“Tôi 31 tuổi, một người “bận rộn” trẻ ở  TP. HCM. Vừa rồi đi khám bệnh thì phát hiện bị  viêm dạ dày, HP+.  Tìm hiểu trên mạng thì được biết bệnh này sẽ lây cho người khác qua nước bọt khi nói chuyện hoặc ăn uống chung. Tôi không lo nhiều về bệnh của mình vì tin sẽ hết bệnh sau khi uống thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ điều trị. Nhưng lo là đang làm ở công ty, văn phòng nhỏ 70m2, có sáu người làm chung, sợ khi tiếp xúc, trao đổi công việc sẽ lây bệnh cho mọi người. Cũng rất lo là đã lây bệnh cho công ty mấy ngày trước rồi chăng? Tuần trước nữa tôi có về quê, không biết đã có lây bệnh cho người thân dưới quê không nữa (nhất là đứa cháu mới 1 tuổi,  tôi ẳm nó và hun vô mặt, vô miệng nó, lo quá bác sĩ ơi)? Từ đây tới ngày hết bệnh tôi quyết định sẽ không về quê nữa!

Bác sĩ ơi không biết làm sao để không lây bệnh cho người khác khi phải tiếp xúc với mọi người. Không biết có nên nói rõ cho mọi người trong công ty biết không? Tôi sợ nếu mọi người trong công ty biết thì xa lánh, tôi sẽ buồn lắm lắm! Vừa rồi tôi thăm ông ngoại bệnh đại tràng ở bệnh viện nên chắc bị lây từ người bệnh khác rồi…”. (NT. Charbon @)

Tôi chưa bao giờ thấy một bệnh nhân nào “dễ thương” như vậy, lại là một người “bận rộn” trẻ, lo cho mình thì ít mà lo cho sức khỏe của mọi người trong công ty của mình thì nhiều. Tôi đã hỏi thêm chi tiết và được biết rằng sở dĩ anh lo lắng như vậy là vì đã tìm hiểu bệnh viêm dạ dày có HP+ trên mục “Khám bệnh online” của một tờ báo.

Khám bệnh online viết: “… bệnh này có thể lây qua đường ăn uống, qua đường miệng – miệng do vi trùng HP theo dịch tiết dạ dày từ người này sang người khác thông qua nước bọt, từ đồ dùng vệ sinh cá nhân, dùng chung chén bát đũa muỗng, hôn trực tiếp… và lây qua đường phân – miệng do vi trùng theo phân lây sang người khác qua trung gian côn trùng như ruồi, gián… khi thức ăn không đậy kỹ.  Bệnh này có thể dẫn đến ung thư dạ dày do nhiễm vi trùng HP+…   Đặc biệt cần chý ý kiểm tra xem trong gia đình có ai nhiễm HP không vì có thể trước đó bạn đã lây cho người thân trong gia đình, sau này họ có thể là nguồn lây ngược lại cho bạn làm bệnh tái phát…”.

Đọc toát mồ hôi hột! Nào miệng – miệng, nào phân – miệng, rồi qua nước bọt, hôn hít, lại qua cả chén bát đuã muỗng, đồ dùng vệ sinh cá nhân… Ôi cha là lây! Không dám về quê nữa. Không dám thăm ông ngoại bệnh nữa. Và rất có thể sẽ… “dẹp tiệm” vì bị mọi người trong công ty xa lánh, kỳ thị, phân biệt đối xử…
Có điều, đối với viêm loét dạ dày tá tràng thì càng lo lắng nhiều chừng nào loét sẽ càng nhanh và càng lâu lành chừng đó! Nhưng điều cần biết nữa là nguyên nhân sâu xa của bệnh viêm dạ dày tá tràng này thì lại không trực tiếp do HP (Helicobacter Pylori), tuy HP hiện nay vẫn được coi là nguyên nhân “chủ yếu”!  HP thì mới phát hiện ra gần đây thôi, chừng khoảng 30 năm nay, trong khi viêm loét dạ dày tá tràng thì đã có từ thời cổ đại,  từ khi có loài người trên trái đất! Người ta làm thí nghiệm cứ mỗi lần cho thỏ ăn thì thả chó ra hù dọa làm cho thỏ hoảng sợ, chẳng bao lâu sau thỏ bị loét dạ dày trầm trọng. HP vốn là một vi khuẩn bình thường đã sẵn trú ngụ ở dạ dày, tá tràng (pylore) nhưng khi có điều kiện thuận lợi thì mới phát tác, tấn công. Điều kiện thuận lợi là gì? Là ở người hút thuốc lá chẳng hạn, các mạch máu dạ dày bị co thắt, máu đến không đủ để nuôi tế bào niêm mạc, khiến nó khô đi, teo tóp lại, màng nhày bảo vệ bị suy yếu đi. Rồi nhiều người còn thường xuyên đổ rượu, bia… các thứ vào dạ dày, có khi còn trộn với cóc kẹ, ếch nhái, bò sát, chim chóc, bửa củi, giun đầu gai, heo tai xanh các thứ… , không kể thuốc trừ sâu trong rau trái. Dạ dày bình thường vốn luôn phải tiết ra một thứ acid rất mạnh là acid chlorhydric (HCl), và pepsin, một chất men tiêu hóa chất đạm trong thức ăn. Tự thân dạ dày mà không đủ sức bảo vệ mình thì acid mạnh và pepsin này sẽ “tiêu hóa” chính nó luôn, làm cho nó loét, lở, viêm… Stress là yếu tố nguy cơ hàng đầu trong các thứ bệnh thời đại. Đa số các trường hợp viêm loét dạ dày tá tràng đến bác sĩ đều có … nguyên nhân stress ở đằng sau, nếu không chữa dứt được thì bệnh cứ tái phát hoài rồi “đổ thừa” cho HP. Chỉ cần giận dữ thì người ta đã có thể “bầm gan tím mật”, chỉ cần thất bại đôi phen đã “ruột thắt gan bào”!  Nghiên cứu cho thấy những người trách nhiệm cao, lo lắng nhiều như tài xế lái xe đường dài, doanh nhân (nhất là giám đốc các ngân hàng), bác sĩ…. là những người dễ bị việm loét dạ dày nhất. Sau đó đến các nhà văn nhà báo, những người “quay quắt” nói chung… Một số thuốc chữa bệnh có thể gây viêm loét dạ dày tá tràng như các loại corticoids,  thuốc kháng viêm, chữa đau nhức, đau khớp, đau xương, thuốc làm ăn ngon, tăng cân (mập)… Corticoids bây giờ tràn lan, không chỉ trong thuốc tây mà còn trong thuốc tàu, thuốc nam, thuốc bắc… dưới nhiều dạng cao đơn hoàn tán, trong uống ngoài thoa! Bệnh gì cũng khỏi rất nhanh như thuốc… tiên, nhưng sau đó bịnh tái phát nặng hơn, gây nhiều biến chứng nguy hiểm hơn, trong đó có viêm loét dạ dày tá tràng .. chữa hoài không hết!

Tóm lại, viêm dạ dày không “dễ lây” như ta tưởng! Và khám bệnh “online” không khéo còn làm bệnh nặng hơn vì lo hãi!

BS Đỗ Hồng Ngọc

…”Theo thông lệ, hằng năm Cty chúng tôi đều có tổ chức cho toàn thể CB-CNV khám sức khỏe tổng quát. Việc tìm một trung tâm tin cậy, phù hợp để có một kết quả tốt thì có thể thực hiện được. Tuy nhiên, rất khó khăn vì chưa tìm được 1 BS hoặc 1 nơi tư vấn về tình trạng sức khỏe của CB-CNV để có thể sử dụng các kết quả có được một cách hiệu quả nhất.

Chính vì vậy, một số CB-CNV không tham gia khám Sức khỏe trong khi Cty hằng năm sẵn sàng bỏ ra một chi phí lớn cho việc này.”…

Tôi còn nhớ nhiều năm trước đây, một cơ quan nọ lần đầu tiên tổ chức khám sức khỏe tổng quát cho toàn thể cán bộ công nhân viên của mình đến cả mấy trăm người. Sau lần khám sức khỏe đó, cả cơ quan nháo nhào lên vì “phát hiện” ra nhiều người có bệnh có tật quá, và quan trọng hơn, một bầu không khí nặng nề bao trùm khắp nơi: Ông kia coi vậy mà lao sơ nhiễm đó, tránh xa kẻo lây; ông nọ ai dè bị viêm gan siêu vi, chắc sắp ung thư. Cái cậu đẹp trai kia vậy mà gan nhiễm mỡ, cholesterol cao mới lạ; còn cái cô thư ký xinh đẹp nọ ai ngờ lại đau bao tử, nội soi có HP+, đặc biệt chị phu trách nọ có HPV+, nay mai thế nào cũng ung thư cổ tử cung cho mà coi… Và cứ như vậy, những rì rầm nhỏ to làm cho cái nhìn người này với người kia trở nên khác trước. Những nụ cười trở nên gượng gạo, e dè, và các cuộc nói chuyện trở nên khó khăn hơn. Khi ông trưởng phòng phát ngôn thì người ta lo không biết vi trùng này vi trùng nọ có bay ra không. Còn cái ông tiền liệt tuyến này chắc phải bố trí cho ngồi gần toilet để ông khỏi chộn rộn… Một anh bạn thân là nhà thơ trong một lần “khám sức khoẻ tổng quát” ở tòa báo bức xúc tìm tôi kéo ra quán cà phê lề đường, thầm thì đưa cái xét nghiệm HBsAg+ của mình, mặt cắt không còn hột máu, hỏi liệu sắp chết chưa? Tôi xem kết quả rồi làm bộ nghiêm nói, thế nào cũng chết, kiểu này chỉ sống đến 95 tuổi là cùng, khó mà ra ngoài 100! Anh bạn giật mình rồi nhe răng cười. Sao người ta nói em bị viêm gan B. Phải, viêm hồi nhỏ, giờ qua rồi, có kháng thể tốt rồi! Còn cô có HP+ hiểu ra rằng nhiều người  cũng đã sẵn có thứ vi trùng đó trong bao tử, chớ không phải cô sẽ lây lan cho mọi người mà tính nghỉ việc!

