Cần có một chương trình toàn diện

Thực ra Giáo dục giới tính không phải nhằm để làm giảm tỷ lệ phá thai! Giáo dục giới tính không phải là dạy cách phòng tránh thai mà là một chương trình “học làm người” để có cuộc sống hạnh phúc. Nhưng thực tế thì cho đến nay ta làm GDGT chưa tốt vì chưa có hẳn một Chương trình GDGT toàn diện. Do thời lượng hạn chế của chương trình truyền hình, tôi nghĩ có lẽ nên chia sẻ với bạn bè bài viết dưới đây, đã đăng trên Saigon Tiếp Thị ngày 11.11.2011. (ĐHN).

Giáo dục giới tính là một tiến trình suốt cả đời người, là chuyện phải làm hằng ngày, trước hết là ở gia đình nhằm trang bị kiến thức, hình thành nhân cách, tạo nên một nền tảng vững chắc cho sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản sau này. Nó bao gồm những hỉêu biết về phát triển tính dục, các mối quan hệ, hình ảnh về thể chất và vai trò giới, tình bạn, tình yêu, tình dục.

Giáo dục giới tính đề cập đến các khía cạnh về sinh học, văn hóa xã hội, tâm lý và tâm linh của vấn đề giới tính, từ lĩnh vực nhận thức (thông tin) đến lĩnh vực tình cảm (cảm xúc, giá trị, thái độ) và lĩnh vực hành vi (kỹ năng truyền thông, giao tiếp và kỹ năng quyết định) của mỗi cá nhân.

Tính dục gắn với con người từ trong trứng nước. Khi thụ tinh thì đã sẵn các nhiễm sắc thể X,Y, phân định giới tính cho đứa trẻ, dù đến 3 tháng trong bụng mẹ, thai nhi mới có đầy đủ các bộ phận sinh dục nam hay nữ! Bên cạnh đó, thiên nhiên còn trang bị sẵn một hệ thống các tuyến sinh dục, để tới tuổi nào đó thì sẽ cho kích hoạt… tạo ra các kích thích tố cần thiết để phát triển giới tính! Chờ đến lúc đó mới “dạy” thì nhiều khi đã muộn!

Cha mẹ có bổn phận phải dạy con cái ngay từ trong gia đình, không thể “khoán” cho ai khác. Và phải dạy rất sớm vì đây là vấn đề liên quan đến nếp sống của mỗi gia đình, đến giá trị, lòng tin, thái độ và nhất là hành vi, hình thành nhân cách của mỗi con người để có một cuộc sống hạnh phúc về sau. Ngay từ lúc mới sinh, trẻ đã được học về tình yêu thương, trìu mến, vuốt ve, cưng nựng, học về những mối quan hệ anh chị em, cha mẹ, ông bà… Trẻ học về giới tính khi cha mẹ chăm sóc, chuyện trò hằng ngày, lúc vui chơi với chúng, lúc thay quần đổi áo cho chúng, dạy chúng biết các bộ phận của cơ thể từ mắt mũi, tai miệng, đến bộ phận sinh dục… Ngay từ lúc đó, trẻ đã học “không phân biệt đối xử” với các bộ phận trong cơ thể mình, và có trách nhiệm gìn giữ vệ sinh đâu đó đàng hoàng. Trẻ lớn dần lên thì hiểu biết sẽ mở rộng thêm về sinh lý học, về các hành vi, thái độ, giá trị liên quan giới tính của gia đình cũng như môi trường văn hóa xã hội chúng đang sống.

Thẳng thắn, chân tình, cởi mở và khoa học trong trao đổi là cách tốt nhất để truyền thông giữa cha mẹ và con cái suốt giai đoạn tuổi thơ cũng như ở tuổi tiền dậy thì và dậy thì, tuổi thanh niên, nhờ đó tạo nên một phương cách xử thế khi trẻ trưởng thành cho vấn đề sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản. Do vậy, cha mẹ cũng phải trang bị cho mình đủ kiến thức để tự tin và có phương pháp tiếp cận phù hợp với từng lứa tuổi theo sự tăng trưởng và phát triển của trẻ.

Thế nhưng do từ trước người lớn chúng ta cũng chưa hề được “giáo dục giới tính” bao giờ nên không tránh khỏi lúng túng và lấn cấn trong tư tưởng. Do vậy, để có thể “vượt qua chính mình” cần xem xét lại một số nhận thức, quan điểm của bản thân mình về giới tính, về tình dục để có thái độ thích hợp. Trang bị kiến thức về cơ thể học, sinh lý học tuy vậy không khó bằng cách nhìn nhận vấn đề, tức “quan điểm” – cũng gọi là các “giá trị” – của chính bản thân. Cần thấy rằng khi nói đến tình dục, không thể chỉ nói đến chuyện giao hợp mà phải bao gồm toàn bộ các khía cạnh liên quan như thể chất, đạo đức, xã hội, tâm linh, tâm lý và cảm xúc. Như vậy, giáo dục giới tính là giáo dục toàn diện về các khía cạnh đó, chứ không phải chỉ dạy cách dùng bao cao su hay sử dụng thuốc ngừa thai.

Vì thế cần có một chương trình giáo dục giới tính toàn diện, không manh mún, lẻ tẻ, mà có hệ thống, được soạn thảo không bởi một vài cá nhân “có thẩm quyền” nào đó theo quan điểm riêng của họ rồi áp đặt cho mọi người mà phải do một nhóm chuyên viên về y học, giáo dục, tâm lý xã hội v.v… ngồi lại với nhau để thống nhất trước trên một số nguyên tắc cơ bản – các giá trị- để có tiếng nói chung. Chẳng hạn tính dục là một phần tự nhiên và lành mạnh của đời sống con người. Mọi người ai cũng có tính dục. Tính dục không đơn thuần là chuyện giao hợp. Với con người, tính dục bao hàm sinh học, đạo đức, xã hội, tâm linh, tâm lý, cảm xúc…

Mọi người ai cũng có nhân phẩm, mỗi người là một cá thể độc đáo trong bối cảnh văn hóa chung. Đừng vì thấy người ta khác mình mà cho là sai lạc, bệnh hoạn rồi đối xử kỳ thị, bất công. Mỗi cá nhân có kiểu hành xử tình dục riêng, miễn là không mang lại bệnh hoạn, tai họa cho mình hay cho người và không trái thuần phong mỹ tục, văn hóa chung của cộng đồng.

