Rảnh xem vui nhé.

DHN

http://www.hoibacsinhidong.net/

https://www.facebook.com/Hoibsnhidong

Do bác sĩ Trương Hữu Khanh, bệnh viện Nhi đồng 1, Tp.HCM sáng lập và phụ trách là một trang Web và Fanpage đáng tin cậy, nhằm giúp giải đáp thắc mắc của các ông bố bà mẹ trong việc nuôi con, chăm sóc con.

Đúng như bác sĩ Trương Hữu Khanh đã công bố, “Hỏi bác sĩ Nhi Đồng” là trang tư vấn sức khỏe, nhằm góp phần chăm sóc bảo vệ và nâng cao sức khỏe trẻ em chớ không phải để chẩn đoán và điều trị, không thay thế người bác sĩ trực tiếp thăm khám, chẩn đoán và chữa bệnh cho trẻ.

Vậy các thân hữu trang www.dohongngoc.com/web/ từ nay khi có các thắc mắc gì về sức khỏe trẻ em, vui lòng gởi câu hỏi đến “Hỏi bác sĩ Nhi Đồng” để được tư vấn nhé.

Cảm ơn BS Trương Hữu Khanh và trân trọng giới thiệu đến các thân hữu,

BS Đỗ Hồng Ngọc

(7.6.2015)

Bác sĩ Nguyễn Vũ Minh Trang gởi tôi bài viết này của Doan Nguyen, nói về chuyện bức xúc của các ông bố bà mẹ khi thấy con “biếng ăn”. Đây cùng là đề tài mà tôi thường “bị hỏi” trên trang này. Nguyên tắc nuôi trẻ là càng gần gũi với tự nhiên chừng nào tốt chừng đó. Đừng bao giờ “suy bụng ta ra bụng trẻ”. Và nhớ rằng “ép dầu ép mỡ ai nỡ ép… ăn!”. Ăn là một hạnh phúc, nhưng bị ép thì trở thành một cực hình. Các nhà khoa học đã làm một nghiên cứu thú vị: Cho một nhóm trẻ nhỏ vào một cái nhà kính, đặt sẵn đủ thứ thức ăn và đồ chơi, rồi ở ngoài quan sát (bên trong không thể nhìn ra). Thấy gì? Thấy mỗi trẻ biết tự chọn món ăn mình thích, cơ thể thiếu thứ gì thì tự tìm tới món đó. Người ta cân đo các bé và thấy trẻ… phát triển hoàn toàn bình thường! Tuy vậy, một số nguyên tắc nên theo là tập trẻ ăn từ ít đến nhiều, từ loãng đến đặc, tập một món ăn mới phải từ từ, nhiều lần, để trẻ quen mùi quen vị. Thất bại thường thấy là thay đổi món ăn liên tục, nghĩ rằng làm vậy bé sẽ thích!  Thất bại nữa là cho trẻ bắt đầu ăn dặm quá muộn!

Bài của Doan Nguyen rất chính xác và hữu ích.

Rất cảm ơn Doan Nguyen và Minh Trang.

Đỗ Hồng Ngọc.

Viết cho các bà mẹ bức xúc chuyện biếng ăn của con

by Doan Nguyen (Notes) on Wednesday, May 1, 2013 at 11:18am

Ngày xưa BS nhi khoa nổi tiếng Đỗ Hồng Ngọc có viết cuốn sách gối đầu giường dành cho các bà mẹ có con đầu lòng, hướng dẫn cách chăm sóc con sao cho có khoa học (Viết cho các bà mẹ sanh con đầu lòng). Ngày ấy có lẽ không có những bức xúc của các bà mẹ về chuyện ăn uống của con hay “hiện tượng” biếng ăn của mấy bé như bây giờ, bởi vì ngày đó ai cũng đói và ăn còn không đủ thì lấy đâu ra chuyện than thở biếng ăn như bây giờ. Vì vậy nên tôi mạn phép vị BS đáng kính ấy để viết tiếp câu chuyện ăn uống của các đứa bé ở tuổi chập chững biết đi đó: lứa tuổi từ 1-5 tuổi (toddler)

  Ở lứa tuổi từ 1-5 tuổi đó, hầu như tất cả những đứa bé đềucó tình trạng biếng ăn như vậy, chúng hầu như không bao giờ biết đói bụng và hầu như không bao giờ muốn ăn trừ khi ba mẹ đút cho nó. Chúng có thể chạy giỡn suốt ngày không biết mệt, nhưng ăn thì rất ít, nên nhiều người lớn cũng thắc mắc sao mà chúng lại có năng lượng như thế.

Vậy tại sao các bé ở tuổi đó lại không có cảm giác muốn ăn như vậy? Để trả lời câu hỏi đó, tôi cần phải đặt 1 câu hỏi khác: “Khi nào thì bạn đi đổ xăng cho xe của mình và khi nào thì bạn biết là xe sắp hết xăng?” Có lẽ ai cũng biết câu trả lời: khi nào sắp hết xăng thì đổ xăng, và nhìn vào đồng hồ xăng để biết khi nào cần đổ xăng. Vậy thì có xe nào đổ xăng giống xe nào không? Chắc là không. Ở đứa bé (hay bât kỳ người nào cũng vậy), khi nào có nhu cầu tăng cân hay nhu cầu nạp năng lượng thì 1 bộ phận trên não sẽ báo cho người đó biết (bộ phận đó giống đồng hồ báo xăng), đó là trung tâm kiểm soát sự thèm ăn. Trong năm đầu đời, nhu cầu tăng cân của bé rất nhiều, trung bình tăng khoảng 6kg. Nhưng từ 1-5 tuổi thì nhu cầu tăng cân lại rất ít, trung bình chỉ khoảng1-2kg mỗi năm thôi (xem như chỉ bằng ¼ hồi trước 1 tuổi). Vì vậy nên não của bé cũng báo bé biết là nhu cầu nạp năng lượng rất ít. Khi nào bé tiêu xài bớt năng lượng đã nạp vào trước đó, khi nào bé có nhu cầu tăng cân (nhu cầu này không phải thường xuyên mỗi tháng) thì khi đó nó sẽ ăn. Do đó, những đứa bé tuổi nàycó thể đứng cân 3-4 tháng là chuyện bình thường, nên ba mẹ bé cũng đừng lôi nó ra cân mỗi tháng để chuốc lấy stress không cần thiết. Nếu ba mẹ để cho chúng tự ăn theo nhu cầu của chúng (xin nhấn mạnh là nhu cầu của chúng, chứ không phảinhu cầu ba mẹ hay ông BS nhe), thì khoảng 2-4 tuần lễ sau bé sẽ ăn lại ngon lành hơn (được vài ngày như vậy).

