Bà mẹ nào có con nhỏ bị tiêu chảy cũng thấy đắng chát cả miệng mồm, khô khốc cả cổ họng và chỉ mong sao cho bé được “cầm ỉa” ngay tức khắc, nghĩa là mong có cách nào làm dứt ngay cơn “ỉa chảy” của bé. Và đó là lý do tại sao trong phòng Cấp Cứu ở các khoa Nhi vẫn thường gặp những ca ngộ độc sái thuốc phiện, á phiện, thuốc chích thuốc uống này khác làm cho bé bị liệt ruột, bụng chướng lên, thở thoi thóp, đồng tử (con ngươi) teo nhỏ như đầu đinh ghim! Có trường hợp chết oan là vì vậy, không kể các trường hợp chết vì khô nước, mất nước trong cơ thể.

Tiêu chảy cấp thưc chất là một… phản xạ có ích cho cơ thể, nhằm tống hết chất độc ra ngoài đường ruột, một khi ruột bị rối loạn, bị nhiễm trùng, nhiễm độc, như trường hợp ngộ độc thực phẩm, dùng sữa ôi thiu… Còn trưòng hợp tiêu chảy kéo dài do sai dinh dưỡng (đưa đến suy dinh dưỡng), do dùng kháng sinh không đúng cách làm tiêu hủy những vi sinh vật vốn rất có ích trong đường ruột hoặc do trẻ “không chịu”, “không hạp” với một thứ sữa nào đó thì phải ngưng thuốc kháng sinh và điều chỉnh cách dinh dưỡng sao cho đúng. Có khi chỉ vì pha chế sữa không đúng (đặc quá hoặc loãng quá) cũng gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc bón… Nhiều bà mẹ bây giờ thích nghe bày vẻ, nghe quảng cáo, cứ thay sữa xoành xoạch. Trẻ chưa kịp làm quen với thứ sữa này đã phải làm quen sữa khác, đương nhiên phải “rối loạn tiêu hoá” thôi. Thức ăn dặm cũng vậy. Phải có thời gian cho bé quen một thứ thức ăn mới (thịt, cá, trứng, rau, đậu…), nếu thấy tốt, cứ nên tiếp tục, miễn là cân đối, đủ 4 nhóm “bột, đạm, dầu, rau” và thấy trẻ tăng cân tốt là được (Đọc thêm “Nuôi con sao cho giỏi” trong Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng). Cũng nên biết có thứ tiêu chảy không phải bệnh thường gặp ở bé bú sữa mẹ, gọi là tiêu chảy sinh lý, càng “lẹt xẹt”, “hoa cà hoa cải” càng mau lớn. Khi bắt đầu được cho ăn dặm (ăn sam) thì trẻ sẽ không còn tiêu chảy lẹt xẹt như vậy nữa.
Nhớ rằng tiêu chảy nhiễm trùng ở trẻ do siêu vi hay do E.Coli thì cũng phải 4-5 ngày mới khỏi, miễn là không bị mất nước, làm trầm trọng thêm. Nhiều bà mẹ đi khám bác sĩ vài ba hôm thấy không bớt, đến thầy “lang băm” cũng vừa đúng thời điểm dứt bệnh, thế là thầy nổi tiếng. Không kể trường hợp uống sái phiện như đã nói trên. Lỗi ở bác sĩ không chịu giải thích rõ, không hướng dẫn kỹ cho bà mẹ yên tâm.
Đa số các bà mẹ thấy con “ỉa ra nước” thì không dám cho uống nước, sợ càng uống càng ỉa thêm. Điều này sai! Bởi không cho uống, bé vẫn ỉa ra nước như thường! Nước này tứ đâu ra? Nước từ trong tế bào và từ trong máu. Do vậy, dễ dẫn tới khô máu, khô tế bào mà chết. Trên thế giới, hằng năm có vài ba triệu trẻ em dưới 5 tuổi chết vì tiêu chảy mất nước như vậy, cũng chỉ vì bà mẹ không dám cho uống nước bù. Ngày nay, người ta biết rõ nguyên nhân gây tử vong của trẻ tiêu chảy không phải do nhiễm trùng mà do mất nước nên đã khuyến khích các bà mẹ cho con uống bù nước sớm khi trẻ vừa tiêu chảy. Nhờ vậy mà cứu được rất nhiều trẻ nhỏ. Nếu không cho uống nước thì bệnh sẽ nặng hơn và kéo dài hơn. Nếu không cho ăn thì trẻ sẽ đói, kiệt sức. Mặc dù ruột đang “yếu”, trẻ vẫn hấp thu được phần lớn thức ăn. Cần cho ăn nhiều bữa, ăn nhẹ, loãng, dễ tiêu… Pha sữa đúng cách và cho ăn trở lại bình thường càng sớm càng tốt, nếu cần dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nước uống bù trong tiêu chảy tốt nhất là Oresol, còn gọi là “nước biển khô”, có ở các Trạm Y tế hoặc các nhà thuốc, đem về pha vào một lít nước chín (đun sôi để nguội, phải pha với đúng một lít) cho bé uống bù ( cả người lớn bị tiêu chảy cũng vậy). Ở những nơi không tìm được Oresol thì pha nửa muỗng muối (loại muỗng cà phê 5ml) với sáu muỗng đường vào trong một lít nước chín. Nếu có chanh hay cam, nặn vào một ít càng tốt để có thêm chất muối Kali (potassium).

Điều quan trọng, không nên để trẻ tiêu chảy. Nên cho bú mẹ ít nhất 6 tháng. Bú mẹ thì yên tâm, khỏi phải lo gì cả! Nếu bú bình, thì phải giữ vệ sinh bình bú, núm vú thật tốt, pha chế đúng tỷ lệ. Biết cách cho ăn dặm. Nếu bé lỡ bị tiêu chảy thì bình tĩnh, cho uống bù nước sớm và đưa đến bác sĩ khi cần.

Nhat Duong nhatduong@yahoo.com

Minnesota, ngay 3 thang 10 nam 2011,

Kính gửi Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc
Kính thưa Bác sĩ,
Con tên là Nhat Duong, hiện nay đang học ở Mỹ. Con chỉ vừa mới qua đây được 2 năm, nay con đã 18 tuổi rồi; cái tuổi thiệt đẹp phải không Bác sĩ?
Trong khi viết những dòng này cho Bác sĩ, con có một cảm giác thật hồi hộp mà con nghĩ Bác sĩ- hơn 60 năm về trước- cũng đã trải qua khi “đánh bạo” viết thư cho cố học giả Nguyễn Hiến Lê. Hồi hộp vì không biết có được trả lời thư hay không, hoặc Bác sĩ sẽ đánh giá sức học, trình độ văn hóa qua cách viết của mình như thế nào…

Con, đặt chân lên nước Mỹ năm 16 tuổi, thấy mình thật may mắn vì đã được “hít thở” không khí Á Đông, cụ thể là Viet Nam, thấy được vẻ đẹp của thành phố Sai Gon thân yêu mỗi sáng, nét duyên dáng của tà áo dài nữ sinh sau mỗi giờ tan học mà nói như nhà văn Nguyễn Nhật Ánh trong truyện Mắt Biếc là “một kỳ quan.” Nếu được chọn lại, con vẫn sẽ chọn mình được sinh ra và lớn lên ở Sai Gon, Viet Nam, dù cho sau này con có phải vất vả học tiếng Anh như thế nào đi chăng nữa. Đối với con, tiếng Việt đẹp một cách lạ kỳ, đặc biệt kể từ hồi con qua Mỹ đến giờ. Đẹp đên mức trong những lần thắp nhang khấn Phật, con đã xin Phật cho con mãi là người Viet Nam, kiếp này và cả những kiếp sau nữa…

Cơ duyên đã cho con được “gặp” Bác sĩ qua những tác phẩm như “Như ngàn thang thuốc bổ”, “Thầy thuốc và bệnh nhân”, “Gió heo may đã về”, “Thư gởi người bạn rộn”… từ rất sớm, năm đó con chỉ đang học lớp 8 mà thôi. Mà lại lén giấu ba mẹ để đọc, sợ ba mẹ phát hiện được lại nói mình “ông cụ non”! Mà đọc lén cũng có cái thú của nó, Bác sĩ đồng ý với con chứ? Cảm giác lúc đầu của con khi đọc lời tựa “Như ngàn thang thuốc bổ” là sự kính trọng xen lẫn sợ sệt khi nghe Bác sĩ làm việc “như điên trong nhiều năm trời,” để rồi bị “tai biến mạch máu não, phải mổ gấp.” Lúc đó con đã từ bỏ ý định trở thành Bác sĩ. Nhưng rồi những tác phẩm tiếp theo của Bác sĩ đã làm con phải suy nghĩ lại, thậm chí suy nghĩ rất nhiều. Tất cả những tác phẩm của Bác sĩ, ngọai trừ “Gươm báu trao tay” và “Nghĩ từ trái tim,” con không nhớ đã đọc bao nhiêu lần từ năm lớp 8 đến nay, nhưng đủ nhiều để con thấm thía những bài học trong đó. Nhờ Bác sĩ mà con không se sua quần áo, không đua đòi ba me này nọ; rằng chỉ có học giỏi mới được mọi người “mua chuộc”.
Cơ duyên cũng cho con “gặp” nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và học gỉa Nguyễn Hiến Lê qua những tác phẩm tuyệt hay của hai ông. Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh nuôi dưỡng hạt giống tuổi thơ trong con, giup con yêu Viet Nam hơn. Từ hồi đọc truyện Nguyễn Nhật Ánh, con tự thay đổi mình rất nhiều. Không hiểu sao truyện Nguyễn Nhật Ánh vừa có tính chất giải trí vừa có tính giáo dục rất cao. Còn về học gỉa Nguyễn Hiến Lê, thật sự con chỉ biết thưởng thức những tác phẩm của ông mà không có bất cứ 1 lời phàn nàn nào, vì những tác phẩm được viết quá khéo và quá hay!
Thưa Bác sĩ, nãy giờ con trải lòng với Bác sĩ như vậy để Bác sĩ hiểu con hơn, ngoài ra để Bác sĩ có đủ “tư liệu, thông tin” để tư vấn cho con vấn đề sau đây:

Con đang theo học để thi vào Y khoa ở Mỹ. Mục tiêu của con là trở thành Bác sĩ, cứu chữa được thiệt nhiều người, đặc biệt là người nghèo. Mặc dù con biết Y khoa là ngành khó nhất ở Mỹ, phải có bằng cử nhân (bachelor degree) và điểm thi MCAT, cộng với những sinh hoạt ngoại khóa khác. Thế nên, con rất muốn nghe lời khuyên của Bác sĩ về việc làm thế nào để trở thành 1 vị bác sĩ tốt. Được vậy con cảm ơn Bác sĩ nhiều lắm…
Một chuyện nữa là Bác sĩ cho con lời khuyên chọn vợ như thế nào sau này. Con biết Bác sĩ sẽ nghĩ con lo chuyện “nữ nhi tình trường” mà không chú tâm vô học. Nhưng Bác sĩ ơi, con sợ rằng khi con cần hỏi thì Bác sĩ đã trăm tuổi rồi…

Chuyện cuối cùng là việc nên nuôi dạy con của con ở Việt Nam hay Mỹ. Con biết vấn đề này hơi nhạy cảm một tí, nhưng thực tình con rất muốn nuôi dạy con của con ở Việt Nam. Bác sĩ cũng đã biết nuôi dạy con cái khó như thế nào, đặc biệt ở Mỹ, nơi mà nếu muốn, đứa trẻ có thể gọi 911 bất cứ lúc nào để “bỏ bót” cha mẹ nó, cùng hằng trăm khác biệt văn hóa khác. Sẽ thật tuyệt vời nếu Bác sĩ có thể cho con một lời giải cho “bài toán” này.

