Ngô Nguyên Nghiễm (NNN): Nhà thơ Đỗ Nghê/ Đỗ Hồng Ngọc, đã góp mặt với nền văn học nghệ thuật thập niên 60 – 70 thế kỷ qua. Lúc đó, tác phẩm Thơ đầu tay được ấn hành là tập Tình Người (1967), và sau đó Thơ Đỗ Nghê (1973) là một dấu ấn đặc biệt. Sau 1975, rời bỏ bút hiệu Đỗ Nghê, bước sang giai đoạn Đỗ Hồng Ngọc, ấn hành khá nhiều tản văn truyền đạt y học. Sự chuyển hướng này có ảnh hưởng thế nào giữa Đỗ Nghê và Đỗ Hồng Ngọc? Ý kiến về cái thực của đời (Y học), và cái huyễn của Thi ca?

Đỗ Hồng Ngọc (ĐHN): Không phải “rời bỏ bút hiệu Đỗ Nghê” đâu. Chỉ là “rửa tay gác kiếm” tạm thời thôi! Thời đó có quá nhiều “Ông Đồ xứ Nghệ”, nên Đỗ Nghê tạm lánh đi. Đỗ Nghê/ Đỗ Hồng Ngọc vẫn là một đó chứ dù là viết dưới dạng nào đi nữa bạn không thấy sao? Ai bảo y khoa là cái thực và thi ca là cái huyễn? Y khoa vừa là khoa học vừa là nghệ thuật! Thuốc “giả” vẫn chữa được nhiều thứ bệnh thật đó chứ! Còn thi ca? Đọc được một bài thơ hay ta chẳng phải đã “sảng khoái” còn hơn ngàn thang thuốc bổ ư?

NNN: Hình như tản văn viết về y học dưới bút pháp Đỗ Hồng Ngọc lại là những tác phẩm văn chương tuyệt diệu. Anh có xem cả hai như một khối duy nhất? Vì sao?

ĐHN: Hình như trong tôi có sự lẫn lộn nào đó. Tôi không hề nghĩ rằng lúc này ta đang làm thơ và lúc này ta đang viết về y học. Thân và tâm đâu có tách rời, sắc thọ tưởng hành thức vẫn là một, ngũ uẩn vẫn “giai Không” mà! Viết, chỉ biết viết. Khi viết một bài về y học, thì hình như tôi đang làm thơ và khi viết một bài thơ thì hình như tôi đang làm… y học! Tôi không biết cách nào phân biệt rạch ròi hai lãnh vực nầy. Tại cái tạng nó vậy. Người đọc thơ tôi bảo “đời thường” quá, không có gì bay bỗng tuyệt vời cả, ngưới đọc tạp văn lại bảo như thơ… Thôi thì, nó sao kệ nó. “Phân biệt trí” đã làm ta khổ lâu rồi!

NNN: Sự hiện thực được bày tỏ trong tác phẩm thi ca mới nhất của Đỗ Hồng Ngọc, là Thư Cho Bé Sơ Sinh & Những Bài Thơ Khác, càng đọc càng làm rúng động lòng người. Anh có thể tâm sự phút giây về những cảm xúc được ghi lại trong loạt thơ đầy nhân bản này?

ĐHN: Bạn vừa dùng một cụm từ lạ: “loạt thơ đầy nhân bản”. Chẳng lẽ có những loạt thơ không đầy nhân bản hay sao? Tôi nghĩ thơ, bản chất đã là nhân bản, dù được thể hiện dưới hình thức này hay hình thức khác, ở thời đại này hay thời đại khác. “Người ta đẻ ra mà tỉnh, ấy là tính Giời cho nguyên như thế, cảm ở vật ngoài mà động thời ấy mới là sự muốn của tính. Đã có muốn thời phải có nghĩ, đã có nghĩ thời phải có nói, đã có nói thời những cái ý nhị không thể nói hết ra được mà hình hiện ở trong lúc ngậm ngùi ngợi than, tự nhiên tất phải có những giọng điệu cung bực, như không thôi đi được. Ấy tại thế mà sinh ra có thơ!”. Chu Hy đã viết như thế ngàn năm trước khi đề tựa cho tập Kinh Thi, khi có người hỏi ông: Thơ tại sao mà làm ra? (Tản Đà địch). “Như không thôi đi được”, bạn thấy không? Những người làm thơ… trên cõi nhân gian đều vậy đó, “như không thôi đi được”. Vậy nên lại có tập “Thư cho bé sơ sinh & những bài thơ khác”…!

NNN: Thỉnh thoảng đọc các bài viết về Phật pháp của Đỗ Hồng Ngọc trên các tạp chí Phật giáo. Và tôi còn chiêm nghiệm về số vốn cao thâm của anh ở những ý kiến về Phật học. Tất cả tư tưởng trên có ảnh hưởng sâu sắc vào những sáng tác hơn 30 năm nay? Nếu phải, thì hé mở chút duyên ngộ mà nhà thơ, nhà văn hóa Đỗ Hồng Ngọc có được?

ĐHN: Hồi nhỏ tôi sống mấy năm trong một ngôi chùa ở Phan Thiết với người cô vì sớm mồ côi cha. Cô bị tai nạn xe lửa, không đi lại được nhưng rất mê sách. Tôi có nhiệm vụ đi mướn sách cho cô đọc. Mặc dù bị cấm con nít không được đọc, tôi đã ngốn hết… toàn bộ sách trong tiệm cho thuê sách đó. Lớn, đi học ở Saigon, dành tiền mua sách, mỗi sáng chỉ ăn một cục xôi. Sách đầy nhà. Tôi nhớ Tôn Hành Giả với 72 phép thần thông và cân đẩu vân tuyệt vời vậy mà cũng không nhảy qua khỏi bàn tay Phật, đành “tè” bậy dưới ngón tay. Thế nhưng, mãi đến năm 1997, sau cơn bệnh thập tử nhất sanh, tôi mới lại tìm đến với Tâm kinh, Kim cang… một cách khác. Học cách khác, hành cách khác. Cho nên như bạn thấy đó, những bài viết có chút hơi hướm, mà tôi nghĩ mình đang lõm bõm học từng chút, từng chút… rồi chia sẻ với bạn bè gần xa.

NNN: Tác phẩm Đỗ Hồng Ngọc nghiêm túc, hình như anh có một phương pháp và lộ trình sắp đặt cho hướng khai phá trong văn chương, dù đó là Nghệ thuật hay Y học. Nếu có dự trù nào cho tương lai, đề nghị hé mở những đóng góp quý giá này?

ĐHN: Tại cái tạng nó vậy. Tôi nghĩ khó có ai sắp đặt một lộ trình, một phương pháp… trong cõi văn chương! Tại cái tạng thôi. Có người nói tôi nghiêm túc lại có người nói tôi hài hước, dí dỏm; có người bảo tôi sơ sài quá, có người lại bảo thâm thúy… Vậy thì không phải “lỗi” ở người viết mà tại người đọc. Người đọc cũng “đồng tác giả” mà! Bạn thấy không, “văn chương chi sự thốn tâm thiên cổ”!
Còn “dự trù” gì đó ư? Sau Tâm kinh, Kim cang, tôi đang “nghiền ngẫm” kinh Pháp Hoa, và giật mình thấy nó đã được gói gọn trong bốn câu ca dao mà người Việt mình ai cũng thuộc: “Trong đầm gì đẹp bằng sen/ Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng/ Nhị vàng bông trắng lá xanh/ Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”…

NNN: Cảm ơn Đỗ Hồng Ngọc, chúc thân tâm an lạc.
ĐHN: Cảm ơn bạn, Ngô Nguyên Nghiễm.

NGÔ NGUYÊN NGHIỄM thực hiện.
Mùa thu 2010.
……………………………………………
(*) Người đồng hành quanh tôi, Tác giả tác phẩm, tập II, NXB Thanh Niên, 12/2010

Có một con mọt sách

“Cậu bé Sinh, người đất Hàm, lên tám đã nổi tiếng là thần đồng, bảy bước xong bài thơ, lên mười đã làu thông kinh sử. Sinh mê sách không gì sánh bằng. Lúc đang đọc thì dù sấm to, chợp động bên ngoài cũng không giật mình. Sinh đọc không từ một loại sách nào: xưa lẫn nay, tốt lẫn xấu, bạ đâu đọc đó. Lượm được miếng giấy gói rau của mẹ đi chợ về, Sinh cũng đọc ngấu nghiến. Đêm trăng sáng đã đành, mà đêm trăng mờ cũng mang sách ra đọc ngoài hiên. Có bữa thiếu đèn, Sinh bắt chước người xưa, bắt đom đóm làm đèn, nhập nhòa đọc sách. Cha mẹ Sinh có lúc muốn can ngăn, nhưng vốn chiều con nên chẳng nói gì. Sinh được trớn càng đọc nhiều hơn. Mới đầu, còn ngồi ngay ngắn trước án thư, sau nằm dài trên chõng mà đọc, có lúc ngủ quên, gối đầu trên đống sách… Càng ngày, Sinh càng gầy ốm xanh xao vì thiếu nắng, thiếu gió. Có người thấy vậy, ngỏ lời khuyên điều vệ sinh mắt: chỉ nên đọc sách tốt, nơi có đủ ánh sáng, tư thế ngay ngắn… Cha Sinh nghe lời, cấm con đọc sách. Từ đó Sinh lén cha trùm kín mền giả bịnh mà đọc. Mới mấy tháng, Sinh đã không thể đọc rõ chữ khi để sách hơi xa mắt một chút và ngày càng phải đặt sách gần sát mắt để đọc. Có khi mắt đỏ lên, chảy cả nước mắt sống. Một đêm, dưới trăng hạ tuần vàng vọt, Sinh nằm bẹp trên trang sách, dí mắt vào đọc, người cứ thu nhỏ dần, nhỏ dần, sau cùng phải bò trên trang sách mà nghiền từng dòng từng chữ. Sáng hôm sau, người nhà tìm không thấy Sinh đâu, mãi sau mới thấy một con mọt mải mê bò trên đống chữ…

