như một đứa con nít” thì em đã phải đọc mỗi ngày 2-3 cuốn sách văn học, lịch sử, triết học…mỗi năm viết hằng trăm truyện ngắn và tiểu thuyết, không kể các họat động xã hội, đi đó đi đây…

Cầu chúc em đựơc bình an!

Các vấn đề mà một “thần đồng” thường gặp phải:

1. Phát triển không đồng đều:Trí thông minh của một người lớn – hơn cả người lớn- nhưng cảm xúc vẫn là của một đứa con nít nên hành vi không phù hợp, thể chất yếu đuối, thiếu kinh nghiệm giao tiếp xã hội, dễ bị phê phán…

2. Lúc nào cũng muốn hoàn hảo. Tự đặt mục tiêu cho mình quá cao. Tưởng tượng rất mạnh, quá mẩn cảm, trong khi tiếp cận thực tế thấy không phải vậy, mất kiên nhẫn, nản lòng, tự coi là thất bại. Đặc biệt khi có sự tâng bốc của dư luận.

3. Kỳ vọng của người thân quá lớn. Không có thì giờ vui chơi với bạn bè cùng lứa, không hòa mình đựơc với chúng bạn, bị cách ly, cô độc.

4. Quan niệm lệch lạc về mình: phát triển sớm trong một lãnh vực nào đó, cộng với kỳ vọng của người thân đưa đến khủng hoảng tâm lý, lẫn lộn mục tiêu trong nghề nghiệp, bị cái nhìn soi mói, dò xét  của mọi người, dễ tự cô lập.

5. Khó kết bạn  Trong nhóm bạn cùng lứa thì tỏ ra là một người lớn. Suy nghĩ nói năng như một người lớn. Trở ngại truyền thông: ngôn từ, hành vi, ý tưởng không phù hợp lứa tuổi. Dễ tự cao tự đại.

6. Môi trường học tập không phù hợp. IQ khác biệt dẫn đến học hành chán nản.

7. Không chấp nhận giới tính/ Khó khăn trong hôn nhân gia đình, nghề nghiệp

8. Cha mẹ sẵn sàng “dán nhãn” cho con mình. Thầy cô sẵn sàng truyền đạt hết kiến thức cao nhất của mình, ai cũng muốn em phải xuất sắc môn mình dạy khiến em bị “tẩu hỏa nhập ma”! Giới truyền thông theo dõi giám sát từng cử chỉ, từng lời ăn tiếng nói!

BS Đỗ Hồng Ngọc

Thực tế, khi biết mình thi rớt không ai là không bị “sốc”, bị hụt hẫng, thấy như đất sụt dưới chân mình! Không ít “teen” có ý định tự tử, thậm chí đã có hành vi… tự tử vì “chết còn sướng hơn”! Nói cho đúng, không phải chết vì thi rớt đâu, mà vì chịu không nổi thái độ của những người chung quanh, của ông bà, cha mẹ, bà con, hàng xóm, bạn bè…! Nhất là cha mẹ, những người yêu thương, gần gũi mình nhất. Chính sự kỳ vọng quá lớn của cha mẹ làm cho bạn ta bế tắc, thấy mình có lỗi! Phản ứng thật  lạ lùng mà cũng thật dễ thương! Làm như hễ cha mẹ kỳ vọng vào ta quá, khi thất bại, sợ cha mẹ buồn nên ta chết quách cho cha mẹ…vui! Thử xem có cha mẹ nào “vui” nổi kiểu này không? Cha mẹ kỳ vọng vào con quá đã là sai, nhưng con mà hiểu lầm cha mẹ đến nỗi tự hủy họai đời mình cho “đã nư” thì còn sai hơn! Như vậy là nhẫn tâm với cha mẹ, và nhất là nhẫn tâm với chính bản thân mình! Có thể cha mẹ hồi xưa học hành lận đận, lao đao nhiều rồi nên bây giờ mong con đựơc hơn mình, may mắn, hạnh phúc hơn mình! Nhưng thương nhau mà thương quá như thế thì bằng mười hại nhau! Con thích học ngành này, mà ép học ngành kia là thương mình chứ không phải thương con. Ngược lại, chỉ vì hiểu sai mà ta “gieo tiếng óan” cho cha mẹ là không tốt! Tội nghiệp họ chứ! Hùm dữ còn không ăn thịt con! Còn nói nhẫn tâm với bản thân mình ư? Hôm nào thử vào bệnh viện thăm một “teen” vừa tự tử hụt đang nằm ở phòng cấp cứu thì biết! Không có chuyện lãng mạn như phim Hàn quốc đâu! Hãy nhìn mà xem. Bạn ta nằm đó, trần truồng, mặt sưng húp, mắt đứng tròng, tay chân thâm tím, co giật từng cơn, dây nhợ chằng chịt đặt trên ngực, trên tay chân, một ống nội khí quản đặt trong cổ họng, một ống thông bàng quang đặt vào lỗ tiểu… Bóng các thầy thuốc rầm rập chạy qua chạy lại. Và bóng cha mẹ, người thân gục đổ đâu đó bên bờ tường, thẩn thờ, đau điếng, mất hồn mất vía! Cha mẹ không thể ngờ cớ sự lại xảy ra như vậy! Không thể ngờ con họ lại dại dột như vậy! Giá mà đựơc cứu sống phen này , họ sẵn sàng để bạn ta thi rớt… một ngàn lần nữa cũng không sao, thậm chí muốn bỏ học cũng được! Bởi còn sống là còn hy vọng, còn sống là còn tương lai. Thi cử ở trường ốc chẳng qua chỉ đánh giá một góc nào đó thôi, còn học là học suốt đời, mà đâu chỉ có học ở trường!.Nhiều em thất bại trong học hành ở trường nhưng lại rất thành công khi vào đời. Trong số những em phải  sớm rời bỏ học đường kia có thể có một vài Bill Gates không chừng! Nếu chịu khó đọc tiểu sử các danh nhân, ta thấy đa số họ đều là những người…thất bại! Nhờ thất bại, lận đận, họ mới luyện chí, rèn nghị lực, họ mới lo trau dồi những khả năng tiềm tàng khác của mình và thành công rực rỡ ở những lãnh vực khác, như một sự bù trừ của trời dất!