Con thực tình xin lỗi Bác sĩ vì đã viết 1 bức thư dài như vậy (con biết Bác sĩ mới mổ cườm mắt gần đây), nhưng xin Bác sĩ hãy cho con 1 lời khuyên để con vững tin hơn trên bước đường con đã, đang, và sẽ chọn sau này…
Nhat Duong

Saigon 7.10.2011

Tg Nhat Duong,

1. Bác thật sự ngac nhiên thấy con mới 18 tuổi, đã qua Mỹ 2 năm rồi mà con viết tiếng Việt rất tốt, nhất là những suy nghĩ của con rất Việt Nam, có lẽ nhờ con đã sống trong một nền nếp văn hóa gia đình.
2. Không đến 60 năm đâu, mới 54 năm thôi. Đó là năm 1957 khi bác “đánh bạo” viết thư cho ông Nguyễn Hiến Lê hỏi ý kiến về chuyện học hành. Hồi đó viết thư tay chứ không như bây giờ có máy vi tính, có internet. Viết tay còn có thể bị đánh giá qua chữ viết nữa đó chứ (Đời người qua nét bút)!
3. Con có thể nói rõ hơn, tại sao con thấy may mắn vì được « hit thở » không khí Á Đông ? Cho vài ví dụ? Bởi nhiều bạn trẻ như con qua được đến Mỹ thì coi như mình được “giải thoát” và hội nhập vào văn hóa Mỹ rất nhanh! Có phải con sanh ra ở Saigon? Gia cảnh ra sao? Bố mẹ làm nghề gì? Như vậy Bác mới hiểu con nhiều hơn. À, đặc biệt con thấy tiếng Việt “đẹp một cách lạ kỳ” ở chỗ nào?
3. Đọc lén, thú lắm chứ! Nhưng lén đọc “bậy bạ” thì lại không nên. Có lẽ gia đình con, Ba mẹ con đã có sẵn một số sách của Bác nên con mới có cơ hội đọc lén? Con sợ ba mẹ phát hiện nói con là ông cụ non thì Bác thấy con trở thành ông cụ non thiệt rồi đó qua thư này! Con cho Bác biết, vì sao con đọc sách của Bác mà lại thích? Bác đâu có viết “tiểu thuyết” như nhà văn Nguyễn Nhật Ánh?
4. Không se sua chưng diện, tốt. Có lẽ Ba mẹ con chắc cũng ngạc nhiên thấy có thằng con không se sua chưng diện, chỉ lo học hành, lo hoạch định tương lai từ nhỏ? Tại sao ngoại trừ Gươm báo trao tay và Nghĩ từ trái tim không đọc? Có phải vì nó khó hiểu hay vì nó viết về Phật giáo?
5. Con nhận xét về 2 tác giả Nguyễn Hiến Lê và Nguyễn Nhật Ánh rất đúng.( Bác mạn phép chuyển thư này đến nhà văn NNA, để ông thấy ông được giới trẻ đánh giá ra sao). Bác hy vọng NNA sẽ ngày càng nâng cao tính giáo dục của tác phẩm mình, sẽ có ích nhiều cho tuổi trẻ.
5. Con phải đặt Mục tiêu từng bước. Đừng đặt Mục tiêu quá xa. Phải xong Bachelor, phải chuẩn bị thi MCAT cho thật tốt… Sau đó mới tính chuyên trở thành một bác sĩ “tốt” là như thế nào được. Ở đời nhiều khi mình tính đường này nó ra đường khác. Bác chúc con “thuận buồm xuôi gió”, nhưng đừng đặt kỳ vọng quá xa, vì nếu không thành công sẽ dễ nản chí, ngã lòng. Đọc thư con, Bác biết con là người có ý chí, nghị lực, có “văn hóa” rộng. Như vậy, dù con không thành Bác sĩ đi nữa thì vẫn sẽ thành công trên đường đời, vẫn sẽ là một người tốt, giúp ich được cho gia đình và xã hội.
6. Chọn vợ? Đây là chỗ mà Bác nói con trở thành “ông cụ non”. Lo xa quá! Chọn vợ như thế nào ư? Nhiều khi phải có « duyên » và « nợ » con ạ ! Có duyên mà không nợ, có nợ mà không duyên, cũng không thành. Trong mọi tình huống, đều phải biết uyển chuyển, trung dung. Đặt nhiều điều kiện quá dễ thất bại lắm! Con có thể tìm đọc cuốn “Tương lai trong tay ta” của Nguyễn Hiến Lê. Ông có chỉ cách “chọn vợ” trong đó.
Con 18 tuổi chắc cũng đã bắt đầu quan tâm đến chuyện nam nữ, mới thấy “áo dài” nữ sinh đẹp như thế nào phải không? Vậy là tốt. Tốt vì con là “con trai” thực sự. Hãy để thời gian tập trung lo học. “Tình duyên” sẽ đến sau. Bác còn gần 30 năm nữa mới được… trăm tuổi. Lúc đó con cũng lớn bộn rồi! Đừng lo.
7. Chuyện “dạy con” để tới đó hẳn hay. Lúc đó, con sẽ có nhiều vấn đề để giải quyết lắm. Học xong con về Việt Nam hay ở Mỹ luôn? Vợ con là ai? Ý kiến vợ con thế nào? Con phải tôn trọng, bàn bạc. Ý kiến Ba mẹ con thế nào? Còn “Ba mẹ vợ” nữa chứ! Lỡ con cưới một cô gái Mỹ hay Tàu… thì sao? Ai biết được? Que sera sera. Dù sao, con cũng nên để dành cuốn Khi Người Ta Lớn và Tuổi Mới Lớn… cho con của con! Dù sao, con của con cũng nên được trui rèn trong nền văn hóa Việt phải không?
Trước mắt tập trung lo học, đạt Muc tiêu từng bước. Rèn nghị lực, nhân cách. Giữ gìn sức khỏe.
Chúc con mọi sự tốt lành.
BS Do Hong Ngoc.

Minnesota, ngay 7 thang 10 nam 2011

Kính thưa Bác sĩ,
Con thiệt không biết nói gì hơn là cảm ơn Bác sĩ đã trả lời thư của con. Từ hồi nhỏ đến giờ đây là lần đầu tiên có người trả lời thư cho con, mà lại là Bác sĩ nữa! Con thích lắm, cảm giác vừa hồi hộp, vừa vui mừng.

Lý do con nói rằng con “may mắn được hít thở không khí Á Đông” vì con thấy cuộc sống ở Mỹ sao mà cực quá! Người Mỹ có lẽ không biết khái niệm “sống nhàn nhã” như người phương Đông, lúc nào vẻ mặt cũng căng thẳng, âu lo, vì phải lo trả tiền nhà, tiền xe, tiền điện, nước,…Ngay cả trong cách ăn uống con cũng thấy người Mỹ đang tự hủy hoại bản thân mình. Bác sĩ biết không, bên này ở các cửa hàng người ta bán các “thanh dinh dưỡng” (nutrition bar), nhìn bề ngoài gióng như mấy thanh kẹo socola; ví dụ đến bữa trưa, nếu Bác sĩ không cảm thấy muốn ăn trưa thì Bác sĩ có thể ăn 1 “thanh dinh dưỡng” đó, bảo đảm no đến chiều (theo như lời 1 thầy giáo người Mỹ của con và nhiều người khác)! Con mặc dù chưa được học Y khoa đến nơi đến chốn, nhưng mới nghe qua cũng đã thấy khó tin rồi. Một chuyện nữa là chuyện con cái đối xử với cha mẹ. Sống bên Mỹ, chuyện con cái lớn tiếng với cha mẹ dường như đã thành…cơm bữa, hình như thiếu nó không được, thiếu thì không còn là Mỹ nữa. Nếu được giáo dục theo người Việt Nam, hẳn những bạn đó không bao giờ làm như vậy. Thêm nữa, chuyện con cái bỏ mặc cha mẹ một mình khi tuổi già sức yếu, thậm chí cho vào viện dưỡng lão, là con không chịu được. Nếu Bác sĩ biết rằng ở nơi con ở, đối diện với 1 viện dưỡng lão là …nhà quàn, thì Bác sĩ cũng sẽ bức xúc vô cùng. Một ví dụ nữa là chuyện ăn mặc của học sinh Mỹ. Nhiều người mặc quần xẻ….tới đầu gối, vào trường chỉ lo chưng diện, tai đeo iPod, bông tai (tại sao con trai lại đeo bông tai? Con không tài nào hiểu được), học hành thì lẹt đẹt, hoạ hoằn lắm mới có 1 người học kha khá. Con gái thì…càng làm con thấy tiếc những tà áo dài “2 phần gió thổi, 1 phần mây.” Trang điểm, đánh phấn, gắn lông mi giả,… Chưa đến 20 tuổi mà nhìn cứ như…ngoài 30! Trong lớp con có 1 cô bạn Mỹ, một lần ngồi nói chuyện xã giao mới biết rằng bạn đó không sống chung nhà với ba mẹ mà dọn ra ngoài sống với bạn trai 25 tuổi. Mà Bác sĩ biết bạn đó bao nhiêu tuổi không? Chỉ mới 19 mà thôi! Chuyện đáng nói ở đây là ba mẹ của bạn đó cũng đồng ý luôn! Trên đây chỉ là một vài ví dụ về những chuyện con thấy trước mắt, tất nhiên con không “vơ đũa cả nắm,” bởi vì vẫn còn những người Mỹ sống rất đàng hoàng, đúng mực, học hành giỏi giang. Bản thân con tiếp thu văn hóa Mỹ cũng rất nhanh; nhưng con chỉ “Mỹ” ở trường học thôi, về nhà con lại là người Việt Nam.

Con được sanh ra và lớn lên ở Sai Gon (nhà con gần chợ Vườn Chuối ở quận 3 đó Bác sĩ), nhưng quê của bên nội con là ở Hà Đông. Bố con là nhân viên ngân hàng, mẹ con là nhân viên văn phòng. Bố mẹ con sống rất đơn giản, tiết kiệm, chi tiêu có ghi sổ sách đàng hoàng, và đặc biệt là đề cao việc học. Lúc còn nhỏ, nếu đòi mẹ con mua đồ chơi thì nhất quyết mẹ con không mua, nhưng nếu mua sách đọc thì thoải mái. Mà tính con hay xúc động, đọc truyện thấy có con mèo đi lạc, đi hoài không tìm đường về nhà được là con …khóc ngon lành. Về việc con thấy tiếng Việt “đẹp một cách lạ kỳ” ít nhiều bị ảnh hưởng bởi nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và… Bác sĩ. Ngôn từ trong truyện Nguyễn Nhật Ánh vừa phong phú, đa dạng, vừa dễ gây xúc động, làm tâm hồn mềm mại hơn; đặc biệt cốt truyện nửa thật nửa hư ảo, nhưng điều làm con thích là những câu chuyện ấy rất gần với cuộc sống hằng ngày của con. Duy chỉ có 1 điều làm con thấy hơi ghét nhà văn là hầu như truyện nào cũng có cái kết buồn ơi là buồn, lần nào đọc xong con buồn mất 2,3 ngày. Vậy mà vẫn thích đọc hoài. Con thấy cảm giác buồn này thiệt dễ chịu, cứ như là nếu không buồn thì không phải Nguyễn Nhật Ánh vậy!

Mặc dù Bác sĩ không viết “tiểu thuyết” như nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, nhưng con thấy những câu chuyện của Bác sĩ có một cái gì đó vừa như những lời răn đe, dạy dỗ, vừa châm biếm những thói hư tật xấu trong xã hội phương Tây và Đông. Như con đã trình bày trong thư trước, cứ nhớ đến lời Bác sĩ dặn “ráng học tập Trần Minh khố chuối đậu trạng nguyên, lấy công chúa” là con như được tiếp thêm sức mạnh. Con hoàn toàn hiểu những gì Bác sĩ muốn gửi gấm đến người đọc trong chương đó. Một điều quan trọng nữa là tuổi thơ của Bác sĩ cũng khá… giống con, cũng bị đánh đòn, cũng đọc truyện lén. Cùng “cảnh ngộ” nên con thích đọc truyện Bác sĩ, chỉ đơn giản vậy thôi.

Về việc con không đọc “Nghĩ từ trái tim” và “Gươm báu trao tay” đúng như Bác sĩ đã “chẩn đoán”: nó hơi khó hiểu đối với con, mặc dù nhà con theo đạo Phat. Con cảm thấy hai tác phẩm này hơi… lạc lỏng giữa rừng tác phẩm Bác sĩ viết cho người đọc phổ thông. Con thích coi mấy dĩa CD mà trong đó Thầy giảng bài cho Phật tử nghe, lồng ghép ví dụ thực tế, như vậy con thích hơn.