- Đó là chuyện con mọt sách, chủ kể theo lời yêu cầu của cháu, cháu có hỏi thêm gì không?
- Có phải chú định khuyên cháu nên đọc sách tốt và đọc nơi có đủ ánh sáng, đúng tư thế không?
- Cháu thông minh lắm! Đúng thế! Trăm người cận thì thì chin mươi người là do không giữ vệ sinh mắt. Chỉ nên đọc sách tốt, vì đó mới là thầy, là bạn quý của ta. Lúc đọc phải có đủ ánh sáng để mắt không bị mỏi. Phải ngồi ngay ngắn để tránh vẹo xương, còng lưng và nên giữ khoảng cách từ sách đến mắt ba mươi, bốn mươi phân là vừa, không để gần mắt quá sinh cận thị. Thỉnh thoảng cho mắt nghỉ… xả hơi.
- Mắt cũng nghỉ xả hơi hả chú?
- Mắt đọc nhiều cũng mệt mỏi chứ! Nhất là những ngày học thi. Khi mỏi mắt nên cho mắt “xả hơi” bằng cách nhắm mắt lại một lúc hoặc nhìn vào khoảng tối ở xa xa… Nên ăn các loại thức ăn có nhiều sinh tố A như rau dền, rau muống, cà rốt, đu đủ, cà chua, bí rợ, khoai lang đỏ, trái gấc… rất tốt cho mắt. Mỗi người nên có khăn riêng của mình và không nên dụi mắt với tay dơ bẩn. Khám mắt ngay khi có các triệu chứng bất thường…
- Triệu chứng bất thường là như thế nào chú?
- Như nhìn xa không rõ, nhìn gần mỏi mắt, nhìn chỗ rõ chỗ không, nhìn màu đỏ ra màu xanh, nhìn một vật hóa hai… hoặc khi thấy nhức đầu chóng mặt dai dẳng, học tự nhiên sút kém đi… Phần cháu, cháu đã cận khá nặng rồi đó! Phải giữ vệ sinh mắt thiệt tốt và nên mang kiếng thường xuyên để tránh cho mắt đỡ mệt, mau tăng độ cận
- Nếu không cũng sẽ trở thành con mọt sách hở chú?
- Dĩ nhiên! Nhưng có hơi khác một chút. Nếu cháu trở thành con mọt sách thì đó là một con mọt đặc biệt vì… có đôi kiếng cận trên mắt!

Đỗ Hồng Ngọc

Chuyện Cá bảy màu

Ngày xưa, có một vị vua cá sinh được bảy hoàng tử. Các hoàng tử đều rất khỏe mạnh, thông minh và tài giỏi. Mỗi vị thường khoác lên người một chiếc áo choàng màu sắc sặc sỡ: đỏ, cam, vàng, xanh, lam… Bấy giờ, nhà vua đã già, muốn truyền ngôi lại cho một trong các con. Nhà vua lấy làm khó nghĩ vì hoàng tử nào cũng rất xứng đáng cả. Sau cùng, vua cha hẹn cho các hoàng tử trong vòng ba mùa trăng, phải tìm học cho được một nghề hay, một phép lạ, về biểu diễn ở kinh đô, trước mặt bá quan văn vỏ. Ai tài đức nhất sẽ được chọn thay vua cha trị vì trăm họ cá.
Vị hoàng tử thứ nhất, từ lâu ước mơ hóa thành rồng, càng cố công gắng sức tập luyện. Chàng nhảy qua một cái thác cao, chao mình, xòe vi lướt như bay trong không khí. Vị hoàng tử thứ nhì văn hay chữ tốt, nắn nót múa đuôi đề những dòng thơ tuyệt diệu ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên, làm say mê bao công chúa cá xa gần. Vị hoàng tử thứ ba thì giỏi nghề thao lược kiếm cung, điều quân khiển tướng, bày binh bố trận… Vị hoàng tử thứ tư lại theo một đạo sĩ tu hành, ăn chay và có tài nhịn đói,… Tóm lại mỗi vị đều có một biệt tài và đều cố công rèn luyện để đợi ngày thi thố tài năng. Riêng hoàng tử út, hãy còn nhỏ bé, rất được vua cha và hoàng hậu cưng chiều. Chàng không muốn thi tài cùng các anh, nhưng nể lời mẹ, chàng cũng lên đường…
Ngày thi đã tới. Trống nổi lên. Ban giám khảo trịnh trọng đọc chiếu chỉ nhà vua. Các hoàng tử đã sẵn sàng mà chưa thấy hoàng tử út trở về. Không thể chờ lâu, vua cha cho phép tiến hành cuộc thi. Hoàng tử thứ nhất biểu diễn đường bay hóa rồng, nhưng không đạt, chỉ có mỗi cặp mắt hơi giống rồng nên được ban cho cái tên cá Long Nhãn. Hoàng tử thứ hai nhờ những bài thơ trác tuyệt được ban tên là cá Vàng. Hoàng tử thứ ba thành cá Lưỡi Kiếm và hoàng tử thứ tư chính là cá Trắm Cỏ, ăn chay trường và có tài nhịn đói… Nhà vua vẫn chưa hài lòng ai. Vừa lúc đó, hoàng tử út trở về. Chàng ra mắt vua cha, hoàng hậu, thi lễ cùng bá quan. Hoàng hậu giấu nỗi vui, nhắc: “Con đã học được phép gì hay thì mau biểu diễn đi!” Hoàng tử Út rất lúng túng. Chàng kể:
- Con chẳng học được gì hay cả! Ngày nọ, trên đường đi, con tới một nơi thật xa kia và gặp một loài hung ác, có tài biến hóa dị thường. Từ các trứng tròn nhỏ, chúng hóa thành những con sâu, ngo ngoe trong vương quốc ta, rồi bỗng chốc chắp cánh bay lên vun vút. Chúng đi đốt trẻ con loài người, hút máu, rồi truyền bịnh cho các em. Nhiều trẻ con loài người rất ngoan đã phải chết vì loài vật hung ác này. Con rất căm thù và giận không có cánh bay lên đuổi theo chúng. Cần phải cứu lấy trẻ con. Thế là con xông vào lũ sâu bọ đang ngo ngoe kia để tiêu diệt chúng. Chẳng bao lâu, chúng chết tiệt. Từ đó, trẻ con loài người lại hân hoan cắp sách đến trường.
Nghe đến đây, mọi người hoan hô nhiệt liệt. Vua cha và hoàng hậu ôm chầm lấy hoàng tử Út, vui đến chảy nước mắt. Vị giám khảo cá – một vị thông thái- giải thích cho mọi người biết hoàng tử Út đã làm một việc có ích lớn: đã tiêu diệt được loài muỗi truyền bịnh sốt xuất huyết cho trẻ em loài người. Chàng xứng đáng được kế vị vua cha. Các hoàng tử anh – khác với các vị hoàng tử trong truyện đời xưa – không hề ghen tị với em, đều hết sức mừng rỡ và công nhận hoàng tử Út xứng đáng hơn hết. Họ ôm hôn chàng và cởi phăng chiếc áo choàng đang mặc khoác lên cho hoàng tử Út. Họ cùng hứa hẹn học cách tiêu diệt loài sâu bọ kia.
Chàng hoàng tử Út từ đó khoác trên người chiếc áo mang màu sắc cầu vòng bảy màu rực rỡ nên có tên là cá Bảy Màu, kẻ sẵn sàng tiêu diệt loài muỗi nguy hiểm truyền bịnh sốt xuất huyết cho trẻ em.

Đỗ Hồng Ngọc

Giếng nước mùa xuân…

Ngày xưa, ở vùng nọ có nhiều lời đồn đại về một giếng nước mùa xuân. Cứ theo lời kể thì đó là một giếng nước rất kỳ lạ. Vài ba năm một lần, vào một ngày đẹp trời nhất giữa mùa xuân, giếng tự nhiên có mùi thơm ngào ngạt, lôi cuốn hàng ngàn chim muông đến ca hát véo von. Nước giếng lúc đó trong trẻo lạ thường, có lẫn những hạt ngọc long lanh. Ai uống được thứ nước đó thì mọi bệnh tật đều khỏi, già thì trẻ lại, xấu xí thì hóa xinh đẹp. Cạnh giếng nước là túp lều cỏ của một vị lão tiên. Lão đã rất cao tuổi mà trông vẫn còn rất khỏe. Bấy giờ trong vùng có một huyện quan khét tiếng tham lam tàn ác. Mãi lúc về già, huyện quan mới sinh được một đứa con cầu tự. Cậu ấm đã lên mười mà trí khôn chưa bằng trẻ lên bốn. Cơ thể thì suy nhược đến nỗi gió lay cũng ngã. Bao nhiêu thuốc men đổ vào đều vô ích. Có món ngon vật lạ khó mấy quan cũng tìm cho cậu ấm mà chẳng kết quả gì. Cậu ấm càng ngày càng xanh xao vàng vọt, tai mờ mắt kém, bụng ỏng da chì. Nghe nói về giếng nước mùa xuân, huyện quan mừng rỡ, cho bọn nha lại đến đòi lão tiên đến hầu. Năm lần bảy lượt cũng không gặp được lão tiên, huyện quan mang vàng ròng bạc nén đến mua chuộc cũng không kết quả. Bày kế múc trộm nước thần thì chỉ được ít nước bùn, uống vào bịnh càng nặng. Sau cùng, huyện quan đích thân dẫn con đến bái tạ lão tiên, cầu xin cứu chữa. Lão tiên ra điều kiện phải để cậu ấm lại một thời gian đợi giếng nước mùa xuân phun chất ngọc. Trong thời gian đó, cậu ấm phải nhất nhất nghe lời lão, còn huyện quan thì không được bén mảng tới, chỉ ở nhà lo tu nhân tích đức, làm điều lương thiện.