Vậy làm sao để giúp cho chúng ăn được? Câu trả lời thì dễ hiểu, đơn giản, nhưng không hề dễ thực hiện, nếu như không có sự nhất trí và hiểu biết từ gia đình của bé.

Hãy để bé tự quyết định muốn ăn bao nhiêu thì ăn. Nhiệm vụ của người lớn là bày ra cho chúng những đồ ăn có đủ dưỡng chất và ngon. Nếu bé không thích 1 món nào đó thì cũng đừng lo lắng hay ngạc nhiên,chuyện đó hoàn toàn bình thường. Để chúng thích được 1 món nào đó, cần phải giới thiệu cho chúng rất nhiều lần, vì vậy bạn cũng đừng nản không làm món đó nữa. Khi bé đói, nó sẽ ăn thôi (suy ra, khi nó không ăn mà vẫn chơi thì có nghĩa là nó không đói, hay nó không có cơ hội nào để đói hết)

Đừng cho bé ăn vặt nhiều lần trong ngày hay ăn vặt trước bữa ăn. Nhiều gia đình cứ thấy bé đòi 1 miếng kẹo hay bánh là đưa cho bé, hoặc cứđể hộp sữa thoải mái cho bé muốn uống bao nhiêu thì uống. Điều này làm bé không bao giờ có cảm giác đói để ăn hết. Tối đa chỉ nên cho ăn vặt một lần mỗi ngày,và chỉ cho ăn sau khi bé đã ăn bữa chính.

Đừng bao giờ xúc cho bé ăn nếu như nó tự xúc được. Khoảng 7-9 tháng tuổi, bạn có thể tập cho bé bốc ăn, chúng sẽ biết bỏ vào mồm và nhai mặc dù chưa có cái răng nào hết. Khoảng 1 tuổi trở lên, bạn nên tập cho bé cầm thìa. Lúc đầu có thể bé nghịch trây trét đầy mâm, nhưng không sao hết, vậy nó mới thích thú và khám phá bữa ăn.

Đừng cho bé uống quá nhiều sữa mỗi ngày. Uống sữa nhiều cũng cung cấp rất nhiều năng lượng nhưng không cung cấp đủ những dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của bé. Ở lứa tuổi đó, bé chỉ cần uống1-2 ly sữa tươi mỗi ngày là đủ rồi (khoảng 200-300ml). Uống quá nhiều sữa sẽ làm cho bé bị thiếu sắt và táo bón.

Cho bé ăn ít hơn bạn nghĩ nó ăn được, để nó có cảm giác đã hoàn tất bữa ăn. Thông thường ở tuổi đó, bé chỉ uống mỗi ngày khoảng 1-2 ly sữa, ăn mỗi ngày 3 bữa và mỗi bữa chúng chỉ ăn khoảng vài thìa thôi. Do đó bạn chỉ cần xúc vào chén của nó vài thìa cơm để nó tự ăn.

Đừng nên kéo dài bữa ăn quá 20 phút và cũng đừng nên bàn chuyện bé ăn như thế nào. Nó muốn ăn ra sao tùy nó. Nếu bạn ép nó ăn,sau này nó sẽ không cảm thấy bữa ăn là cái gì vui vẻ hay thú vị nữa, mà là một ngục tù của trại phát xít. Ông bà có câu “Trời đánh tránh bữa ăn” đó. Và cũng đừng nên làm trò hay đánh lừa cảm giác no đói của chúng. Đánh lừa cảm giác no đói sẽ làm cho sau này chúng ăn vô tội vạ không kiểm soát được và có nguy cơ bị béo phì và những bệnh gây ra do béo phì.

Xin khẳng định là những điều tôi khuyên như trên, tôi đã làm hết rồi và nó hiệu quả. Vấn đề còn lại là ở gia đình của bé thôi 🙂

• Doan Nguyen

(VOH) – Sáng 12/12, Giáo sư– Tiến sĩ Trần Văn Khê, Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc đã phối hợp cùng Hội quán các bà mẹ tổ chức lễ ra mắt sách “Thai giáo- hành trình của yêu thương”.

Cuốn sách ra đời nhằm mang lại những hiểu biết đúng đắn về thai giáo cho các ông bố, bà mẹ trẻ. Đó là một phương pháp khoa học được thế giới công nhận; là lời khuyên của chuyên gia, hay những chia sẻ chân tình của những người đã và đang làm cha, mẹ.

  Cũng tại buổi lễ, Giáo sư– Tiến sĩ Trần Văn Khê, Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc cùng Thạc sĩ- Nghệ thuật Sĩ Hoàng đã có buổi giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm với các bà mẹ về tác dụng của âm nhạc với thai nhi, về những biện pháp dạy cho trẻ cảm nhận âm nhạc, mỹ thuật…ngay khi còn trong bụng mẹ.