Mỗi người tự quyết định và chịu trách nhiệm về hành vi tính dục của mình và về những hậu quả của nó nếu có. Do vậy, cần có đủ kiến thức và kỹ năng để tự bảo vệ. Cũng cần nhớ rằng trẻ con thích “khám phá” và luôn tò mò học hỏi về tính dục là một tiến trình tự nhiên để phát triển.

Chương trình này sẽ không chỉ dành riêng cho các nhà giáo dục, cho nhà trường – từ nhà trẻ đến sau đại học- mà còn cho truyền thông đại chúng, cho các tổ chức xã hội, tôn giáo, và cho các bậc phụ huynh- kể cả người giúp việc trong gia đình… để nói cùng thứ tiếng, tránh “ông nói gà bà nói vịt”.

Về nội dung ít nhất phải đề cập về sự phát triển của con người- từ trong bụng mẹ đến tuổi trưởng thành, mối tương quan giữa các yếu tố thể chất, tâm lý, các mối quan hệ, tương tác, các kỹ năng cá nhân – đối với bản thân mình cũng như giữa người với người- đến các hành vi tính dục- dựa trên nền tảng văn hoá của mỗi cộng đồng- rồi mới đến các vấn đề về sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản với các bệnh lây truyền qua đường tình dục v.v… Trong mỗi nội dung đó, phải dạy cả về kiến thức, thái độ, về các giá trị, về hành vi, lối sống, cách ứng xử phù hợp trong môi trường văn hoá của cộng đồng./.

“Áo dài Việt Nam thắng lớn trong nước và ngoài nước, do đâu mà được vậy? Do nó cho thấy gió!”. Một nhà văn đã viết như vậy gần 40 năm trước- “Mặc áo dài mà đứng yên chưa chắc đã ăn đứt nổi những cô gái Âu Á khác mặc y phục dân tộc của họ. Nhưng mặc áo dài mà đi, mà múa v.v.. thì người con gái Việt Nam linh động hẳn lên. Áo dài Việt Nam vừa theo sát những nét tuyệt mỹ của thân người, lại vừa trao cho tấm thân ấy sự linh động phơi phới mà nó không có. Những tà áo nhẹ ve vẩy phất phơ trong gió làm cho một thân hình nặng nề nhất, cục mịch nhất, cũng hóa ra thanh thóat. Thân người là đẹp, nhưng thứ y phục chỉ nhằm khai thác cái đẹp của thân người thì rõ ràng là tục.Trang phục là văn hóa. Văn hóa là một cố gắng cải biên thiên nhiên (…). Chiếc áo dài Việt Nam là một sự dung hòa giữa tự nhiên và văn hóa. Phần trên của nó đề cao thân người, đã có phần dưới rất thanh, thóat hẳn thân người. Nhìn vào người nữ mặc áo dài, sau khi bị khích động vì cái phần trên, mắt lần dò  nhìn xuống, thì ở phần dưới lại chỉ thấy…gió! Vâng, ở đây mắt chỉ thấy có gió, có cái thướt tha, cái bay bướm mà thôi”. (VP, Đất nước quê hương, 1973)..

Nhà thơ Nguyên Sa cũng viết:

Có phải em mang trên áo bay
Hai phần gió thổi một phần mây
Hay là em gói mây trong áo
Rồi thở cho làn áo trắng bay

Nghĩa là nói đến áo dài của người phụ nữ Việt Nam người ta luôn phải nói đến mây, đến gió… Mà không chỉ vậy. Nó còn rắc rối hơn nữa kìa. Bởi vì  chỉ với áo dài người ta mới kêu lên: “Áo bay mở khép nghìn tâm sự” (Đinh Hùng)…

Nhà văn hóa Cao Huy Thuần, giáo sư đại học Picardie, người đã sống ở Pháp hơn 40 năm,  khẳng định rằng chỉ có 2 món “văn hóa” thực sự là bản sắc của ta, không sợ lẫn vào đâu giữa thời đại toàn cầu hóa này- chẳng những không sợ toàn cầu hóa tấn công  mà còn tấn công ngược lại – đó là …nuớc mắm và áo dài!

Ông viết “Bản sắc đựơc định nghĩa là cái gì khác, cái gì đặc biệt. “Hãy nói cho tôi biết anh ăn thứ gì, tôi sẽ nói cho anh biết anh là ai?”. Thế giới mê chả giò Việt Nam, mà chả giò là phải chấm nước mắm chứ không thể chấm… xì dầu!

Còn chiếc áo dài Việt Nam? Theo ông thì ” Áo dài thành công bao nhiêu, thân thương bao nhiêu, yêu kiều bao nhiêu, thích hợp bao nhiêu! Nó đi vào lòng dân tộc như thể nó đã được khai sinh từ thuở dân tộc còn nằm nôi! Và nó hãnh diện phất phới trên thế giới; thế giới thán phục nó. Ngày nay, thời trang tha hồ vẽ vời, thêm bớt; nó nhân lên nhiều kiểu mới, nhưng nó vẫn là nó, vẫn là nhan sắc vô địch”. Rồi  kết luận: “Cái gì hợp với dân tộc qua bao nhiêu thử thách, cái ấy là bản sắc, cái ấy không sợ ma nào ám, kẻ cướp nào lấy”! ( CHT, Bản sắc và tòan cầu hóa).