Nói về cậu ấm, từ ngày ở với vị lão tiên thì cho là cực khổ vô cùng, dù lão tiên chỉ giao cho cậu một việc là múc nước từ giếng lên để tưới khắp vườn rau. Mỗi khi cậu tỏ ý biếng nhác hoặc giở thói con quan thì bị phạt chạy một vòng ngoài nắng, cũng có khi bị phạt nhịn đói một ngày. Lúc đầu, cậu ì ạch kéo gàu nước mãi không nổi, nhưng càng về sau, cậu kéo dễ dàng hơn. Cậu thầm mong một hôm nào đó, nhặt được vài hạt ngọc long lanh trong nước giếng để chữa bệnh mà mãi chẳng thấy gì. Những bữa cơm rau muối của vị lão tiên dần dần cậu thấy ngon hơn, nhất là những hôm bị phạt nhịn đói. Những lúc đó, ăn lén một củ khoai lang lùi lại càng ngon tuyệt. Những buổi phạt chạy ngoài nắng làm cậu quen dần với ánh nắng mặt trời đến nổi về sau, dù không bị phạt, cậu cũng chạy vài vòng quanh sân dưới ánh nắng ban mai. Cậu tắm nước giếng cũng không thấy còn lạnh như xưa nữa. Có lần cậu đánh bạo hỏi lão tiên về thứ nước ngọc thì lão chỉ khuyên phải kiên nhẫn, thế nào cũng gặp.
Thấm thoắt cậu ấm đã trở thành một thiếu niên cường tráng, khỏe mạnh. Cậu có thể đuổi kịp một con hươu rừng, nhổ bật cả một bụi tre… Cùng lúc lại được tin quan huyện cũng đã trở thành một vị quan thanh liêm, được dân chúng gần xa mến mộ. Một hôm, lão tiên gọi cậu vào bảo:
- Đã đến lúc thầy trò ta chia tay.
Cậu sụp lạy, xin được ở nán lại ít lâu chờ lấy được thứ nước quý từ giếng mùa xuân đã. Lão tiên mỉm cười, ôn tồn nói:
- Làm gì có nước ngọc, con. Sức khỏe của con không quý hơn sao? Da con đã được tắm ánh nắng mặt trời, được tưới mát bằng những gàu nước lạnh, mũi con đã được hít thở khí trời trong sạch, miệng con được ăn những thức lành mạnh do thầy trò ta tự tạo nên. Những thứ đó còn tốt ngàn lần hơn thứ thuốc nào khác, đã làm máu con thắm lại, mắt con sáng ra… Và điều đáng quý hơn nữa là con tập được tính kiên nhẫn, biết yêu mến, quý trọng sự làm việc, con đã trở nên siêng năng cần mẫn, không ỷ lại, lười biếng như xưa…. Sức khỏe là vốn quý nhất không thể mua được bằng vàng bạc gấm vóc, bằng sức mạnh quyền uy… !

Đỗ Hồng Ngọc

ĐỌC THƠ ĐỖ HỒNG NGỌC (ĐỖ NGHÊ)
“… vui vì nghe trái tim mình đập”.

Tôi rất thích tập thơ Thư Cho Bé Sơ Sinh & Những Bài Thơ Khác của Đỗ Hồng Ngọc (Đỗ Nghê).  Tập thơ này đươc nhà xuất bản Văn Nghệ trong nước xuất bản và phát hành đầu năm 2010.  Tập thơ dày 232 trang, khổ vuông vức 17cm x 17cm, bìa và giấy in bài thuộc loại có giá trị cao nhưng rất trang nhã chớ không se sua, chưng diện đỏm dáng.

Tôi thích nó vì nó dễ thương như đứa bé mà tôi có thể nhìn ngắm được dẫu chỉ qua chữ in.

Tôi cũng thích nó vì nó gọn gàng, bắt mắt, bài nào cũng tạo cho tôi ít nhiều xúc động thật sự.

Nhưng có lẽ tôi thích nó bởi nó rất mới trong lối làm thơ dẫu nhiều bài trong tập này tác giả làm hồi thập niên 1960; nửa Thế Kỷ rồi, đâu phải ít!

Trước 30 tháng 4 năm 1975, người ta biết Đỗ Nghê là thi sĩ nhờ bài thơ “rất ngộ” (theo tôi là rất lạ, rất hay, rất có ý nghĩa) đăng trên bán nguyệt san Bách Khoa tại Sài Gòn.  Báo Bách Khoa là báo chọn lựa người đọc, nó có số độc giả riêng của nó, giống như báo Sáng Tạo, báo Hiện Đại, báo Thời Nay…, mỗi báo là một “loại” riêng, nhưng các “loại” báo này có loại độc giả chung là giới-trí-thức – có người đọc Bách Khoa (Hiện Đại, Sáng Tạo, Thời Nay…) vì muốn thỏa mãn về sự sáng tạo của người viết, vì muốn làm dáng cho mọi người thấy mình sành điệu văn chương!  Bài thơ tạo tên cho Đỗ Nghê nói về sự ra đời của một bé sơ sinh  (coi như chưa có tuổi).  Tựa đề của bài đó:  Thư Cho Bé Sơ Sinh.  Chữ Thư này, hiểu ngay là Những-Lời-Nói của một người lớn nói với đứa bé…chưa-biết-nghe.  Tôi không hiểu tại sao người dịch ra tiếng Anh, Phat’ Blog, lại dịch Thư thành Thơ (Poem), chắc vì thấy đó là Bài Thơ?  Nhưng dịch hay thì vẫn hay, bài thơ đã hay được nhân lên thêm một lần, càng thấy thú vị!  Tác giả làm bài thơ năm 1965, dịch giả dịch nó ra Anh Ngữ vào năm 2006.  Tôi không nghĩ dịch giả đã nghiền ngẫm nên mất thời gian quá nhiều mà tôi nghĩ ngược lại:  chỉ một thoáng thôi, vào năm 2006, dịch giả đọc được bài Thư Cho Bé Sơ Sinh…, bèn “chuyển ngữ”, hèn chi Thư mới thành ra Thơ!

Bài Thư Cho Bé Sơ Sinh trình bày và in trên ba (3) trang giấy mà coi như là nửa cuốn sách!  Rõ ràng, tôi nghĩ, tác giả đã chia hai nội dung tập thơ của mình:  một nửa nói về những gì mình muốn nói với đứa bé mới chào đời do chính tay mình “đỡ”  (đỡ đẻ), một nửa là số nhiều, rất nhiều những bài thơ khác, tùy hứng khác mà mình đã làm được, tâm đắc, nên để chung vào một tập.  Hai phần như vậy là nặng nhẹ không cân xứng.  Tuy nhiên một đời thơ của Giả Đảo chỉ có hai câu sao lại cứ có cái bề dày ngàn năm nhỉ?  Nhị cú tam niên đắc, nhất ngâm song lệ thùy!  Đỗ Nghê lấy bài thơ ba trang đặt bên cạnh hơn 100 bài so le (dài ngắn) thành một tập thơ “bề thế” có nên trách không?  Chắc là không!  Thơ, một câu, một chữ, vẫn có trọng lượng, dù “nhẹ hều”, nhưng không lẽ một cuốn sách chỉ nên dày có sáu (6) trang?  Đây, chẳng qua là cái đẹp của cuốn sách, là cái duyên của một bài thơ tác giả muốn ký thác cho đời mà in thêm những bài khác, nhiều thêm, vì tác giả có nhiều nỗi niềm!  Tôi chia cuốn sách ra hai phần rồi tôi nói tào lao, chớ tác giả không chủ tâm, chủ động.  Tôi nói cho vui…Tôi chỉ nói-cho-vui.

Quả thật là tôi vui.  Vui, vì có thơ hay để đọc; vui cũng nhờ có tập thơ “ngộ nghĩnh” đem ra bàn…cho vui!

Hồi nãy, tôi có nói trước 30 tháng 4 năm 1975, người ta biết Đỗ Nghê là Thi Sĩ; tôi nói chưa hết câu.  Phải nói thêm cho đầy đủ ý, tôi muốn nói:  Sau 30 tháng 4 năm 1975, người ta biết Đỗ Hồng Ngọc là Bác Sĩ.  Thi Sĩ Đỗ Nghê và Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc là Một Người, trước không lộ diện, sau lộ diện, giấu không được, mà giấu làm chi?  Hồi ký tên Đỗ Nghê thì Đỗ Hồng Ngọc chỉ làm thơ.  Khi lộ diện, thì Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc viết văn xuôi…cũng có làm thơ nữa.  Cái “air” của hai người là một.  Chạy trời không khỏi nắng.  Tôi biết có nhiều nguời đồng ý với tôi:  yêu cả hai người, Đỗ Nghê và Đỗ Hồng Ngọc.  Đừng phân biệt Thi Sĩ với Bác Sĩ, qua Thơ, qua công việc chuyên môn, cả hai người họ Đỗ thể hiện một nhân cách đáng kính trọng:  Một Triết Nhân (tôi nói Triết Nhân, không dám nói Triết Gia).  Khi đỡ đẻ, Đỗ Hồng Ngọc rất nhẹ nhàng, rất dịu dàng,…rất khả ái.  Khi hạ bút đề thơ, Đỗ Nghê nhớ mình là người-có-cha-mẹ vì Đỗ là họ của Cha, Nghê là họ của Mẹ.  Ở một góc của bìa sách, tác giả Thư Cho Bé Sơ Sinh & Những Bài Thơ Khác giải thích về họ của Mẹ tác giả, họ Nghê không phải họ Lê.    Tôi, bạn và cái ông hộ lại nào đó chưa hề nghe ai nói về họ Nghê, lầm lẫn là phải.  Hồi tôi sống tập thể, bạn chung “láng” tôi là anh Trịnh Văn Mây, tôi hay hỏi anh ấy về Chúa Trịnh vì tôi nghĩ anh ấy là hậu duệ của Trịnh Kiểm mà sao ảnh lại là người Mèo ở thượng du Bắc Việt.  Anh Trịnh Văn Mây cười khì:  Tôi di cư vào Nam năm 1954, đi làm giấy tờ, tôi khai thật tên họ tôi là Chình Văn Mây, người ta mắng tôi: chỉ có họ Trịnh, không có họ Chình; do đó tôi thành người Mèo có họ của người Giao Chỉ!  Tôi ngẩn ngơ…Đúng là bé cái lầm!  Tôi nghĩ thêm:  tại sao Trình Minh Thế mà không Trịnh Minh Thế?  Lung tung thật!  Đỗ Hồng Ngọc nhà mình sinh quán La Gi, Bình Thuận (có thời phần đất này thuôc tỉnh Bình Tuy).  Bạn thấy chữ Gi không?  Viết là G và I, không viết D và I dù đọc như nhau, tại mấy ông Tây-An-Nam sợ đánh máy không dấu, chữ Di đọc ra Đi.  Cũng thế, Cần Đước với Cần Giuộc, ban đầu viết chữ D, vì bì thư đóng dấu chữ Việt không dấu cứ đưa lộn hoài, Tây-Ta mới “nhất trí”:  Cần Đước viết là Can Duoc, còn Cần Duộc viết là Can Giuoc!  Họ Nghê, họ của thân mẫu Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc là họ hiếm, lâu nay với cái kiểu “làm ăn tắc trách” của nhân viên hộ tịch chắc đã thành ra họ Lê hết trơn!  Hai chữ Đỗ Nghê, hiểu cặn kẽ, thấy thương làm sao!