Điều cuối cùng là về vấn đề “vợ, con.” Con rất cảm ơn lời khuyên của Bác sĩ và con hứa sẽ nghe theo. Nếu điều kiện cho phép, con vẫn thích về Việt Nam sống và làm việc hơn ở Mỹ.

Con xin phép Bác sĩ cho con dừng ở đây. Chúc Bác sĩ và gia đình luôn được nhiều sức khỏe, hạnh phúc và gặp nhiều may mắn trong cuộc sống.

Nhat Duong

Saigon 11.10,2011
Tg Nhat Duong,
Bác hiểu con đang bị một cú “sốc văn hóa”. Cần có thời gian. Điều quan trọng, hãy giữ gìn “bản sắc” văn hoá riêng của mình nhé. Khi con lớn thêm chút nữa, con sẽ đọc được “Nghĩ từ trái tim”…
Giữ sức khỏe và ráng học cho giỏi.
Bác Ngọc.

Một bà mẹ có con bị bón bao giờ cũng khổ sở bứt rứt, thấy con ì ạch mãi không ra cũng bặm môi bặm miệng rặn giùm con, và sẵn sàng mua một thứ thuốc gì đó bơm đít, hoặc lấy lá hành, lá trầu… ngoáy vào hậu môn bé, hy vọng làm cho bé đi được. Thực ra hâu môn chỉ là một cánh cửa cuối của trực tràng. Trực tràng phải co bóp thì mới tống phân ra được. Và để co bóp có hiệu quả, phân phải đủ to mới kích thích co bóp tống phân ra khỏi “cổng”. Ngoáy ngoáy chọc chọc ở “cổng” chỉ gây một tác dụng yếu, không mấy ý nghĩa. Riết rồi bé cứ đợi cho có bơm, có ngoáy mới chịu đi,không tự đi một mình được. Phân nằm trong trực tràng lâu, khô cứng lại, có khi cứng như đá, xé rách hậu môn làm chảy máu. Bị rách, bị chảy máu một lần như vậy bé sẽ đau lắm, sợ hãi lắm và rán nhịn cho đừng phải rách thêm. Thế là thành cái vòng luẩn quẩn!

Bón có tính di truyền, do sự phân bố của hệ thần kinh, do độ dài của ruột già v.v… nhưng quan trọng hơn cả là do dinh dưỡng sai lầm và do không tập thói quen tốt. Trẻ khoảng 15 tháng tuổi đã có thể giữ vệ sinh, biết kêu lên khi đi tiêu đi tiểu. Do vậy, “xi đái”, “xi ỉa” là tạo một phản xạ có điều kiện tốt cho bé. Bất đắt dĩ mới phải dùng thuốc uống hoặc thuốc bơm hậu môn. Khó chịu lắm. Nóng rát lắm. Cứ thử tự bơm cho mình môt lần đi thì biết.

Nếu bé bú mẹ, không có gì phải lo. Nếu bú sữa nhân tạo, phải coi kỹ hướng dẫn cách pha chế. Pha đặc quá, loãng quá đều gây… bón. Khi được 4 tháng tuổi bé đã có thể được tập cho ăn dặm (ăn sam), nghĩa là thêm thức ăn bên ngoài vào bữa sữa của bé. Nước luộc rau củ, luộc bầu bí, nước cháo loãng… dùng để pha sữa sẽ làm bé dễ đi tiêu hơn vì có chất xơ. Khi ăn được bột thì nhớ thêm rau củ, trái cây. Trong chuối, đu đủ… có dầu, giúp làm trơn ruột. Cần tập ăn dần nhưng chất có xơ. Tuy xơ không phải là thực phẩm, không cho năng lượng nhưng giúp làm phân đóng khuôn, đủ lớn để kích thích đầu dây thần kinh trực tràng tạo co bóp để tống phân ra ngoài. Thật sai lầm khi cho bé dùng một thứ nước cam … tinh khiết, đầy hương vị hoá học, nhưng không có chút “xơ múi” gì cả! Uống một ly cam như vậy không sao bằng ăn một vài múi cam tươi.

Tóm lại, bón thì mẹ khổ, con khổ, “tui” cũng… khổ!

BS Đỗ Hồng Ngọc.

Thanh Tho
chu.thanh@gmail.com
Submitted on 2011/09/27 at 1:40 chiều
Thưa bác sĩ.
Em ở Hưng Yên muốn tìm mua quyển sách “Viết cho các bà mẹ sinh con đầu lòng” của bác sĩ nhưng không biết phải làm thế nào. Mua trực tuyến thì đăng kí mấy lần toàn bị lỗi. Em muốn hỏi bác sĩ vấn đề như sau:
Con em được 3 tháng 20 ngày. tháng đầu tiền đi ngoài hoa cà hoa cải rất nhiều lần. Sang tháng thứ 2 thì 5 ngày sau cháu mới đi ngoài, phân sền sệt màu vàng dẻo như bột nếp. Cháu bú mẹ hoàn toàn. Sau đó 7 ngày cháu không đi ngoài, em phải hoà mật ong với nước ấm theo tỷ lệ 1: 3 thì cháu mới chịu đi ngoài. Mỗi lần đi ngoài cháu rặn trông rất đau. Cháu vẫn ngủ ngoan chơi ngoan. Hai hôm nay cháu kém bú, đánh rắm rất nhiều, mùi thối nhưng không đi ngoài được. Sáng nay em thụt mật ong thì cháu đi ngoài phân nhầy, có chỗ thì sệt, chỗ thì nước. Vậy em mong bác sĩ ttrả lời giúp em làm thế nào để cháu đi ị bình thường. Em ăn uống điều độ, cơm thịt nạc, rau ngót có ăn cả thịt bò và rau cải, rau khoai lang, mồng tơi. Em có cần thay đổi chế độ ăn không. Mong bác sĩ trả lời sơm vì ngày hôm nay cháu bú rất ít. Em cảm ơn bác sĩ nhiều

Trả lời:
Bú mẹ thuần túy thì không việc gì phải lo cả. Cho bé uống thêm nước cam vắt. Khi 4 tháng tuổi đã phải tập ăn dẵm (ăn sam). Nên thêm trái cây, cam, chuối, đu đủ… bé sẽ dễ đi tiêu. Mẹ không cần phải kiêng cữ. Ăn thêm rau trái thì tốt. Nhờ bạn nào ở Hà Nội hỏi mua sách giùm ở Nhà sách Fahasa hoặc Phương Nam.

Me Kem
dothanhhieu@gmail.com
Submitted on 2011/09/28 at 9:05 chiều
Chào bác sĩ!
Trường hợp của em cũng giống như bạn Tho trên. Bác sĩ cho em hoi thêm một chút. Cháu nhà em lúc sinh nặng 2,8kg. Hiện nay được 3 tháng 19 ngày bé nặng 5.8kg. Bé ít bú. Bú mẹ hoàn toàn và cũng không đi vệ sinh được. Đêm nằm ngủ bé lắc đầu mạnh, chân tay đạp loạn xạ xuống giường. Ngủ không ngon giấc. Ra nhiều mồ hôi sau gáy. Hằng ngày em vẫn cho cháu sưởi nắng khỏang 10 phút. Mọi người bảo bị còi xương và có hiện tượng suy dinh dưỡng. Vậy mong bác sĩ trả lời giúp em hiện tượng của bé là bị bệnh gì hay đơn thuần trẻ nhỏ là như vậy. nếu đi khám thì nên đi khám ở đâu thì hợp lí. Em ở Hà Nội. Mong bác si trả lời sớm giúp em. Em cảm ơn bác sĩ
Trả lời:
Bình thường khi trẻ được 5 tháng tuổi thì nặng gấp đôi lúc mới sanh. Bé chưa đầy 4 tháng mà đã nặng hơn gấp đôi, vậy là rất tốt rồi. Đó là nhờ sữa mẹ tốt. Mẹ nên ăn thêm trái cây: Cam, chuối, Đu đủ… bé sẽ dễ đi tiêu hơn.
Coi lại chỗ nằm của bé. Nóng nực quá chăng? Ủ ấm quá chăng? Nệm mềm quá chăng?
Không nghĩ còi xương hay SDD đâu. Nên tập ăn sam dần khi bé hơn 4 tháng tuổi nhé.

Me Gau
catminh@gmail.com
Submitted on 2011/09/29 at 11:15 sáng
Chào bác sĩ!
Con nhà em cũng gần 4 tháng tuổi, cũng bú mẹ hoàn toàn như trường hợp của hai mẹ trên, nhưng cũng không đi ngoài được. Mọi người cứ bảo cháu lành dạ. Có người lại bảo cháu sữa nóng. Nếu không thụt mật ong cho cháu thì 7 ngày cháu vấn không tự đi ngoài được. Em đã thử cứ mặc kệ thì 9 ngày bé cũng không đi ngoài. Hoảng quá lại phải thụt mật ong cho cháu đỡ khó chịu. Vậy bác sĩ cho em hỏi em có nên tiếp tục thụt mật ong cho cháu không. Nếu thụt thì có ảnh hưởng gì khôg. Nếu không thụt thì cháu lo em bé đầy bụng. Cháu đã thử làm các động tác xoay bụng, ngâm đít vào nước nóng nhưng không ăn thua. Mong bác sĩ trả lời giúp. Cảm ơn bác sĩ
Trả lời:
Vì sữa mẹ tốt, được hấp thu gần như trọn vẹn, không còn nhiều bã nên có khi mươi ngày mới đi tiêu một lần, vẫn không sao cả! Miễn phân bé mềm, tốt, và bé phát triển, tăng cân bình thường. Mẹ nên ăn thêm rau, trái. Cho bé uống thêm nước cam vắt, chuối chín tán nhuyễn…!

BS Đỗ Hồng Ngọc

2011/09/21 at 8:26 sáng | Trả lời cho dong thuan.
Em cần cho biết “câu đó” nằm trong đoạn văn nào, từ tài liệu nào, ở đâu, của ai… (phải đọc toàn bộ mới hiểu nghĩa tác giả muốn đề cập) và tại sao em hỏi như vậy, phải chăng em đang vào thi vấn đáp? (Em đang học ngành gì? Ở đâu vậy?).
Em cung cấp thêm thông tin thì thầy mới giúp em được. Thân mến. ĐHN.

2011/09/21 at 3:43 chiều
Thưa thầy
Chương trình học của em là về Khoa học sức khoẻ tích hợp (integrative health science) và đây là câu hỏi thảo luận về vấn đề giáo dục sức khoẻ và nâng cao sức khoẻ nằm trong chương trình. Giáo viên đưa ra nhiều tài liệu đọc, từ “The birth of clinic” của tác giả Foucault đến “the forms of capital” của Bourdieu và rất nhiều tài liệu khác…dẫn dắt các giai đoạn phát triển của y học đến nay. Theo em hiểu, hẳn là giáo viên có ý hỏi: “GDSK và NCSK đã đóng góp bao nhiêu cho sự giải phóng con người” (to what extent health promotion and health education contributed to emancipation?) Câu này nằm trong đoạn sau: Health Education – Emancipation or Manipulation? (dongthuanajou).

2011/09/22 at 11:28 sáng | Trả lời cho dong thuan.
Cảm ơn em đã gởi thêm tài liệu. Tôi chắc em đang học ở Thụy Điển, không biết là em đi du học hay định cư? Ngành học của em rất quan trọng hiện nay. Thụy Đỉển là một đất nước phát triển, Y tế rất tốt, hơn cả Mỹ và Tây Âu. Vấn đề đặt ra trong câu đó để em thảo luận là “Y ĐỨC trong GDSK và NCSK”. Có thực sự “giải phóng” cho con người hay chỉ coi con người như cái máy, biến con người thành nô lệ, “hủy diệt” tự do cá nhân của họ? Anh có quyền gì bắt người ta phải thế này thế nọ “để có sức khỏe tốt” ? Khi anh ép buộc người ta phải thế này thế khác anh có vi phạm “nhân quyền” không, có can thiệp vào hành vi, lối sống của cá nhân người ta không, lấy cớ vì lợi ích của cộng đồng? của tập thể? Và quan trọng hơn, những điều anh “dạy dỗ” người ta đó có chắc là đúng không? Đại khái vậy. Người làm GDSK, NCSK phải có Y đức, đừng áp đặt.
Phải hiểu rằng mỗi nước có trình độ kinh tế văn hoá xã hội khác nhau. Như ở ta, dị đoan mê tín còn nhiều, phong tục tập quán nhiều nơi gây hại sức khỏe người dân, nhất là bà mẹ trẻ em… Thuốc lá vẫn là yếu tố hàng đầu gây Ung thư, Rượu là yếu tố hàng đầu của bệnh gan và tai nạn giao thông. Dân trí chưa cao, ý thức bảo vệ sức khoẻ cộng cộng còn thấp nên GDSK và NCSK là cần thiết. Dĩ nhiên phải có Y đức trong lãnh vực này. Phải tôn trọng và có cách ứng xử đúng đắn, phù hợp.
Nên “tranh luận” những vấn đề như vậy, để mở rộng tầm nhìn, nhiều góc độ trên một thế giới “toàn cầu hóa”. ĐHN.