Mỹ Hương

http://onn.com.vn/video/255/ra-mat-sach-thai-giao-hanh-trinh-cua-yeu-thuong.html

Hành trình của yêu thương

Sẽ là sáo rỗng và nhàm chán khi chúng ta nhắc đi nhắc lại mãi những câu chuyện kể về tình yêu thương, trong khi điều cần thiết nhất có thể làm là ôm người ta thương yêu vào lòng, hôn nhẹ lên trán, mắt và má hồng rồi thì thầm: “Con đi học ngoan nhé!”

Được lớn lên trong vòng tay của cha mẹ, đón nhận đầy đủ tình yêu thương là ước mơ rất bình thường. Nhưng ước mơ ấy lại thật xa xôi với nhiều đứa trẻ ngày nay, khi mở trang web bất kỳ nào cũng có thể đọc được những số phận bị bỏ rơi, có trẻ bị bỏ rơi ngay từ trong bụng mẹ, cho đến khi chào đời, và cả khi trưởng thành vẫn mang thân phận bị ruồng bỏ.

Một ngày đáng nhớ của tháng 12 này, tại nhà của một giáo sư âm nhạc nổi tiếng ở Sài Gòn, có rất nhiều bà mẹ đến để nghe những câu chuyện kể lại hành trình yêu thương, bắt đầu từ một bào thai… Sau những lời ngợi ca các bà mẹ, có một ông bố cất tiếng nói về bờ vai của người cha. Nếu cõi lòng (dạ) người mẹ là nơi mở đầu cho mỗi số phận người, thì bờ vai người cha đã nâng đỡ chúng ta đi trên hành trình ấy. Hình ảnh một người cha để con trên vai cho con được nhìn khắp thế gian rõ hơn, cao hơn, chính là hình ảnh mong ước “con hơn cha, nhà có phúc”. Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, người đàn ông đã có những đứa con, đã giúp cho rất nhiều đứa trẻ chào đời và cũng cứu sống bao đứa trẻ khác, đã mô tả hình ảnh người cha đúng với giá trị và tinh thần nhân văn của nhân loại: hành trình của yêu thương chính là do mẹ và cha tạo ra.

Những đứa trẻ cô độc cho thấy sự khát khao tình yêu thương. Nên cũng chính những đứa trẻ ấy sẽ nhuốm đen lòng thù hận khi bị chối bỏ. Vậy làm sao để thân phận một con người, từ khi còn hoài thai, sinh ra đời đều được đi trong hành trình của yêu thương?

“Cái sinh linh này, tấm hình hài này từ đâu mà đến, sẽ ra sao ngày sau? Phải làm gì đây cho nó hạnh phúc nhất, cho tương lai nó tốt đẹp nhất? Mải nghĩ về nó mà không thấy cái tôi của mình nữa. Nó trở thành cái rún của vũ trụ chớ không phải cái tôi trở thành cái rún của vũ trụ như xưa. Lòng bi mẫn cũng từ đó mà tràn đầy. Thương người hơn, thấy rõ nỗi khổ đau của mình, của người hơn và từ đó muốn giúp đỡ, muốn nâng niu” (Con vào dạ, mạ đi tu – Đỗ Hồng Ngọc – trích từ tập “Thai giáo – hành trình của yêu thương”, HQ. Các bà mẹ, NXB Phụ Nữ 12.2012).

Thiên hạ sẽ thái bình biết bao nếu đứa trẻ nào cũng được bước đi trong yêu thương. Vì vậy, những tập sách nhỏ, những câu chuyện nhỏ và cả những tâm tình nho nhỏ về tình yêu thương của những bà mẹ, phần nào cũng an ủi được những lỗ hổng về các giá trị tình yêu đang mất dần trong một xã hội chỉ khuyến khích hưởng thụ vật chất. Hy vọng, với hành trình của yêu thương, họ sẽ tiếp tục nhân rộng, mở ra một chân trời mới đến với điều thiện – lành cho tâm hồn người, bớt đi những sinh linh bị bỏ rơi, những tâm hồn cô độc bị ruồng rẫy.

Hành trình của yêu thương bắt đầu bằng hành trình của thai giáo, đó cũng là mục đích của những bà mẹ đã trải nghiệm sau nhiều năm, cùng với những con người ý thức được giá trị của tình thương sau khi trải cả đời mình như giáo sư Trần Văn Khê, nhà giáo Đàm Lê Đức, bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc… Tất cả chỉ nói một điều: sự sống này được nuôi dưỡng và sinh sôi một cách lành mạnh phải bằng hành trình của tình yêu thương chứ không thể là thứ gì khác.

Ngân Hà

(Saigon Tiếp thị)

Đỗ Hồng Ngọc

  Người bạn đồng nghiệp mới có đứa cháu nội “đầu lòng” phone tôi: “Ba má nó nhờ anh đến thăm nó một chút trước khi xuất viện để được yên tâm”, rồi thêm: “ vợ chồng nó đọc gần thuộc cuốn Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng của anh rồi đó!”.

Đông nghẹt. Chen chúc. Năm rồng phải đẻ mau chớ không nó thành… rắn!

Phòng có hai sản phụ vừa sanh xong 3, 4 ngày, sắp cho về. Cả hai đều sanh mổ. Một người so, một người rạ. Hai thằng con trai, đứa 3k6 đứa 3k4, mặt mày sáng sủa. Đứa 3k4 có bà nội Hàn quốc, coi ngày giờ từ bên đó nhắn qua dặn nếu mổ trễ vài ngày nữa thì tốt hơn, nhưng cô dâu đợi không được. Tôi an ủi, thôi thì sau này nó không làm tổng thống  cũng làm thủ tướng, đừng lo!