Cuốn sách của Đỗ Hồng Ngọc (Đỗ Nghê) tự ên tôi bịa ra chuyện chia hai phần, tác giả thì hiển nhiên không “trù tính”, tôi muốn có một bài “mao tôn cương” dài dài là trích ra hai phần ấy. Trời ơi, vậy thì làm lại công việc của nhà in ư?  Không!  Tôi sẽ chỉ làm cái gì mà tôi thích và tôi phải làm…Tôi đáng trách là đã dài dòng, quá dài dòng.  Lẽ ra thì tôi nên chứng tỏ mình thông thái một cách thật gọn gàng:  Nói sơ  lý do nào tôi gọi Đỗ Nghê / Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc là Triết Nhân ở những câu nào đó.  Úp mở mệt quá, đây xin mời bạn “coi nè”:

“Nhớ đừng tự hỏi tôi là ai khi lớn khôn
Cũng đừng ngạc nhiên sao đời nhiều nhãn hiệu”

“Hoàng hôn sóng vỗ bên trời biếc
Sóng vỗ trong hồn ta ngẩn ngơ”

“Rồi một hôm nằm xuống
Sống Thiên Thu”

“Dòng sông xưa nước đục chảy muôn đời
Sao trong mắt chưa thấy niềm sám hối?”

…..

Trích ra từng đó câu thôi, tôi bủn rủn.  Tôi không trích nữa.  (hay sẽ trích thêm khi tôi thấy mình không mỏi tay). Tự dưng tôi ứa nước mắt.  Thơ ông làm tôi động lòng và động cả não!  Tôi biết thơ Đỗ Nghê hồi xưa lắm, khi tôi còn trẻ.  Nay tôi có cả tập thơ của Đỗ Nghê khi tôi đang già.  Lúc trẻ, lúc già, đất nước tôi…buồn mãi như dòng nước đục hay sao?  Tôi xa Tổ Quốc hai mươi mốt năm, chưa có buổi về.  Mai mốt tôi có chỗ để về thì nơi tôi về để…sống tới Thiên Thu lại là Đất Khách.  Bạn có thấy ai chụp ảnh một dòng sông đục ngầu chưa?  Đỗ Hồng Ngọc ấu thời gắn chặt với Phan Thiết, Bình Thuận, nơi có dòng sông Cà Ty, dòng sông này không trong nổi vì người ta thải nước dơ ra…cho nó đầy hoài.  Tôi đọc Đỗ Hồng Ngọc (Đỗ Nghê) bất chợt nhớ bài Cà Ty của Hoài Khanh (cũng dân Phan Thiết):

Một dòng xanh mấy niềm sâu
Chợt nghe gió lạnh từ đâu thổi về
Giật mình sương rụng trên đê
Người đi rồi chẳng thấy về, chao ôi!

Dòng sông xanh…vì nó lồng bóng trời.  Dòng Cà Ty, tôi biết, chưa một ngày trong…

Tính Triết trong thơ của Đỗ Nghê “dậy” từ hai chữ Sơ Sinh và miên man trong hai chữ Thiên Thu.  Đời người không dài vài chục năm, hay trăm năm, mà dài lắm, ngàn năm lận!  Hai chữ Thiên Thu tượng hình rõ nét biết bao khi hai chữ Sơ Sinh chỉ là cái étiquette!  Đạo Phật đã có gần ba ngàn năm nay, đạo Chúa đã có hơn hai ngàn năm rồi, không giải quyết được gì vì con người trong đôi mắt không chịu ánh lên niềm sám hối!  Chúa tự nhận “Trăm đàng lỗi tại ta”.  Phật thở dài “Bốn mươi chin năm truyền đạo, ta không nói câu nào”.  Thế mới hiểu tại sao tập thơ Thư Cho Bé Sơ Sinh & Những Bài Thơ Khác coi như được chia hẳn hoi  hai phần mà độ dày mỏng của hai phần đó chênh vênh!

Tôi gửi đến bạn nhé, những bài tôi cho là “ấn tượng” nhất của Đỗ Hồng Ngọc (Đỗ Nghê):

1, Bài này là bài “nền” của tập thơ của Đỗ Nghê.  Tác giả lấy nhan đề của bài thơ làm…nửa nhan đề cho cuốn sách của mình, Thư Cho Bé Sơ Sinh Và Những Bài Thơ Khác..Những Bài Thờ Khác thì nhiều, tôi sẽ trích vài bài.

Trước hết xin mời bạn đọc bài thơ Thư Cho Bé Sơ Sinh.

THƯ CHO BÉ SƠ SINH

Khi em cất tiếng khóc chào đời
Anh đại diện đời chào em bằng nụ cười
Lớn lên nhớ đừng hỏi tại sao có kẻ cười người khóc
Trong cùng một cảnh ngộ nghe em.

Anh nhỏ vào mắt em thứ thuốc màu nâu
Nói là để ngừa đau mắt
Ngay lúc đó em đã không nhìn đời qua mắt thật
Nhớ đừng hỏi vì sao đời tối đen.

Khi anh cắt rốn cho em
Anh đã xin lỗi chân thành rồi đó nhé
Vì từ nay em đã phải cô đơn
Em đã phải xa Địa Đàng Lòng Mẹ.

Em là gái là trai anh chẳng quan tâm
Nhưng khi em biết thẹn thùng
Sẽ biết thế nào là nước mắt trong đêm
Khi tình yêu tìm đến.

Anh đã không quên buộc etiquette vào tay em
Em được dán nhãn hiệu từ giây phút ấy
Nhớ đừng tự hỏi tôi là ai khi lớn khôn
Cũng đừng ngạc nhiên sao đời nhiều nhãn hiệu.

Khi em mở mắt ngỡ ngàng nhìn anh
Anh cũng ngỡ ngàng nhìn qua khung kính cửa
Một ngày đã thức giấc với vội vàng với hoang mang
Với những danh từ dao to búa lớn
Để bịp lừa để đổ máu đó em…

Thôi trân trọng chào em
Mời em nhập cuộc
Chúng mình cùng chung
Số phận
Con người…

(Từ Dũ, 1965)

Bài thơ trên đây là bài “nền” cho tập thơ của Đỗ Nghê.  Tác giả ghi năm làm ra nó, năm 1965, tại Bệnh Viện Phụ Khoa Từ Dũ, lúc đó Đỗ Nghê là Đỗ Nghê chưa phải là Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc vì ông còn là Sinh Viên Y Khoa Thực Tập.  Nói thế để bạn “đoán” tuổi của tác giả.  Chưa tới ba mươi.  Nhưng Đỗ Nghê đã già dặn về thời gian học tập thêm già dặn về suy tư nhuốm màu triết lý.  Đứa bé sơ sinh, còn gọi là hài nhi, biết gì đâu!  Nó sẽ biết khi lớn khôn, sau này, mười bảy mười tám năm nữa hay vài chục thập niên sau.  Tác giả rất “hay” khi ví Lòng Mẹ” là “Cõi Địa Đàng”.  Hay ở chỗ đáng cho chúng ta ý thức tại sao mình “hiện hữu”, đáng cho ta suy nghĩ về “sinh hoạt” ở cõi đời trong va chạm thường xuyên giữa Con Người và Con Người.  Hay ở chỗ chúng ta thấy tác giả làm tròn nhiệm vụ của mình và rất “lịch sự”, ông đã Chào đứa bé!  Đứa bé là kết quả của Tình Yêu của cha mẹ nó, nó còn là một thành viên của xã hội.  Đứa bé được gắn ngay Nhãn Hiệu (etiquette) một-con-người.  Nhãn hiệu này dành cho riêng nó.  Nó sẽ thế nào trong tương lai, thì tương lai nó sẽ biết.  Nó sẽ kinh ngạc khi thấy đời sống xã hội không phải chỉ có một nhãn hiệu.  Triệu triệu, tỉ tỉ hài nhi đều có cái ràng buộc khi đã mất ngay sự ràng buộc với…Địa Đàng. Quan trọng là con người có ý thức khi là công dân, bớt đi nhãn hiệu trong xã hội mình quần tụ, bớt đi sự chia rẽ, ganh tị, hiềm khích.  Ôi ngày mai, ngày sau…

Địa Đàng đích thật là Lòng Mẹ.  Con người tìm chi Địa Đàng đâu cho xa?  Chỉ bốn chữ Địa Đàng Lòng Mẹ, tác giả nhắc nhỡ chúng ta cần thấy rõ nơi mình nương tựa, nơi mình sẽ báo đền.

2, Đỗ Nghê, bây giờ đã già.  Nếu tôi không tính lầm thì năm ông trên năm mươi tuổi ông đến Canada thăm một Nhà Giữ Lão (Nursing Home).  Chuyến thăm này không có dự trù mà có lẽ vì tranh thủ trên đường công tác quốc ngoại.  Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc làm một bài thơ kéo dài nhiều câu, câu dài nhất 4 chữ, câu ngắn (hầu hết cả bài) 2 chữ.  Chữ đây là Tứ.  Ý của tác giả là “minh họa” một bức tranh Người, một bức tranh Đời, không nhằm mục đích răn đe ai mà…chắc muốn “tự giáo hóa” mình tránh càng sớm càng tốt lòng Tham, Sân Si. Tác giả chọn Tứ lồng cái Ý mình vào, tôi gọi đây là Bài Thơ Có Ý Tứ.  Nhiều người làm thơ, có nhiều bài nhưng…chỉ là Bài Thơ, không phải Bài Thơ Có Ý Tứ.  Làm được bài thơ có ý tứ, khó lắm, khổ lắm!

Mời bạn thưởng thức (tôi chép cho gọn và tôi sử dụng dấu chấm, phết):

TRONG MỘT NHÀ GIỮ LÃO Ở MONT RÉAL

Họ ngồi đó, bên nhau.  Đàn ông, đàn bà.  Không nhìn. Không nói.

Họ ngồi đó.  Gục đầu, nín lặng.  Ngửa cổ.  Giật nhẹ tay chân.

Có người, trên chiếc xe lăn, chạy vòng vòng.  Có người, trên chiếc xe lăn,  bất động.

Họ ngồi đó.  Hói đầu.  Bạc trắng.  Móm sọm.  Nhăn nheo.

Mới hôm qua thôi.  Nào Vương.  Nào Tướng.  Nào Tài Tử.  Nào Giai Nhân.  Ngựa xe.  Võng lọng.

Mới hôm qua thôi.  Nào lọc lừa.  Nào thủ đoạn.  Khoác lác.  Huênh hoang.

Mới hôm qua thôi.  Nào galant.  Nào quý phái.  Nói nói.  Cười cười.  Ghen tuông.  Hờn giận.