Khám sức khoẻ tổng quát, thiệt ra là nhằm “sàng lọc”, phát hiện bệnh, để nếu có bệnh thì chữa, nếu chưa có bệnh thì biết cách mà phòng, mà nâng cao sức khoẻ. Nhưng như vậy phải khám riêng cho từng người, tham vấn, tư vấn riêng cho từng người và hoàn toàn giữ bí mật. Thực tế, ở đây khám tập thể, xét nghiệm tập thể, trả kết quả tập thể và cái gì càng bí mật thì được bật mí nhanh nhất. Cho nên mới có nơi này nơi kia, nhân viên bị bắt đi khám xét nghiệm hằng loạt mà Sếp không đi. Có cô thư ký riêng của tổng gíam độc kết quả HIV(+) ông đã cuống cuồng phone hỏi: đuổi hay không đuổi? Vì là chỗ bạn bè tôi đùa thế ông có… quan hệ tình dục với cô ta không? Bậy nà, ông quát. Thế ông có chích choác chung kim ống gì với cô ta không? Không, không. Nói bậy, ông quát. Tôi cười thế thì chả có gì phải lo cả. Chỉ có 3 đường lây thôi mà! Đường thứ ba từ mẹ truyền sang con. Đâu có cách nào … cô ta truyền qua ông được phải không? Ông chữi đồ quỷ, rồi mời đi ăn trưa để hỏi thêm cho rõ.

Nhiều người sợ “bói ra ma quét nhà ra rác”. Nhiều nơi lạm dụng xét nghiệm, phương tiện chẩn đoán, kỹ thuật cao, siêu âm, cắt lớp, nội soi… các thứ. Đang yên ổn, sảng khoái bỗng sợ hãi, lo âu, ám ảnh, ăn mất ngon, ngủ mất yên. Không kể bị trả lộn kết quả, râu ông nọ cấm cằm bà kía. “Đọc” kết quả không dễ. Bà dì tôi là cô giáo, xét nghiệm thấy Cholesterol 220mg/dL hốt hoảng kêu lên chết rồi vì trong giấy ghi bình thường 40-200mg/dL! Tôi phải nói người bạn bà trên 800mg/dL mà cũng chưa sao bà mới yên tâm. Một cô giáo khám phụ khoa, bác sĩ cho xét nghiệm HIV. Bà cầm cái giấy xét nghiệm, mặt tái xanh, quát bác sĩ,  cô nghĩ tôi mại dâm ma túy hả, tại sao bắt tôi làm xét nghiệm HIV?… Rồi kêu ông chồng tới. Chuyện ầm ỉ. Gíam đốc phải giải thích đây là lỗi cô bác sĩ trẻ không nói rõ trước khi cho làm xét nghiệm. Có một đề tài nghiên cứu khoa học tìm mối tương quan giữa viêm cổ tử cung lộ tuyến và HIV. Không có ám chỉ gì ở đây cả, chỉ nghiên cứu thôi.

Bác sĩ thường kiệm lời, nhiều khi nghĩ ai cũng biết cả rồi. Khám xong thản nhiên bảo “bệnh không có thuốc chữa”! Bệnh nhân xanh mặt , thấy tiêu đời. Thực ra bác sĩ nói đúng. Bệnh không có thuốc “đặc trị”. Tự nhiên nó cũng hết. Không cần chữa.  Có khi bác sĩ bảo “bệnh chữa không được”. Chữa không được là vì nó sẽ tái phát, hết đợt này tới đợt khác, không dứt được, phải “sống chung hòa bình” với nó. Có khi bác sĩ bảo bệnh này phải “uống thuốc suốt đời”, nhưng cho thuốc có mấy ngày làm bệnh nhân tưởng… đời còn chừng ấy!

Vậy thì, người ta có lý để sợ khám sức khỏe tổng quát mang tính “sàng lọc”, dễ hoang mang, gây kỳ thị. Và thực ra cũng không nên cưỡng bức. Việc khám sức khỏe phải tự nguyện hoặc có chỉ định của bác sĩ. Tùy lứa tuổi, tùy tình trạng sức khoẻ, sẽ có yêu cầu khám khác nhau. Bác sĩ… “riêng”, hoặc bác sĩ cơ quan, lâu nay vẫn theo dõi sức khoẻ của mình, biết rõ bệnh sử xưa nay của mình có thể có lời khuyên tốt.  Khi có vấn đề thì chữa trị, còn không thì hướng dẫn “nâng cao sức khỏe”. Tiêm chủng cái gì, lúc nào, tại sao. Tập luyện thể lực, thiền, yoga, khí công cách nào. Ăn uống dinh dưỡng ra sao. Thay đổi nếp sống thế nào…

Như vậy, khám sức khỏe tổng quát hằng năm mà không có y tế cơ quan hay bác sĩ “riêng” theo dõi , điều trị, tham vấn thì thường không mang lại “sảng khoái” cho mỗi thành viên và cho “sức khoẻ” của cả cơ quan, công ty, trường học… Nếu nó chỉ là hình thức và tiêu tốn “một chi phí lớn” vô ích thì thà để dành tổ chức một chuyến du ngoạn cho mọi người sẽ hay hơn chăng?

]]> http://www.dohongngoc.com/web/o-noi-xa-thay-thuoc/kham-suc-khoe-tong-quat/feed/ 4 http://www.dohongngoc.com/web/nghien-cuu-khoa-hoc-giang-day/bot-ky-thuat-them-nhan-van/ http://www.dohongngoc.com/web/nghien-cuu-khoa-hoc-giang-day/bot-ky-thuat-them-nhan-van/#comments Tue, 31 Aug 2010 08:11:11 +0000 support3 http://www.dohongngoc.com/web/?p=3539 Khi người thầy thuốc dùng thuốc kích thích làm sớm rụng một cái trứng, chọc hút nó ra rồi nuôi dưỡng trong một môi trường cho nó chín muồi; sau đó lọc trong hàng tỷ tinh trùng ướp sẵn trong tủ lạnh, chọn lấy một con cứng cáp, rã đông, đợi nó đủ sức ngọ ngoạy rồi bơm thẳng vào cai trứng kia, thế là đã có thể tạo ra một… con người mới – thì y học tưởng như đã có thể thay thế được… Tạo hóa! Khi vẽ xong được bản đồ gène, người ta cũng hy vọng rồi đây sẽ có một công nghệ can thiệp trực tiếp vào gène người, chọn được màu mắt, màu tóc, lông mi, tình cảm, trí tuệ, ưng ý để phối hợp với nhau làm nên một mẫu người lý tưởng. Bộ phận nào trong cơ thể coi bộ hơi cũ, hơi quá đát một chút, thì có thể ra siêu thị sinh học mua ngay một cái mới để thay. Người ta cũng chế được các loại áo khi mặc vào sẽ cho biết ngay tình trạng tim mạch, nhiệt độ cơ thể mỗi lúc mỗi nơi; chế ra loại toilet khi ngồi vào lập tức hiện lên các thông số phân tích tình trạng phân, nước tiểu các thứ… Và như vậy là rồi đây con người sẽ suốt ngày mặc sức mà loay hoay với vô số nhưng thông tin chằng chịt đó, và sẽ dựa vào đó mà ứng xử từng ngôn ngữ, hành vi… Khuynh hướng biến y khoa thành một ngành công nghiệp, một ngành kinh doanh dịch vụ kiếm lợi nhuận nhanh chóng và dễ dàng, xa lạ với truyền thống nhân bản của ngành y, hiện đang có vẻ như thắng thế.

Thế nhưng con người có lẽ rồi vẫn mãi mãi là con người với tất cả những niềm đau nỗi khổ của nó. Y khoa là ngành học thiết thân với con người, một con người trần trụi – cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng – nên người thầy thuốc không thể không có một chương trình đào tạo phù hợp ở mỗi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội.

Một giáo sư Mỹ  có lần đến làm việc tại một trường Y thành phố đã nói với chúng tôi: Chương trình đào tạo y khoa nên bớt kỹ thuật mà thêm nhân văn! Một chương trình đào tạo y khoa tốt nhất sẽ phải theo một nguyên tắc chung là không ngừng đổi mới để phù hợp với sự phát triển.

Ở Mỹ hiện có 126 trường Đại học y khoa công và tư với chương trình đào tạo bác sĩ y khoa (MD) tổng quát 8 năm sau trung học phổ thông và 4 năm sau cử nhân, nhưng sau đó để có thể hành nghề, còn phải học thêm chuyên khoa tối thiểu 3 năm nữa. Họ tổ chức các kỳ thi tuyển vào y khoa gồm cả các môn khoa học lẫn văn chương và kiến thức tổng quát cho chương trình đào tạo 8 năm. Riêng các trường có đào tạo 4 năm sau cử nhân, trong đó có đại học y khoa Harvard, tuyển chọn sinh viên qua một kỳ thi tuyển gọi là MCAT (medical college admission test) và qua một cuộc phỏng vấn.