Ba của thằng 3kg6 bỗng trao đứa nhỏ cho tôi: “Bác bồng giùm nó một chút để… con lấy hên!”. Tôi lúng túng bồng thằng nhỏ, thấy mình mà cũng được lấy hên! Thằng bé bỗng mỉm cười như hiểu ý tôi. Dĩ nhiên đây là cái cười “bà mụ dạy”.  Tôi nhìn nó, tức cười, nghĩ trong bụng, hóa ra ta và ngươi đều cùng một tuổi, đều con Rồng cả đó! Có điều ta 72 còn ngươi mới mấy ngày! Đến lúc ngươi 72  thì ta lên 144!…

Rồi trò chuyện một lúc mới ngớ ra nhiều chuyện! Hầu hết sanh bây giờ là sanh mổ. Khó lắm mới được sanh thường. Sanh mổ mau, không đau, phí cao. Người thì nhau choàng quấn cổ, người nhau bám thấp, cổ tử cung không nở, ối ít, con to, khung chậu hẹp,  bệnh lý các thứ…  Người bạn nói chỉ có cách được sanh thường trở lại như xưa là tăng dịch vụ phí sanh thường lên gấp đôi sanh mổ. Nhớ hồi xưa đi thực tập ở bệnh viện sản, thỉnh thoảng nghe một sản phụ chửi chồng như tát nước, cho rằng vì ông mà bà phải khổ. Thế nhưng năm sau lại thấy bà trở lại… chửi tiếp! Lại nhớ một câu chuyện trời Tây. Ông chồng nắm lấy tay vợ trong phòng sanh, thấy vợ quằn quại đau đớn, chịu không nổi, đấm ngực khóc bảo muôn lỗi tại anh… Cô vợ bèn an ủi không, không đâu anh yêu, trong chuyện này anh chả có lỗi gì cả!

Bà mẹ “3ký6” kể cưới xong thì kế hoạch 3 năm vợ chồng mới quyết định có con. Đi bác sĩ kiểm tra. Bác sĩ kêu chụp cản quang. Xét nghiệm nói kết quả bình thường. Bác sĩ coi phim nói tắt ống dẫn trứng! Hoảng quá. Đến khám một bác sĩ khác. Bình thường. Quả thật, 3 tháng sau đậu thai. Khuyên chọc nước ối theo dõi Down. Biết có người chọc nước ối mà sảy thai nên thôi. Siêu âm thường xuyên. Một lần siêu âm nói nhau đóng thấp. Toát mồ hôi hột. Lo quá. Hai tháng sau siêu âm lại. Bình thường. Hồi hộp, ngay ngáy. Sao lúc thấp lúc cao vậy trời. Sanh mổ theo lời khuyên của bác sĩ.

Thực ra trong thai kỳ tử cung “thay hình đổi dạng” vì lớn nhanh lắm. Lúc 3 tháng thai nhi mới được 1kg thì khi sắp sanh đã nặng hơn 3kg rồi. Để chuẩn bị “chào đời”, bé thu xếp cách nằm, xoay trở sao cho thuận tiện. Nhau thai vì thế cũng được di chuyển, nâng lên, xoay lại cho đúng vị trí. Siêu âm lúc đầu lúc sau thấy khác đi là vậy. Giải thích cách nào đó sẽ làm hoảng sợ. Bà mẹ bị căng thẳng, sợ hãi, stress quá thì sẽ chuyển những độc tố từ mẹ qua con!

Bà mẹ “3ký4” kể mang thai lần đầu nói có dấu hiệu ung thư cổ tử cung. Sợ gần chết. Sau,  không phải. Lần này siêu âm bảo “hố sau giãn, trẻ sẽ kém thông minh!”. Buồn gần chết. Chạy qua bệnh viện khác, siêu âm lại, bình thường.

Thực ra xương hộp sọ của trẻ do 4 mảnh riêng lẻ ghép lại mà thành nên tạo ra hai cái thóp – thóp trước và thóp sau (trong Nam còn gọi là mỏ ác). Thóp trước luôn rộng hơn thóp sau. Thường 6 tháng đến 12 tháng sau sanh, thóp trướcmới “đóng” lại. Thóp sau đóng sớm hơn. Thóp là khoảng hở để cho não phát triển. Não phát triển rất nhanh. Nếu đóng sớm quá, hộp sọ nhỏ quá, não bị “nghẹt”. Một số ít trường hợp hiếm gặp là bệnh “não úng thủy” hay còn gọi là “đầu nước” thì dịch não tủy không thoát được, não bị “úng thủy”, hộp sọ giãn ra, thóp- tức hố trước và hố sau- không đóng lại được. Trường hợp này phải chữa sớm để “thoát nước”, nếu không trẻ sẽ kém thông minh. Ngoài dấu hiệu hộp sọ, còn có nhiều dấu hiệu khác mà các bác sĩ nhi khoa, sản khoa đều biết rất rõ để chẩn đoán. Siêu âm ở giai đoạn sớm, các mảnh xương chưa ghép lại, sẽ thấy giãn (hố sau giãn). Siêu âm lại, thai đã lớn, thấy bình thường. Vấn đề là phải hiểu rõ sự hình thành và phát triển của thai nhi để giải thích đúng thay vì cứ “phán” ngang hông như vậy gây hoang mang và lo sợ cho sản phụ!

Primum non nocere. Trước hết đừng “gây hại”. Gây hại bằng lời nói, tạo ra những căng thẳng, lo lắng, mất ăn mất ngủ cho bà mẹ ảnh hưởng đến thai nhi là điều không nên vậy.

(9/10/2012)

Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng.