Thế mà trước đây không lâu, Bộ Giáo duc- Đào tạo  có thư ngỏ gởi các tỉnh, thành phố trên cả nước, nhân danh “Vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam” đề nghị không nên bắt nữ sinh mặc áo dài đến lớp. Từ năm học 2006-2007, đối với THPT, nên cho nữ sinh mặc áo dài vào những ngày đầu tuần, ngày lễ; còn đối với học sinh THCS,  nhà trường nên chọn một đồng phục khác, tùy nghi. Khi nữ sinh mà không còn quen mặc áo dài nữa thì  rồi đây chỉ còn thấy áo dài ở các lễ hội hoặc các buổi trình diễn thời trang, thi hoa hậu, hoặc chỉ còn các cô gái Nhật bản, Hàn quốc tha thước với tà áo dài… Việt Nam.

Ở góc độ người thầy thuốc, tôi còn thấy áo dài có công dụng rất tốt để ngăn ngừa, phòng chống tình trạng béo phì ngày càng báo động ở phụ nữ Việt Nam.

Các loại thức ăn nhanh, gà rán, khoai tây chiên…các thứ thiếu chất dinh dưỡng, thừa chất béo, sản xuất công nghiệp ngày càng… ngon, càng rẻ, càng tiện lợi nên tình trạng béo phì ở ta sẽ tăng nhanh  kèm theo bao nhiêu thứ bệnh tật từ tiểu đường đến huyết áp, tim mạch… khiến các bệnh viện lúc nào cũng quá tải!
Tổ chức y tế thế giới (WHO)  đã dùng đến cụm từ “đại dịch béo phì”. Ở châu Âu hiện đã có 23% đàn ông và 36% phụ nữ béo phì và 1/3 trẻ con bị thừa cân. Ở Pháp, trẻ béo phì đã tăng gấp ba lần so với trước đây mười năm! Tình hình ở Trung quốc càng báo động hơn! Tại Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ béo phì đang tăng nhanh ở các nhà trẻ, mẫu giáo, trường tiểu học ai cũng thấy. Béo phì không chỉ là vấn đề sức khỏe thể chất mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Một điều tra của Food Policy and Obesity, đại học Yale cho thấy 50% người Mỹ sẵn sàng chịu giảm thọ hơn là phải sống với béo phì! Hiện nay 60% người Mỹ thừa cân và 20% béo phì. Fastfood có nguồn gốc từ Mỹ mà!.

Việt Nam ta từ bao đời nay đã có một biện pháp chống béo phì tuyệt hảo là chiếc áo dài của người phụ nữ. Cả một dãi đất miền Trung nổi tiếng là “quê hương xứ dân gầy” chẳng phải đã nhờ chiếc áo dài truyền thống đó sao? Người phụ nữ miền Trung xưa vốn được mặc áo dài từ thuở còn thơ, đi chùa, đi lễ, đi học cho đến tuổi già. Quyền quý cao sang cũng áo dài. Buôn gánh bán bưng cũng áo dài. Áo dài không chỉ giúp cho người ta tha thướt, dịu dàng mà còn giúp cho người ta  “vai gầy guộc nhỏ” thấy mà thương!Với áo dài, muốn hấp tấp vụt chạc cũng không được; muốn hùng hục, ngấu nghiến cũng không được. Ăn mặc là vấn đề của văn hóa. Áo pull, váy rộng, mặc sức mà ngấu nghiến. Còn với áo dài ư? Người ta chỉ có thể “thực như miu”!

Để phòng chống suy dinh dưỡng, y học dùng cái cân và cái thuớc dây nhằm phát hiện sớm bệnh. Để chống béo phì, ở Âu Mỹ, người ta khuyên lúc ngủ dây, nhảy lên cái cân “cân một cái” để biết hôm nay nên ăn uống, vận động ra sao. Nói khác đi, cái cân, cái thuớc giúp ta điều chỉnh hành vi ăn uống. Chiếc áo dài đã chẳng phải là một biện pháp “cân đo” hữu hiệu nhất đó sao? Nó lên tiếng báo động ngay tức khắc cho ta chỗ nào chật, chỗ nào rộng, chỗ nào sắp…nứt, nhờ đó mà ta điều chỉnh hành vi ăn uống kịp thời!

Ta có thể thấy trước, rồi đây thế hệ các thiếu nữ Việt Nam không còn mặc áo dài truyền thống nữa sẽ nhanh chóng béo phì ra sao!

Đỗ Hồng Ngọc

Thư của Trần Thiên Dũng từ Australia

1.  Úc là xứ chuộng thể thao, nhưng cũng không thoát khỏi bệnh béo phì do phần lớn thiếu vận động và do chế độ ăn uống. Cha mẹ trong gia đình là một trong những yếu tố quyết định trong cố gắng của cả nước chống bệnh béo phì.  Chỉ có điều, trong nền kinh tế hiện nay, cả cha lẫn mẹ đều phải đi làm để đủ tiền trả nợ nhà, trả nợ credit card và đủ loại “loans” (nợ ngân hàng) khác.  Cha mẹ bận rộn, con cái đi học thêm cả ngày  thứ bảy chủ nhật.  Đầu óc mọi người cuốn theo cái nhịp sống tăng tốc đó chung quanh. “Fast food” trở thành cái phao cho mọi người bám víu để sống sót trong dòng nước lũ của cuộc sống.  Đó há chẳng phải là nguyên nhân của chứng béo phì của phần lớn người dân hay sao?

2.  Đọc hiền huynh, tôi nghĩ nếu nữ sinh mình không được mặc áo dài nữa thì ngoài chuyện thấy trước một tương lai “béo phì”, mà hậu quả trước mắt có thể là phố phường VN  vắng bóng áo dài, sẽ mất đi một cái gì đó đặc biệt về văn hóa Việt nam.  Nhưng còn  hoc sinh nam phải mặc gì để chống béo phì đây?

3.  Thật ra thời trang hiện nay của các cô cũng có thể giúp các cô tránh béo phì.  Hiền huynh có để ý là nhiều cô gái hiện nay mặc áo ngắn ngủn (không phải tại thiếu vải) chỉ che vai, che ngực mà thôi.  Nguyên cái bụng phơi ra.  Quần cũng ngắn đi, chỉ còn từ vai mông trở xuống (ngồi chồm hổm sẽ lòi ra tất cả).  Y phục thời trang nhứ thế giúp các cô phải cố giữ eo để bụng không thành đòn bánh tét, lồi ra, chảy xệ xuống khó coi.