2011/09/22 at 9:50 chiều
Thưa thầy
Những ý kiến của thầy quả thật rất sâu sắc và có ý nghĩa không chỉ với bài tập này mà còn giúp em định hướng lại cái nhìn một cách toàn diện hơn về cả chuơng trình học “integrative health science”. Em đang theo học Master của trường ĐH Kristianstad Thuỵ điển và em hy vọng sẽ được thầy chỉ bảo nhiều hơn nữa trong những chặng đường tiếp theo.
Xin kính chúc thầy sức khỏe! (dongthuanajou)

2011/09/19 at 5:27 chiều (về “Săn sóc sức khỏe ban đầu”)
Bs viết: những năm 1984-1986 khi tôi triển khai chương trình Săn sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ em (Primary Child Care) tại phường 13, Quận 6, anh là người tích cực ủng hộ, động viên tôi vì anh hiểu rằng đây mới chính là con đường đúng đắn để mang lại sức khỏe cho trẻ em một cách căn cơ, không bị lệ thuộc vào bệnh viện, vào thầy vào thuốc. Và chương trình Hiệp Phước 1986. Đó có được gọi là xây dựng mô hình dự phòng tích cực không và đến nay công tác dự phòng có làm thêm được những mô hình nào khác nữa thưa bác sĩ? Nếu em muốn tham khảo tài liệu và kết quả chương trình đem lại thì tìm đọc ở đâu?
Xin cám ơn Bs về những đóng góp to lớn mà Bs đã làm cho SKCĐ. (Hienptt)

2011/09/20 at 8:08 sáng | Trả lời cho Hien.
Cảm ơn em. Tài liệu về Săn sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ em tại Phường 13, Quận 6, Tp.HCM (1984-1986) tôi đã đăng tóm tắt trên Tạp chí Nhi Khoa số 1, Tp.HCM (khoảng năm 1988?). Không biết Thư viện BV Nhi đồng 1 và 2 có còn giữ không?
Tài liệu Chương Trinh Hiệp Phước đã in thành sách, có thể tìm tại Thư viện Trung tâm Truyền thông & Giáo dục sức khỏe, Tp. HCM, 59 Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 1.
Gần đây, công tác dự phòng ít được quan tâm như trước mà tập trung vào điều trị, mở thêm ngày càng nhiều bệnh viện và bệnh viện thì ngày càng “quá tải”! Hy vọng Bộ trưởng Y tế hiện nay xuất thân từ Y tế dự phòng sẽ có những quan điểm mới, cách làm mới, sẽ có những “mô hình dự phòng tích cực” mới. Thực chất SSSKBĐ thì gắn sức khỏe với phát triển, một triết lý nhân bản, công bằng xã hội, dựa trên toàn diện hệ thống y tế chứ không chỉ là “dự phòng bệnh tật” bạn ạ. Nên đọc thêm đề tài SSSKBĐ trên trang web này. ĐHN.

2011/09/21 at 4:58 chiều (về “Săn sóc sức khỏe ban đầu”)
Cám ơn Bs đã giải đáp sớm, em đã đọc nhiều lần bài “Chăm sóc sức khỏe ban đầu”, và em rất tâm đắc với nội dung: “Bởi vì vẫn còn đó trong Y tế:
Bất công, bất bình đẳng.
Quá tốn kém, nghèo nghèo thêm.
Ngày càng chuyên sâu, manh mún, không toàn diện. Không an toàn. Nhiều tai biến.
Định hướng sai. Nặng điều trị, kỹ thuật cao, tốn kém. Thương mại hoá, tập đoàn hoá.
Y tế cơ sở bị xói mòn, sụp đổ, nhẹ phòng bệnh.”
Em cũng có người thân là nạn nhân của một số các lỗi trên của ngành y mà đã phải ra đi trong độ tuổi có khả năng cống hiến nhiều nhất. Nền y tế của ta hiện nay nặng điều trị, kỹ thuật cao, tốn kém và không hiệu quả. Phòng bệnh hơn hẳn trị bệnh ở nhiều góc độ. Em có nguyện vọng thiết tha tìm ra mô hình Chăm sóc sức khỏe chủ động cho tất cả mọi người (săn sóc sức khỏe theo hướng dự phòng chủ động – chủ động phòng bệnh, tức là cung cấp kiến thức cho các cá thể nhằm tác động điều chỉnh hành vi không có lợi cho sức khỏe của mỗi người ngay từ thời kì khỏe mạnh, nhằm làm giảm khả năng xuất hiện của bệnh, tăng cường các yếu tố bảo vệ, loại bỏ các yếu tố nguy cơ). Bs có thể nhận lời giúp cố vấn cho em được không?
Với tất cả sự kính trọng và biết ơn xin gởi đến bác. (hienptt)

2011/09/16 at 10:50 sáng ( về “Cân bằng trong đời sống”)
Hay quá thầy ơi. Mở cái presentation lên, xong đeo phone vô, y như đang ngồi dự ở đó, chỉ tiếc là không nhìn thấy thầy thôi. Con thích câu chuyện này quá: quả banh công việc thì làm bằng cao su, rớt xuống thì nó tưng lên, còn quả banh sức khỏe, gia đình, bạn bè… thì bằng thủy tinh, rớt xuống nó bể… Cám ơn thầy đã chia sẻ. ( tv.Nguyengibc)

2011/09/22 at 10:36 chiều (về “Stress” và “Thiền”)
Cám ơn những bài viết của bs về stress và thiền. Nhờ đó tôi đã tự chữa bệnh stress của mình sau khi mắc bệnh tiểu đường type 2. Mặc dù đường huyết đã ổn định (thử máu hằng tháng) và huyết áp không cao, nhưng tôi thường xuyên tim bị hồi hộp tim đập liên hồi và mỗi lần như thế tôi lại vào bệnh viện ở khoa cấp cứu , bs cho vài viên thuốc uống hôm sau lại về , cứ nhứ thế mà mấy tháng trời chịu đựng , người lúc nào các cơ cũng căng cứng và tướng đi thì lom khom do sợ huyết áp tăng, càng sợ tim lại càng hồi hộp , cho đến một hôm đọc những lời bs viết về stress và thiền, thì tôi như sực tỉnh , vì biết bệnh mình không có gì trầm trọng, tự mình hù dọa mình và làm cho mình lúc nào cũng căng thẳng. Thế là tôi tập hít thở và thả lỏng thân, dần dần tôi cảm thấy khá và tự tin hơn, tim không còn hồi hộp nữa. Thật là từ bác sĩ tôi ngộ ra nhiều điều mà trước đó mình có đọc qua sách Phật, nhưng chưa trải qua nên chưa thấu hiểu được…Cám ơn bs rất nhiều. (loantrananh)

Gần 300 khán giả tới tham dự đề tài “CÂN BẰNG CUỘC SỐNG”, đặc biệt là các bạn trẻ, các bạn sinh viên. Khán giả gửi tới thuyết trình viên nhiều phản hồi với những câu hỏi được nhìn từ các khía cạnh vào cuộc sống mà bạn trẻ cảm thấy nhiều bấp bênh trong thời đại hôm nay.
Chiều thứ 7, ngày 10/09/2011, tại hội trường B102, Chương Trình Chuyên Đề đã khai giảng Chuyên Đề Khóa 16 với đề tài thứ 119: “CÂN BẰNG TRONG CUỘC SỐNG”.
Với phong cách điềm đạm pha lẫn dí dỏm, bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc đã đem đến cho khán giả những suy tư về tình trạng cuộc sống căng thẳng trong thời đại nhiều tiến bộ và đổi thay ngày nay, cùng với những phương pháp ứng phó.
Từ năm 1946, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra khái niệm về sức khỏe như sau: Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well being; bien-être) về: thể chất (physical) tâm thần (mental)và xã hội (social), chứ không phải chỉ là không có bệnh hay tật.
Như vậy, để có thể sống cân bằng trong cuộc sống, con người cần rèn luyện thể chất và tinh thần để làm chủ bản thân và điều hòa trong các mối dây liên hệ với môi trường xung quanh.
Đặc biệt có phần hướng dẫn thực hành trên đồ hình “bánh xe cuộc sống” giúp mỗi người có thể đề ra những ưu tiên riêng và đánh giá theo thang điểm để tự mình theo dõi và điều chỉnh sao cho phù hợp trong từng thời kỳ.
Cuối buổi thuyết trình đã có nhiều bạn trẻ đưa ra ý kiến phản hồi tích cực về đề tài, và đặt câu hỏi giao lưu với diễn giả. Các bạn trẻ cảm nhận cuộc sống hôm nay tuy có phát triển về mặt vật chất nhưng đời sống tinh thần lại nhiều chênh vênh, luôn phải đối mặt với những thách thức mà nhiều khi bị bế tắc. Câu hỏi được đạt ra khá thú vị là làm thế nào để cân bằng cuộc sống khi mà tuổi trẻ có quá nhiều hoài bão và đam mê? Bên cạnh đó có những câu hỏi về phương pháp thiền, bí quyết giữ gìn tuổi trẻ và sắc đẹp… Với sự nhiệt tình và kinh nghiệm của hơn 40 năm làm thầy thuốc, những câu trả lời của diễn giả đã đáp ứng được những thắc mắc của khán giả tham dự.
“Cân Bằng Cuộc Sống” là một đề tài đầu tiên của Chuyên Đề Khóa 16, do Chương Trình Chuyên Đề tổ chức vào các buổi chiều thứ Bảy hằng tuần tại Trung Tâm Mục Vụ Tp. Hồ Chí Minh. Trong khóa này, chương trình đặc biệt hướng tới các bạn trẻ, các bạn sinh viên với những đề tài hấp dẫn, tập trung phát triển kỹ năng làm chủ bản thân. Khán giả tới tham dự chương trình luôn thấy mình được tiếp đón tận tình và học hỏi được nhiều điều về kỹ năng sống, kỹ năng mềm rất thiết thực cho cuộc sống hôm nay.
(HT)

Có thể nghe AUDIO và xem SLIDES toàn bộ bài nói chuyện theo đường link:

http://chuongtrinhchuyende.com/ctcd/client/docOfTopic?groupId=20110913141352&viewType=0

Đỗ Hồng Ngọc:

Câu 1: Viết về tuổi teen hiện nay, tôi cảm thấy khó viết hơn lúc trước nhiều chứ. Tuổi teen hiện nay có vẻ biết quá nhiều và nhiều khi biết không chính xác, đặc biệt là những vấn đề về tình dục, giới tính. Tôi đã giữ Mục “phòng mạch Mực Tím” của báo Mực Tím suốt 12 năm trời, nhưng bây giờ đọc những câu hỏi đáp của các bạn teen tôi cũng giật mình.

Câu 2: Có phải bạn định nói độc giả tuổi teen không?Theo tôi, thì nên tìm những nguồn thông tin chính thức và phải biết tự bảo vệ mình, tự trách nhiệm về mình.