Họ ngồi đó.  Không nói năng.  Không nghe ngóng.  Gục đầu.  Ngửa cổ.  Móm sọm.  Nhăn nheo.

Ngoài kia.  Tuyết bay.  Trắng xóa.

Ngoài kia.  Dòng sông.  Mênh mông.  Mênh mông…

(Mont Réal, 1993)

Bài thơ trên đây vừa là bức tranh vừa là hồi chuông cảnh tỉnh.  Bé ơi, bé lớn lên vào đời, bé cũng vậy sao?  Đừng như vậy được không?  Đừng bỏ mẹ cha mình vào nhà dưỡng lão.  Ngay cả mình khi già cũng không nên vào đó.  Buồn lắm.  Buồn quá.  Vì thấy bốn cảnh Sinh, Lão, Bệnh, Tử mà Thái Tử Tất Đạt Đa rời bỏ cung vàng điện ngọc tìm cách giải thoát cho con người.  Ông đã “hoàn thành” nhiệm vụ rồi chưa?  Hơn hai mươi lăm Thế Kỷ, nước chảy, mây trôi; nhưng không nhiều thì cũng đã cảnh tỉnh con người – nhiều người dứt bỏ mê muội, dứt bỏ tham sân si.  Nói nhiều mà nhắc tên thì ai nào?  Mạnh Thường Quân (người giàu nhất bên Tàu ngày xưa)?  Carter (cựu Tổng Thống Mỹ), Unu (Thủ Tướng Miến Điện một thời), Lý Thừa Vãn (Tổng Thống Đại Hàn môt thời)…Nhiều hay ít quá?  Có từ hai người trở lên là nhiều…Ta đợi nhiều hơn thì ta lấy bài thơ trên in ra nhiều bản và đem phân phát, hi vọng nó thành Kinh Pháp Cú, Kinh Bát Nhã…

3, Đỗ Nghê còn xứng đáng được gắn cho “nhãn hiệu”  Thi Sĩ Tình Yêu.  Hai bài thơ tôi vừa chép chứng tỏ Tình Yêu Con Nít của ông và Tình Yêu Người Già của ông.  Nói về Tình Yêu Nước, nhìn thơ Đỗ Nghê cũng tuyệt vời!  Ông rất mực yêu quê nhà.  Ông không bỏ bệnh nhân mà “di tản”.  Ông đeo chữ Thập Đỏ gắn bó đời mình với Quê Hương, đất dẫu không lành nhưng lòng ông lành.. Thơ ông cũng rất hiền lành!

Mời bạn đọc bài QUÊ NHÀ

Mùa Xuân mừng tuổi thơm tho áo
Nắng cũng vàng phai ngày cũng xa
Anh thương nhớ quá làm sao nói?
Gọi tên em vang động gốc cây già!

Hái đóa hoa màu biển biếc
Chợt thương khung trời xa
Núi mờ trong mây trắng
Em mờ trong dáng hoa.

Gió Bấc mùa thơm ngát
Bâng khuâng một mái nhà
Biển xanh lùa sóng bạc
Cát vàng hoàng hôn xưa…

Tiếc em về chốn cũ
Tình vương đến bao giờ?
Tiếc đời phơ tóc bạc
Thương mãi núi mây xa.

Nụ mai vàng trước ngõ
Góc phố bờ quạnh hiu
Con đường xưa đứng đợi
Ta làm chi đời ta?

Thương em còn thương mãi
Nắng vàng thơm quê nhà!

4, Đọc hết tập thơ Thư Cho Bé Sơ Sinh & Những Bài Thơ Khác, có một (trong số rất nhiều) bài thơ ngắn, tôi thích bài thơ này:

GIÓ BẤC

Đi giữa Sài Gòn
Phố nhà cao ngất
Hoa nở rực vàng
Mà không thấy Tết!

Một sáng về quê
Chợt nghe gió Bấc
Ơ hay Xuân về
Vỡ òa ngực biếc!

*

Thơ Đỗ Hồng Ngoc / Đỗ Nghê không rườm rà, không làm duyên làm dáng, không lập dị.  Thơ ông là Thơ Hồn Nhiên, Thơ Nhã Nhặn, Thơ Ngọt Ngào.  Tôi đọc thơ ông rồi úp cuốn sách lên ngực nghe ấm…Gió Bấc đang thổi ở quê nhà, ngày Xuân đang đến không riêng ai…

Xin cảm ơn Đỗ Hồng Ngọc / Đỗ Nghê!

Đọc thơ Đỗ Hồng Ngọc…vui vì nghe trái tim mình đập.

Trần Trung Thuần

Đôi dòng viết thêm của Đỗ Hồng Ngọc:
Trần Trung Thuần là nhà thơ Trần Vấn Lệ, dân Phan Thiết. Anh làm thơ, ký với rất nhiều bút danh. Thơ anh độc đáo cà nội dung và hình thức. Tôi và anh cùng vào lớp Đệ thất Phan Bội Châu, Phan Thiết, năm 1954. Tôi học dở dang, theo gia đình về quê Lagi sinh sống. Từ đó, không tin tức.  Gần… 60 năm sau mới được tin nhau qua một người bạn cũ. Anh đang định cư ở Mỹ. Tôi gởi tặng tập Thơ mới in để anh đọc cho vui xứ người. Và, anh vui thiệt. Bài viết của anh làm tôi rất cảm động, và những bạn bè tôi cũng vui lây. Vậy sao không chia sẻ trên trang này nhỉ? Tôi nghĩ.

Anh Ngoc thân mến,
Bài viết rất lạ. Không “tưng tiu”. Không “nịnh nọt”. Mới nghe như có vẻ cà rỡn, bông lơn. Nhưng càng nghe càng thấy người viết cũng vào hạng thượng thừa. Viết như chơi, như dỡn, mà bóc tách được cái ẩn tàng của thi sĩ tình yêu. Xa cách đến vậy mà cũng gần nhau đến vậy. Điều ấy chỉ có văn chương mới làm được. Lại nữa, trong số hiếm hoi ấy có một người luôn tự nhận mình không phải là nhà thơ mà làm được như Đỗ Nghê.

Đi Đà lạt về rất vui. Đọc bài này còn vui hơn nữa.
KD.
(Ninh Hoa, 10.1.2010)

Anh Ngọc kính,
Em đọc liền một mạch bài viết dài 9 trang này. Lòng rung lên theo chữ, nghẹn ngào theo chữ. Hạnh phúc vì tìm thấy trong bài viết đó những suy nghĩ của mình nhưng ở một tầm cao hơn, sâu rộng hơn, đáng ngả mũ kính trọng vì cái tâm, cái tài của người viết.
Em thích nhiều đoạn lắm, nhưng đoạn này mới tuyệt vời làm sao!

“Thơ Đỗ Hồng Ngoc / Đỗ Nghê không rườm rà, không làm duyên làm dáng, không lập dị.  Thơ ông là Thơ Hồn Nhiên, Thơ Nhã Nhặn, Thơ Ngọt Ngào.  Tôi đọc thơ ông rồi úp cuốn sách lên ngực nghe ấm…Gió Bấc đang thổi ở quê nhà, ngày Xuân đang đến không riêng ai…”

Cái hình ảnh úp một quyển sách nào đó của anh lên ngực mà nghe ấm quả rất thực, và em tin nó thực với nhiều người.

Ngoài kia, có chút lạnh, em hôm nay có chút buồn, buồn cho một đồng nghiệp trẻ sắp qua đời vì bệnh nan y, nhưng đọc bài viết này, em  nghe ấm lắm!

Em xin cảm ơn rất nhiều vì sự chia sẻ bài viết này. Chúc anh và gia đình an khang, hạnh phúc đón xuân.
Kính mến
LUV

(Tra Vinh 10.1.2010)

Bai nay hay qua. Day la bai hay nhat viet ve tho DHN. Tran Trung Thuan la ai ma tri am voi DHN den vay!
HNP
(11.1.2010)

Tôi không định viết về Đỗ Hồng Ngọc- Đỗ Nghê với “Thư cho bé sơ sinh & những bài thơ khác” vì đã có nhiều người viết rồi. Nhưng đứa bé sơ sinh lại thôi thúc, lại cất tiếng u oa…Thôi thì tôi vụng dại kể về thứ thơ “qua rèm” (Trăng Boston) của Đỗ Hồng Ngọc cho tuyết nghe ở phố Tàu hoặc nhà giữ lão ở Montreal nghe chơi. Gọi là đáp lại tiếng khóc sơ sinh, may ra gửi một chút tình cho Đỗ Nghê thi sĩ…
Đỗ Nghê thi sĩ tên thật là Người Cầm Ống Tiêm. Đối tượng Trẻ Sơ Sinh. Trong cái sát-na rung cảm chàng dám đại diện cho Đời giới thiệu cho “tính bổn thiện” số phận Con người thông qua ngũ uẩn. Bé Sơ Sinh ơi, Ngươi là đứa bé nào ở không- thời- gian Từ Dũ-1965 mà diễm phúc vậy. Mới sinh ra liền được nghe Kinh Bát Nhã ? Tôi lăn lộn ba đường sáu nẻo giờ mới được nghe lẫn lộn giữa ngộ -mê dày cộp. Sao có thể hiểu được điều gì. Ngươi mới là được nghe cái nghe tuyệt hảo, cái nghe nguyên vẹn gần như là thai giáo- một thứ kinh thơ bất tuyệt giữa chào đời…

Trân trọng chào em
mời em nhập cuộc
chúng mình cùng chung
số phận
con người…

Lần khai ngộ này, nhà thơ có cái tên là Thầy thuốc!
Đức Mâu-Ni cũng là một Thầy thuốc, một Y vương, từng ở trần gian làm thơ và chữa bệnh đó thôi. Thứ bệnh mà em bé sơ sinh sau này sẽ lãnh nhận một cách tự nhiên. Cũng như câu kinh “ngũ uẩn giai không” em đã đón nhận một cách tự nhiên và vô hình trung kia sẽ là “chữ duyên” của nhà Phật đã được gieo từ thuở u oa…
Thật ra người cầm bút là Đỗ Hồng Ngọc đâu có hiểu cái tâm thức lúc mình viết là gì. Vì, sao có thể thấy được tiền kiếp? Nhưng ” văn là người”, đây là loại ngôn ngữ thâm sâu của người Việt, văn là cái gien truyền kiếp, văn là tính trội (hiển lộ) cho ta thấy đã có một đời sống tinh thần của Bát nhã Tâm kinh trầm tích hóa chân ngôn.
Vì vậy, thư cho bé sơ sinh là niềm bật thức vong niên khiến ý thơ hay đến kỳ lạ. An nhiên và nhân hậu biết bao trong đôi mắt vọng ngộ của người Bác sĩ – thi sĩ.
Tôi đọc tập thơ này mà cảm thấy “tâm truyền tâm”, một hơi ấm “hít vào” nhẹ nhàng lan tỏa. Và làn khói biếc mùa thu cùng ngôn ngữ thơ tự tại xông lên thứ trầm hương của những bài thơ khác nghe vị thiền thấm đẫm từng trang giấy, trang đời tôi, tha thiết lạ thường.
Khi viết về Trịnh Công Sơn, Đỗ Nghê hạ bút :

với em thơ
chàng thị hiện bông hồng
với tình nhân
chàng hóa nguồn suối ngọt

(Kẻ rong chơi)