Từ năm 1985, Đại học y khoa Harvard đã đưa chương trình New Pathway vào dạy thử nghiệm lớp đầu tiên, sau những đợt lượng giá thấy có hiệu quả tốt đã được mở rộng ra toàn trường. Mục tiêu của chương trình này là cung cấp cho sinh viên nhưng kiến thúc tổng hợp, lồng ghép và uyển chuyển, những kỹ năng tự học và nhạy cảm với thế giới người bệnh, quan tâm tới con người về mặt sinh học cũng như quan tâm các mặt kinh tế y tế, đạo đức y học – trọng tâm là phục hồi mối quan hệ giữa người với người qua cải thiện tiếp xúc giữa thầy thuốc với bệnh nhân và đẩy mạnh việc phòng bệnh cũng như nâng cao sức khỏe của cộng đồng. Phương pháp dạy có nhiều đổi mới: giáo dục chủ động, nhóm nhỏ với sự kèm cặp (tutorial) rất sát, lấy sinh viên làm trọng tâm. Mỗi nhóm sinh viên từ 5 đến 7 người được giao cho 3 vị thầy (một về y học xã hội hoặc tâm lý, một về nội khoa và một về các chuyên khoa khác). Sinh viên được kèm cặp suốt bốn năm học và thi không chỉ lấy điểm làm bài mà còn thông qua sinh hoạt nhóm nhỏ này. Kiểu học kèm cặp dựa trên vấn đề (problem-oriented) và dựa trên các trường hợp cụ thể (case-based tutorial) giúp sinh viên không bỡ ngỡ khi tiếp cận thực tế, cách nhìn người bệnh toàn diện, không chỉ chú trọng về mặt sinh lý, bệnh tật mà cả về mặt tâm lý, xã hội của cá nhân cũng như của cộng đồng, đan xen lâm sàng và cận lâm sàng để không tách con người thành nhiều “mảnh vụn”. Với phương pháp này, người sinh viên phải tự học rất nhiều chứ không chỉ học những điều thầy dạy. Sinh viên được khuyến khích tranh luận, đưa ra những nhận xét cá nhân; phải đọc nhiều tài liệu bên ngoài những tài liệu hướng dẫn của thầy và nhà trường. Sinh viên còn buộc phải đọc thêm cả những tác phẩm văn học có liên quan đến “kiếp người” như của Joyce, Conrad, Tolstoy, Camus, Kafka, Williams…

Nhưng môn quan trọng mà  trường rất tự hào đã đưa vào chương trình mới chính là: quan hệ thầy thuốc – bệnh nhân (patient –doctor course), dạy suốt bốn năm ở  trường, mỗi tuần vào một buổi chiều. Môn học này gồm những buổi tiếp xúc bệnh nhân ở lâm sàng (bệnh viện, phòng khám tư của các giảng viên), còn kèm cặp trên các ca bệnh điển hình và tiếp xúc người bệnh, học cách phỏng vấn, hỏi bệnh sử, làm bệnh án, tìm hiểu các vấn đề tâm lý, hoàn cảnh xã hội của bệnh nhân và gia đình, cách giải thích nguyên nhân gây bệnh của bệnh nhân, mối giao tình giữa thầy thuốc với bệnh nhân và giữa gia đình với người bệnh…

Các nhà thiết kế  Chương Trình Mới rõ ràng muốn đào tạo những người thầy thuốc vừa kỹ thuật vừa nhân văn. Chính vì thế, chương trình không chỉ lấy cử nhân khoa học (BS) mà lấy cả cử nhân văn chương (BA) vào học, miễn là có đủ số chứng chỉ bắt buộc về sinh học, hóa học, vật lý học. Có những sinh viên vốn là họa sĩ, nhà báo, nhà tâm lý, nhân viên xã hội, nhà nhân chủng học… đã trở thành các thầy thuốc qua chương trình New Pathway này.

Hơn 40 năm trước, khi chúng tôi thi vào trường Y, ngoài các môn toán, hóa, sinh, ngoại ngữ, còn phải trả lời 20 câu hỏi về  kiến thức tổng quát như ai là thầy thuốc giỏi thời Đông Châu liệt quốc, thời Tam Quốc, cuộc  đời Hải Thượng Lãn Ông, Hippocrate, và đặc biệt về giá gạo và giá than trên thị trường lúc bấy giờ… Ngày nay thí sinh chỉ phải thi 3 môn: Toán, Hóa, Sinh. Và dĩ nhiên, toán sẽ là môn quyết định!

BS Đỗ Hồng Ngọc

Đỗ Hồng Ngọc

Càng ngày người ta càng bị “vô sinh”, không hiểu tại sao! Vô sinh có tính “toàn cầu hóa” một cách rất rõ rệt. Nước càng tiên tiến, càng vô sinh. Tiên tiến trước vô sinh trước, tiên tiến sau (chậm tiến) vô sinh sau, còn đang phát triển thì… vô sinh từ từ! Trong khi người Âu – Mỹ đi tìm con nuôi dáo dác thì người Mễ, người Uganda… vẫn đẻ ào ào. Tại một quốc gia giàu có… thì người giàu đẻ khó hơn người nghèo. Nhà cao cửa rộng, tiện nghi đầy đủ, cao lương mỹ vị thì vô sinh nhiều còn nhà ổ chuột, thiếu ăn thiếu mặc thì đẻ nuôi không xuể! Trong một cuộc điều tra “Xã hội học – sức khỏe” tại một xã nghèo ở ngoại thành có tỷ lệ phát triển dân số rất cao, một thanh niên cho chúng tôi biết sở dĩ người ta đẻ nhiều là vì không có niềm vui nào khác! Mười năm sau trở lại chốn này đã thấy đô thị hóa, dịch vụ giải trí thừa mứa, người ta bận rộn nhiều việc, có nhiều niềm vui khác nên người ta không buồn đẻ nữa! Kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm ngày càng dễ dàng và tiện lợi, giá cả phải chăng và tại Anh, người ta còn cho miễn phí nhằm thúc đẩy phát triển dân số, “trẻ hóa” dân số đang già cỗi của họ nên chuyện thụ tinh nhân tạo sẽ ngày càng phổ biến. Cách đây khá lâu, một tạp chí Pháp đăng một bức tranh biếm, vẽ một đám cưới cô dâu chú rể đang âu yếm dắt tay nhau đi chào mọi người thì một đoàn các labo cầm ống nghiệm rồng rắn chạy theo để tiếp thị.

Tại sao bỗng dưng con người lại bí… đẻ một các toàn cầu hóa như  thế? Có phải vì nhà cao cửa rộng, người ta ít còn có dịp thân mật gần gũi như xưa? Có  phải vì ngày nay người ta quá đỗi bận rộn không còn có thì giờ? Có phải vì người ta bây giờ đa đoan vất vả, căng thẳng thần kinh, rã rời thân xác đến nỗi phải mượn đến Viagra hỗ trợ mà Viagra thì lại hoàn toàn không có tác dụng gì cho chuyện sinh tinh, giúp dễ thụ thai. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tinh trùng ở đàn ông ngày càng yếu đi, cả chất lượng lẫn số lượng, đến nỗi thụ tinh nhân tạo phải chắt lọc, tìm kiếm cho được một chú tinh trùng còn khỏe mạnh rồi giúp “bắn” thẳng chú vào cái trứng đang mong đợi kia, nếu không làm vậy, chú cũng chẳng buồn ngo ngoe! Khác với ngày xưa, cả một bày hàng tỷ con hùng hục chạy marathon tìm đến trứng, rồi chỉ một “người hùng” xâm nhập được vào trong trứng… để thụ tinh. Ôi, thời oanh liệt nay còn đâu!

Có một giả thuyết hoàn toàn sinh học để giải thích hiện tượng vô sinh toàn cầu hóa này: Đó là tại cái… quần Jean! Số là tinh trùng được sinh sôi nảy nở ở hai tinh hoàn, vốn là một phòng thí nghiệm tối tân, luôn luôn được giữ lạnh ở mức tối ưu mà thiên nhiên đã xếp đặt sẵn trong hai “bìu dái” nằm bên ngoài cơ thể, để nhiệt độ lúc nào cũng mát mẻ hơn so với nhiệt độ cơ thể, thế rồi con người bày ra các loại đồ lót kín bưng, kín mít, rồi còn tròng thêm một lớp quần jean dày cứng, ngột ngạt… sẵn sàng bóp nghẹt mọi mầm mống phát triển, khiến cho việc sinh tinh bị hạn chế, cả về số lượng lẫn chất lượng! Không phải sao? Thử nhớ lại các cụ ta ngày xưa! Họ không hề mặc đồ lót dày cứng mà chỉ mặc… xà lỏn thùng thình, phất phới tung bay; quần áo ngoài thì chỉ là một bộ bà ba lụa lèo rộng rãi, phong phanh, mát mẻ; ăn uống thì lành mạnh, không lo thừa đạm, dư cholesterol; ngủ thì chật chội, xoay qua đụng, xoay lại đụng… do vậy mà cừ đẻ sòn sòn, đầu năm con trai, cuối năm con gái!