12. Làm thế nào bác có thể chuyển tải những chủ đề khó hiểu của ngành y thành vô cùng đơn giản ? Và điều gì làm cho bác có ý tưởng về việc cung cấp truyền đi những thông tin hữu ích qua những trang sách? Cám ơn BS. (Trần Thế Thùy Trang – ttrang2010@hotmail.com – 25/08/2011 10:49)

Đỗ Hồng Ngọc: Tôi đã từng làm việc ở khoa cấp cứu bệnh viện Nhi Đồng trong nhiều năm và cảm thấy nếu chỉ can thiệp trên từng bệnh nhi thì không thể giúp ích được cho nhiều người. Từ đó, tôi nghĩ phải sử dụng phương tiện truyền thông đại chúng để nâng cao kiến thức của người dân sẽ mang lại hiệu quả cao hơn. Khi viết hoặc nói chuyện với độc giả thì tôi tự đặt mình vào vị trí của họ và trao đổi một cách chân tình chứ không đóng vai của một người bác sĩ.

13. Tôi nhờ công ty gửi đến BS Đỗ Hồng Ngọc lời chào thân ái và chúc sức khỏe, Và tôi xin đặt câu hỏi sau đến BS và rất mong nhận được sự hồi đáp từ BS 1. Tai sao phụ nữ VN sau khi sanh con xong phải kiêng cữ rất nhiều: ở trong nhà 1 tháng, xông hơ, kiêng tiếp xúc với nước, bịt lỗ tai bằng gòn, mang tất, kiêng cữ ăn uống…. trong khi đó phụ nữ nước ngoài họ có thể đi làm lại sau 3 ngày?
Tôi xin cảm ơn và chúc chương trình thành công tôt đẹp.
Trân trọng.
(Phạm Thanh Toàn – thanhtoanp@gmail.com – 25/08/2011 10:53)

Đỗ Hồng Ngọc: Bạn nói phụ nữ Việt Nam nào vậy? Tôi nghĩ hiện nay đa số phụ nữ đều sanh đẻ tại cơ sở y tế hoặc các bệnh viện phụ sản thì cũng khoảng 3 ngày họ đã được về sinh hoạt bình thường nếu không có bệnh lý. Kiêng cữ, xông hơi, bịt lỗ tai… có lẽ chỉ còn ở một vài nơi xa xôi hẻo lánh. Điều này thật không tốt và làm hại sức khoẻ cho người phụ nữ.

14. Em đã đọc tuyển tập “Nhớ đến một người” của bác sĩ. Nhưng em thấy trong đó bác sĩ nhớ đến rất nhiều người. Người nào cũng nồng ấm & chân tình. Nhưng, em rất muốn biết, người nào là người bác sĩ nhớ nhất ạ? (May Nguyen – trucmaynguyen@yahoo.com – 25/08/2011 10:56)

Đỗ Hồng Ngọc: “Nhớ đến một người” là “để nhớ mọi người” (Trịnh Công Sơn). Nhớ đến một người chỉ là một cái cớ, một cơ hội để ta nhớ đến mọi người đó thôi. Thực ra, còn có nhiều người tôi đã quên đưa vào tập sách này và chắc là sẽ có một tập hai sau này. Em thử đoán xem người nào là người là người tôi nhớ nhất?

15. Thưa bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, như giới truyền thông đã đưa tin, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm là một điều đáng lo ngại hiện nay. Bác sĩ có lời khuyên gì cho giới sinh viên, để họ vừa có thể tự đảm bảo sức khỏe của mình, vừa phù hợp với điều kiện ở trọ và chi tiêu của họ. (Nguyễn Thái Hoàng Long – nguyenthaihoanglong@gmail.com – 25/08/2011 11:02)

Đỗ Hồng Ngọc: Vệ sinh an toàn thực phẩm đúng là một vấn đề lớn hiện nay, bạn a. Nhất là trong giới sinh viên ít thì giờ và cũng ít… tiền. Điều quan trọng là phải học để hiểu về vấn đề dinh dưỡng, calo (năng lượng), và các chất cần thiết cho cơ thể. Hiểu biết như vậy, ta sẽ biết chọn lựa sao cho bữa ăn có đủ chất lượng, an toàn, và không đắt tiền.

16. Là một độc giả trẻ rất yêu mến giọng văn dí dỏm nhưng không kém phần sâu sắc của Bác, con xin phép đặt câu hỏi như sau: Vừa là bác sĩ, vừa là nhà văn, hai công việc có thể nói là khó tìm được điểm chung nhưng Bác đã kết hợp rất nhuần nhuyễn, nghiệp cứu người bổ trợ cho nghề viết văn; Con rất khâm phục sức lao động hiếm có đó của Bác, xin hỏi có khi nào Bác cảm thấy chùn chân trong công việc chưa, cạn nguồn cảm hứng viết văn chưa ạ? Và những lúc như vậy Bác làm cách nào để thoát khỏi những cảm xúc tiêu cực đó ạ ? Con xin cảm ơn Bác! Chúc Bác sức khỏe để tiếp tục cho ra đời nhiều tác phẩm mới! (Hà Thanh – hathanh.truong16789@gmail.com – 25/08/2011 11:08)

Đỗ Hồng Ngọc: Có nhiều bác sĩ là nhà văn như Cronin, Tchekov, Maugham…Do nghề nghiệp được tiếp xúc với nhiều cảnh đời, nhiều con người, nếu có năng khiếu viết văn sẵn thì họ dễ trở thành nhà văn. Tôi hiện nay đã nghỉ hưu, công việc khám chữa bệnh thì “truyền nghề” cho đàn em nên có thì giờ hơn để viết lách lăng nhăng. Được nhiều bạn đọc quý mến tôi rất cảm động. Thành thật cảm ơn bạn.

17. Tôi là nhân viên văn phòng, tôi cảm thấy thời gian của tôi quá ít. Thậm chí không có thời gian dành cho bản thân? Làm sao tôi có thể chăm sóc tốt cho gia đình mình? Đôi khi tôi thấy cuộc sống thật khó khăn, tù túng. Bác sĩ có thể tư vấn giúp tôi phương pháp nào để khắc phục tình trạng hiện tại không? (My Hanh – tuannguyen.hanh@gmail.com – 25/08/2011 11:13)

Đỗ Hồng Ngọc: Rất nhiều người hiện nay cũng ở trong tình trạng giống như bạn. Bạn có thể giải quyết vấn đề này bằng cách học về stress và giải stress cũng như học phương pháp tạo cân bằng trong cuộc sống (Life balance). Nên tham khảo thêm trên www.dohongngoc.com.

18. Gửi bác sĩ. Tôi 30 tuổi, là nhân viên văn phòng, mỗi sáng tôi dành thời gian tập thể dục từ 20-30 phút nhưng khoảng 2 tháng trở lại đây, mỗi khi đi làm về tôi cứ thấy mệt mỏi, buồn ngủ, không thể làm gì được. Đặc biệt, tôi rất hay nổi giận, cảm thấy bồn chồn vào buổi chiều (khoảng 16h-18h) và có hiện tượng đau thắt ở hông trái. Tôi cũng hay bị đau bụng khi uống cafe vào buổi sáng. Rất mong bác sĩ có tư vấn cho tôi cách điều trị. Cám ơn bác sĩ. (Nguyễn Mạnh Cường – grasshopper3010@yahoo.com – 25/08/2011 11:17)

Đỗ Hồng Ngọc: Rõ ràng bạn đang bị stress nặng. Các dấu hiệu đó đều là triệu chứng của stress. Bạn dành thì giờ tìm hiểu thêm về stress và tổ chức lại cuộc sống cho hợp lý hơn. Trước mắt cần dành thì giờ để ngủ thật đẫy giấc và nên tập dưỡng sinh, thiền hoặc yoga.

19. Thưa bác, cháu đang là một sinh viên Y đang chuẩn bị vào năm 3. Cháu đã đọc quyển Thầy thuốc và Bệnh nhân của bác và thấy rất tâm đắc. Bác có thể chia sẻ những khó khăn và những nỗ lực của bác khi còn là một sinh viên Y để cháu có thêm được những bài học cho chính mình trong thời gian sắp tới được không ạ? (Cao Duyên Phương – nhoklove209@gmail.com – 25/08/2011 11:19)

Đỗ Hồng Ngọc: Chào bạn đồng nghiệp tương lai. Những khó khăn và nỗ lực khi còn là một sinh viên y của bác muốn chia sẻ cho các bạn trẻ thì phải dành một buổi gặp gỡ trao đổi riêng. Trước mắt, cháu hãy đọc trên www.dohongngoc.com

20. Nhiều người gọi ông là bác sĩ của tuổi mực tím, tuổi trưởng thành và cả tuổi… trăng xế. Bằng cách nào ông có thể tiếp cận được nhiều đối tượng như vậy. Chúc sức khỏe Bác Sĩ. (My Thanh – mythanh1234562000@yahoo.com – 25/08/2011 11:28)

Đỗ Hồng Ngọc: Người ta gọi tôi là bác sỹ của tuổi Mực Tím, tuổi trưởng thành hay tuổi… trăng xế đều đúng bởi vì tôi đã trải qua những lứa tuổi đó. Tôi viết không phải từ lý thuyết, sách vở mà từ những cảm nhận ngay trong chính bản thân mình. Cũng nhờ cách viết như vậy tôi được bạn đọc chia sẻ vì họ cũng cảm nhận như tôi khi trải qua những lứa tuổi có nhiều nỗi băn khoăn, khắc khoải trong cuộc sống mà cùng đi tìm một cách sống hạnh phúc hơn.

(Ngày 25.8.2011)

Đỗ Hồng Ngọc: Chứng tỏ em đang bị stress rất nặng. Nếu để kéo dài có thể dẫn đến trầm cảm, nguy hiểm. Trước mắt nếu có thể được tạm dừng công việc một thời gian, cách ly hẳn công việc hoặc thay đổi một công việc khác phù hợp hơn để tránh bị áp lực quá nặng. Đồng thời cũng có thể tập luyện các phương pháp dưỡng sinh, thở bụng, yoga, thiền… cũng có thể hỗ trợ cho việc phục hồi sức khoẻ.

2. Thầy cho con hỏi làm sao để mình tăng tính kỷ luật với bản thân để làm tốt công việc? Vì con biết kẻ thù lớn nhất của đời mình là chính mình… (Nguyễn Thị Phương Thảo – thaontph@yahoo.com – 25/08/2011 09:39)

Đỗ Hồng Ngọc: Tăng tính kỷ luật cho bản thân để làm tốt công việc thì rất nên nhưng coi mình là kẻ thù lớn nhất của đời mình thì rất không nên. Phải từ bi với mình trước thì mới có thể từ bi với người. Để tăng tính kỷ luật thì phải có nghị lực và ý chí, biết quản lý thời gian, biết chọn lựa ưu tiên. Phải từng bước chứ không nên nóng vội.Thất bại là mẹ đẻ của thành công.

3. Có một nhận định như thế này: “Khi càng phát triển thì con người được đáp ứng nhiều giá trị vật chất hơn. Tưởng như thế sẽ có hạnh phúc nhưng ai dè những giá trị mà con người cứ đeo đuổi, tìm cầu ấy khi đạt được lại làm người ta đánh rơi nhiều thứ quý báu như sức khỏe và sự an lạc nơi tâm mình”. Bác sĩ có suy nghĩ như thế nào về điều đó? (Anh – anhnguyen43@yahoo.com – 25/08/2011 09:46)

Đỗ Hồng Ngọc: Hạnh phúc là một cái gì đó rất khó định nghĩa. Nhưng chỉ đáp ứng những nhu cầu vật chất thì chưa đủ để mang lại hạnh phúc. Nhiều người phung phí sức khoẻ để kiếm thật nhiều tiền để rồi sau này dùng tiền đó mà phục hồi sức khoẻ thì nhiều khi đã muộn. Nhiều người bỏ nhiều thời gian để kiếm thật nhiều tiền để rồi sau đó không thể dùng tiền mua lại thời gian. Phát triển vật chất cũng rất cần thiết cho sự tiến bộ xã hội, vấn đề là con người sử dụng những tiến bộ vật chất đó ra sao mà thôi. Chẳng rằng một máy vi tính, một điện thoại di động là rất cần thiết nhưng có nhiều người vì “ghiền” mà không còn thời gian để hưởng thụ thiên nhiên, cuộc sống. “Hạnh phúc rất đơn sơ”, Huy Cận đã có câu thơ như vậy.

