Một cuốn sách đáng đọc

Lần nào đọc Cao Huy Thuần tôi cũng có một cảm giác sảng khoái. Có lúc giật mình. Có lúc tủm tỉm cười. Anh có kiểu viết vừa bác học lại vừa bình dân, vừa giáo sư đại học vừa thầy giáo làng, vừa là nhà luật học vừa là một người “hành thâm Bát nhã”. Cái gì tôi cảm thấy lờ mờ thì hình như được anh “zoom” lại cho, giải thích có ngành có ngọn. Văn anh thâm trầm, kín đáo, mà không thiếu dí dỏm, hài hước. “Nói chung” là nhẹ nhàng, dễ đọc, dù đề cập một vấn đề không dễ như cuốn Tôn Giáo & Xã Hội Hiện Đại, một cuốn sách mới của anh luận về sự biến chuyển lòng tin ở phương Tây trong bối cảnh “cực hiện đại”, “siêu hiện đại”, do Thuận Hoá vừa mới xuất bản.

“Kỹ nghệ hoá, đô thị hoá, lý tính hoá đã phá vỡ hệ thống lòng tin cũ. Con người hiện đại ở Châu Âu trở nên lạnh lùng, khô cứng, đánh mất thế giới thần tiên mà nhân loại đã đươc nuôi dưỡng qua bao nhiêu thời đại”. Thế nhưng không phải vậy. Lòng tin chỉ chuyển biến, đổi thay. Tính tôn giáo (religieux) thì vẫn sống đống dù ở trong một xã hội cực hiện đại, có khi còn là một sự quá đà.như ta thấy trong văn chương, nghệ thuật, trong đời sống hằng ngày hiện nay ở Âu Mỹ với nào phép thuật, phù thủy, bùa chú, hồn ma, chiêm tinh, bói toán, sao quả, hình nhân… dị đoan mê tín đủ thứ! Nhiều khi thấy họ Phong Thần hơn cả Phong Thần, Tây Du hơn cả Tây Du. Hình như trái đất tròn, cứ lặn bên này thì mọc bên kia!

Đọc Cao Huy Thuần dễ nhận ra đằng sau những câu chữ là tấm lòng hướng về đất nước quê hương, về Đông phương, như một phương trời khác, nơi mà “song song với hiện tượng giả từ thế giới thần tiên ở phương Tây, các nhà xã hội học cũng đang chú mắt vào hiện tượng trở lại thế giới thần tiên ở các phương trời khác”, một thế giới thần tiên minh triết hơn. Anh cảnh giác: “Trào lưu cá nhân hoá trong thời hiện đại đã tạo ra những con người với hai chiếu hướng nội tâm trái ngược: một mặt độc lập tự chủ, một mặt yếu đuối hoang mang, như con tàu mất neo, mất định hướng. Mất định hướng cho nên đi tìm; đi tìm mà không biết mình đi tìm cái gì: tình trạng hoang mang giữa cô đơn nội tâm đó là miếng đất béo bở cho bao nhiêu hành động trục lợi”. Hậu quả là gì? “Là trăm hoa đua nở. Hàng loạt tín ngưỡng mới bung ra như nấm gặp trời mưa” mà mất cảnh giác ta dẽ trở thành những “con nai vàng ngơ ngác giương mắt nâu chờ những tay thợ săn!”(tr125). Ta chẳng đã từng kinh ngạc khi thấy rất nhiều trí thức khoa bảng là thành viên của một giáo phái cực đoan như ở Nhật dạo nọ đó sao?

“Tiến bộ vật chất và khoa học kỹ thuật càng tạo thêm những khoảng trống tâm linh…Con người không lúc nào được yên ổn giữa bao nhiêu xáo động xã hội, văn hoá, chính trị, kỹ thuật…” hình như ngày càng đẩy con người đến bờ vực thẳm: ta thấy gần đây chuyện tự tử tập thể trong giới trẻ Nhật, Hàn quốc, chuyện sản xuất những robot biết nói phục vụ người già cô đơn, sản xuất những chiếc gối có hình bắp đùi , vòng tay cho nam nữ độc thân, chuyện sinh sản vô tính, nhân giống đơn dòng, cái chết tự chọn…

Tìm đâu một cõi tâm thanh tịnh? Câu hỏi của Tu Bồ Đề đặt ra với Đức Phật, hơn hai ngàn năm trước trong kinh Kim Cang như vẫn còn mới nguyên đó: “Vân hà ưng trụ, vân hà hàng phục kỳ tâm?”(*). Và câu trả lời đơn giản mà đúng cho mọi thời đại: Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm!

Một cuốn sách đáng đọc.

Đỗ Hồng Ngọc

………………………………………

(*) “Làm cách nào để an trụ tâm? Làm cách nào để hàng phục tâm?”