4.  Chỉ khi nào bị ngập lụt, mọi người mới để ý đến dòng sông.  Bệnh béo phì có lẽ chưa được xếp vào hàng “ngập lụt” ở nước ta, nhưng không phải là không có những cố gắng của một số người, như hiền huynh vậy, để cảnh giác cái nguy cơ “vỡ đê”.  Mong những cố gắng đó sẽ được giới làm cha mẹ, thầy cô, để ý…

một con trăn nuốt trọng con mồi thì phải nằm cuộn tròn lại mà tiêu hoá từ từ cho đến hết. Khổ cái là bạn ta ăn chưa kịp tiêu đã bị ba mẹ, bà bếp, oshin mang nào sữa, nào nước ngọt, trái cây, bánh kem chocolat, sâm cao ly… các thứ nhồi nhét tiếp, nào được khuyên phải ăn đồ bổ cho có trí nhớ tốt, nào phải đủ  năng lượng để lấy sức học thi v.v… Kết quả chỉ có ăn và ăn, ăn suốt ngày thì đầu óc đâu mà học! Người học mà say mê vào việc học, tập trung vào việc học  thì “ đêm quên ngủ, ngày quên ăn…” có đâu cứ ăn chưa xong bữa này thì đã tính ăn bữa tiếp.

Hai là cô bé bán khoai chắc chắn không có uống thuốc bổ óc, thuốc giúp trí nhớ baogiờ! Tiền đâu mà uống? Mẹ bệnh còn chưa có tiền uống thuốc! Mà thực ra làm gì có thuốc bổ óc, thuốc giúp trí nhớ kia chứ! Vấn đề chỉ là “người khôn ăn bòn kẻ dại” thế thôi! Vì có kẻ lười học, làm biếng học mà múôn có trí nhớ tốt, muốn thi đậu cho nở mặt nở mày thì “người khôn” bèn dụ nó, bán cho nó vài món lăng nhăng, đặt tên Tây tên Tàu cho thật kêu, thật oai, thật hấp dẫn để móc túi nó cho dễ.  Nó mà rớt thì nó nghĩ tại uống chưa đủ đô, năm sau sẽ càng bỏ tiền mua uống tiếp! Phải biết rằng kẻ uống thuốc bổ não là bởi não quá nghèo nàn, kẻ uống thuốc giúp trí nhớ là bởi trí nhớ quá kém cỏi. Nghèo nàn vì không dành thì giớ để trui rèn, để đọc sách báo, nâng cao kiến thức, chỉ lo “rèn” cái bao tử và đua đòi này khác. Người ta thường nói “đầu óc ngu si, tứ chi phát triển” là vậy. Còn trí nhớ kém cõi bởi các thần kinh não bộ thay vì dùng để nhớ bài học thì phải dùng để lắp đầy các chuyện đâu đâu. Não bộ ta như cái hộp, đã đựng cái này chật rồi thì không thể đựng cái khác nữa. Nhồi nhét  vào đó đầy những games, những chat thì còn mong gì có chỗ cho chuyện học với hành, thi với cử!

Thuốc giúp trí nhớ tốt nhất lại chính là không khí trong lành. Người biết học thì kiếm nơi vắng vẻ để học cho đươc tập trung, thoáng khí, chẳng hạn ra công viên, ra bờ sông. Học mỏi rồi thì vận động thể lực một chút để thay đổi không khí, thay đổi môn học này bằng môn học khác cũng là cách…giải trí tốt.

Thuốc giúp trí nhớ tốt là các món ăn nhẹ nhàng như một cục xôi đâu, một ly chè đậu, chè khoai gì cũng được, một tô canh bí, một cái … trứng hột vịt (đã được kiểm dịch, bảo đảm không có H5N1). Không phải chè đâu làm cho đậu mà trong chè có đường, trong đâu có đạm. Đường, đạm là các chất cần thiết cho bộ óc. Cũng như không phải ăn hột vịt, ăn canh bí… mà rớt như những kẻ mê tín dị đoan bày đặt, trái lại trong trứng có nhiều vitamin, trong bí có acid glutamic…

Tóm lại, những ngày học thi cần ăn uống giản dị để bao tử đỡ vất vả, tập trung trí nhớ cho việc học, biết vận động thể lực, biết tổ chức việc học, không ỷ lại vào các thứ thuốc bổ, thuốc giúp trí nhớ nhảm nhí thì mới mong thi đâu đâu đó. Ta hiểu vì sao không chỉ cô bé bán khoai đậu 3 trường, mà cô bé bán xôi , bán hột vịt lộn cũng đậu, cậu bé sửa xe đạp, cậu bé bán báo  đều  đậu, nhiều khi là thủ khoa, mà báo chí năm nào cũng có dịp loan tin!

BS Đỗ Hồng Ngọc

Khi nào thì  người ta có thể bắt đầu yêu? Câu hỏi khó quá! Tùy người. Nhưng, yêu thế nào mới là vấn đề. Thực ra thì người ta có thể bắt đầu yêu từ hồi còn ở trong… bụng mẹ. Hồi xưa hai gia đình thân quen nhau thường hứa hôn cho các con khi “hai đứa” còn trong bụng mẹ, gọi là phúc hôn.. Phúc là bụng, hôn là hôn phối. Nếu một trai một gái mai sau sẽ là vợ là chồng. Rồi trao của làm tin. Lớn lên dù có thất lạc chân trời góc biển họ cũng tìm được nhau!  Những đôi “trai tài gái sắc” này khi lớn lên thành vợ thành chồng thì thường sống với nhau rất hòa hợp, hạnh phúc. Lời hứa của các bậc sinh thành rất thiêng liêng với họ, lại cùng một môi trường văn hóa, cùng đẳng cấp xã hội, “môn đăng hộ đối”, nên dễ hòa hợp với nhau.