4. Học thiền có nhất thiết phải thực hiện hình thức nghi lễ quy y tam bảo? Con chỉ nghe những bài giảng trên mạng, giờ muốn được học thiền nhưng nghe nói phải quy y. Có cách nào được học thiền nguyên thủy của Thích Ca mà không phải làm lễ quy y, Xin Bác sĩ cho con thêm ý kiến! Xin cám ơn! (Ngọc Anh – ngocanh2311us@yahoo.com – 25/08/2011 09:51)

Đỗ Hồng Ngọc: Thiền hiện nay được nghiên cứu và ứng dụng trong các cơ sở khoa học y học để trị liệu rất có hiệu quả trên một số bệnh lý. Như vậy, thiền không nhất thiết phải là một tôn giáo. Tôn giáo có những pháp hành thiền đặc biệt cho tôn giáo, có phần phức tạp và đòi hỏi những kỹ năng riêng. Còn thiền ứng dụng vào đời sống thì có thể áp dụng bất cứ ở đâu lúc nào và cho tất cả mọi người. Có thể đọc thêm trên www.dohongngoc.com về vấn đề này.

5. Thưa bác sĩ ! Con có một câu hỏi muốn hỏi bác sĩ là con của con được 2 tuổi rưỡi. Mấy hôm nay bé nổi mụn đỏ trên đầu, trên người giống như là nổi ban vậy. Đêm ngủ bé ngủ không ngon hay trằn trọc, mình bé nóng, cũng ngứa. Vậy con mua thuốc tàu cho bé uống được không?. Đầu bé hơi ấm, bé vẫn chơi bình thường. Cám ơn bác sĩ ! (Ngọc Bích – ngocbich4283@yahoo.com – 25/08/2011 09:54)

Đỗ Hồng Ngọc: Hiện nay, có nhiều thứ bệnh nguy hiểm ở trẻ em như bệnh Tay chân miệng, Sốt xuất huyết, Rubella… do vậy, bé cần phải được khám bác sĩ chuyên khoa nhi và không được chủ quan.

6. Có người nói người bận rộn là do họ sắp xếp công việc chưa khoa học, cũng có người nói họ bận rộn vì họ tham công tiếc việc. Bác sĩ nghĩ sao về những quan điểm này? (Chung Thị Thu – yuanlch@vnn.vn – 25/08/2011 10:05)

Đỗ Hồng Ngọc: Cuộc sống hiện nay có vẻ ngày càng bận rộn hơn, có nhiều áp lực hơn trong khi các phương tiện vật chất ngày càng phát triển và hỗ trợ rất nhiều cho con người. Vấn đề vì thế là do chính con người đã sử dụng thời gian và chọn lựa ưu tiên của mình như thế nào để có một cuộc sống cân bằng, thảnh thơi và hạnh phúc hơn. Nhiều người cảm thầy bận rộn là một cách sống hạnh phúc thì cứ tiếp tục bận rộn, không sao cả. Cho đến một lúc ý thức rằng bận rộn đã làm mình không còn là chính mình nữa thì họ sẽ tự thay đổi.

7. Uống cafe 1 ngày khoảng bao nhiêu ly (hoặc gram) là vừa, nếu uống quá nhiều có gây tác hại gì không? Cám ơn bác sĩ. (Nguyễn Tuấn – tuannguyen2601@yahoo.com – 25/08/2011 10:06)

Đỗ Hồng Ngọc: Tuỳ “cà phê lượng” của mỗi người (giống như tửu lượng vậy) mà có người uống nhiều cũng không sao, có người uống ít mà vẫn bị phản ứng như tim đập nhanh, run tay, mất ngủ…Tuy nhiên liều cà phê tốt nhất là khoảng từ 1-2g/ngày.

8. BS có thể cho một ví dụ để những người đang tập, hay quan tâm đến chuyện “Thiền” có thể dễ hiểu. Tức là, khi tập thiền sai lạc thì bị mắc những bệnh gì? (Dung – dtb.dung@yahoo.com – 25/08/2011 10:13)

Đỗ Hồng Ngọc: Khi tập thiền mà “sai lạc” thì người ta mắc một thứ bệnh mà trong sách kiếm hiệp thường gọi là “tẩu hoả nhập ma”. Thật ra, đó là những tai biến đáng tiếc do tập không đúng cách và chủ yếu là do quá nôn nóng muốn đạt kết quả nhanh chóng. Có rất nhiều pháp hành thiền, nhưng theo tôi phương pháp tốt nhất là thở bụng và quán niệm hơi thở (nhớ nghĩ, quan sát hơi thở) là phương pháp đơn giản và hiệu quả giúp tăng tiến sức khoẻ. Đó cũng là phương pháp mà Phật đã dạy trong kinh Anapanasati. Đây là phương pháp phù hợp với sinh lý hô hấp làm an định tâm hành và thân hành. Nói chung khi tập thiền nên tuỳ theo tình trạng tâm sinh lý, tuổi tác, bệnh lý… của mình mà không nên nóng vội theo một phương pháp của một người nào khác để mong đạt được kết quả nhanh chóng.

9. Kính chào Bác sĩ! Em có một thắc mắc (ấm ức và ray rứt từ lâu đến nay mới dám hỏi. Xin bác sĩ đừng cười.) Em là con gái, mà đi đâu cũng có gái để ý (thậm chí tấn công, tỏ tình), mà trai không ai đoái hoài, mặc dù em rất nữ tính. Có cách nào giúp em thoát khỏi tình trạng này không? Xin cảm ơn bác sỹ. (D Han – bongcucvang0101@yahoo.com.vn – 25/08/2011 10:24)

Đỗ Hồng Ngọc: Không cười đâu. Tình trạng này hình như hiện nay khá phổ biến, không biết tại sao. Các cậu trai đẹp trai, đầy nam tính cũng bị các cậu khác tấn công như tình trạng em vậy. Trong trường hợp này, có lẽ em nên chủ động “tấn công” các cậu trai thử xem sao. Riêng đối với các cô gái quan tâm đến em nhiều thì em cần phải khéo léo và thận trọng để tránh rơi vào tình trạng khó xử về sau.

10. Chào BS Đỗ Hồng Ngọc. Cháu là độc giả rất hâm mộ và thường xuyên theo dõi những bài viết của bác trên báo. Cháu thấy rằng một bác sỹ mà làm thi sỹ thật rất đặc biệt và rất hiếm có. Xin bác chia sẻ với cháu bí quyết nào giúp bác thành công trong cả hai vai trò là bác sỹ và thi sỹ ạ? Trong cuộc sống có khi nào bác cảm thấy bế tắc không ạ và những khi ấy bác thường sử dụng phương thuốc nào để chữa bệnh này ạ? Cháu cảm ơn BS rất nhiều. (Thu Hà – nguyenthuha031982@yahoo.com.vn – 25/08/2011 10:33)

Đỗ Hồng Ngọc: Tôi nghĩ không phải bác sĩ mà làm thi sĩ đâu, trái lại thi sĩ mà làm bác sĩ thì đúng hơn. Cũng như có nhiều thi sĩ làm thầy giáo, kỹ sư v.v… Nói khác đi, “thi sĩ” phải là một thứ năng khiếu đặc biệt nào đó trời cho còn bác sĩ hay thầy giáo là những nghề nghiệp mà họ chọn sau này để sinh sống như mọi người. Trong cuộc sống, cũng có nhiều lúc cảm thấy bế tắc chứ, điều quan trọng là chọn ưu tiên, chẳng hạn với tôi thì chọn sự thảnh thơi hơn là để sự bận rộn và căng thẳng lôi kéo. Gần đây, theo tôi thì thiền là một phương pháp rất có hiệu quả để giải quyết stress.

Con thấy trên O2TV giới thiệu sắp có chương trình “Chăm sóc sức khỏe ban đầu”, được hiểu một cách đơn giản là chăm sóc ho hen cảm mạo… hay phòng tránh sớm các loại bệnh cho các đối tượng, như vậy có đúng với tên gọi này không? Con nghe nói “Chăm sóc sức khỏe ban đầu” là một chiến lược của Tồ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện đang triển khai trên nhiều nước và cả ở nước ta?
Nhờ chú giải thích giùm. Cám ơn Chú nhiều.
TN.

Thân gởi TN,

Thuật ngữ  Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu (Primary Health Care) thường gây hiểu lầm ở 2 chữ BAN ĐẦU ( dễ tưởng là cơ sở, là sớm, là sơ bộ, là lúc còn bé nhỏ…). Thực ra “Chăm sóc sức khỏe ban đầu” là một triết lý, một chiến lược quan trọng của ngành Y, nhằm đạt Mục tiêu Sức khỏe cho mọi người (Health for All) ở thế kỷ 21 và Mục đích Phát triển Thiên niên kỷ (Millennium Development Goals).

Hiện nay, với những thay đổi nhanh chóng về mô hình bệnh tật, về dân số học, về kinh tế xã hội, Chăm sóc sức khỏe ban đầu vẫn là chìa khóa của chính sách y tế nhằm chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện và công bằng, nhân bản, gắn sức khỏe với sự phát triển chung của quốc gia. Phúc trình của Tổ chức sức khỏe thế giới (WHO) 2008 vẫn khẳng định “Chăm sóc sức khỏe ban đầu: Bây giờ hơn bao giờ hết!” (Primary Health Care, Now more than Ever) đã nói lên tầm quan trọng chiến lược của nó.

Câu hỏi của TN rất hay nên chú gởi tài liệu dưới đây để chia sẻ. Cần tham khảo thêm tài liệu của Bộ Y tế: “Chăm Sóc Sức Khỏe Ban Đầu ở Việt nam trong tình hình mới” (NXB y học, 2006).
Thân mến,

Chú Đỗ Hồng Ngọc.

CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU
(SĂN SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU)
PRIMARY HEALTH CARE

BS. Đỗ Hồng Ngọc(*)

Chăm sóc sức khỏe ban đầu (CSSKBĐ) không phải là sự săn sóc sức khỏe cơ bản, ở tuyến trước, dành cho các nước đang phát triển, cho người nghèo, dân quê; trái lại nó là một chiến lược y tế nền tảng, phổ quát, có tính nhân bản, công bằng và bình đẳng, trong đó sức khỏe được coi là yếu tố của sự phát triển, với sự cam kết chính trị (political commitment) của mỗi quốc gia. CSSKBĐ hiện vẫn là nền tảng triết lý và chính sách y tế của Tổ chức sức khỏe thế giới (WHO), nhằm xây dựng một hệ thống y tế phù hợp, đáp ứng tình hình mới với sự thay đổi nhanh chóng về mô hình bệnh tật, về dân số học và về kinh tế- xã hội.

Như ta biết, “Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái về thể chất, tâm thần và xã hội, chứ không phải chỉ là không có bệnh hay tật”(WHO 1946) và CSSKBĐ được định nghĩa:

“ là sự chăm sóc sức khỏe thiết yếu, dựa trên những phương pháp và kỹ thuật học thực tiễn, có cơ sở khoa học và được chấp nhận về mặt xã hội, phổ biến đến tận mọi cá nhân và gia đình trong cộng đồng, qua sự tham gia tích cực của họ với một phí tổn mà cộng đồng và quốc gia có thể đài thọ được ở bất cứ giai đoạn phát triển nào, trên tinh thần tự lực và tự quyết. Nó là một bộ phận hợp thành vừa của hệ thống y tế Nhà nước – mà trong đó, nó giữ vai trò trọng tâm và là tiêu điểm chính – vừa của sự phát triển chung về kinh tế xã hội của cộng đồng. Nó là nơi tiếp xúc đầu tiên của người dân với hệ thống y tế, đưa sự chăm sóc sức khỏe đến càng gần càng tốt nơi người dân sống và lao động, trở thành yếu tố đầu tiên của một quá trình săn sóc sức khỏe lâu dài “ ( Tuyên ngôn Alma-Ata, 1978).

Trong thuật ngữ  Chăm sóc sức khỏe ban đầu thì từ “Ban đầu” là dễ gây nhầm lẫn nhất, dễ hiểu theo nghĩa “sớm, mới đầu, còn nhỏ, sơ bộ, cơ sở…”. Thực ra không phải vậy. “Ban đầu” – được dịch từ chữ “Primary” – bao gồm những ý nghĩa như  sau:
Đó là sự chăm sóc sức khỏe
1) Thiết yếu;
2) Kỹ thuật học thực tiễn, khoa học, được xã hội chấp nhận;
3) Phổ biến đến tận cá nhân và gia đình;
4) Tự lực, tự quyết;
5) Tham gia tích cực;
6) Phí tổn vừa phải;
7) Gần gủi nơi người dân sống và lao động;
(8) Nằm trong sự phát triển chung về kinh tế – xã hội của địa phương.