Nhưng mà, bài này có cái tựa là : ”Bò, tại sao điên?” kia mà! Chuyện như vầy. Một ông bạn tôi hỏi sao lúc này bò điên nhiều thế, hết ở Anh lại đến Pháp rồi Hà Lan, Canada…? Tôi giải thích là do một loại Prion gần giống như virus làm cho não bộ của bò bị xốp đi… Ông bạn cười: Ông chả biết cái gì cả! Bò điên là tại vì trên thế giới hiện nay người ta nhân giống bò không theo kiểu cổ điển, lâu ngày bò chẳng làm ăn gì được nên mới hóa điên đó thôi!

- Vậy thì tôi hiểu rồi bác sĩ ơi!
- Hiểu cái gì?
- Hiểu tại sao bây giờ nhiều cô gái rất xinh mà lại có râu!
- Thiệt hả?
- Chớ bác sĩ không thấy sao? Làm bộ hoài…! Rồi còn…
- Còn gì nữa?
- Còn đàn ông sao ngày càng thấy giống… đàn bà! Ỏng ẹo, lã lướt, mỹ phẩm phấn son, nước hoa sực nức, vào ra mỹ viện …
- Cũng do hormone trong thức ăn ư?
- Không biết. Nhưng tôi có đọc một tin trên báo nói ở một con sông nào đó bên Anh quốc, cá đực biến thành cá cái hết trơn…
- Sao vậy?
- Họ nói theo một nghiên cứu thì nước sông chứa nhiều hormone sinh dục nữ…
- Ở đâu ra?
- Thì ở trong nước tiểu. Họ nói tại ở đây người ta dùng nhiều thuốc ngừa thai quá, nước tiểu chứa kích thích tố nữ … chảy xuống sông!
- Nghe ghê quá, không biết nay mai sông mình có sao không?
- Tây Du có kể chuyện thầy trò Đường Tăng uống nhằm nước sông gì đó mà mấy thầy trò đều bị mang bầu. Chuyện thiệt chớ không phải chơi đâu nha!
- Ôi chuyện giả tưởng mà! Chắc là bầu giả, thai giả đó thôi! Đừng lo…Bây giờ cũng nhiều người mang thai giả lắm đó!
- Nhưng chuyện này thì có thiệt. Tiến sĩ Lã Văn Kính, Viện phó Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam, cho biết: “Trong 428 mẫu thức ăn gia súc, có đến 47 mẫu dương tính với hormone kích thích tăng trưởng họ β -agonist, phổ biến nhất là Clenbuterol, một loại hormone đã bị Bộ NNPTNT nước ta cấm sử dụng từ năm 2002. Nhiều nhất là thức ăn cho heo (96,5%), còn lại là thức ăn cho gà (3,5%)”.
Viện cũng đã lấy 3 mẫu thịt heo ngẫu nhiên ngoài chợ để xét nghiệm. Kết quả một mẫu thận có tồn dư Clenbuterol cao gấp 60 lần tiêu chuẩn cho phép. Theo quy ước quốc tế thì hormone họ β-agonist dùng trong giai đoạn “vỗ béo” thì được nhưng không được phép còn tồn dư trong thịt heo. Khi dùng hormone này, heo lớn mau, mông, vai nở nên có hình dáng đẹp hơn, tỷ lệ nạc cao hơn, màu sắc thịt đỏ tươi hơn và giá bán nhờ đó cũng sẽ cao hơn . Ở Ý, Pháp, Trung Quốc đã có người bị ngộ độc. Các nhà nghiên cứu cho biết hormone này gây chứng tim đập nhanh, tăng huyết áp, rung cơ, đau cơ, nhức đầu, hồi hộp, lo lắng, ảnh hưởng xấu đến sự trao đổi chất…
- Nghe nói ai dám ăn nữa?
- Đâu có sao! Nước mình đã cấm từ lâu rồi mà. Vả lại, nếu dùng trong giai đoạn vỗ béo thì vẫn được cho phép, miễn phải không còn tồn dư trong thịt!
- Phức tạp quá! Nghe bắt mệt. Tôi sắp đi ăn đám cưới đây. Kiểu này tôi sẽ lựa tôm cho chắc ăn.
- Tôm hả?
- Tôm thì sao?
- Chớ bác sĩ không biết bây giờ người ta đang biến tôm cái thành tôm đực hết trơn à?
- Trời ơi, để làm gì?
- Thì để làm… ăn chớ làm gì! Theo tài liệu hướng dẫn thì tôm càng xanh, M. rosenbergii, đang được nuôi nhiều ở một số nơi, thịt thơm ngon, nặng cân, tăng trọng nhanh, lại dễ nuôi, ít tốn kém. Có điều trong đàn tôm nuôi, từ tháng thứ 2 trở đi, chúng phân chia thành tôm đực và tôm cái. Trong khi tôm đực tăng trưởng nhanh, to lớn, nặng ký thì tôm cái yểu điệu, ốm o như người mẫu, chuẩn bị lo ôm trứng, ấp trứng, vì vậy mà ảnh hưởng đến năng suất và hiệu qủa kinh tế, không đạt kích thước “hàng hoá”, giá tôm cái thấp hơn nhiều so với tôm đực. Vậy là người ta cải biến, can thiệp trên tuyến Androgenic gì đó của tôm để biến tôm cái thành tôm đực!
- Nói làm tôi nhớ đến chuyện…
- Chuyện gì?
- Chuyện ở một vùng nuôi bò sữa, người ta làm thịt bò đực khi nó còn nhỏ xíu (bê con) để bán nhậu, vì nuôi nó tốn cỏ trong khi con cái thì được cưng lắm, nuôi bằng loại cỏ đặc biệt, chữa bệnh bằng thuốc kháng sinh, rồi phối tinh nhân tạo nhiều đợt để lấy sữa…
- Hèn chi mà bò chẳng điên lên vì bị lệch lạc giới tính. Không còn dịp được giao phối lãng mạn trên đồng cỏ xanh mượt như ngày xưa… Rồi đây không khéo tôm cũng điên lên… Bò điên, tôm điên…
- Anh nói làm tôi… lo quá!

Tôi biết và ngưỡng mộ BS Đỗ Hồng Ngọc đã lâu, từ lần đầu được tiếp xúc với anh (năm 1979) khi con gái tôi (chưa đầy 2 tuổi) bị một bệnh viện ở tỉnh chẩn đoán là “sơ nhiễm lao”. Tôi, lúc ấy, một người mẹ trẻ, là giáo viên tỉnh lẻ, chồng công chức, đồng lương ít ỏi, con gái mà “sơ nhiễm lao” thì sẽ thế nào đây? Gặp anh trong những năm đầu sau 1975, chưa có bệnh viện, phòng mạch tư, BV Nhi đồng thì lúc nào cũng quá tải.  Tôi nhớ mãi giọng nói nhẹ nhàng của anh: “Theo tôi thì cháu không bệnh gì đâu, chỉ suy dinh dưỡng thôi, nhưng tôi sẽ cho làm xét nghiệm để có kết quả chính xác, không sao đâu!”. Với cái vỗ vai thân tình, tôi tưởng như ai đó đã tiêm cho mình liều thuốc hồi sinh và quả thật, con gái tôi không bị chứng bệnh mà lúc nghèo khó ấy, với tôi, thật là khủng khiếp! Chúng tôi ở lại BV Nhi đồng một thời gian và chen chúc cùng mọi người trong những bữa cơm chỉ dành cho bé chứ không dành cho người nuôi vì tất cả, lúc đó, đều ăn bột mì, bo bo, cơm chỉ dành cho bệnh nhi. Tôi không gặp lại anh lần nào và mừng thầm: con không bệnh nặng nên không cần phải được bác sĩ giỏi khám!

Đến năm 2005, khi đã là thành viên của trường Hoa Sen, có dịp làm việc với anh, đọc nhiều bài viết, nhiều thơ của anh, nhưng tôi cũng chưa bao giờ nhắc lại chuyện này.

Hôm nay, ngày 19-8-2010, cùng với Ban Tu thư của trường, tổ chức buổi nói chuyện: “Stress trong đời sống thường ngày”, thú thật, đây là lần đầu tôi dự buổi nói chuyện của anh trước công chúng. Trò chuyện với anh thì nhiều, nhưng cùng nghe anh nói với nhiều người khác thì chưa.

Vẫn tác phong ấy, vẫn cách diễn đạt nhẹ nhàng, nói mà như không nói, làm thơ mà như trò chuyện, nhưng những điều anh chia sẻ cứ thấm dần và thấm sâu với toàn thể người nghe gồm nhiều đối tượng: người đã vào tuổi “gió heo may”, các giảng viên, nhân viên của trường và một số khá đông sinh viên.