Nói chung, khi người ta lớn lên, người ta yêu… bố mẹ, yêu anh chị em, yêu ông bà, yêu thầy cô, yêu bè bạn… và cuối cùng là yêu… một người đáng yêu. Thiếu người đó thì chịu không nổi! Gặp người đó cũng chịu không nổi! Trời đất cỏ cây gì cũng đẹp hơn lên. Chuyện gì cũng hóa linh thiêng ra! Người ta dễ trở thành những anh chàng “ngọng nghịu đứng làm thơ” như Đỗ Trung Quân. Do vậy, nó hoàn toàn xa lạ với kiểu yêu mà la toáng lên, yêu mà bày tỏ ồn ào như đi… biểu tình, yêu mà quyết liệt… chiếm  đọat  rồi  quất ngựa truy phong!

Một nhà văn ngày trước đã tả một “mối tình chân” thú vị: chàng và nàng không quen biết nhau, tình cờ cùng đi coi hát đình, chen chúc chỗ đông người, chẳng may chàng dẫm phải chân nàng đau điếng, nàng quắt mắt nhìn chàng thì bỗng cả hai rụng rời như “hẹn nhau từ muôn kiếp trước”.

Theo các chuyên gia … yêu thì mối tình chân có những đặc điểm như sau:
Nó giúp ta thêm năng lực, thấy cuộc đời là đẹp, là đáng quý; nó thúc đẩy ta học giỏi hơn lên, hăng say làm việc để xây dựng sự nghiệp; nó giúp cho tình gia đình, tình bạn bè thêm tốt đẹp, nó mở rộng thêm những sở thích của ta. Một người không ưa đọc sách, có một mối tình…chân, dễ trở thành người mê sách!
Nó giúp ta có khả năng chấp nhận, tấm lòng rộng mở, chớ không phải muốn chiếm hữu hay chuyển hóa người mình yêu; không chỉ trích những khác biệt mà tìm cách hỗ trợ, bổ sung cho nhau;

Nó giúp ta gia tăng lòng tự trọng, tin cậy lẫn nhau, đối xử với nhau một cách chân thành, có trách nhiệm, chia sẻ buồn vui, sẵn sàng hy sinh cho nhau;
Nó giúp ta tăng mối quan hệ ngày càng khắng khít với nhau, phát hiện ra ngày càng nhiều nét đẹp của nhau chứ không phải bị cuốn hút nhất thời bởi một “cú sét” hay vì một chút hào nháng bên ngoài.

Nó giúp ta  luôn là bạn tốt của nhau, cho nên đòi hỏi thời gian thử thách lâu dài, không phải là thứ lửa rơm, vụt cháy để rồi vụt tắt.

Nếu cần hỏi gì thêm thì biên thơ cho anh Bồ Câu vậy!

Đỗ Hồng Ngọc

Đó là lứa tuổi với nhiều thay đổi lớn lao và đột ngột, làm ngỡ ngàng không chỉ cho người lớn mà còn cho chính các em. Thế giới bí mật của những thay đỗi đột ngột về thể chất đó nếu không đựơc hướng dẫn thấu đáo tường tận sẽ gây hoang mang, sợ hãi không cần thiết, dễ dẫn đến những hành vi có hại không ngờ, nhưng những thay đổi trong cảm xúc, trong các mối quan hệ trong gia đình và xã hội mới thật là phức tạp, đáng lo ngại. Tình trạng tự tử, bỏ nhà đi bụi, tâm thần… ngày càng báo động ở lứa tuổi này trong nhịp sống thay đổi nhanh chóng nhiều khi vượt cả ra ngoài tầm kịểm sóat.  Điều cốt lõi lại chính là ở các em, chính bản thân các em, không phải ai khác. Chỉ có ta mới cứu nổi ta thôi. Ta cần trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ đối với cuộc sống. Trang bị từ bên trong kia! Nội lực mà thâm hậu rồi thì không còn sợ tác động gì từ bên ngoài. Sự tự trui rèn này không thể dựa vào nhà trường, dựa vào bè bạn, người ngoài đựơc. Mỗi em phải tự trang bị cho mình, để có thể đứng trên đôi chân của mình. Gần đây nhiều bạn trẻ mới mười tám đôi mươi  đã là những tấm gương sáng trên đường lập nghiệp, vào đời, tiến thân bằng con đừơng riêng của mình thật đáng khâm phục.  Bên canh đó cũng không ít những trường hợp gục ngã, đáng tiếc, trong khi tưởng là có nhiều điều kiện tốt để vươn lên. Vấn đề là ý chí, là nghị lực. Cái mà  không ai có thể cung cấp, biếu tặng cho ta được.

Về sức khỏe, một hành vi hình thành từ lứa tuổi teen sẽ có tác động kéo dài suốt cả cuộc đời. Một teen uống rựơu sẽ nhanh chóng thành một người nghiện rượu, một teen hút thuốc sẽ nhanh chóng góp phần gia tăng tỷ lệ tử vong vì ung thư phổi trong tương lai…

Một bác sĩ chuyên khoa tuổi teen sau nhiều năm chiêm nghiệm bảo: chỉ có mỗi một liều thuốc để chữa, đó là thời gian! Phải, chỉ có thời gian vì không bao lâu nữa, một teen hôm nào đã trở thành một người lớn, chững chạc vào đời, và cái tuổi mộng mơ “một thời trẻ dại” kia đã lùi xa vào dĩ vãng, đã xóa dần trong ký ức, cho đến một hôm đẹp trời nào đó trong gia đình bỗng xuất hiện một làn sóng teen mới, một dòng thác lũ mới đang ào ạt kéo đến. Không có gì ngăn đựơc sóng, chặn được thác, mà chỉ có cách khơi dòng để làm… thủy điện!

Một cậu bé thấy tội nghiệp một con sâu bướm đang oằn mình trong tổ kén đã xé toang cái kén giúp sâu chóng được giải thóat, nhưng lạ thay, con bướm non đã trở nên què qưặt, lăn lộn mà không cất cánh bay lên đựơc nữa. Sâu bướm cần trải nghiệm, cần trui rèn, cần bước qua những nổi khó khăn kia để hoàn thành một tiến trình hóa bướm. Teen cũng vậy. Đó là lúc học thành người, học nên người.