Hội nghị Alma-Ata về Chăm sóc sức khỏe ban đầu, 1978:
Hội nghị quốc tế về Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu được tổ chức từ ngày 6-12 tháng 9-1978 tại Alma-Ata, Kazakhstan, do WHO và UNICEF bảo trợ, với 134 nước- trong đó có Việt Nam- và 67 tổ chức quốc tế tham dự. Hội nghị đưa ra Bản Tuyên ngôn nổi tiếng về CSSKBĐ là Tuyên ngôn Alma-Ata, gồm 10 điểm, là chiến lược y tế toàn cầu nhằm đạt mục tiêu “Sức khỏe cho mọi người”.

Tình hình sức khỏe của mọi người trước Hội nghị Alma-Ata được Tổ chức Sức khoẻ Thế giới (WHO) nhận định như sau:
- 80% dân chúng không được chăm sóc sức khỏe một cách thỏa đáng và tình trạng sức khỏe nói chung là không thể chấp nhận được;
- Nhân sự, kinh phí và trang thiết bị phân phối không công bằng – tập trung chủ yếu ở đô thị trong khi đa số dân chúng sống ở vùng nông thôn;
- Hệ thống y tế rập khuôn theo Tây phương, là một hệ thống chủ yếu dựa vào điều trị, vào bệnh viện với kỹ thuật học cầu kỳ, tốn kém, không quan tâm đến bối cảnh kinh tế văn hóa và nếp sống của người dân địa phương;
- Đào tạo theo kiểu cũ, không phù hợp;
- Môi trường xã hội và thiên nhiên thay đổi. Nhiều bệnh tật mới xuất hiện, phức tạp, phản ánh tình trạng kinh tế – xã hội – chính trị, nên không thể giải quyết vấn đề đơn thuần bằng cách tiếp cận lâm sàng, cá thể như trước mà đòi hỏi phải có một phương pháp tiếp cận mới.

Từ Hội nghị Alma-Ata 1978 đến nay, đã có 4 hội nghị quốc tế khác xem xét lại toàn bộ chiến lược CSSKBĐ để điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới.
- Tại Madrid, 2003, Hội nghị đã đưa ra những định hướng chiến lược cho SSSKBĐ nhằm đạt Mục tiêu Sức khỏe cho mọi người (Health for All) ở thế kỷ 21 và Mục đích Phát triển Thiên niên kỷ (Millennium Development Goals) do Liên Hợp Quốc đề ra.
- Tại Argentina, 8/2007, Hội nghị quốc tế về Sức khỏe cho Phát triển của WHO khẳng định lại, SSSKBĐ vẫn là chìa khóa để đạt mục đích Phát triển thiên niên kỷ với nhiều cơ hội và thách thức mới.
Phúc trình của Tổ chức sức khỏe thế giới 2008 (WHO The World Health Report 2008 – khẳng định lần nữa: Chăm sóc sức khỏe ban đầu: “ Bây giờ hơn bao giờ hết!”

(Primary Health Care “Now More Than Ever”)

Bởi vì vẫn còn đó trong Y tế:
Bất công, bất bình đẳng.
Quá tốn kém, nghèo nghèo thêm.
Ngày càng chuyên sâu, manh mún, không toàn diện. Không an toàn. Nhiều tai biến.
Định hướng sai. Nặng điều trị, kỹ thuật cao, tốn kém. Thương mại hoá, tập đoàn hoá.
Y tế cơ sở bị xói mòn, sụp đổ, nhẹ phòng bệnh.

Các yếu tố nội dung của CSSKBĐ:
Có 8 yếu tố nội dung tối thiểu của CSKBĐ do Alma-Ata đề ra:
1) Giáo dục sức khỏe
2) Dinh dưỡng
3) Môi trường – Nước sạch
4) Sức khỏe bà mẹ trẻ em – Kế hoạch hóa gia đình
5) Tiêm chủng mở rộng
6) Phòng chống bệnh dịch địa phương
7) Chữa bệnh và chấn thương thông thường.
(8) Thuốc thiết yếu.

Ngoài 8 yếu tố tối thiểu trên, mỗi quốc gia đề thêm các yếu tố cần thiết khác,
như Việt Nam đề thêm 2 yếu tố sau đây (trở thành 10 yếu tố):
9) Quản lý sức khỏe
10) Xây dựng và củng cố mạng lưới y tế cơ sở.

Nguyên tắc tiếp cận CSSKBĐ:
Để thực hiện thành công CSSKBĐ, phải dựa trên các nguyên tắc tiếp cận :

Cam kết chính trị (Political commitment):
Sức khỏe là yếu tố của sự phát triển, tạo sự ổn định về chính trị- xã hội, không thể coi chăm sóc sức khỏe là một việc làm tốn kém mà phải đầu tư tương xứng. Phải có một hệ thống y tế công bằng và bình đẳng, mang tính nhân văn. Đây là sự cam kết chính trị của mỗi quốc gia.

Tham gia cộng đồng (Community Involvement)
Sự tham gia tích cực của cá nhân và cộng đồng là một yếu tố quyết định thành công trong SSSKBĐ: tự trách nhiệm, tự lực, tự quyết, từ giai đoạn lập kế hoạch, đến triển khai và kiểm tra giám sát, tận dụng mọi tài nguyên sẵn có của cộng đồng.

Phối hợp liên ngành (Multisectoral Cooperation)
Phát triển sức khỏe phải là sự phối hợp hoạt động trong khu vực y tế và những hoạt động của các khu vực khác, đặc biệt là giáo dục, nông nghiệp, chăn nuôi, công nghiệp, nhà ở, giao thông, công trình công cộng…

Kỹ thuật học thích hợp (Appropriate Technology)
Là sự phối hợp giữa phương pháp, kỹ thuật và trang thiết bị, cùng với người sử dụng chúng – góp phần giải quyết các vấn đề sức khỏe một cách phù hợp và có hiệu quả.

Chiến lược CSSKBĐ trong tình hình mới:
Vấn đề sức khỏe:
- Các bệnh dịch mới: HIV/AIDS, SARS, H5N1, …
- Bệnh cũ bộc phát: Lao, Sốt rét, Ung thư, Tiểu đường, tâm thần…
- Các bệnh dịch không lây, mạn tính –> gánh nặng y tế lâu dài
- Bệnh do hành vi lối sống
- Yếu tố nguy cơ: môi trường, rượu, thuốc lá…
- Dinh dưỡng (béo phì, suy dinh dưỡng)
- Thiếu vận động
- Thương tích: bạo hành, vũ khí, chiến tranh, tai nạn giao thông
- Trẻ tật nguyền (bệnh thai nhi)
- Hệ thống y tế lỗi thời, lạc hậu, đào tạo không phù hợp.
- Xã hội già đi –> bệnh mạn tính, gánh nặng kinh tế xã hội.

Ảnh hưởng kinh tế- xã hội:
Toàn cầu hóa, Kỹ nghệ hóa và Đô thị hóa.
Môi trường sống biến đổi.
Di dân => thay đổi cấu trúc cộng đồng.
Chọn giới tính, gây xáo trộn cân bằng sinh học.
Gia tăng khoảng cách giàu nghèo, nhu cầu săn sóc sức khỏe phức tạp.
Hệ thống giá trị gia đình, cộng đồng bị sói mòn, tan rã.
Lối sống cạnh tranh, căng thẳng, ít vận động.
Nhiều yếu tố nguy cơ: Rượu, thuốc lá, ma túy, mại dâm, sai dinh dưỡng…

Mô hình CSSKBĐ trong tình hình mới:

• CSSKBĐ không đối nghịch với khu vực điều trị ở bệnh viện mà có sự liên hệ các cấp.
• CSSKBĐ không phải là không tốn kém, cần đầu tư đúng mức để đạt hiệu quả cao.
• Mô hình cần đa dạng, phù hợp, sáng tạo; đáp ứng nhanh nhu cầu và đòi hỏi ngày càng cao, ngày càng phức tạp của người dân, trên tinh thần gần dân; tiếp cận dựa vào dân số mục tiêu; quan tâm nâng cao chất lựơng cuộc sống (QOL);
• Dựa trên chứng cứ (evidence-based indicators), không áp đặt;
• Đặt trọng tâm chăm sóc sức khỏe đúng nơi, đúng lúc, đúng chuẩn;
• Kết hợp CSSKBĐ và các chức năng Y tế công cộng;
• Quan tâm bệnh mạn tính;
• Quan tâm kinh tế y tế, quản lý y tế và đào tạo nhân lực.

Kết luận

     Tóm lại, trong tình hình mới, với những thay đổi nhanh chóng về mô hình bệnh tật, về dân số học, về kinh tế xã hội, CSSKBĐ vẫn là một chìa khóa của chính sách y tế toàn diện, nhân bản, gắn sức khỏe vào sự phát triển của đất nước.

     Phát triển sức khỏe không phải là một gánh nặng của quốc gia mà trái lại, là yếu tố tối cần thiết để phát triển kinh tế, ổn định chính trị, xã hội, do đó cần đầu tư đúng mức nhằm chăm sóc sức khỏe toàn diện và công bằng cho người dân, đạt mục tiêu Sức khỏe cho mọi người thế kỷ 21 và Mục đích phát triển thiên niên kỷ.

     Việt Nam là một trong những nước đầu tiên cam kết thực hiện Mục đích Phát triển Thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc và đã có một số thành tựu nhất định. Ngành y tế Việt Nam với quan điểm xuyên suốt: Con người là vốn qúy của xã hội và sức khỏe là vốn quý của con người. Phòng bệnh là chính, điều trị là quan trọng. Mạng lưới y tế 4 cấp từng được đánh giá cao, nhưng hiện cũng đang gặp nhiều khó khăn trong tình hình mới. Chăm sóc sức khỏe ban đầu “bây giờ hơn bao giờ hết” sẽ là chiến lược mang lại sức khỏe cho mọi người.

(Tp.HCM, 8-2011)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

(*) Trưởng Bộ môn Khoa học hành vi & Giáo dục sức khỏe, Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch.
Nguyên Giám đốc Trung tâm Truyền thông- Giáo dục sức khỏe Tp.HCM

Trò chuyện với BS Đỗ Hồng Ngọc về an lạc thân tâm

Học giả Nguyễn Hiến Lê khi đề tựa tập “Những tật bệnh thông thường trong lứa tuổi học trò” của Đỗ Hồng Ngọc (năm 1972) đã viết: “Một bác sĩ mà lại là một thi sĩ thì luôn luôn làm cho chúng ta ngạc nhiên một cách thú vị”. Và tôi đã ngạc nhiên khi tiếp xúc với thơ và đọc nhiều bài viết của anh – nhà thơ Đỗ Nghê (bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc). Con người thơ ấy sinh năm 1940, quê ở Hàm Tân, Bình Thuận, đến với thơ khi còn là chàng trai 20.

Những trang viết của BS Đỗ Hồng Ngọc luôn chứa nhiều triết lý và chất hóm hỉnh. Đặc biệt, với đề tài thể nghiệm Phật giáo thì anh là một trong những người tài hoa trong cách thể hiện! Và dù bận rất nhiều công việc, nhà thơ Đỗ Nghê cũng đã dành cho Giai phẩm xuân Giác Ngộ những tâm tình về “an lạc thân tâm”.

1. Mùa xuân, người con Phật hay chúc nhau câu “Chúc cho năm mới thân tâm thường an lạc”, câu chúc ấy mang ý nghĩa như thế nào, thưa bác sĩ?

