Bàn tay nhỏ dưới mưa đúng là một mảnh đời của họ. Một mảnh đời với bao nỗi lo toan, buồn vui, hy vọng rồi tuyệt vọng, chạy đuổi miệt mài rồi dừng lại ngẩn ngơ… để rồi cuối cùng có vẻ như đã tìm ra một exit : Con đường quê hương. Con đường văn học. Con đường giải thoát. « Cuối cùng tôi nghĩ mình không cần phải tự xót thương. Chính cuộc hẹn với cái chết sẽ giúp tôi xóa bỏ những điều vô vị tạp nhạp, dừng ngay nhưng bận rộn, để đứng lại và hỏi xem thực sự mình muốn gì… Đi tìm ý nghĩa thực sự của đời sống! (tr 236)

Bàn tay nhỏ dưới mưa có vẻ như là một chuyện tình buồn, một cái chết, một nỗi chia lìa, nhưng với tôi, là một cuốn tiểu thuyết luận đề, là một tiếng kêu thống thiết, chới với của một bàn tay nhỏ không che nổi cơn mưa nặng hạt đời. Câu chuyện tình lãng mạn, cái sống cái chết, chỉ là một cái cớ để trên đó bày ra, vẽ lại những vấn đề lớn của xã hội hôm nay, những vấn đề có vẻ như bế tắc, không lối thoát, thể hiện rõ nét nhất trên quê hương anh. Vấn đề môi trường, vấn đề giao thông, vấn đề vệ sinh thực phẩm, vấn đề y tế, giáo dục…

« Đang thất thần và ngẩn ngơ thì có tiếng chuông chùa từ đâu vẳng đến. Cái sống, cái chết nối đuôi nhau trôi trong thinh không… bờ bên này bờ bên kia như không còn ranh giới ». (tr 410)

Và ở một đoạn kết khi gấp cuốn truyện lại: «Vì chúng tôi chẳng hoài chi đến cõi thiên đường. Có lẽ bởi chúng tôi đã từng là con người, đã từng hội đủ tâm hồn, si mê và trí tuệ, tham lam cùng sân hận… nên vẫn còn say mê trần gian, còn tha thiết làm người… »(tr 412)
Tôi nhớ Trịnh Công Sơn: Tôi là ai mà còn trần gian thế/ Tôi là ai, là ai… mà yêu quá đời này…
Và bỗng muốn nói với bạn : « Đừng tuyệt vọng, Dân ơi, đừng tuyệt vọng ! ».!

Đỗ Hồng Ngọc.
(12.2011)