Nói về TCS cũng là nói về mình. Ai biết ? Vì bằng” diệu âm linh ngữ” trái đất là hòn bi xanh qua thiên nhãn của đứa trẻ trong ĐHN thốt ra. Đích thị là chàng rồi !Thơ tự nó có công năng phối triển và thị hiện tâm hồn. Như nước, “ai nỡ hỏi nó đến từ đâu và trôi về đâu” Không nỡ. Thật là tài hoa. Không nỡ. Thật là thiền. Bởi người đứng trên ngôi vị nào đó, mới không nỡ làm đau lòng nước ( chúng sinh) mà thôi ! Còn đây trong ” Ý nghĩ “ rất lạ của thi nhân, ta bắt gặp :” Mảnh đất thân cha nắng sáng đan vườn / Nghe da thịt bao nhiêu lần thối rữa “. Phải chăng nếu không có nhiều suy ngộ sao nghe được thân “tứ đại “ này đã trải qua nhiều lần thối rữa ? Và lần này sẽ cùng thơ đi trên con đường tuệ giác. Hiển nhiên rồi. Đọc nhiều sách của ông viết về đời người cùng cái nhìn tuệ mẫn, tôi đoan chắc điều đó. Nhưng nhà thơ còn nợ nhiều lắm. Nợ người, nợ trời, nợ cả một lũ chim non :

phòng mạch vừa mới mở
đã có tiếng gõ cửa
thì ra một chú chim
kêu bị đau cái mỏ

( Phòng mạch của chim )

Gói nợ ” Bồ tát” đã “ăn cắp” ông lại, dẫu có lần tai biến nguy nan. Có phải nợ “những bệnh nhân “ là món nợ đại nguyện không , mà tôi thấy ông “vác tù và hàng tổng” với nhiều anh em văn nghệ. Trong đó có tôi một lần được ” chữa bệnh từ xa ” :”OK! Em cứ nói anh tư vấn cho!” . Nghe mà ham. Xin “Cứ để anh khờ dại / Đừng cho anh khôn ngoan “. Ôi cái dại của bậc thiện tri thức. Đức Phật khuyên chúng ta nên làm thân với bậc người này để kết nối mạng cơ duyên internet toàn …cõi Nam Thiên Bộ Châu, cõi trời Đâu Suất và Tây Phương…Để rồi :

Khi nhìn nhau xa lạ
Là rất đỗi thân quen
Khi nói năng vô nghĩa
Là thác reo trong hồn

Vâng, mọi hành giả đều phải có cảm nghiệm đó, mà nhận ra nhau, mà kêu lên tiếng kêu hoát ngộ khi đứng giữa Tuyền Lâm trần thế hay của cảnh giới khác cũng vậy cả :

Nước xanh như ngọc
Sâu đến tận trời
Vốc lên một vốc
Ơi mùa xuân ơi !

Bút pháp dồn nén. Ngôn ngữ tứ tuyệt. Vạm vỡ và òa vỡ. Nhưng không, thơ cũng như Kinh luôn mặc định một thử thách. Hành giả khó có thể vượt qua câu thơ “sâu đến tận trời” đó. Bởi sâu đến đâu là cái thấy biết lý tính, hành giả chưa mở miệng đã lọt xuống vực thẳm. Còn đâu…Thế nên thơ thiền vốn tâm không, nếu còn biết đo đếm thì cái “tâm vô nhất vật” kia khó hiện ” bản lai”. Trong tôi đầy dự cảm về khu rừng ” sở tri chướng ” mà Đức Phật đã dạy. Tôi đốn ngã câu thơ thứ hai vì tự tâm đọc nhầm rằng :

Nước xanh như ngọc
Vốc lên một vốc
Ơi mùa xuân ơi !

Ôi bài Haiku ! Nước vỡ hay tôi vỡ. Chẳng biết. Chỉ biết Thơ không còn là sỡ hữu. Thơ là của Nguồn Sống, của muôn loài. Chợt nhận ra mùa xuân không của riêng ta, thì hét lên, tiếng hét vọng vào vách núi mà xuân không cùng !
Thế mới biết thơ Đỗ Hồng Ngọc ám ảnh và bắt người ta” bừng sáng” theo cách vượt qua mọi tri kiến của sự phủ dụ của ngôn từ !

Lâm Hà 2010

(NTN)
…………………………………………………………………………………..

(*) Đọc tập thơ ” Thư cho bé sơ sinh & những bài thơ khác” của Đỗ Hồng Ngọc,

NXB Văn Nghệ 2010

Từng ngày, từng ngày qua, chúng ta như một lữ khách đi trong cõi đời, thỉnh thoảng ghi vội vàng và vắn tắt những điều nho nhỏ và bình dị giữa cuộc sống : một đứa bé chào đời, một cuộc gặp gỡ tình cờ, một chiếc lá rơi, một cuộc chia ly, một nỗi buồn bất chợt. … Ghi lại như một vài ký chú nho nhỏ trong một trang nhật ký. Như một dấu mốc vu vơ nào đó trên con đường đời, rất dài mà cũng có thể là rất ngắn. Và những dòng chữ không cần dụng công đó –ngay trong cả những dòng thơ ghi lại những điều thương nhớ ngậm ngùi – lại vang lên giai điệu nhẹ nhàng của thơ ca, nhẹ nhàng như hơi thở, vì nó mang rất nhiều hơi thở của cuộc sống.

Đọc tập thơ “Thư cho bé sơ sinh & Những bài thơ khác”(*) của Đỗ HồngNgọc (Đỗ Nghê) tôi có cảm giác đó. Như đọc một tập nhật ký bằng thơ, qua lối viết bình dị với những con chữ rơi nhẹ nhàng. Như bông tuyết:

Tuyết bay
Bay nhẹ
Phố  Tàu
Gió  co
Ro lạnh
Phố  đìu hiu
Theo.

(Tuyết)

Đó là tuyết rơi trong đôi mắt của một người muốn mơ màng nhìn đời qua một trang cổ tích:

Em đi lạc
Giữa đường quen
Còn anh
Đi lạc
Giữa
Ngàn năm
Xưa  …

(Đi lạc)

Tuyết rơi hay lá rơi?

Lá  chín vàng
Lá rụng
Về cội

Em chín vàng
Chắc rụng
Về anh …

(Lá)

Nhưng những vần thơ anh viết cho đứa con gái đã nằm xuống đã khiến tim tôi đau nhói :

Mỗi năm
Mỗi  người
Thêm một tuổi
Chỉ  mình con
Mãi mãi
Tuổi  đôi mươi …

Biết bao nhiêu ngậm ngùi trong những câu thơ đó? Chỉ một mình con / Mãi mãi tuổi đôi mươi! Một phần đời của người cha đã chôn vùi trong lòng đất, và trong nước mắt:

Ba dạy con
Mỗi ngày Một chút
Không bài học nào
Như  ba đã học Từ con:
Nỗi mất!

Anh có làm thơ đâu! Anh đang ngồi tâm sự. Với chính mình, với đứa con gái yêu muôn đời vẫn  “mãi mãi tuổi đôi mươi”! Những vần thơ bình dị, quá đỗi bình dị kia nghe mênh mang một nỗi đau rưng rứt. Dường như chính những điều bình dị nhất của thơ lại dẫn con người đi vào những cảm xúc mênh mông nhất. Nhưng những nỗi đau, những sự mất mát trong đời có khi là cơ duyên để ta hiểu cuộc đời hơn. Sau một lần nằm bệnh, có lẽ anh đã nhận thấy cuộc đời mang một gương mặt khác, nghe ra cuộc đời đang vang một giai điệu khác, và chợt:

…….
Thấy ai cũng tội nghiệp
Như  ta
Đã bao lâu ta không sống với mình
Ta có ta mà quên ta phứt…

(Xin cám ơn, cám ơn)

Cơn bệnh, nỗi đau sẽ đến và đi. Như giấc mơ. Để khi tỉnh lại sẽ thấy đời tươi hơn, lá thắm hơn, con người đáng yêu hơn. Để rồi nguyện sẽ :

Chắt ra cho hết
Giọt hơi cuối cùng
Thả  mình như lá
Rơi vào hư không
Tràn vào khắp ngã
Đất trời mênh mông
Nhẹ như không có
Có mà như không!

(Có  không)

Vì  đã hiểu ra rằng :

Lắng nghe hơi thở của mình
Mới hay hơi thở đã nghìn năm xưa
………..

(Thở)

Chiếc lá kia sẽ rụng. Hơi thở kia sẽ tàn. Cửa “tử” sẽ khép lại, chôn giấu tất cả những nỗi buồn, xóa đi dấu vết một quãng đời… Nhưng cửa “sinh” sẽ mở một chân trời khác trong tiếng khóc chào đời :

…………
Thôi trân trọng chào em
Mời em nhập cuộc
Chúng mình cùng chung
Số  phận
Con người!

(Thư cho bé sơ sinh)

Anh hay tôi, tất cả chúng ta rồi sẽ phải lìa bỏ cuộc chơi cùng tất cả những buồn vui cay đắng, để người khác nhập cuộc theo dòng chảy bất tận của cuộc sống vô tận vô biên. Và có lẽ khi “cùng chung số phận con người” thì hãy nhìn cuộc đời như chiếc lá rơi lặng lẽ trên dòng nước xanh rêu, trên gian nhà thủy tạ, bên tách cà phê, một buổi sớm mai!

………………………………..