Cuối năm 2009, tôi cũng trải qua cơn bạo bệnh, 48g trên giường bệnh của Phòng Hồi sức cấp cứu tích cực mà xung quanh chỉ là những người gần như bất động. Ra khỏi chốn “địa ngục trần gian” này, tôi thấm thía giá trị của sự sống, rút được ống oxy, tự mình hít thở mới thấy hơi thở quí biết chừng nào…Chính vì vậy, tôi chia sẻ sâu sắc những dòng thơ của anh trong “Xin cám ơn, cám ơn” mà tôi đã đọc cho mọi người cùng nghe:

…………..
Xin cám  ơn, cám ơn
Cơn bệnh ngặt nghèo quật ta gục ngã
Cho ta trở về làm con thú trinh nguyên
Cho ta trở về làm em bé sơ sinh
Tràn đầy hạnh phúc
Để ta biết một điều có thực
Tình yêu
Đã giúp ta tìm lại chính mình
Đã giúp ta vượt thoát…
(1997)

Khi nghe anh nhắc lại định nghĩa sức khỏe của tổ chức Y tế thế giới WHO: “Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái về: thể chất, tâm thần, xã hội chứ không phải chỉ là không có bệnh hay tật”, tôi muốn cười lên một cách thật… sảng khoái. Vì rõ ràng tôi đang là người có sức khỏe, bởi tôi vẫn đang trong tình trạng sảng khoái, tôi vẫn say mê làm việc hằng ngày với những suy nghĩ, dự định mới mẻ, xã hội chẳng phải nặng nề vì tôi, ai bảo tôi là người bệnh tật? Cho dù chưa ngày nào tôi không uống các loại thuốc: huyết áp, xương khớp…Hãy vui mà sống, sống để mà vui. Sẽ kết thúc những ngày bi quan vì mình là người “có bệnh nên sức khỏe kém”.

Tôi  lại cũng quá tâm đắc khi anh nói về nỗi “đau khổ” của người bệnh:  bác sĩ thường chỉ quan tâm chữa cho người bệnh hết đau chứ nỗi khổ của họ thì hình như vẫn còn nguyên! Một lần nữa, trong tôi, lại hiển hiện hình ảnh một BS nhi khoa biết quan tâm đến nỗi khổ của bà mẹ trẻ: “Không sao đâu!”. Có lẽ, anh không thể hiểu, với tôi, lúc ấy, lời an ủi kia chính là sự thấu hiểu “nỗi khổ” của bà mẹ khi phải đối diện với “nỗi đau” của con.

Cách anh trình bày về “stress” rồi phân tích các dấu hiệu trong nhận thức, thể chất, cảm xúc, hành vi của stress cũng khiến tôi và nhiều người ngạc nhiên. Té ra đó chỉ là stress, mình lại cứ tưởng bệnh lý gì ghê gớm. Tôi đã từng bị chẩn đoán có gai cột sống, cột cổ, tôi đã đi tập vật lý trị liệu một thời gian, rồi không đi nữa, cũng không tự tập ở nhà nhưng không cảm thấy đau nhức, cũng chẳng cần can thiệp bằng phẫu thuật, thế là, khỏi một chứng của stress rồi nhé. Bệnh không “hành hạ” nên hình như quên mất nó, hay đang “sống cùng với lũ”? Lại cũng mừng vì bản thân chưa có những rối loạn về hành vi như nhai nhóp nhép, đi qua đi lại… như anh nói. Như vậy, nếu mình có bị stress thì cũng còn nhẹ! Chưa có gì phải bi quan, chán sống!

Làm sao để “giải stress?”, những điều anh chia sẻ  cũng giản đơn thôi, tôi nghĩ là ai cũng có  thể làm được nhưng vấn đề quan trọng là làm sao biết mình đang bị stress để giải tỏa và có ai thấu hiểu để cùng chia sẻ?!

Với tôi, có lẽ cách giải stress hiệu quả nhất là: “học cách chấp nhận và biết giới hạn của mình”. Khoảng nửa năm gần đây, tôi tự đặt cho mình phương châm sống: “Phải biết quên những điều không đáng nhớ”, nói dễ hơn làm, nhưng tôi dần quen và quả thật, đã cảm thấy nhẹ lòng. Biết giới hạn của mình cũng là điều rất nên suy nghĩ, khi biết được cái mà không phải ai cũng biết, sự thư thái nhất định sẽ đến.

Anh cũng hướng dẫn cách “thở bụng” để giải stress hiệu quả hơn và sau buổi nói chuyện của anh, tôi đã thấy các đồng nghiệp của tôi nhắc nhau: “thở bụng đi!”.
Phần giao lưu cũng khá thú vị.

Có  người hỏi anh: “Có mâu thuẫn gì giữa con người khoa học và con người triết học của một bác sĩ không?”. Anh khẳng định là không vì một bác sĩ chính là người cần hiểu rõ những giá trị nhân văn hơn ai hết khi đối tượng nghiên cứu của họ là những con người. Quả thật, đọc tác phẩm của anh, tôi mến mộ vì sự hòa quyện tuyệt vời đó. Con người từ khi sinh ra cho đến khi cận kề với cái chết đều có mặt trong tác phẩm của anh và triết lý sống chân thật, hồn nhiên, rất “tình người” cũng bàng bạc trong thơ-văn của anh.

Thầy  Hoàng Anh Ngọc, Giám đốc Trung tâm Giáo dục tổng quát của trường Hoa Sen đã cám ơn về những chia sẻ quí báu của diễn giả, đồng thời cũng bày tỏ quan điểm về việc giáo dục một con người với những kiến thức tổng quát trước khi đi vào những kỹ năng chuyên sâu. Thể hiện sự đồng cảm với anh Hoàng Anh Ngọc, tôi nhớ mãi câu trả lời đơn giản, ngắn gọn của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc: “Học làm người rồi mới học làm nghề”. Ước sao triết lý đào tạo này được nhiều, thật nhiều người thực hiện.

Có  bạn trẻ hỏi: “Động cơ nào khiến chú làm thơ?”. Đúng như tôi dự đoán, anh đã trả lời: “Không có động cơ nào hết, vì khi đã có cảm xúc thì bật ra thành thơ!”. Cám ơn anh, cám ơn tất cả những nhà thơ có cùng suy nghĩ, cảm xúc như tôi.

Chị  Nguyễn Thị Minh Đoan (Trưởng phòng Nhân sự của trường Hoa Sen) mạnh dạn nêu câu hỏi: khi muốn tìm sự  sảng khoái, muốn giảm stress có cần phải ép mình theo một qui luật nào không? Tôi thú vị với thí dụ của chị: chủ nhật, được nghỉ nên ngủ đến 11g trưa, dù biết như vậy là không đúng nhưng vẫn cảm thấy rất thích, rất tỉnh táo, sảng khoái sau khi thức dậy. Dĩ nhiên, diễn giả hoàn toàn chia sẻ với chị, nhất là khi chị nói, mỗi người có hạnh phúc khác nhau: con đã tật nguyền thì chỉ cần một nụ cười của con, cha mẹ cũng hạnh phúc. Đó chính là “biết nhìn vấn đề dưới nhiều góc cạnh” và cũng theo nguyên tắc “hãy nương tựa vào chính mình”. Lắng nghe cơ thể mình, vì mỗi người có thể chất và tâm sinh lý khác nhau. Diễn giả bày tỏ.

Đã hơn 11g30, nhưng cử tọa vẫn còn muốn hỏi, muốn nghe, thế là chúng ta không bị stress và không bị áp lực thời gian, đúng không các bạn?

Buổi giao lưu khép lại với phần trao quà lưu niệm cho những khán giả đã nêu câu hỏi. Tôi thấy trên sân khấu xuất hiện những người đã đứng tuổi, thầy cô, nhân viên và sinh viên của trường Hoa Sen. Quà tặng chỉ là những cái móc khóa nhỏ, xinh nhưng ý nghĩa của nó mới là điều đáng quan tâm. Vì đây chính là sản phẩm của những người khuyết tật đang sống và làm việc tại Ngôi nhà may mắn (Maison Chance) của cô Tim Aline Rebeaud là một sinh viên trường Đại học Mỹ thuật Thụy Sĩ, đã đến Việt Nam từ khi mới 20 tuổi rồi ở lại với những người tật nguyền, nghèo khó trong Ngôi nhà may mắn do chính cô tạo dựng.

Xin được phép nhắc lại “Thư cho bé sơ  sinh”, bài thơ được anh viết tại BV Từ Dũ năm 1965:

…….
Thôi trân trọng chào em
Mời em nhập cuộc
Chúng mình cùng chung
Số  phận
Con người…

Vô cùng cám ơn Bác sĩ, nhà văn, nhà thơ  Đỗ Hồng Ngọc đã giúp chúng tôi hiểu rõ để tránh ngộ nhận về stress và biết cách tự điều chỉnh, tự giải tỏa stress để nhắc nhở nhau phải biết yêu quý, trân trọng sức khỏe của chính bản thân. Đã chung số phận con người, chúng ta hãy vui, khỏe để cùng bước tiếp…
(Bùi Trân Thúy, Hoa Sen)