“Khi Người Ta Lớn” là một cuốn sách dành cho tuổi teen, và cũng là cho các bậc phụ huynh có con em trong lứa tuổi nhiều lo âu này, nhằm chia sẻ ít nhiều kinh nghiệm của một người thầy thuốc, một phụ huynh và cũng là một… teen cách đây nửa thế kỷ…

Một cuốn sách dành cho tuổi “teen”
Đỗ Hồng Ngọc

rồi đem khoe kiệt tác của mình với những người lớn và hỏi nó có làm cho họ khiếp hãi không, họ đều trả lời: “Sao lại phải khiếp hãi với một cái mũ chứ?” .Điều này khiến ông vô cùng thất vọng. Ông đâu có vẽ cái mũ – mà là vẽ một con trăn vừa nuốt chững một con voi đang nằm chờ tiêu hoá! Vậy là ông phải vẽ thêm một phác thảo thứ hai có hình con voi trong bụng trăn để người lớn có thể hiểu. Người lớn lúc nào cũng cần phải có giải thích mới hiểu đựơc! Ông nghĩ.

Và thật là mệt cho bọn trẻ con  phải luôn cố công giải thích cho họ hiểu. Họ còn khuyên ông hãy bỏ cái trò vẽ vời vớ vẩn đó đi để lo học tóan, lý hóa, địa dư… ! Chán nản, ông chọn nghề… lái máy bay!

Sau này, mỗi khi có dịp gặp một người lớn có vẻ sáng sủa thông minh một chút, ông lại đem bức phác thảo số một ra để hỏi. Thì họ luôn trả lời: “Đấy là một cái mũ”!

Cho tới một ngày kia, phi cơ của ông bị hỏng máy rơi tòm giữa sa mạc Sahara, giữa lúc sống chết một mình nơi hoang mạc, chỉ còn đủ nước uống chừng tuần lễ, phải ngủ trên cát lạnh ngàn ngàn dặm cách biệt với con người thì chợt một giọng nói nhỏ lớ ngớ kỳ lạ bỗng đánh thức ông dậy:

Nếu vui lòng… hãy vẽ cho tôi một con cừu!”

“Hả!”. Ông giật mình sửng sốt!

“Vẽ cho tôi một con cừu…”

Ông nhảy nhỏm, giụi mắt năm lần bảy lượt. Và thấy một chú chàng tí hon rất mực kỳ lạ đương chằm chặp nhìn mình. Chú bé chẳng có vẻ gì là một đứa trẻ lạc lỏng giữa sa mạc hoang vu, ở cách cõi sống của con người ngàn ngàn dặm đất.
“Nhưng… nhưng mà chú bé làm cái gì ở đây vậy?”

“Nếu vui lòng… xin vẽ cho tôi một con cừu!”. Chú dường như chẳng thèm để ý tới lời ông, nằng nặc đòi cho đựơc ý mình.

Vì trước nay chưa bao giờ vẽ cừu, ông đành vẽ lại bức phác thảo số một cho chú. Và ông đờ đẫn kinh ngạc khi nghe chú bé tí hon nhìn bức họa nói:

“Không! không! Tôi không muốn. Tôi không thích cái con voi nằm trong bụng con trăn thế này đâu! Một con trăn, thật là nguy hiểm, và một con voi, thì thật là lịch kịch rầy rà. Quê tôi bé tí. Tôi cần một con cừu. Hãy vẽ cho một con cừu đi.” Chú nài nỉ.

Từ chối mãi không được, ông đành vẽ con cừu cho chú. Vẽ đi vẽ lại mấy lần chú  đều không chịu. Bực mình, ông vẽ đại… một cái thùng rồi gắt lên:

“Nè, con cừu chú muốn nè. Nó nằm ở trong đó đó!”

Chú bé mặt rạng ngời:

“Thật đúng cái tôi muốn! Bác nghĩ có cần nhiều cỏ cho cừu nó ăn không?”

“Vì sao hỏi vậy?” Ông chưng hửng.

“Vì quê tôi, thật bé tí…”

Hai người từ đó thân quen, tác giả và hoàng tử bé. Chú kể cho ông nghe những chuyến du hành qua các tinh cầu nhỏ, gặp bao nhiêu là chuyện lạ. “Tôi biết một tinh cầu có một ông nọ mặt đỏ như gấc chín. Chẳng bao giờ ông ta ngó một ngôi sao. Chẳng bao giờ ông ta yêu ai hết. Chẳng bao giờ ông ta làm một cái việc chi khác, suốt ngày ông ta lặp đi lặp lại y hệt như bác: “Tôi là một con người trang nghiêm!” và cái đó làm ông ta phình to lên cái lỗ mũi tự hào. Nhưng đó không phải một con người, đó là một cây nấm!”. “Một cây nấm ư?”. “Phải, một cây nấm!”.

Rồi chú gặp một vị vua ở một tiểu tinh cầu khác:

– A! Đây là một thần dân của ta! Nhà vua kêu lên khi thấy hoàng tử bé. Ngươi hãy đến gần cho trẫm nhìn ngươi được rõ!

Chú bé mỏi mệt, ngáp dài một cái.

- Đứng trước bậc đế vương mà ngáp là vô lễ! Ta cấm ngươi ngáp.

- Nhưng vì tôi không giữ được ạ!  Tôi buồn ngủ quá!…

- Thế thì trẫm ra lệnh cho nhà ngươi ngáp. Nào, ngáp nữa đi!

– Nhưng tôi hết ngáp… được rồi!

– Hừm! Thế thì ta ra lệnh cho ngươi khi thì ngáp khi thì…Nhà vua có vẻ phật ý!
Rồi ở một tiểu tinh cầu khác, chú gặp một “người bận rộn”. Ông này bận rộn đến nỗi không ngẩng được đầu lên khi hoàng tử bé tới gần ông.

- Chào ông, em nói với hắn. Điếu thuốc lá của ông tắt rồi kìa!