(*) Nhà xuất bản Văn Nghệ, 2010

THƯ CHO BÉ SƠ SINH

Thơ  Đ ỗ  H ồ n g  N g ọ c
Bài viết : Mang Viên Long

Từ sau lần gặp nhau đầu tiên với Đỗ Nghê-Đỗ Hồng Ngọc, tại Nha Trang khoảng năm 1970 cùng anh Trần Huiền Ân-cho đến nay/ đã đúng 40 năm chưa gặp nhau lại, cho dù sau này tôi vẫn có nhiều dịp lang bạt vào thành phố. Tuy chưa dược gặp lại bên ly café ( hay vài chai gì đó ) ở một góc quán vỉa hè Saigon-nhưng tôi không có cảm giác xa anh-nhà thơ Đỗ Nghê- một thời trên tạp chí Bách Khoa, Ý Thức (…)đã làm tôi cảm phục! Tôi vẫn thường dọc anh trên các báo-nhất là những bài viết rất tâm huyết, sâu sắc-trên tạp chí Văn Hóa Phật Giáo.

Khi đang còn là sinh viên Y khoa Saigon, anh đã cho xuất bản tập thơ đầu tay-”Tình Người “( 1967)/ với một ý thức đúng đắn, một tấm lòng nhân hậu, một trách nhiệm cao  của  ngưởi trí thức trẻ đang phải đối mặt với một tương lai đen tối của Đất nước ( và của chính mình) trong chiến tranh và thù hận! Tập ” Thơ Đỗ Nghê” ( 1973) được tiếp nối dòng cảm xúc ” tình người” với  người thân, người yêu, bằng hữu,và quê hương nhưng dòng chảy vững chải hơn, ào ạt- và  tha thiết, đã tạo được  ấn tượng rất riêng, rất sâu đậm cho ngừoi đọc thời ấy.(…).

Hôm nay nhận được ” Thư Cho Bé Sơ Sinh & Những Bài Thơ Khác” của Đố Hồng Ngọc ( Đỗ Nghê) , tôi rất cảm kích vì ” biết anh vẫn là anh” của nhiều thập niên trước- luôn sống hết lòng  với Thơ, với tình người, với cuộc đời. Anh tâm sự : ” (..) Bạn đang có trong tay tập thơ-mà chẳng phải là thơ đâu-dàn trải của nhiều giai đoạn, nhiều thời gian-mà, thực ra cũng chỉ là một sát na-để tôi được cái may mắn tìm gặp những tâm hồn đồng điệu…“. Cái “sat na” thiêng liêng quý báu ấy của thơ, của tình ngừoi-không phải chỉ có một mình Đỗ Hồng Ngọc ” may mắn tìm gặp”/ mà tất cả chúng ta- khi đọc thơ anh- cũng có được cái may mắn ấy!

Riêng trong bài ghi nhận ngắn này-tôi chỉ xin được giới thiệu một bài thơ ( trong gần 100 bài toàn tập)-đó là bài ” Thư Cho Bé Sơ Sinh”/ được anh viết vào năm 1965-khi còn là SV trường Y/ đang thực tập tại bênh viện Từ Dũ-Saigon.
Cách đây 45 năm-khi Đỗ Hồng Ngọc vừa ở tuổi 25-tuổi còn rất trẻ, nhưng ý thức về ” phận người” của chàng thanh niên ấy thật sâu thẳm, với một tình thương thật bao la- chỉ bảy tỏ qua một bức thư rất đơn giản , gần gũi- dành cho đứa trẻ vừa mới được anh giúp để chào đời thôi cũng đã thể hiện rất rõ nhân cách của người cầm bút:

“  Khi em cất tiếng khóc chào đời
Anh đại diện đời chào em bằng nụ cười
Lớn lên nhớ đừng hỏi tại sao có kẻ cười người khóc
Trong cùng một cảnh ngộ nghe em …”

Đứa bé vừa lọt lòng mẹ đang khóc vì  bàng hoàng đau đớn/ trong lúc tác giả ( là bác sĩ) thì cười mãn nguyện hạnh phúc . Khóc/ cuời-là hai trạng thái hiển nhiên của kiếp người -nhưng ” cùng một cảnh ngộ” mà có kẻ cười/ người khóc-thì thật là chua xót biết bao! Nỗi đớn đau/ tuỵệt vọng lại dâng lên cao hơn, khi được ( người đi trước/ đại diện cho dời) căn dặn ” nhớ đừng hỏi tại sao“! Không được ” hỏi” đồng nghĩa với sự ” chấp nhận”-hãy câm nín mà chấp nhận bởi vì sự bất lực không có lối thoát của con người quá nhỏ bé trước muôn vàn cạm bẩy, khổ đau, bức bách- mọi cảnh ngộ được ” sắp xếp” từ cái guồng máy khổng lồ của cuộc đời …

” Anh nhỏ vào mắt em thứ thuốc mầu nâu
Nói là để ngừa đau mắt
Ngay lúc đó em đã không nhìn đời qua mắt thực
Nhớ đừng hỏi vì sao đời tối đen “

Thứ thuốc mầu nâu mà người thầy thuốc nhỏ vào mắt trẻ sơ sinh trong 1-2 ngày đầu tiên là Argyrol -” mầu nâu” của Nỉtrat-bạc đã dược tác giả ví như một tấm màn che ( mà không ai tránh khỏi) khi nhìn vào đời sống sau này-nó cũng hiển nhiên/ tự nhiên, mà cũng là một ” nỗi đau” khi nhìn thấy ” đời tối đen” mà  phải ” nhớ đừng hỏi vì sao”(!). Cái bi đát của thân phận con người là sống mà không được tư do lựa chon, quyết định cho chính tương lai của mình, cuộc sống của mình. Vào thời điếm mà chiến tranh đang ngấp nghé lan tràn khắp đất nước-thì ” số phận” của bao người nào có khác chi ” thân phận” của đứa bé sơ sinh mà anh đã rất khéo để nhắn gởi , bày tỏ thái độ ( dầu tiêu cực).

“   Khi anh cắt rún cho em
Anh đã xin lỗi chân thành rồi đó nhé
Vì từ nay em đã phải cô dơn
Em đã phải xa địa đàng lòng mẹ “

Là một người thầy thuốc-và cũng là một nghệ sĩ nhạy cảm với mọi biến dịch, thay đổi của cuộc sống-Đỗ Hồng Ngọc đã không cầm được nỗi xúc động rất tự nhiên, rất sâu kín đang dâng tràn trong tâm hồn anh khi cầm chiếc kéo cắt đi chiếc rún-cắt đi mối quan hệ thiêng liêng đã nuôi sống hình hài của bé trong hơn 9 tháng khoanh tròn ấm cúng trong lòng mẹ-để từ giây phút đó, ” em đã phải cô đơn”/ ” Em đã phải xa địa đàng lòng mẹ“! Việc ” xin lỗi chân thành”  ấy-một lần nữa- thể hiện tình cảm rất đăc biệt, quá đỗi chân tình của người được gọi là ” đại -diện -đời”, dành cho tất cả những bé sơ sinh trên  mọi miền đất nước…

“   Em là gái là trai anh chẳng quan tâm
Nhưng khi em biết thẹn thùng
Sẽ biết thế nào là nước mắt trong đêm
Khi tình yêu tìm đến “

Xa ” địa đàng lòng mẹ“-cái còn lại duy nhất để xoa dịu, chở che,an ủi cuộc sống – dó chính là Tình Yêu. Là Tình Yêu Thương. Là trai hay gái-con người/ khi đã ” biết thẹn thùng“-tức là tâm hồn thực sự bắt đầu cảm nhận dược mối liên hệ xã hội gắn bó quanh mình. Và cho đến khi ” biết thế nào là nước mắt trong đêm“-thì cái tình cảm ấy đã là máu thịt-sâu đậm và tha thiết lắm! Ở đây-nhà thơ đã rất tế nhị dùng hình ảnh ” nước mắt trong đêm“- để nhấn mạnh đến những giọt nước mắt thầm lặng-dủ hạnh phúc hay khổ đau- cũng chỉ có riêng mình ấp ủ, sống với mà thôi. Đây cũng là  một trong những  mãng hỉnh ảnh cô đơn  của kiếp người khi nhập cuộc..

” Anh đã không quên buột etiquette vào tay em
Em được dán nhãn hiệu từ giây phút ấy
Nhớ đừng tự hỏi tôi là ai khi lớn khôn
Cũng đừng ngạc nhiên sao đời nhiều nhãn hiệu “

Để không bị ” lẫn lộn” với những bé sơ sinh khác, người thầy thuốc sau khi hoàn tất việc phụ sinh, phải dán ngay một etiquette ( tấm giấy ghi ngày giờ sinh/ tên người mẹ-tên con-nếu có…)/ một lần nữa- người thầy thuốc lại cảm nhận được một điều tiềm ẩn sâu xa, một bắt đầu cho thân phận người-cái tên gọi/  hay nhãn hiệu, mà mình phải ràng buộc suốt đời-như một nỗi oan khiên vì ” Nhớ đừng hỏi tôi là ai khi khôn lớn“! Sự hiện hữu  khổ đau của kiếp người là do trùng trùng nhân duyên kết tụ- nên sự ” tra vấn” “ tôi là ai” cũng chỉ đem lại nỗi đau xót thêm mà thôi!

” Cũng đừng ngạc nhiên sao đời nhiều nhãn hiệu”

Cái ” nhãn hiệu” dành cho riêng mỗi thân phận khi được ” buột etiquette vào tay” đã là một nỗi khổ/ lớn lên vào đời-lại ” bị buột thêm” nhiều cái etiquette nữa (vào cổ)-và nhìn ngó quanh mình- thấy ” đời nhiều nhãn hiệu” quá/ càng tối tăm mày mặt-không biết đâu mà mò?  Nhà thơ- đã ân cần  căn dặn :” Cũng đừng ngạc nhiên sao đời nhiều nhãn hiệu“/ bời  ” nhãn hiệu’ là một vấn nạn lớn của đời sống/ đã ( và đang) làm phân hóa lòng người, đảo điên cuộc sống-nhất là trong chiến tranh.

” Khi em mở mắt ngỡ ngàng nhìn anh
Ạnh cũng ngỡ ngàng nhìn qua khung kính cửa
Một ngày đã thức giấc với vôi vàng với hoang mang
Với những danh từ đao to búa lớn
Để bịp lừa để đổ máu đó em “

Hai đôi mắt đều ” ngỡ ngàng nhìn“/ một ” ngỡ ngàng” vì lạ lẫm/ một ngỡ ngàng vì bao nỗi xót xa ( cho chính mình/ cho phận người)-khi luôn nhìn thấy ” Một ngày đã thức giấc với vội vàng với hoang mang“. Một ngày bình yên cho đời ngừoi ( và cả cho trẻ thơ) trong hận thù bom đạn là không thể có! Chí ” với vội vàng/ với hoang mang” mà thôi! Vì sao?