Ảnh minh họa: Internet

- Bác sĩ ơi?
- Dạ, có tui…
- Hổng dám… Chuyện động trời vậy mà bác sĩ im re?
- Chuyện động trời gì đâu?
- Chuyện mấy đứa nhỏ dậy thì…
- Ối, dậy thì thì đã dậy thì từ hồi tạo thiên lập địa…
- Nhưng đây là mấy đứa nhỏ xíu, mới 4 tháng tới 15 tháng tuổi mà đã dậy thì…
- Cái này thì lạ. Tôi thỉnh thoảng cũng có gặp trường hợp dậy thì sớm ở bé gái khoảng 6-8 tuổi làm bà mẹ rất lo lắng…
- Còn ở đây mới 4 tháng tuổi…
- Ừ lạ. Có một nguyên tắc trong y khoa là đứng trước một “bệnh cảnh lầm sàng phức tạp” phải nghĩ ngay đến ngộ độc…
- Ngộ độc? Ngộ độc cái gì?
- Có 3 thứ là ngộ độc thuốc, ngộ độc hóa chất và ngộ độc thức ăn…
- Vậy trường hợp này…
- Có thể ngộ độc cả 3!
- Nghĩa là…
- Nghĩa là có thể người ta đã dùng thuốc làm bằng hóa chất rồi trộn vào thức ăn…
- Trẻ con chỉ ăn sữa…
- Thì vào sữa. Bây giờ người ta khoái trộn lắm. Cứ lấy chất này trộn với chất kia, rồi làm ầm lên là xong.
- Làm ầm lên là sao?
- Là quảng cáo, PR, tiếp thị… multimedia mà! Chất này làm cho mau lớn, chất kia làm cho khôn ngoan, chất nọ làm cho trẻ đẹp… Ai chẳng ham? Không thấy rau muống mà mỗi ngày dài thêm 10cm, trái cây để cả tháng không hư sao?
- Trong héo ngoài tươi thôi!
- Ừ thì vậy. Nhưng cũng đủ gạt được người ta rồi.
- Thì đâu có bền…
- Mỗi người bị gạt một lần cũng đủ. Bền chi?
- Trở lại chuyện dậy thì sớm của trẻ nhỏ…
- Ừ thì họ đang điều tra đó thôi. Hãng sữa Synutra của Trung Quốc bảo không có trộn gì vào cả. Thế mà không riêng tại Vũ Hán, ở Giang Tây, Sơn Đông, Quảng Đông… và ngay cả Bắc Kinh nhiều bé mới 3 tháng tuổi có chỉ số hormone sinh dục vượt chuẩn đều đã và đang sử dụng sữa bột Synutra. (May sữa này chưa vào Việt Nam!) Người ta nghi từ chuỗi thức ăn của bò sữa…
- Vậy ư?
- Phải. Từ năm 2006, ông Nguyễn Thượng Chánh, DVM ( Doctor of Veterinary Medicine) ở Montreal đã có bài viết cảnh báo việc dùng hormone (kích thích tố) trong chăn nuôi bò thịt và bò sữa mà một số nước đang sử dụng có thể gây tác hại cho sức khỏe con người. Có ít nhất 12 nước trên thế giới đang sử dụng hormone tăng trưởng trong kỹ nghệ chăn nuôi bò thịt (Mỹ, Canada, Úc, New Zealand, Argentina, Mexico …). Có 6 loại hormones sử dụng để kích thích tăng trưởng của bò là Oestradiol, Progesterone, Testosterone, Zeranol, Trenbolone acetate và Melengestrol acetate (MGA)…Tất cả đều là hormone sinh dục! Oestradiol và Progesterone, Testosterone là loại thiên nhiên, còn Zeranol, Trenbolone acetate và Melengestrol acetate (MGA) là loại  tổng hợp. Các loại đều cấy dưới da sau lỗ tai bò, trừ MGA được trộn vào thức ăn.
- Nhưng để làm gì?
- Thì để bò mau tăng trọng và ngon thịt hơn, lại ít tốn kém. Thời buổi cạnh tranh mà!
- Nhưng hại cho người tiêu dùng?
- Chuyện đó tính sau.
- Còn với sữa?
- Sữa thì khác. Canada và các nước trong cộng đồng Châu Âu thì cấm tuyệt. Họ sợ ảnh hưởng đến trẻ con. Nhưng ít nhất cũng đã có 12 nước đang sử dụng. Ngay ở Mỹ, bò sữa  được tiêm hormone tăng trưởng rbGH (recombinant bovine Growth Hormone) dưới tên thương mại là Posalic, giúp tăng sữa đáng kể. Mặc dù bị chống đối khắp nơi nhưng rbGH vẫn được cơ quan FDA cho phép sử dụng từ năm 1993. Nhiều nghiên cứu đã báo động  nguy cơ của hormone rbGH đối với sức khỏe con người nhất là đối với trẻ em . Triệu chứng có thể thấy là kinh nguyệt xuất hiện sớm, vú nổi to, râu và lông mọc một cách bất thường, nhưng đáng sợ nhất là khả năng gây ung thư của nó. (Nguyễn Thượng Chánh, www.advite.com/ThitvaSuaBo.htm).
Vào những năm 60, một loại hormone tổng hợp là DES (diethylstilbestrol) thường được bác sĩ kê toa  giúp dưỡng thai, ngừa hư thai, cũng rất phổ biến trong ngành thú y nhưng một thời gian sau mới biết DES là một hormone rất nguy hiểm, có thể gây ung thư cho bà mẹ và cả cho con. DES đã bị cấm dùng trong y khoa cũng như trong ngành thú y từ đó.
- Cho nên?
- Cho nên ở Mỹ bây giờ có khuynh hướng khuyên mọi người nên mua sản phẩm sữa từ các hộ sản xuất nhỏ lẻ và không nên tin những quảng cáo kiểu như “rbGH free”… (không có chứa rbGH...) v.v…
- Kiểu này chắc rồi đây mỗi nhà phải tự nuôi một con bò, sáng sáng ra vắt sữa pha cà phê… là tốt nhất!
- Chắc vậy rồi!
(còn tiếp)

Nhà văn VP có lần khẳng định: “Thơ dịch không phải là thơ, dịch thơ không phải là dịch”. Ông bảo thơ dịch giỏi lắm chỉ là dịch được cái ý thơ. Nhưng ý thơ đâu phải là tất cả bài thơ mà chỉ là cái nghĩa của bài thơ gốc thôi.  Bởi ngoài cái ý ra, cái còn lại của bài thơ mới là những cái quan trọng, cốt tủy hơn. Đó là điệu thơ, thể thơ, giọng thơ, lời thơ, không khí bài thơ … Chẳng hạn ta không thể “dịch” bài thơ ‘Tống biệt hành’ của Thâm Tâm ra… thơ lục bát. Cũng vẫn là tiếng Việt đó thôi, nhưng đã là không thể, huống chi dịch qua tiếng Anh tiếng Pháp? Khi dịch Tống biệt hành sang thể thơ lục bát, nó đã không còn cái không khí của “tống biệt hành” nữa rồi!

Thế mà tập thơ Hồ Xuân Hương dịch sang tiếng Anh – Spring Essence – của John Balaban nghe nói đang bán rất chạy, đang có rất nhiều người đọc. Một chuyện lạ, thú vị quá chớ!

John Balaban, dịch giả, không phải người xa lạ với tiếng Việt. Ông là giáo sư đại học Miami, một thi sĩ có tiếng tại Mỹ với hơn mười tác phẩm đã hai lần được đề cử giải thưởng Sách quốc gia và đã đoạt hai giải thưởng uy tín về thơ. Năm 1974 ông đã từng dịch một tuyển tập ca dao Việt Nam sang tiếng Anh.

Trong một bài viết của nhà văn Lý Lan trên Văn Nghê Tp.HCM đã nói rằng cô rất xúc động và biết ơn khi cầm quyển Thơ Hồ Xuân Hương, bản dịch tiếng Anh của John Balaban trên tay:

“Nhưng một nỗi sợ hãi đột nhiên vỡ ra: bản tiếng Anh này chuyển tải được bao nhiêu “chất Hồ Xuân Hương”?… Những độc giả sống ở một xã hội phương Tây mà đề tài sex và đề tài nữ quyền được khai thác thường xuyên dưới muôn hình vạn trạng, song lại không có hình trạng nào như Hồ Xuân Hương, thì liệu họ có cảm nhận được Hồ Xuân Hương không, hay đọc bài thơ Ốc nhồi chỉ thấy con ốc nhồi, đọc bài Đèo Ba Dội chỉ thấy cây với đá? Họ có cảm nhận được chăng nỗi chua chát một cách nghẹn ngào trong giọng thách thức đầy mơn trớn: Quân tử có thương thì bóc yếm, và nỗi tủi hờn pha ngạo mạn trong lời van xin giận dữ: Xin đừng ngó ngoáy lỗ trôn tôi. (John Balaban dịch là: Kind sir, if you want me, open my door. But please don’t poke up into my tail. Và giải thích tính song nghĩa của từ “yếm”). Đọc đi đọc lại những bài thơ Hồ Xuân Hương bằng tiếng Anh, càng cảm động và khâm phục nỗ lực của John Balaban; và càng nhận ra chữ nghĩa Hồ Xuân Hương không ai theo kịp suốt chiều dài thời gian mà cũng không có tương đương trong bình diện không gian. Trong bài Làm lẽ John Balaban dịch chữ Chém cha là Screw và giải thích cut father là một tiếng chửi. Nhưng đến câu Cố đấm ăn xôi, xôi lại hỏng. Cầm bằng làm mướn, mướn không công thì câu tiếng Anh You try to stick to it like a fly on rice but a rice is rotten. You slave like the mai, but without pay nếu được dịch lại tiếng Việt sẽ là Mày cố bám vô nó như một con ruồi đậu dính vô xôi, mà xôi lại hỏng. Mày làm việc quần quật như một con ở, mà không được trả công. Điều chắc chắn là John Balaban thấu hiểu ý nghĩa từng chữ từng câu thơ của Hồ Xuân Hương, nhưng rõ ràng trong tiếng Anh không có tương đương của thành ngữ “Cố đấm” và “Cầm bằng” đặc thù của văn hóa làng xã và tâm thái nông dân ở một đất nước có nền văn minh hàng nghìn năm trải qua điều kiện thiên nhiên, chính trị, xã hội luôn trắc trở ”.