– Ba với hai là năm. Năm với bảy là mười hai. Mười hai với ba là mười lăm. Chào chú. Mười lăm với bảy là hăm hai. Hăm hai với sáu là hăm tám. Chẳng có thời giờ! Hăm sáu với năm ba mươi mốt. Xong! Tất cả là năm trăm linh một triệu sáu trăm năm mươi hai nghìn bảy trăm ba mươi mốt.

– Năm trăm triệu cái gì vậy?

– Hử?  Năm trăm linh một triệu… ta cũng chẳng biết là cái gì nữa. Ta có quá nhiều công việc phải làm!…

Và cứ thế chú bé đưa ta đi khắp các tinh cầu nhỏ bé… để rồi hiểu đựơc nụ hồng vì sao có gai, hiểu đựơc một người say xỉn, một anh hề, một con sói…!

Hoàng Tử Bé của Antoine de Saint-Exupéry– bản dịch Bùi Giáng- là một tác phẩm đầy ắp tình người với những thông điệp vẫn còn nóng bỏng cho hôm nay: cứu lấy hành tinh chúng ta trước khi nó bị nhấn chìm trong cơn đại hồng thủy!
Hãy một hôm gặp lại chàng! Hoàng tử bé của mỗi chúng ta!

Đỗ Hồng Ngọc

Một hôm, có một người “khách lạ” từ phương xa đến chùa tìm tôi. Ông mang đôi kiếng cận trắng dày cộm, ôm một chồng sách báo xộc xệch trên tay, ngất ngưỡng nói cười. Ông ôm lấy tôi, trao tôi đống sách báo đó và bắt tôi… đi hoc! Tôi thấy đống sách này lạ hẳn, có hình vẽ rất đẹp, những truyện ngụ ngôn của Lafontain do Nguyễn Văn Vĩnh dịch, con ve con kiến, con cáo chùm nho… Và lòng tôi bỗng ao ước đựơc viết đựơc vẽ như vậy! Thế rồi ông dẫn tôi đến một ngôi trường tư nhỏ bên cạnh sông Cà-Ty, trường Bạch Vân của cô Tiểu Sính, bạn ông, để cho tôi được học… miễn phí. Sau này tôi nhớ lại, mà luôn cảm động bởi cái “buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gío lạnh…” . Tôi đi học khi đã 12 tuổi, trước học trong rừng, không biết trình độ. Người ta xếp thử tôi vào lớp Ba. Mấy hôm sau, tôi được đẩy lên lớp Nhì rồi lên lớp Nhất (lớp 5 bây giờ) mấy tháng sau đó. Người khách lạ phương xa đó chính là cậu họ tôi, nhà văn Nguiễn Ngu Í (tên thật Nguyễn Hữu Ngư),  dạy học và làm báo ở Sàigon, vốn là một người “điên thứ thiệt” vào ra nhà thương Chợ Quán, dưỡng trí viện Biên Hòa  biết bao lần!  Năm 1954, tôi thi đậu vào Đệ thất (lớp 6) Phan Bội Châu. Mới học được mấy tháng thì gia đình tôi dời nhà về Lagi, quê cũ, một vùng hẻo lánh, vừa đựơc thành lập tỉnh mới- tỉnh Bình Tuy- để tìm kế sinh nhai. Bình Tuy chưa có trường Trung học. Tôi lại mất học thêm ba năm nữa. Mãi đến năm 1957 mới có lớp Đệ thất đầu tiên và tôi lại đi học. Lớn chồng ngồng rồi! Nhưng cũng may, do suy dinh dưỡng nên trông cũng khá nhỏ nhắn. Những năm đó tôi phụ mẹ bán hàng xén, mắm muối tương cà ở chơ Lagi. Năm học đệ lục, lớp 7, nhân theo xe chở cá nước đá về Saigòn bổ hàng, tôi lang thang trên đường Trần Hưng Đạo, tình cờ gặp cuốn sách bán sold trên lề đường có tựa là “Kim chi nam của học sinh” của Nguyễn Hiến Lê.  Khoái quá, cứ y như mình đã nghĩ, đã làm! Tôi lập chương trình học nhảy và đánh bạo viết thư cho tác giả hỏi ý kiến.vì trong sách ông  cực lực phản đối chuyện học nhảy này!  Vài tuần sau, thật bất ngờ tôi nhận được thư ông. Ông viết: Đọc thư cháu, tôi thấy cháu đã có trình độ của học sinh lớp Đệ Tứ (lớp 9). Vậy cháu có thể học nhảy được! Tôi lao vào học. Ngay năm đó, tôi đậu Trung học Đệ nhất cấp (thời đó đậu chừng 10%, thi tất cả các môn, có cả thi vấn đáp!). Thấy tôi học coi cũng “ngộ”, cậu tôi liền đồng ý cho tôi vào Saigon “du học”. Tôi ở trọ, ăn cơm tháng trong xóm nghèo Bàn Cờ và “thừa thắng xông lên”,  lại tiếp tục… học nhảy! Lại đậu Tú tài 1. Vào Võ Trường Toản học Đệ Nhất (lớp 12) để thi Tú tài 2. Vậy là tôi đã bắt kịp bạn bè. Tôi luôn tự nhắc mình câu nói của một danh nhân: “Thành công là kết quả của 95% cố gắng và với 5% may mắn”. Thật vậy, may mắn chỉ mỉm cười với ta khi ta đã tận lực, chứ không phải tự trên trời rơi xuống!

Thời kỳ này tôi cũng đã tập tễnh có văn thơ đăng trên các báo, và như vậy đã bắt đầu thực hiện giấc mộng viết, vẽ tự ngày xưa của mình.  Khi xong Tú tài 2, con đường đại học mở ra thênh thang làm tôi lúng túng không ít. Học cái gì đây? Cái gì cũng ham, cũng thích. Tôi vừa muốn học văn khoa để thành… một nhà văn, vừa muốn học sư phạm để làm thầy giáo, vừa muốn học y khoa để giúp đỡ gia đình và bà con. Tôi lại tìm đến ông Nguyễn Hiến Lê. Ông ôn tồn bảo cháu nên học y khoa. Học y mà giỏi thì sau này  có thể đi dạy được, rồi tích lũy  kinh nghiệm nghề nghiệp, nuôi dưỡng đựoc cảm xúc, có tâm hồn thì sẽ viết văn được… Tôi thi vào y.. Và sau 7 năm miệt mài ở trường y (lúc này hết học nhảy đựơc nữa rồi!) tôi trở thành một bác sĩ cũng khá…. mát tay, rồi cũng đã dạy học,  viết lách, vẽ vời lăng nhăng… cho đến bây giờ!.