 Đỗ Hồng Ngọc

 Hội quán Các Bà Mẹ đã có sáng kiến tổ chức một buổi Hội ngộ – Tâm tình về cuốn Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng (VCCBMSCĐL), tại nhà riêng GS Trần Văn Khê ngày thứ Bảy 18.8.2012 tạo cơ hội giao lưu, gặp gỡ giữa tác giả và các độc giả gần xa. Điều thú vị là cuốn sách được xuất bản lần đầu năm1974 cũng là năm sinh của một số bạn trong Hội quán CBM.

Đã 38 năm rồi còn gì! Thời gian thấm thoát!

Câu hỏi được nhiều người đặt ra là trong “hoàn cảnh” nào tác giả đã viết nên cuốn sách này?

   Tôi viết cuốn này khoảng năm 1973, lúc đó tôi đang      phụ trách phòng Cấp Cứu của Bệnh viện Nhi đồng Saigon (nay là BV Nhi Đồng 1 TP.HCM), hằng ngày tiếp nhận nhiều bệnh nhi nặng, tử vong cao, nhiều ca bệnh nhi chết ngay trước mắt mình không cứu kịp vì đưa vào bệnh viện quá trễ. Thời đó dị đoan mê tín còn nhiều, những cái chết trẻ con rất vô duyên, oan uổng. Tiêu chảy cấp mà kiêng nước, không dám cho uống nước; bệnh bạch hầu màng giả làm tắt nghẽn thanh quản, sốt bại liệt dạng lên cao làm liệt thần kinh hô hấp;  Sốt xuất huyết mà cho là ban, đi cắt lễ tùm lum, trong khi Ban đỏ(sởi) bị bắt kiêng ăn, kiêng tắm, kiêng nước đến suy dinh dưỡng dạng teo (marasmus) gọi là ban khỉ, rồi mù mắt vì thiếu Vitamin A, suy tim cấp vì thiếu B1… Trẻ làm kinh (co giật) do sốt cao thì bị đè ra cạo gió rách cả da, nặn chanh vào mắt đến phỏng mắt! Báo chí lúc đó  nhiều bài chỉ trích bệnh viện Nhi đồng, gọi bệnh viện là “mồ chôn của trẻ con”! Tôi thấy quá bức xúc, nghĩ rằng làm một bác sĩ Nhi, dù có giỏi cách mấy, mà cứ ngồi ở phòng Cấp cứu đợi bệnh nặng vào để cứu chữa không bằng làm sao giúp nâng cao kiến thức để bà mẹ tự biết cách chăm sóc con mình, tránh những tật bệnh hiểm nghèo và biết nuôi con sao cho ít ốm đau bệnh hoạn, khi bệnh thì biết phải làm gì để tránh gây tác hại thêm.

Lúc đó chúng tôi cũng vừa có … 3 đứa con, đứa lớn nhất 4 tuổi, nhỏ nhất mới biết đi…nên kinh nghiệm làm bố mẹ vất vả cực nhọc thế nào hãy còn… nhớ rõ. Tôi viết từ những trải nghiệm của chính mình chứ không thể viết theo sách vở, lý thuyết. Tôi cũng thấy Nhi khoa chỉ dạy tôi cách chẩn đoán và điều trị bệnh, không dạy tôi cách nuôi con sao cho đừng bệnh và những hiểu biết về tâm lý phát triển của trẻ để dạy con nên tôi phải tự học thêm môn Dưỡng nhi (Puériculture) và Tâm lý trẻ em.

Viết xong, tôi mang bản thảo đến nhờ ông Nguyễn Hiến Lê đọc lại giùm. Ông đọc kỹ. Dùng bút chì ghi chú bên lề các trang viết, chỗ nào dùng chữ chưa chính xác, chỗ nào khó hiểu… Rồi ông phê bên góc: “Đọc cuốn này tôi thấy cháu là một bác sĩ nhi khoa tốt, nhưng cháu viết cho ai đây? Cho các bà mẹ có trình độ văn hoá, ở thành thị? Còn các bà mẹ ở thôn quê thì sao?”. Chính câu nói này của ông mà sau này tôi viết thêm cuốn “Chăm sóc sức khỏe con em ở nơi xa thầy thuốc”. Thầy tôi, GS Thạc sĩ Nhi khoa Phan Đình Tuân viết Tựa cho cuốn sách, ông bảo đây sẽ là cuốn sách “gối đầu giường” của các bà mẹ.Thực vậy, nhiều bà mẹ nói đây là cuốn sách “gối đầu giường” của họ nhưng có người còn nói không chỉ gối đầu giường, mà còn “ở trong mùng” nữa kìa!

Trong buổi hội ngộ, giao lưu tâm tình này, tôi cũng đã kể lại “hành trình” của cuốn sách, từ thuở ban sơ, năm1974, VCCBNSCĐL do chính tác giả tự xuất bản, tự trình bày bìa- lấy tên Nhà xuất bản La Ngà – in 5000 cuốn và tái bản liền sau đó, do nhà Sống Mới tổng phát hành. Sau 1975, VCCBMSCĐL vẫn còn bán rất chạy, dù bán ở “chợ trời sách”, đường Đặng Thị Nhu, quận 1. Năm 1979, thời kỳ vô cùng khó khăn về giấy má, NXB Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu tôi “thu gọn” VCCBMSCĐL để thành một cuốn sách mỏng nhỏ hơn, đó là cuốn Chăm sóc trẻ từ sơ sinh đến ba tuổi, in lần đầu đến 10.150 bản, giấy xấu, cũng tái bản rất nhiều lần sau đó.