Thơ Hồ Xuân Hương đã khó trong khi dịch ý với nào bóc yếm, nào khuấy lỗ trôn, nào đóng cọc, nào nhựa ra tay… ; đến như cố đấm, cầm bằng cũng khó mà dịch được huống chi là cách chơi chữ, nói lái trong tiếng ta. Làm sao dịch được “Trái gió cho nên phải lộn lèo” ? Làm sao dịch được “Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo?” nhỉ?

Nhà văn Huỳnh Ngọc Chiến kể ở xứ Quảng có ông Dương Quốc Thạnh, biệt hiệu Sơn Hồ, chuyên làm thơ “nói lái” theo thể Đường luật rất hay. Có lần một cặp trai gái yêu nhau chưa cưới đã mang bầu mấy tháng. Đàng gái xin cho cưới gấp đàng trai không chịu. Nhà thơ quen biết cả hai bên nên nhà gái nhờ ông thuyết phục. Cuối cùng đám cưới vẫn được diễn ra với cô dâu mang bầu 6 tháng (!). Không khí nặng nề giữa hai họ được giải tỏa hoàn toàn khi nhà thơ – với tư cách chủ hôn- đọc bài thơ:

Ai bàn  chi chuyện đã an bài
Trai khiển đồng tình gái triển khai
Cứ sợ cho nên thành cớ sự
Mai than mốt thở lỡ mang thai
Tính từ  ngày tháng vương tình tứ
Khai ổ  bây giờ báo khổ ai
Cưỡng chúng ông bà nghe cũng chướng
Thôi đành để chúng được thành đôi!

Đúng vậy, tình thế này mà cưỡng chúng thì coi cũng chướng, thôi đành để cho chúng thành đôi vậy!

Buổi sáng đẹp trời hôm đó, 29/7/2010 tại Đại học Hoa Sen có buổi nói chuyện của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (NNA) với sinh viên. Gần trăm sinh viên tề tựu từ sớm. Chỉ có vài… “sinh viên” hơi lớn tuổi là cô Bùi Trân Thúy (hình) và nhà văn Nam Sơn trong Ban tổ chức loay hoay, một vị phụ huynh chở con đến rồi ngồi lại dự luôn, và tôi, người cao tuổi lạc lỏng nhất nên được mời ngồi gần gần diễn giả để nghe cho rõ… Nhờ đó mà tôi ghi lại được đôi điều, chủ yếu phần trao đổi mà tôi cho là thú vị.

Trong phần “mào đầu”, NNA phân tích tác động của văn chương, nghệ thuật, đặc biệt lợi thế của văn đọc hơn hẳn các phương tiện nghe nhìn trực quan khác… Văn đọc giúp trí tưởng tượng phong phú hơn. Với văn đọc, trăm ngàn người đọc thì có trăm ngàn hình ảnh tưởng tượng khác nhau, coi như cùng sáng tác với tác giả, trong khi phim ảnh chỉ có óc tưởng tượng của một người là đạo diễn… Nhà văn tạo cảm xúc đạo đức cho người đọc, nuôi dưỡng tâm hồn người đọc dài lâu…

( Ta thấy vai trò và trách nhiệm của nhà văn- nhất là nhà văn viết cho tuổi thơ- quan trọng như thế nào để hình thành nhân cách, đạo đức, cảm xúc của cả một lớp độc giả đang lớn, đang phát triển thể chất lẫn tâm hồn!).

Một nữ sinh viên đứng lên. Em nói như khóc- và thực sự thì em đã khóc vì cảm động- bảo đây là lần đầu em được gặp nhà văn mà em hằng mến mộ từ tuổi thơ. Em lúng túng:

Làm cách nào mà lúc nào chú cũng vui và trẻ con trong nhân vật?

- Ấy là nhờ chú “nuôi” trong mình một chú bé con không cho lớn để viết cho tuổi mộng mơ…

(Nhiều cánh tay đưa lên)

Chú đọc bằng cảm xúc hay bằng lý tính?

- Chú đọc hồn nhiên, theo cảm xúc. Thưởng thức. Thưởng ngoạn. Tác động cảm xúc là chính. Sau, rồi mới nghĩ thêm.

Các nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà phê bình mới đọc bằng lý trí. Gạch đít, ghi chú, đọc không còn hồn nhiên. Đó là bệnh nghề nghiệp. ( Một cô bạn làm “thầy cò”- sửa morasse- của nhà văn một lần đi ăn phở, thấy nhãn chai nước tương sai chính tả đã bứt rứt ăn không ngon!) …

Khi viết, chú đọc gì?

- Khi viết sách cho thiếu nhi, chỉ đọc sách thiếu nhi, để không loãng trí. Nuôi dưỡng một bầu không khí thuần khiết. Sử dụng ngôn ngữ hình ảnh phù hợp cho tuổi thơ.

Đọc sách sao cho hiệu quả?

- Sách nào hay thì đọc. Nghe bạn bè giới thiệu. Đọc trên báo. Thuở còn học Sư phạm văn, thời buổi khó khăn, mỗi người chỉ có một cuốn sách hay để đọc, rồi xoay vần đổi cho nhau nên cũng tạo được một “thư viện” các tác phẩm hay, cần đọc. Đọc theo phân công, rồi thuyết trình. Nhờ đó mà sâu.  Nhà trường bây giờ phải khuyến khích đọc sách, tổ chức cho học sinh đọc sách. Trong gia đình, bố mẹ ham đọc sách thì con ham đọc sách. Cha ôm chai rượu, mẹ ôm bộ bài tứ sắc thì con cũng vậy. Trẻ bây giờ không có thì giờ đọc sách là lỗi của ngành giáo dục.

Chú ghét gì nhất?

- Ghét nhất sách bìa cứng! Cầu mong sách NNA không bao giờ bị làm bìa cứng!

Cảm xúc khi được giải Á châu với 100% phiếu bầu?

- Khi viết, không nhà văn nào nghĩ đến giải cả, chỉ nghĩ đến bạn đọc. Viết để cho người đọc, nếu không thì viết làm gì? Viết là để chia sẻ. Ngay cả blog. Trước kia coi là nhật ký, nhưng nhật ký thì phải riêng tư chứ, còn khi chia sẻ với người đọc thì blog đã mang ý nghĩa khác, không thể coi là nhật ký. Cuộc sống nhà văn xoay quanh bạn đọc, không vì giải thưởng. Nhưng có giãi thưởng thì cũng vui.

Có ý định tung sách lên mạng không? 3000đ/giờ. Thích thì in ra, photo. Có cách nào đưa sách đến bạn đọc thiếu phương tiện, không tiền mua?

- Người ta đã tung lên mạng sách NNA cả chục năm nay rồi. Mất bản quyền. Đời sống nhà văn vì thế mà ngày càng khó khăn (!). Có người vì đọc thấy hay, đưa hết lên mạng để… chia sẻ. Yêu nhau như thế bằng mười hại nhau!

Thấy phim ảnh, sách nước ngoài bán chạy nhờ ma-cà-rồng, chú có nghĩ nên viết về ma-cà-rồng để cải thiện kinh tế chú không?

- Đã viết về ma-cà-rồng rồi đó chứ… Trong cuốn (… ). Loại ma-cà-rồng này hút máu ai thì người đó cũng trở thành ma-cà-rồng, nhưng thôi để mua đọc đi…

Để tạo một tác phẩm hay thì yếu tố cảm hứng từ đâu?

- Văn chương thường từ 3 nguồn: ký ức, óc quan sát, óc tưởng tượng. Thời kỳ đầu, thường người ta viết về… mình, khai thác mình, vì mình dễ quan sát dễ biết dễ viết, gần như tự truyện. Tôi cũng đã viết về mình, như khi ở quê mới vào Saigon, kêu xích lô bảo về đường “Bò Họt”, không ai hiểu, phải viết ra giấy.  Ối trời! Đường Bà Hạt mà cứ Bò Họt Bò Họt hoài thì ai mà biết… Bác xích lô kêu trời.  Rồi sau đó ở trọ, mê con gái chủ nhà… Nhưng tôi không có dại gái như nhân vật đâu nhé! Nhiều người sau một thời gian khai thác mình thì hết chuyện để viết. Lúc đó, óc quan sát và óc tưởng tượng chính là những yếu tố cần thiết.

Chú nói chú nuôi trong mình một chú bé con không cho lớn để viết cho tuổi mộng mơ nhưng con không đồng ý, hình như chú đa tình, một cậu bé lớn trước tuổi thì đúng hơn… Chú đã viết chuyện tình lâm ly lúc mới 14 tuổi…

- Không, trẻ con bây giờ biết… chuyện tình sớm lắm! Hình như từ lớp hai?
( Nhao nhao: từ mẫu giáo!).

Tôi với bút hiệu Anh Bồ Câu ( Ủa, Anh Bồ Câu hả!?) có lần nhận cú điện thoại của một bé nói em cô đơn quá, không có người yêu, cả em họ của em cũng vậy. Tôi hỏi mấy tuổi, bé nói 10 tuổi, còn em họ, 8 tuổi!

Để trở thành nhà văn, cần có những tố chất gì?