” Với những danh từ đao to búa lớn
Để bịp lừa để dổ máu đó em”

Ý thức của ngừoi trí thức trẻ miền Nam-mà Đỗ Hồng Ngọc là tiêu biểu/ đã thể hiện rất nhiều qua tác phẫm, qua biểu tình, qua những đêm không ngủ (…)/ nhưng  cuộc chiến vẫn kéo dài lê thê, vẫn tàn phá làng xóm,phố thị-vẫn xô đẩy con ngừơi di vào cuộc tuơng tàn/ chỉ vì ” Để bịp lừa để đổ máu” bởi những ” danh từ đao to búa lớn” của các thế lực tranh giành từ bên ngoài luôn lấn áp trói buộc! Lời dặn dò rất chí tình của ” người đại diện đời ”  dành cho bé sơ sinh-cũng là nỗi buồn lớn của cả một thế hệ.

” Thôi trân trọng chào em
Mời em nhập cuộc
Chúng mình cùng chung
Số phận
Con người ..”

Dù gì thì em cũng đã được sinh ra-làm người/  ” Trân trọng chào em”-chào một mãnh đời cùng chung quê hương-số phận/ với sự trân quý yêu thương-và ” Mời em nhập cuộc“-như anh, như bao người đang ngày đêm trăn trở, khát vọng cho một tương lai yên bình & hạnh phúc!

Nhà thơ chắc dã không vô tình khi chọn ” đối tượng” nhận thư là ” bé sơ sinh”-để trao gởi tâm tình, bảy tỏ suy nghĩ chân thành trong tận đáy lòng mình-bởi vì, chỉ có những tâm hồn như nhiên trong sáng ấy mới có thể sẻ chia được trọn vẹn bao điều mà nhà thơ đã nhiều năm tháng băn khoăn trăn trở?

Những ngày cuối tháng 7/2010
MANG VIÊN LONG

NƯỚC, bài thơ tôi viết tại Paris, tháng 6/1997, nhân ngày Môi trường thế giới (chủ đề Nước) …Nước vẫn muôn đời/ Không đi chẳng đến/ Ai người nỡ hỏi/ Nước đến từ đâu/ Ai người nỡ hỏi/ Nước trôi về đâu… (Vô sở tùng lai diệc vô sở khứ!).  Nhạc sĩ Đặng Ngọc Phú Hòa (Khúc Dương) giảng viên Học viện Âm nhạc Huế tình cờ đọc được bài thơ trên đã cảm xúc và “ứng tác” thêm một đoạn, phổ thành ca khúc Kể chuyện trăng tàn rất dễ thương và gởi vào tặng tác giả thơ chưa hề quen biết nhau. Xin chia sẻ cùng bè bạn. (HUYỀN CẦM, SUISA, 2004, nhạc Khúc Dương qua giọng ca của Camille Huyền).

Nước đến từ đâu
Nước trôi về  đâu
Từ con suối nhỏ
Từ dòng sông sâu
Từ khe núi lở
Từ dưới nhịp cầu
Từ cơn thác lũ
Từ giọt mưa rơi

Nước đến từ đâu
Nước trôi về đâu
Từ cơn gió thoảng
Từ làn mây trôi
Từ hơi biển mặn
Từ phía mặt trời

Nước vẫn muôn đời
Không đi chẳng đến
Ai người nỡ hỏi
Nước đến từ đâu
Ai người nỡ hỏi
Nước trôi về  đâu…

Đỗ Hồng Ngọc

Tặng Trần Hoài Thư

Ta cũng muốn ngâm tràn câu tống biệt
Đưa người đi tiếng sóng ở trong lòng
Nhưng khói thuốc đã cay sè đôi mắt
Có ai còn thổi sáo trên sông

Trời buổi sáng mù sương lớp lớp
Người hành trang nỗi tuyệt vọng rã rời
Và khí phách thôi một thời trẻ dại
Ta nói gì cho bớt chút chia ly

Đưa người ta nâng ly cà phê nhỏ
Rồi quan san rồi bụi đỏ người đi
Rồi khói súng người tập tành nỗi chết
Ta trở về hiu hắt đường khuya

Ta nói gì hình như chưa nói
Những dặn dò những hứa hẹn bâng quơ
Rồi người bước đường hoang lạnh quá
Ta đứng nhìn nghe ngày tháng đong đưa…

Đỗ Nghê

(1972)

tặng TCS

Chàng đến như một kẻ rong chơi
Du ư Ta bà thế giới
Thương những giọt nắng
Yêu những cơn mưa
Biết nghe lời tự tình của từng ngôi tháp cổ
Đau nỗi đau hòn sỏi lăn trầm…
Thấy vô thường là đóa hoa rực rỡ
Phúc âm là nỗi buồn
Khi Chúa, Phật đi xa…

Chàng đến như một kẻ rong chơi
Du ư Ta bà thế giới
Với em thơ
Chàng thị hiện bông hồng
Với tình nhân
Chàng hoá nguồn suối ngọt
Với gió heo may
Chàng trở thành bóng mát
Thênh thang giữa cõi đi về…

Chàng đến như một kẻ rong chơi
Du ư Ta bà thế giới
Trái đất là hòn bi xanh
Một hôm dừng chân ghé trọ
Bằng diệu âm linh ngữ
Chàng hiến cho đời cỏ lạ hoa thơm…

Không vướng chút bụi trần
Như mặt trăng dịu mát
Như thủy triều dào dạt
Chàng du ư
Trong cõi Ta bà…

Rồi một hôm nằm xuống
Sống thiên thu…

Đỗ Hồng Ngọc

(Đỗ Nghê)

Đọc hai tập thơ “Giữa hoàng hôn xưa” và “Vòng quanh” của  Đỗ Hồng Ngọc , càng thấm thía thế nào là “ một thứ thơ đích thực. Không cố  buồn khi chưa đủ buồn. Không cố  vui khi chưa đủ vui. Không cố  nhớ khi chưa đủ nhớ! Thứ thơ mọc từ cội rễ tâm hồn, tự nhiên và giản dị như lời nói.” ( Lời tựa của “ Giữa hoàng hôn xưa”-Đỗ Trung Quân). Thật sự, không có gì thâm sâu , bí hiểm cả, chỉ là niềm cô đơn thầm kín, nỗi buồn rực rỡ của xưa xa nhưng làm cho đời sống “bớt bất trắc hơn”, “tuyệt vọng bỗng có vẻ đẹp riêng” như bông hoa nở muộn mằn bên trời hanh nắng .

Tôi yêu làn tóc mỏng manh trôi trong dòng lục bát của “ Tóc phai sợi nhỏ”:

“ Rồi thôi rồi chỉ một lần
Áo vàng em mặc mùa xuân gọi về

Thời gian sông nước trôi đi
Tóc phai sợi nhỏ thương hoài ngàn năm”

(Giữa Hoàng Hôn Xưa)

Vướng vít nhưng không khiến lòng quá đau thương, bịn rịn, không  vò xé mà chỉ thấy trống trơ:

“Ta về lối cũ
Nghe lòng lạnh băng
Thiếu em hoàng hậu
Ngai vàng như không”

( Giữa hoàng hôn xưa)

Với “ Vòng quanh”, tác giả đã chép thơ lên hành trình “lang thang” của mình, từ Huế, Văn miếu …đến Paris,Boston, Montreal, …

Đây là lần bao nhiêu cũng không nhớ, tôi đã đọc bài thơ “ Tuyết” – bài thơ tôi nắn nót ghi lại trong Sổ tay thơ- tuy nhiên, cảm giác chạm vào bài thơ được in trong tập “ Vòng quanh” mà chính tác giả tặng thì lạ lẫm hơn nhiều:

“Tuyết bay
Bay nhẹ
Phố Tàu

Gió
co ro lạnh
Phố đìu hiu
theo.”

( Vòng Quanh)

Bài thơ nhỏ nhắn, chấm phá đơn sơ như tranh thủy mặc. Chỉ có màu trắng xóa của tuyết trên phố Tàu. Sao không là hình ảnh tuyết rơi ở một khu nào khác ? Phải chăng ở phố Tàu, khu của người Á Đông, thì tuyết như lạnh hơn, phố đìu hiu hơn bởi niềm giá băng  không chỉ do nhiệt độ, mà còn là cái lạnh của ly hương? Những bông tuyết rơi…rơi… rơi theo nhịp thơ ngắn, rất ngắn và những giọt lòng cũng thế, thánh thót rớt cho đầy nỗi niềm của người Việt đang đi giữa trời Tây !

Một tứ thơ bất ngờ ở “ Sóng” khiến tôi “chết chìm” trong đó:

“ Sóng quằn quại
Thét gào

Không nhớ
Mình
Là nước”

(Vòng Quanh)

Hình như có bóng dáng Ba Sô đâu đây khi đọc mấy dòng này. Sóng cũng từ nước mềm mại, ngọt lành, hiền hòa mà ra đấy thôi ! nhưng sóng lại cuộn trào với một đời sống riêng của sóng…Đếm chữ trong một bài thơ thì cũng không cảm được gì nhưng tôi đã thử đếm, đúng mười âm tiết ( chứ không phải mười từ) cho một bài thơ thâm thúy ! cho “ Sóng” bao la và thẳm sâu như biển !

“ Paris tháng Sáu” ,“ Trong  một nhà giữ lão ở Montreal” , “Những bài La Ngà”…đều là những bài thơ ấn tượng đối với tôi. Đọc những bài thơ này, cảm thấy những bon chen, giành giật, đua tranh trên thế gian thật nhọc nhằn và vô nghĩa ; cảm thấy chữ “tình” trong đời sống thực tại mới quan trọng làm sao !
Để kết thúc bài viết nhỏ, ghi lại những ấn tượng đầu tiên sau khi đọc hai tập thơ của Đỗ Hồng Ngọc , tôi xin chép lại bài “ Nỗi nhớ”- một bài thơ đậm mùi vị thuốc thang mà vẫn không kém màu lãng mạn- gửi đến mọi người :

“ Thôi hết cồn cào
Thôi không quặn thắt

Chỉ còn âm ỉ
Chỉ còn triền miên

Thì thôi cấp tính
Thì đành kinh niên.

(Vòng Quanh)

Giữa Hoàng Hôn Xưa, THƠ
Đỗ Hồng Ngọc
Tranh bìa: Trịnh Công Sơn
Trình bày :Lữ Quỳnh
Nxb TRẺ, 1993