Đến năm 1985, NXB Đồng Nai đề nghị tôi viết một cuốn tương tự, dành cho bà con nghèo vùng sâu vùng xa. Cuốn sách đó có tên là “Làm sao để bé được khỏe mạnh và sáng dạ?”, in giấy đen thui, nhưng số lượng in lần đầu lên đến 55.200 bản, cũng được tái bản nhiều lần. Báo Khoa học Phổ thông lúc đó thực hiện 2 cuốn phụ bản mỏng, gồm những vấn đề thiết yếu, cũng rút từ trong  VCCBMSCĐL ra, in mỗi lần 80.000 bản, tái bản 5 lần! Sau này cuốn VCCBMSCĐL đã về lại với NXB TP.HCM, in đầy đủ như bản in lần đầu 1974, và được cập nhật mỗi lần tái bản.

Trong nhiều năm qua, tôi đã nhận được rất nhiều những phản hồi đầy cảm xúc của các bà mẹ từ khắp mọi miền đất nước. Dịp này, cho tôi xin gởi lời cảm tạ đến các bà nội, bà ngoại, bà hàng xóm… và những ông bố bà mẹ trẻ thân thiết đã cùng chúng tôi – qua cuốn sách này- chia sẻ những nỗi âu lo, niềm hạnh phúc trong  lúc chăm sóc dạy dỗ con em cháu chắt của mình.

Buổi tâm tình về cuốn sách VCCBMSCĐL giữa tác giả và các bà nội, bà ngoại, ông bố bà mẹ trẻ…kéo dài đến quá 12 giờ trưa rồi mà mọi người còn cứ còn nấn ná lại, chưa muốn về ngay vì còn biết bao điều chưa nói hết.

Một lần nữa, xin cảm ơn GS Trần Văn Khê, Hội quán CBM, cô Hoàng Anh, cô Bùi Trân Thúy, Kim Chi và tất cả…

Đỗ Hồng Ngọc.

                                                                                                      Đỗ Hồng Ngọc

IQ (intelligent quotient), thương số thông minh và EQ (emotional quotient), thương số cảm xúc khác nhau. Người IQ cao thì dễ thành công trong học tập, dễ trở thành nhà bác học, nhà khoa học, ra đời tìm được việc làm tốt, lương cao, đời sống sung túc nhưng cũng là người dễ tự mãn, tự cao tự đại,  coi thường người khác, nên dễ rơi vào cô đơn, gặp thất bại mau nản lòng, buồn chán, dẫn đến trầm cảm, thậm chí… tự tử ! Còn người EQ cao thì thường ít thành công trong trường học mà lại thành công trong trường đời. Ấy là nhờ họ có khả năng kiểm soát cảm xúc của mình và quan trọng hơn, thấu cảm được với người, lạc quan, tự tin.  Người có EQ cao là người có khả năng… lãnh đạo, biết làm việc nhóm, biết tôn trọng và lắng nghe người khác nên dễ thành công, dễ lôi kéo người ta theo mình. Trong nghề nghiệp, họ bền bỉ, dễ thăng tiến. Gia đình dễ có hạnh phúc vì biết san sẻ, tôn trọng nhau, và… chung thủy.

Người ta thấy gia đình mà gồm hai vợ chồng đều có IQ … cao thì dễ xung đột, dễ dẫn đến ly dị vì không ai nhường ai! Người vợ IQ cao thường ngạc nhiên thấy chồng mình bỏ mình mà đi tìm một người… “ngu thế “!

EQ cao thì khác. Ngoài khả năng tự nhận thức, kềm chế cảm xúc,  còn có tính bền bỉ, kiên trì, khả năng thích ứng với môi trường.
Thực ra thì trong mỗi chúng ta đều có cả IQ và EQ, nhiều ít khác nhau. Cả hai đều là những bẩm sinh, có lẽ gắn vào trong gène. EQ cao sẽ giúp cho IQ được bộc lộ và gia tăng. Những người EQ nhiều quá có lẽ như Chu Mạnh Trinh bảo « Ta cũng nòi tình/ thương người đồng điệu » khi một mực bệnh vực nàng Kiều. « Nòi tình » cũng khổ chứ không phải lúc nào cũng tốt cả!

GS Đặng Văn Chiếu, một vị thầy đáng kính của nhiều thế hệ y khoa chúng tôi, trong bài Yếu tố EQ  kể lại một trắc nghiệm tâm lý gọi là « Trắc nghiệm thưởng kẹo » của Walter Mische, đại học Stanford như sau: Ông mời vào phòng làm việc một nhóm trẻ em lên bốn tuổi, riêng từng đứa một, và nói rằng : Đây là miếng kẹo, cháu có quyền ăn ngay bây giờ, nhưng thầy cần đi công việc, nếu cháu không ăn ngay, đợi đến khi thầy trở lại thì sẽ được hai miếng kẹo . Kết quả : 1/3 nhóm trẻ ăn ngay tức khắc; 1/3 kềm chế không được, cũng ăn trước khi thầy trở lại (khoảng 15 phút); 1/3 còn lại kiên nhẫn đợi đến khi thầy về và được thưởng hai miếng kẹo. Tóm lại, có 2/3 số trẻ không kềm chế được « cảm xúc ». Thú vị là các nhà nghiên cứu đã tiếp tục theo dõi 10 năm liền: những em có khả năng kềm chế được cảm xúc, đình hoãn hưởng thụ thì học giỏi hơn, điểm thi cao hơn, tìm mau giải pháp cho vấn đề, giao tiếp khéo hơn, có khả năng soạn thảo kế hoạch, đạt được mục tiêu.  Nhóm trẻ « bốc đồng » (không kềm chế được cảm xúc) thì học kém, cứng đầu, khó dạy, dễ tức giận… (Não Bộ, YTe Distributors Inc, 1999, tr 223-235).