- Không nói được. Nhưng, nói chung phải có năng khiếu. Có trường dạy làm kỷ sư, bác sĩ… nhưng không có trường dạy làm nhà văn. Với nhà văn, chỉ là trường bồi dưỡng. Những ngành nghề khác có thể không cần năng khiếu, nhưng nghề văn phải có năng khiếu. Cần có óc tưởng tưởng và có óc quan sát. Nhân vật thì tưởng tượng nhưng tình tiết thì có thật, nhờ đó người đọc mới đắm chìm trong tác phẩm như “chuyện thiệt” được, mới nuôi dưỡng cảm xúc của người đọc được.

Chú giống với nhân vật nào?

- Nhân vật nào dễ thương nhất là chú.

Khi bị tịt ngòi chú khai thông bằng cách nào?

- Khi viết “Kính vạn hoa” ròng rã 7 năm trời, ngày nào cũng sống với đám nhân vật đó chú ngán quá, ra được 45 cuốn thì tắt tị, dẹp, kết thúc. Quyết tâm kết thúc. Năm năm sau,  báo TN kêu NNA viết feuilleton, viết tiếp Kính vạn hoa. Chịu thua. Quên hết rồi và ngán ngẩm quá rồi. Nhưng nhà báo đã lỡ “quảng cáo”. Chú ôm cái laptop trốn ra Vũng Tàu chui vào khách sạn nằm 3 ngày đêm. Ngày ngày ôm laptop ngó biển. Hai ngày đầu rặn không ra một chữ. Ngày thứ ba, viết được 5 trang. OK, điện về tòa soạn có thể được. . Thường sau khi viết được ít trang thì viết tiếp không còn khó nữa…

Có cuốn sách nào có thể nói đã thay đổi cuộc đời chú?

- Không có cuốn nào cả!

Viết bằng giấy bút hay vi tính, cái nào tốt hơn?

- Tất cả là phương tiện, công cụ. Xưa viết giấy bút, rồi máy đánh chữ, bây giờ vi tinh. Viết vi tính dễ sửa, dễ gởi đến tòa soạn báo…

Tại sao kết thúc chuyện của chú thường không có hậu?

- Không, đó là kết bỏ lửng chứ không phải không có hậu. Viết về tuổi mới lớn, về những rung động đầu đời… thì phải bỏ lửng chứ, vì sau đó chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra cho họ, họ đang lớn mà! Còn nhiều thay đổi mà…

Thế nhưng có đôi khi, với một nhân vật chú ghét cay ghét đắng… thì chú đã kết thúc bằng cách cho nó… mang bầu từ lớp 11, nên ai đọc cũng ghét nó luôn! ( Nhà văn mà trả thù thì ghê thật, cho nhân vật mang bầu như chơi! Phải cẩn thận lắm vậy!)

Kết thúc buổi nói chuyện, NNA đọc 4 câu thơ tặng các bạn trẻ :

Hôm qua em hứa anh rằng…
Sao nay em lại khăng khăng bảo là…
Tưởng rằng yêu thật hóa ra…
Cũng vì anh quá thật thà cho nên…

Cũng lại bỏ lửng!
Sau đó là phần tặng quà cho các bạn sinh viên đã đặt những câu hỏi hay.
(Mai Sơn nói nhỏ với Đỗ Hồng Ngọc: Hôm nay có vẻ nhờ có sự hiện diện của anh mà NNA cảm hứng nói hay quá đó!).

Thế nào là một chương trình Giáo dục giới tính toàn diện? Một chương trình giáo dục giới tính toàn diện dĩ nhiên trước hết phải… toàn diện, nghĩa là không manh mún, lẻ tẻ, mà có hệ thống, được soạn thảo không bởi một vài cá nhân “có thẩm quyền” theo quan điểm rất chủ quan của họ rồi áp đặt cho mọi người!

“Toàn diện” cũng bởi chương trình không chỉ dành riêng cho các nhà giáo dục, cho nhà trường – từ nhà trẻ đến sau đại học- mà còn cho truyền thông đại chúng, cho các tổ chức xã hội, tôn giáo, cho các bậc phụ huynh, người giúp việc trong mỗi gia đình…  Nó cần có hệ thống, có sự nhất quán để tránh ông nói gà bà nói vịt gây hoang mang “dư luận”. Có người bảo thủ dâm là… chuyện tự nhiên, không có hại gì cho sức khỏe, có người lại bảo thủ dâm sẽ dẫn đến mù mắt, vô sinh, tâm thần…; có người coi kinh nguyệt là chuyện sinh lý bình thường thì có người lại cho là tội lỗi, xấu xa, bị trừng phạt, cấm đoán này khác; có người nói di tinh, mộng tinh là chuyện bình thường thì có người lại bảo là bệnh hoạn, là “bình thủng đáy”, phải dùng “tam tinh hải cẩu bổ thận hoàn”!

Nội dung cơ bản ít nhất phải đề cập về sự phát triển của con người- từ trong bụng mẹ đến tuổi trưởng thành- đã thay đổi từng thời kỳ ra sao, mối tương quan giữa các yếu tố thể chất, tâm lý của nó, tiếp đó là các mối quan hệ, tương tác, rồi các kỹ năng cá nhân – với bản thân mình và giữa người với người- rồi đến các hành vi tính dục- dựa trên nền tảng văn hoá của mỗi cộng đồng- rồi đến các vấn đề về sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản với các bệnh  lây truyền qua đường tình dục ngày càng nguy hiểm… Trong mỗi nội dung đó, phải được dạy cả về kiến thức, thái độ, về các giá trị, về hành vi, lối sống, cách ứng xử phù hợp trong môi trường văn hoá của cộng đồng nơi trẻ đang sống và lớn lên. Phải tùy mỗi nền văn hóa mà không nên có sự áp đặt. Có nơi coi chuyện tình dục là chuyện vui chơi giải trí, có nơi coi là bản năng đói ăn khát uống, có nơi lại coi là chuyện linh thiêng nối dõi tông đường v.v… Cũng vậy, chữ trinh có nơi coi “đáng giá ngàn vàng”, có nơi thì chê cười chế nhạo nếu giữ trinh tiết, có nơi thì một cô gái trước ngày kết hôn phải lang thang ngoài bãi biển tìm một người đàn ông nhờ… phá trinh rồi mới có thể kết hôn được (Bài học của lịch sử, Will và Ariel Durant, bản dịch Nguyễn Hiến Lê).

Do có rất nhiều “quan điểm” khác nhau như vậy mà để soạn thảo một chương trình toàn diện người ta phải ngồi lại để thống nhất với nhau trước trên một số nguyên tắc cơ bản – các giá trị- để có tiếng nói chung.

Chẳng hạn nhất trí rằng tính dục là một phần tự nhiên và lành mạnh của đời sống con người. Mọi người ai cũng có tính dục. Dù là người tu hành từ thuở nhỏ thì  đến tuổi nào đó, dưới ảnh hưởng của kích thích tố cũng phát triển những đặc điểm tâm sinh lý của nam hay nữ.

Rằng tính dục không đơn thuần là chuyện giao hợp, vì nếu chỉ có vậy thì “con” gì cũng biết- con gà, con chó, con heo, con bò… mà không cần phải học. Với con người thì khác, tính dục bao hàm sinh học, đạo đức, xã hội, tâm linh, tâm lý, cảm xúc…

Rằng mọi người ai cũng có nhân phẩm, mỗi người là một cá thể độc đáo trong bối cảnh văn hóa chung. Nam hay nữ, chẳng nam chẳng nữ, dị tính, đồng tính gì cũng là chuyện riêng của mỗi người và không vì thấy người ta khác mình mà cho là sai lạc, bệnh hoạn rồi đối xử kỳ thị, bất công. Mỗi cá nhân có kiểu hành xử tình dục riêng. Kiểu nào thích hợp với họ đều tốt, miễn là không mang lại bệnh hoạn, tai họa cho mình hay cho người và không trái thuần phong mỹ tục, văn hóa chung của cộng đồng.

Về quan hệ tình dục thì nguyên tắc là phải có sự tự nguyện: không được cưỡng bức và không được khai thác. Mỗi người tự quyết định và chịu trách nhiệm về hành vi tính dục của mình và về những hậu quả của nó nếu có. Do vậy, cần có đủ kiến thức và kỹ năng để tự bảo vệ. Cũng cần nhớ rằng trẻ con thích “khám phá” tính dục và luôn tò mò học hỏi  về tính dục là một tiến trình tự nhiên để phát triển, không nên ngăn cấm, chê trách.

Dù thế nào thì nguyên tắc chung chủ yếu vẫn là: Quan hệ tình dục sớm khi chưa phát triển đầy đủ về sinh học mang lại nhiều nguy cơ và do đó kiêng nhịn là cách tốt nhất để tránh nhiều bệnh tật cũng như những hậu quả không mong muốn khác.

Bạn thấy đó, để soạn thảo một chương trình giáo dục giới tính toàn diện như vậy phải mất rất nhiều công sức, trí tuệ, tấm lòng và tốn nhiều thời gian. Nhưng đã đến lúc các nhà văn hóa, giáo dục cần sớm thực hiện, đặc biệt trong tình hình “bát nháo” hiện nay với HIV/AIDS ngày càng “trẻ hóa” , phá thai phạm pháp, vô sinh, hiếp dâm “tập thể”…

]]> http://www.dohongngoc.com/web/tuoi-moi-lon-sub/chuyen-kho-noi%e2%80%a6-tiep-theo/feed/ 0