Hình như tôi không có một cú hích đầu đời mà có nhiều cú hích… “đầu đời”! Bởi mỗi ngày là một ngày mới, một niềm tin mới. Điều tôi rút tỉa đựơc đó là phải có ý chí, có nghị lực và phải luôn có tinh thần tự học, cầu tiến./.

(trả lời báo Mực Tím số 878 /2009 về “Cú hích đầu đời”)
BS Đỗ Hồng Ngọc

Nhìn con lớn lên mẹ nhìn thấy mẹ ngày xưa. Con nói bi bo, con đi lững thững… từng bước một ngày nào! Mẹ hãnh diện nhìn con như dòng sông hãnh diện nhìn dòng nước chảy. Mẹ không kỳ vọng vào con thì kỳ vọng vào ai?

Tôi đọc được những dòng này của một thiếu nữ 15 tuổi trên một tờ báo dành cho tuổi mới lớn. Em viết về mẹ của mình.

“15 tuổi, tôi không còn quá nhỏ để mẹ lúc nào cũng chú ý “chi li” từng việc như: tôi ăn cơm chưa, tôi… tắm chưa và bạn của tôi là những đứa nào?…
15 tuổi, mẹ vẫn còn đưa đón tôi đi học… Tôi xấu hổ với bạn bè, còn mẹ thì lo sợ xe cộ đông đúc…

Bao nhiêu lần tôi muốn hét lên: Mẹ đừng kỳ vọng gì vào con cả!

Bao nhiêu lần tôi muốn buông xuôi… để mẹ biết rằng tôi đã lớn và có thể quyết định những thứ ngoài “vòng kim cô” của mẹ.

Nếu có điều ước, tôi chỉ muốn mình được… “tự do”.

Tôi đọc mà buồn quá! Mẹ mà không được kỳ vọng gì vào con cả thì kỳ vọng vào ai? Ai có thể đỡ đần cho mẹ lúc già nua tuổi tác? Ai có thể lo lắng cho mẹ lúc ốm đau bệnh hoạn? Ai có thể chia ngọt sẻ bùi với mẹ lúc canh vắng đêm dài, với bao nỗi lo toan, nhọc nhằn không nói nên lời?

Tôi hiểu trong một lúc quá đỗi bực mình nào đó, em đã thốt lên những lời đau xót này với mẹ. Tôi chắc rằng, một ngày kia, khi tuổi đời thêm chồng chất, đọc lại những dòng này em sẽ vô cùng hối hận. Tôi hiểu rằng, rồi đây khi đến lượt mình bế trên tay một đứa con đỏ hỏn, rứt ra từ núm ruột của mình thì em sẽ thấm thía nghĩ về mẹ mình ngày xưa, lúc đó nhiều khi mẹ đã không còn nữa!
Tôi chắc rằng, người mẹ khi đọc những dòng này của em sẽ không hề khóc, sẽ chỉ trìu mến nhìn đứa con thân yêu từ núm ruột mình rứt ra kia đang hờn dỗi và càng thương nó hơn. Khi nhìn con đã ngủ ngon lành sau cơn phiền muộn, mẹ sẽ kéo tấm chăn mỏng đắp thêm cho con, vuốt lại tóc con cho ngay ngắn, len lén hôn lên trán con thật nhẹ, rồi rón rén bước đi….

Nhớ lại những ngày xưa, mẹ có thể mỉm cười… Những lúc bú mớm, con cũng đã từng cắn mẹ đau điếng! Những lúc bệnh hoạn con cũng làm mẹ thức thâu đêm. Con ho mà mẹ ran lồng ngực. Con đi tiêu chảy mà mẹ đau thắt ruột gan. Mẹ không ngại ngần hôi hám, vấy bẩn để chăm sóc con. Có lúc ngửi mùi phân của con, có lúc ngửi mùi nước tiểu của con để theo dõi bệnh trạng báo cho bác sĩ.

Sữa mẹ là những tế bào thân xác mẹ vỡ ra mà thành. Mẹ xanh xao đi để con được hồng hào. Mẹ lùn thấp xuống để con được vọt cao lên. Mẹ loãng xương để con được cứng cáp. Mẹ nhăn nheo  để con  đầy đặn. Mẹ xấu xí từng ngày để con ngày càng rạng rỡ xinh tươi. Nhìn con lớn lên mẹ nhìn thấy mẹ ngày xưa. Con nói bi bo, con đi lững thững… từng bước một ngày nào! Mẹ hãnh diện nhìn con như dòng sông hãnh diện nhìn dòng nước chảy. Mẹ không kỳ vọng vào con thì kỳ vọng vào ai?

Nhạc sĩ Trần Long Ẩn có một bài hát rất dễ thương. Mỗi Tết đến, khi con “mừng tuổi mẹ” thì càng thấm thía “ngày con xa mẹ càng gần”! Không kỳ vọng vào con thì kỳ vọng vào ai?

Rồi một ngày nào đó, chắc chắn con sẽ được “tự do”…, con sẽ thoát khỏi “vòng kim cô” của mẹ, không cần phải có một điều ước!

Sẽ không còn ai nữa chú ý “chi li” đến từng việc của con, ăn cơm chưa, tắm chưa? bạn con là những đứa nào?…

Cho nên, ngay bây giờ em đã có thể nói với mẹ rằng: Mẹ ơi, mẹ cứ kỳ vọng vào con đi! Nhưng đừng tạo sức ép, làm con quá đỗi lo âu. Con đã lớn rồi! Con sẽ không phụ lòng mẹ đâu! Mẹ cứ kỳ vọng vào con đi!

BS Đỗ Hồng Ngọc