Tóm lại, EQ có đặc điểm tự giác cao, quản lý cảm xúc tốt, có khả năng thấu cảm, khéo giao thiệp, công bằng, có nguyên động lực tự nội tâm, không do khen thưởng, tiền bạc từ bên ngoài, luôn bền chí và cố gắng. EQ dễ dẫn đến thành công. Một sự thành công nào cũng thường là do kết quả của 20% IQ và 80% EQ !

Giáo dục, rèn luyện EQ là giáo dục cảm xúc, phải từ trong gia đình đến nhà trường và xã hội (đặc biệt lãnh vực truyền thông có trách nhiệm lớn !). Ngoài những lời giáo huấn, cần có những tấm gương để noi theo, bởi đây không phải là dạy kiến thức, kỹ năng, mà là dạy thái độ, giá trị sống.  Hiên nay nhà trường chỉ chăm bẳm lo dạy IQ, thậm chí dạy « gà chọi »!

Dạy EQ không chỉ dạy trong lớp học mà cả trong giờ chơi, giờ ăn, giờ thể dục, những chương trình công tác xã hội, hòa giải xung đột, giúp trẻ biết tự trọng , tự tin, biết thương người… Ông bà cha mẹ trong gia đình chính là nguồn quan trọng nhất trong việc hình thành EQ cho trẻ.  EQ sẽ mất nếu không được nuôi dưỡng, nhắc nhở và khuyến khích thường xuyên ! Cha mẹ thường chỉ chú ý điểm học tập của con ở lớp, không quan tâm cảm xúc của trẻ để uốn nắn kịp thời, nhiều khi chiều chuộng quá mức hoặc ngược lại, chỉ cấm đoán, la rầy, trừng phạt.

Cho nên một cuốn sách như Quốc văn giáo khoa thư lớp Sơ đẳng, được biên soạn từ năm 1935 bởi Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Ngọc, Đặng Đình Phúc, Đỗ Thận (có tài liệu cho biết bản in đầu tiên năm 1923) cho đến bây giờ vẫn còn hằn sâu trong trí nhớ của nhiều thế hệ, bằng những câu chuyện cảm động, nho nhỏ, rất đời thường, gắn học chữ với học làm người từ chuyện Anh em nhà họ Điền đến Cái thú nhà quê và cái thú kẻ chợ, Lưu Bình Dương Lễ, Một ông quan thanh liêm, Chuyện người thợ đá, Chuyện quả bứa, Không nên phá tổ chim v.v… Những chuyện kể như vậy, đọng lại trong lòng người, uốn nắn con người hơn là những bài học thuyết giáo nọ kia với những danh từ đao to búa lớn!

(4.8.2012)

Một bà mẹ có con bị bón bao giờ cũng khổ sở bứt rứt, thấy con ì ạch mãi không ra cũng bặm môi bặm miệng rặn giùm con, và sẵn sàng mua một thứ thuốc gì đó bơm đít, hoặc lấy lá hành, lá trầu… ngoáy vào hậu môn bé, hy vọng làm cho bé đi được. Thực ra hâu môn chỉ là một cánh cửa cuối của trực tràng. Trực tràng phải co bóp thì mới tống phân ra được. Và để co bóp có hiệu quả, phân phải đủ to mới kích thích co bóp tống phân ra khỏi “cổng”. Ngoáy ngoáy chọc chọc ở “cổng” chỉ gây một tác dụng yếu, không mấy ý nghĩa. Riết rồi bé cứ đợi cho có bơm, có ngoáy mới chịu đi,không tự đi một mình được. Phân nằm trong trực tràng lâu, khô cứng lại, có khi cứng như đá, xé rách hậu môn làm chảy máu. Bị rách, bị chảy máu một lần như vậy bé sẽ đau lắm, sợ hãi lắm và rán nhịn cho đừng phải rách thêm. Thế là thành cái vòng luẩn quẩn!

Bón có tính di truyền, do sự phân bố của hệ thần kinh, do độ dài của ruột già v.v… nhưng quan trọng hơn cả là do dinh dưỡng sai lầm và do không tập thói quen tốt. Trẻ khoảng 15 tháng tuổi đã có thể giữ vệ sinh, biết kêu lên khi đi tiêu đi tiểu. Do vậy, “xi đái”, “xi ỉa” là tạo một phản xạ có điều kiện tốt cho bé. Bất đắt dĩ mới phải dùng thuốc uống hoặc thuốc bơm hậu môn. Khó chịu lắm. Nóng rát lắm. Cứ thử tự bơm cho mình môt lần đi thì biết.

Nếu bé bú mẹ, không có gì phải lo. Nếu bú sữa nhân tạo, phải coi kỹ hướng dẫn cách pha chế. Pha đặc quá, loãng quá đều gây… bón. Khi được 4 tháng tuổi bé đã có thể được tập cho ăn dặm (ăn sam), nghĩa là thêm thức ăn bên ngoài vào bữa sữa của bé. Nước luộc rau củ, luộc bầu bí, nước cháo loãng… dùng để pha sữa sẽ làm bé dễ đi tiêu hơn vì có chất xơ. Khi ăn được bột thì nhớ thêm rau củ, trái cây. Trong chuối, đu đủ… có dầu, giúp làm trơn ruột. Cần tập ăn dần nhưng chất có xơ. Tuy xơ không phải là thực phẩm, không cho năng lượng nhưng giúp làm phân đóng khuôn, đủ lớn để kích thích đầu dây thần kinh trực tràng tạo co bóp để tống phân ra ngoài. Thật sai lầm khi cho bé dùng một thứ nước cam … tinh khiết, đầy hương vị hoá học, nhưng không có chút “xơ múi” gì cả! Uống một ly cam như vậy không sao bằng ăn một vài múi cam tươi.

Tóm lại, bón thì mẹ khổ, con khổ, “tui” cũng… khổ!