Khi thi rớt. ta thường nghĩ đến mọi người mà quên nghĩ đến ta! Chính ta phải có trách nhiệm với mình, với cái thân thể này, với cái tâm hồn này! Có ai đau bụng giùm ta chưa? Có ai nhức răng giùm ta chưa? Có ai… thất tình giùm ta chưa? Vậy cớ sao bây giờ ta lại sợ mọi người thất vọng vì ta để rồi trốn chạy!

Tôi thật cảm động khi được biết sau cùng người bạn trẻ đó đã thoát chết và đã nhận ra sự thực: Em nói em thấy mình may mắn thi rớt kỳ này, nếu không, chắc đã phải bị học một ngành mà em không thích! Nhờ thi rớt một keo mà bạn ta đã trưởng thành, đã tìm lại được con người thật của mình đó vậy!

Đỗ Hồng Ngọc

Khi người ta cắt rún cho bé thì từ đó cái lỗ rún trở nên một nơi chốn để nhớ về. Cho nên chả có gì lạ khi thấy các ca sĩ, tài tử… thường thích áo quần phong phanh như có như không và bày cái rún ra cho mọi người ngắm nghía. Cái đó bây giờ gọi là…thời trang! Người ta cũng phết hằng đống thứ lên mặt lên da như vernix caseosa thuở nọ. Có điều trét nhiều quá thì da thở không được. Da bị bít thì phải tìm cách xì ra ở chỗ này chỗ khác! Thế là ta dễ có đủ thứ mụn, từ mụn thấy thương cho tới mụn thấy ghét!

Rồi khi người ta đến tuổi dậy thì, cũng một đợt “biến thái” đầy phép lạ nữa! Không chỉ thể xác mà cả tâm hồn! Người ta xa lạ cả với chính mình. Cao vọt lên, dài ngoằng ra, chỗ phình chỗ xẹp, chỗ lõm chỗ lồi, chỗ dư chỗ thiếu, làm người ta hoang mang vô kể! Ngừơi ta rối lên không biết tốt hay xấu, bình thuờng hay bất thường. Thế là “đêm quên ngủ, ngày quên ăn”, canh cánh nào nhật ký, nào blog, nào điện thoại, nhắn tin, internet… loạn xạ. Rồi như để quên đi những cái kỳ cục chịu không nổi đó, ngừơi ta bày ra những kỳ cục khác…

Cái tuổi lòng thòng tay chân lểnh khểnh đầu óc coi vậy mà nguy hiểm. Nó dễ giận dễ hờn dễ thương dễ nhớ. Và nhất là dễ… bắt chước. Bắt chứơc bởi còn sợ. Chưa đủ tự tin. Sợ bị ra rìa. Sợ bị bỏ rơi. Sợ bị nhóm bạn từ chối. Sợ không ai dòm ngó! Còn ở trong gia đình, thì nó không còn nhỏ nữa mà lớn cũng chưa ra lớn nên dễ hục hặc với Ba Mẹ.

Dễ bắt chước nên người ta bày đủ trò để dụ nó. Dụ nó ăn cho mập, rồi dụ nó làm cho ốm. Dụ nó kem này phấn nọ để làm cho đẹp ai dè ngày càng xấu hơn. Dụ nó quần này áo nọ để ngày càng… dị hợm hơn. Người ta đặt những cái tên cho sản phẩm thiệt kêu, thiệt hấp dẫn. Thế là nó… cắn câu! Nhiều khi hối thì đã muộn!

Có biết đâu giữa đám bạn hở rún xệ đì, áo quần tơi tả thời trang kia có một chiếc áo dài trắng ngoan hiền bỗng “làm nên sự khác biệt”. Có biết đâu trong đám con quan nghênh ngang gấm vóc lụa là kia thì anh chàng Trần Minh khố chuối ngày xưa bỗng trở nên “hot” hơn bao giờ hết!

Thời trang là đẹp với người, vì người. Không có người thì thời trang với ai? Cho nên thời trang phải theo người chớ không phải người theo thời trang. Nhìn một người phải mượn cái bề ngoài diêm dúa để che đậy cái bề trong nghèo nàn thì người ta gọi đó là “ngụy trang” chớ không phải là “thời trang” vậy!

Đỗ Hồng Ngọc