BS Đỗ Hồng Ngọc: Thì ý nghĩa là mong cho “thân tâm thường an lạc” chứ còn như thế nào nữa! Lời chúc có lẽ muốn nói rằng mong cho thân thì luôn luôn (thường) an mà tâm thì luôn luôn lạc! Mà ta biết thân thì bất tịnh, tâm thì vô thường… Cho nên lời chúc nhiều khi chỉ là lời chúc! Tuy vậy, ta cũng có thể biến lời chúc thành sự thật được nếu ta biết cách. Một nhà báo phỏng vấn cụ già trên 100 tuổi bí quyết sống trường thọ mà vui khỏe, cụ nói có bí quyết gì đâu, chẳng qua sáng nào thức dậy tôi cũng tự hỏi mình hôm nay nên sống ở Thiên đàng hay ở Địa ngục… rồi lưỡng lự một chút, tôi chọn Thiên đàng!

2. Theo bác sĩ, như thế nào là thân an lạc?

BS ĐHN: Tố chức Sức khỏe Thế giới (WHO) định nghĩa “Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well-being) về thể chất, tâm thân và xã hội, chớ không phải chỉ là không có bệnh hay tật”. Như vậy dể “thân tâm thường an lạc” rõ ràng phải gồm cả 3 yếu tố:Thể chất (physicsal), tâm thần (mental) và xã hội (social)… an lac. Thân an lạc tức thể chất (physical) an và lạc. An và lạc đây hiểu là một trang thái well-being. Ta đều biết thân là do “tứ đại” hợp thành, thì sự hòa hợp của tứ đại rõ ràng là điều kiện để thân an lạc. Cơ thể ta có chừng hơn chục ngàn tỷ tế bào hình thành, luôn luôn biến dịch. Chẳng hạn hồng cầu trong máu, cứ ba tháng đã được thay thế toàn bộ bằng lứa hồng cầu mới… Tôi hiểu “tứ đại” người xưa nói đây là bốn nguyên tố chính: C, H, O, N (Carbon là lửa, Hydro là nước, Oxygen là gió, và Nitrogen là đất)… hợp thành các proteine – cấu trúc tế bào và các chất liệu sinh lý khác của sinh vật- cùng với rất nhiều các nguyên tố khác như sắt, đồng, chì, kẽm, calci, phospho… trong cơ thể chúng ta. Các chất đó tương tác, tương ứng qua lại với nhau và nếu chúng điều hoà được thì ta sẽ “an lạc”, còn không thì ta bệnh. Chẳng hạn thiếu một loại Viatmin thì ta sinh bệnh mà thừa nó cũng lại sinh bệnh, chớ không phải cứ uống Vitamin càng nhiều càng tốt đâu! Thân bất tịnh nhưng lại tịnh trong sự hòa hợp của “tứ đại” đó vậy! Nói khác đi, bảo nó vô thường mà thiệt ra là… thường, vì nó luôn luôn phải thay đồi không ngừng như thế!

3. Và như thế nào là tâm an lạc?

BS ĐHN: Ôi, hỏi gì mà khó quá! Nếu thân là “physical” thì tâm là “mental” trong định nghĩa nói trên. Tâm vốn như khỉ như ngựa, an sao nổi! “Như như bất động” được thì tâm mới an. Nhưng còn lâu. Ta sống trong một xã hội quay cuồng, điên đảo, toàn cầu hóa, thế giới phẳng, tràn ngập thông tin… càng dễ làm cho tâm bất an. Có thể nói thân (physical) là Tứ đại thì tâm  (mental) chính là “Ngũ uẩn”. Tôi cho rằng không nên tách “sắc” ra khỏi “tâm”. Có sắc rồi mới có thọ, có thọ rồi mới có tưởng… phải vậy không? Vậy câu trả lời là khi nhận ra được “Ngũ uẩn giai không”… thì tâm an lạc. Nhưng, làm cách nào để nhận ra được cái “Không” đó?

4. Cần phải làm gì để có thân tâm an lạc ạ?

BS: Có hai điều phải làm. Một là bản thân ta, hai là xã hội. Vì như đã nói, để có well-being thì phải có đủ ba yếu tố : thể chất, tâm thần, và xã hội. Yếu tố xã hội phải được quan tâm nhiều hơn vì nó tạo ra môi trường sống của ta. Bây giờ ra đường kẹt xe, khói bụi mù trời, đi bộ trên lề đường cũng cảm thấy bất an… thì sảng khoái sao nổi ? Bhutan, một xứ nhỏ ở chân núi Hy mã lạp sơn đã có một chính sách bảo vệ môi trường thật tốt để mang lại hạnh phúc cho người dân. Họ không đo đạc sự phát triển kinh tế bằng GNP, GDP như các quốc gia khác mà đo bằng GNH (Gross National Happiness), tức Tổng hạnh phúc quốc gia. Chạy theo phát triển kinh tế ào ạt mà phá hủy tài nguyên môi trường là một trọng tội. Còn yếu tố bên trong mỗi người thì đó là sự rèn luyện bản thân. Có một lời khuyên trong y học là SAFE (an toàn), tôi thêm chữ R thành SAFER (an toàn hơn), là chữ viết tắt của các biện pháp : Smoking (không thuốc lá), Alcohol (giảm rượu), Food (Dinh dưỡng đúng), Exercise (rèn luyện thể chất) và Respiration (Thở đúng phương pháp). Thực ra nó chính là « Giới » và « Định » đó vậy. Giới và Định tốt thì sẽ dẫn đến Tuệ. Nói khác đi, giảm được « tham sân si » ta mới có được thân tâm an lạc. Tuệ Tĩnh, thế kỷ XIV nước ta cũng đã khuyên : « Bế tinh dưỡng khí tồn thần/ Thanh tâm quả dục thủ chân luyện hình » đó thôi.

5. Trong một bài trả lời phỏng vấn, bác sĩ có nói tới nguyên nhân tạo ra các bệnh từ 60-80% là do stress. Vì vậy, ngày nay con người bị stress nhiều nên có nhiều bệnh hơn, lại là những bệnh nguy hiểm?

BS ĐHN: Đúng vậy. Stress là một phản ứng sinh học, giúp con người thoát hiểm trước thú dũ, hòn tên mủi đạn ngày xa xưa. Thế nhưng trong thời buổi hiện đại, stress chính là sự căng thẳng trong đời sống, khiến cơ thể lúc nào cũng căng cứng, phòng vệ, không thư giãn được trong một thế giới vật chất đua đòi, đấu đá tranh giành nên tình trạng stress đã âm thầm dẫn tới những tác hại đến thân tâm. Một nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy từ 60-90% các trường hợp bệnh đến bác sĩ là do có nguồn gốc sâu xa từ stress. Bác sĩ có thể chữa được cái đau trước mắt nhưng cái khổ chập chùng đằng sau thì bác sĩ không quan tâm. Mà con người thì đau và khổ luôn gắn với nhau, cái này sinh cái kia và ngược lại. Hiện nay các dịch bệnh không lây như tim mạch, tiểu đường… có nguồn gốc từ stress như ta đã biết.

6. Và, để chữa các bệnh nguy hiểm thì phải chữa cái gốc là từ tâm (tinh thần)?

BS ĐHN: Tùy. Có khi cần mổ xẻ, có khi cần đến thuốc. Khi stress vượt ngưỡng, đưa đến tình trạng tai biến, tâm thần, tự tử, trầm cảm (depression)…  Còn ngoài ra thì phải luyện tâm, rèn tâm, làm sao giữ đời sống bớt căng thẳng, cạnh tranh, đua đòi…  chạy theo những giá trị vật chất không ngừng phát triển. Ngày xưa đời sống vật chất khó khăn hơn nhưng an nhàn hơn: Tháng giêng ăn Tết ở nhà/ Tháng hai cờ bạc tháng ba hội hè… Bây giờ cũng có nhiều hội hè đó chứ nhưng dẫm đạp nhau đến chết hàng loạt…

7. Có một nhận định như thế này: “Khi càng phát triển thì con người được đáp ứng nhiều giá trị vật chất hơn. Tưởng như thế sẽ có hạnh phúc nhưng ai dè những giá trị mà con người cứ đeo đuổi, tìm cầu ấy khi đạt được lại làm người ta đánh rơi nhiều thứ quý báu như sức khỏe và sự an lạc nơi tâm mình”. Bác sĩ có suy nghĩ như thế nào về điều đó?

BS ĐHN: Cuộc sống vẫn cứ phải phát triển. Bạn thấy đó, nhờ những tiến bộ “vật chất” đó mà nay ta có thiên lý nhãn, thuận phong nhĩ, ta đã có thể ‘cân đẩu vân” tứ phương và có đủ 72 phép thần thông chỉ trên một bàn tay với vài cái nút bấm… Vấn đề là ở con người, nhận thức nó ra sao, “thấy biết” (tri kiến) nó ra sao. Thấy đúng thì sẽ nghĩ đúng và làm đúng. Chánh kiến rồi mới chánh tư duy chớ phải không? Cho nên phải nhìn dưới nhiều “nhỡn quan”. Tôi rất thích  “ngũ nhãn” trong kinh Kim Cang. Phật cũng có “nhục nhãn” như chúng ta đó chứ, có điều bên cạnh nhục nhãn đó còn có nhiều thứ “nhãn” khác gọi chung là “Phật nhãn” vậy!

8. Là người, ai cũng có 8 cái khổ (khổ đế), trong đó có bệnh tật và mất vui, bất an… Bác sĩ chắc cũng có những lúc như thế. Vậy, khi bệnh tật và sự bất an “gõ cửa” thì bác sĩ ứng phó như thế nào?

BS ĐHN: Thì có gì đâu. Biệt ly thì có “Biệt ly, nhớ nhung từ đây, chiếc là rơi theo heo may, người về có hay…” (Dzoãn Mẫn). Còn gặp gỡ thì “Rừng núi dang tay nối lại biển xa, ta đi vòng tay lớn mãi để nối sơn hà…” (Trịnh Công Sơn)… Đắng sau cái khổ là cái lạc. Bờ kia cái khổ là cái lạc.  Thì thôi, gate, gate, paragate, parasamgate… Bệnh hoạn cũng… cần thiết cho cuộc sống đó chứ. Nó nhắc nhở ta nhiều thứ đó chứ.

9. Trong một bài trả lời phỏng vấn, bác sĩ có nói “Biết tự tại để hạnh phúc”, tự tại là một trạng thái của tâm, hẳn là hơi khó đạt được nên rất nhiều người than mình… không có hạnh phúc?

BS ĐHN: Tự tại là sự tự do bên trong, vượt thoát những ràng buộc, dính mắc. Khó. Không dễ chút nào. Phải ráng, phải tập. Có người đã bỏ lên núi, có người đã trốn vào hang động, rừng sâu. Nhưng làm sao thoát được cái tâm đeo đẳng bên mình? “Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền”, mấy ai làm được. Cư trần lạc đạo?… mấy ai làm được. Biết tự tại là một ước mơ. Cho nên phải rèn tập, phải quán tưởng… Có phải đó là thực sự “hành thâm”, từ bi hỷ xả chăng?

10. Và trong cuộc sống của mình bác sĩ có hạnh phúc không? Hạnh phúc nhất của ông là gì? Và theo bác sĩ, hạnh phúc có thể được định nghĩa là sự an lạc thân tâm không ạ?

BS ĐHN: Tôi cũng không biết. Tôi không có thói quen xếp hạng nhất nhì ba tư. Hạnh phúc có khi sờ sờ ra đó mà ta không hay, cứ lo chạy đi kiếm tìm nơi khác. Hạnh phúc đi rồi hạnh phúc đến, hạnh phúc đến rồi hạnh phúc đi, cứ như hơi thở vậy. Cứ để nó đến nó đi. Sinh trụ dị diệt. Vấn đề là làm sao để thấy nó, nhìn ra nó. Hạnh phúc có thể định nghĩa như vậy được, sự an lạc thân tâm. Nhưng nên nhớ câu hỏi “Làm thế nào để an trụ tâm, làm thế nào đề hàng phục tâm” từ ngàn xưa vẫn còn y đó. Loài người vẫn mãi đi tìm hạnh phúc. Nhiều khi dừng lại thi thấy, nhưng đâu có dễ phải không?

11. Nếu dành một lời chúc cho độc giả báo Giác Ngộ thì bác sĩ sẽ chúc câu gì?
BS ĐHN: Chúc cho “Năm mới thân tâm thường an lạc”!

Xin cảm ơn bác sĩ đã ưu ái dành cho Giác Ngộ cuộc trò chuyện thú vị này!

LƯU ĐÌNH LONG thực hiện.