BS Đỗ Hồng Ngọc.

Thanh Tho
chu.thanh@gmail.com
Submitted on 2011/09/27 at 1:40 chiều
Thưa bác sĩ.
Em ở Hưng Yên muốn tìm mua quyển sách “Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng” của bác sĩ nhưng không biết phải làm thế nào. Mua trực tuyến thì đăng kí mấy lần toàn bị lỗi. Em muốn hỏi bác sĩ vấn đề như sau:
Con em được 3 tháng 20 ngày. tháng đầu tiền đi ngoài hoa cà hoa cải rất nhiều lần. Sang tháng thứ 2 thì 5 ngày sau cháu mới đi ngoài, phân sền sệt màu vàng dẻo như bột nếp. Cháu bú mẹ hoàn toàn. Sau đó 7 ngày cháu không đi ngoài, em phải hoà mật ong với nước ấm theo tỷ lệ 1: 3 thì cháu mới chịu đi ngoài. Mỗi lần đi ngoài cháu rặn trông rất đau. Cháu vẫn ngủ ngoan chơi ngoan. Hai hôm nay cháu kém bú, đánh rắm rất nhiều, mùi thối nhưng không đi ngoài được. Sáng nay em thụt mật ong thì cháu đi ngoài phân nhầy, có chỗ thì sệt, chỗ thì nước. Vậy em mong bác sĩ ttrả lời giúp em làm thế nào để cháu đi ị bình thường. Em ăn uống điều độ, cơm thịt nạc, rau ngót có ăn cả thịt bò và rau cải, rau khoai lang, mồng tơi. Em có cần thay đổi chế độ ăn không. Mong bác sĩ trả lời sơm vì ngày hôm nay cháu bú rất ít. Em cảm ơn bác sĩ nhiều

Trả lời:
Bú mẹ thuần túy thì không việc gì phải lo cả. Cho bé uống thêm nước cam vắt. Khi 4 tháng tuổi đã phải tập ăn dẵm (ăn sam). Nên thêm trái cây, cam, chuối, đu đủ… bé sẽ dễ đi tiêu. Mẹ không cần phải kiêng cữ. Ăn thêm rau trái thì tốt. Nhờ bạn nào ở Hà Nội hỏi mua sách giùm ở Nhà sách Fahasa hoặc Phương Nam.

Me Kem
dothanhhieu@gmail.com
Submitted on 2011/09/28 at 9:05 chiều
Chào bác sĩ!
Trường hợp của em cũng giống như bạn Tho trên. Bác sĩ cho em hoi thêm một chút. Cháu nhà em lúc sinh nặng 2,8kg. Hiện nay được 3 tháng 19 ngày bé nặng 5.8kg. Bé ít bú. Bú mẹ hoàn toàn và cũng không đi vệ sinh được. Đêm nằm ngủ bé lắc đầu mạnh, chân tay đạp loạn xạ xuống giường. Ngủ không ngon giấc. Ra nhiều mồ hôi sau gáy. Hằng ngày em vẫn cho cháu sưởi nắng khỏang 10 phút. Mọi người bảo bị còi xương và có hiện tượng suy dinh dưỡng. Vậy mong bác sĩ trả lời giúp em hiện tượng của bé là bị bệnh gì hay đơn thuần trẻ nhỏ là như vậy. nếu đi khám thì nên đi khám ở đâu thì hợp lí. Em ở Hà Nội. Mong bác si trả lời sớm giúp em. Em cảm ơn bác sĩ
Trả lời:
Bình thường khi trẻ được 5 tháng tuổi thì nặng gấp đôi lúc mới sanh. Bé chưa đầy 4 tháng mà đã nặng hơn gấp đôi, vậy là rất tốt rồi. Đó là nhờ sữa mẹ tốt. Mẹ nên ăn thêm trái cây: Cam, chuối, Đu đủ… bé sẽ dễ đi tiêu hơn.
Coi lại chỗ nằm của bé. Nóng nực quá chăng? Ủ ấm quá chăng? Nệm mềm quá chăng?
Không nghĩ còi xương hay SDD đâu. Nên tập ăn sam dần khi bé hơn 4 tháng tuổi nhé.

Me Gau
catminh@gmail.com
Submitted on 2011/09/29 at 11:15 sáng
Chào bác sĩ!
Con nhà em cũng gần 4 tháng tuổi, cũng bú mẹ hoàn toàn như trường hợp của hai mẹ trên, nhưng cũng không đi ngoài được. Mọi người cứ bảo cháu lành dạ. Có người lại bảo cháu sữa nóng. Nếu không thụt mật ong cho cháu thì 7 ngày cháu vấn không tự đi ngoài được. Em đã thử cứ mặc kệ thì 9 ngày bé cũng không đi ngoài. Hoảng quá lại phải thụt mật ong cho cháu đỡ khó chịu. Vậy bác sĩ cho em hỏi em có nên tiếp tục thụt mật ong cho cháu không. Nếu thụt thì có ảnh hưởng gì khôg. Nếu không thụt thì cháu lo em bé đầy bụng. Cháu đã thử làm các động tác xoay bụng, ngâm đít vào nước nóng nhưng không ăn thua. Mong bác sĩ trả lời giúp. Cảm ơn bác sĩ
Trả lời:
Vì sữa mẹ tốt, được hấp thu gần như trọn vẹn, không còn nhiều bã nên có khi mươi ngày mới đi tiêu một lần, vẫn không sao cả! Miễn phân bé mềm, tốt, và bé phát triển, tăng cân bình thường. Mẹ nên ăn thêm rau, trái. Cho bé uống thêm nước cam vắt, chuối chín tán nhuyễn…!

BS Đỗ Hồng Ngọc