Nhóm bạn "xunau.org" và Đỗ Hồng Ngọc ở Sông Trăng ngày 8.1.2012

Tôi nói đặc trưng không phải chỉ vì bài vở được chắt chiu, chọn lọc, minh họa sắc sảo mà còn toát ra một nỗi nồng nàn tha thiết hiếm thấy qua những “còm” (comment) với một sắc thái riêng không lẫn vào đâu được. “Còm” này chồng lên “còm” kia, chuyện chung chuyện riêng nhiều khi chẳng ăn nhập gì với nội dung bài viết, xunau.org bỗng trở thành một nơi cho người ta trải những hẹn hò, những hờn dỗi, yêu thương, trách móc, cợt đùa… Ở đâu tìm được một trang web văn chương mà ngộ nghĩnh đến vậy? Không đao to búa lớn, chỉ những ngọt ngào, chua chát, đắng cay, và những yêu thương, da diết, giận hờn… Cái “văn chương chi sự thốn tâm thiên cổ” có vẻ được “chứng minh” rõ nhất ở đây, bởi nó từ tấm lòng đến với tấm lòng, một thứ “trực chỉ nhân tâm”…
Nó có cái giọng riêng, tiếng nói, ngôn ngữ không lẫn, mà trước đây có người đã nhận định rằng là bởi nó nằm giữa Hải Vân và Đèo Cả, tạo nên một vũng trũng cho những tâm tình, nên tiếng nói, ngôn ngữ có cái hồn riêng của nó.
Tôi lớ ngớ đến Sông Trăng, chưa quen biết ai trong nhóm xunau.org, mong gặp chủ nhân hay “chủ xị” gì đó của buổi họp mặt mừng xuân để chào một tiếng, chúc Tết rồi lui. Một người hãy còn trẻ, khá đẹp trai, dong dỏng cao, dáng gầy, thấy kiểu lớ ngớ của tôi nhã nhặn hỏi: Anh kiếm ai? Kiếm Ngô Quang Hiển. Em là Hiển đây. Còn anh là ai? Anh là… Đỗ Hồng Ngọc. Ôi anh Đỗ Hồng Ngọc hả? Anh Đỗ Nghê hả? Rồi Hiển ôm chầm lấy tôi, siết chặt muốn ngộp thở! Không ngờ anh đến. Mừng quá! Mừng quá! Vào đây. Vào đây. Hiển lôi tôi vào. Anh đến thăm chút đi ngay. Không được. Vào đây. Mấy bạn gặp anh mừng lắm đó.
Vẫn biết anh em trong làng xưa nay chưa lần gặp gỡ mà tình đã thâm, như “ từ muôn kiếp trước”, nhưng tôi vẫn bất ngờ và cảm động. Sông Trăng còn vắng. Chỉ có mấy bạn đến sớm, có lẽ trong ban tổ chức. Đây rồi, có Trần Dzạ Lữ, quen lâu! Rồi biết thêm Lương Viết Khiêm, Nguyễn Quy, Ngô Đình Hải, Ngô Thành Hùng, Mai Thanh, Lê Đức Vinh, Văn Công Mỹ và một người từ Đà Lạt xuống từ khuya: Hà Thúc Hùng! Khiêm, giọng Huế trân, nói tôi Huế gốc nhưng là thân hữu của xunau.org, đã đọc anh Đỗ Nghê từ thuở Thư cho bé sơ sinh, một bài thơ quá hay, nhớ mãi! Nguyễn Quy bảo: “Em là Tú gàn. Ba mươi năm trước, ẳm con lại anh chữa bệnh nên em gọi anh là “bác sĩ của con tôi” trong cái “còm” bài thơ Rùng mình của anh trên xunau”. Các bạn đều nói đọc Rùng mình thấy rùng mình thiệt! Lê Đức Vinh hóa ra là Vinh Rùa. Vinh rùa là “Vua rình” đó anh! Vinh tự giới thiệu. Rồi nói thêm: Trần Dzạ Lữ là… người ở trần… đi trong đêm. Dzạ Lữ là đi đêm, mà lại ở trần nữa! Tôi hỏi nhỏ Trần Dzạ Lữ: Lúc rầy sao rồi? Còn dang nắng giữ xe đạp nữa không? Không anh. Lúc này tôi toàn ngồi… phòng lạnh! Nhớ xưa Trần Dzạ Lữ ôm một chồng “Hát dạo bên trời” tìm đến bạn bè. Mai Thanh, người đẹp duy nhất đến sớm, là người đang viết luận văn về tạp chí Bách khoa… Văn Công Mỹ nói ai hỏi em làm gì, em nói em “bán nước” anh ạ. Văn Công Mỹ chính là chủ quán Sông Trăng mà! Mỹ nói thêm: Em mua một lúc 3 cuốn Nghĩ từ trái tim của anh, một cho mình, một cho bà xã còn một cho thằng con trai chưa đầy 30 tuổi. Nó còn nhỏ, đọc sao được? Tôi hỏi. Không, nó còn kêu tụi em sao không dẹp tiệm Sông Trăng này đi để mà lo tu tập đó anh ạ. Văn Công Mỹ gọi phu nhân ra giới thiệu: Đây là “cook” chính của Sông Trăng đó anh. Bà chủ nồng nhiệt bắt tay mừng rỡ vì cũng đã quen lâu qua Nghĩ từ trái tim! Nhờ đến sớm, tôi được Hiển tặng ngay cuốn Một thời để thương yêu của Mang Viên Long và tập thơ-nhạc của Bùi Chí Vinh, Nguyễn Hiệp, Nguyễn Lâm. Tuyệt vời!…
Tiếc phải về sớm không được gặp thêm các bạn bè khác đông vui của xunau.org trong ngày họp mặt này. Xin hẹn lại một dịp khác.
Phải nói thêm rằng cái duyên đến với xunau.org của tôi là nhờ bài thơ Rùng mình. Vừa xuất hiện trên xunau.org đã có ngay gần 60 cái “còm” của bè bạn, thật bất ngờ!
Bài thơ lại không do tôi gởi – vì trước đó tôi không biết có xunau.org – mà do Trương Văn Dân, tác giả “Bàn tay nhỏ dưới mưa” – một người xứ nẫu chính hiệu- chọn và gởi đi. Trương Văn Dân cùng với phu nhân là Elena còn nhiệt tình hứa sẽ “rùng mình” để dịch Rùng mình sang tiếng Ý và tiếng Pháp!
Rồi Trần Dzạ Lữ, rồi Mang Viên Long, Cao Quảng Văn, … những người bạn của “những ngày xưa thân ái” đã “còm” trên xunau.org nói Đỗ Hồng Ngọc… chính là Đỗ Nghê, tác giả của Thư cho bé sơ sinh, Lời Ru, Tâm sự Lạc Long Quân… ,của tập “Tình Người”, của tuyển sinh viên “Tiếng hát những người đi tới”…gần nửa thế kỷ trước! Lâu nay nhiều người đọc thơ Đỗ Hồng Ngọc, tưởng bác sĩ … mà bày đặt đi làm thơ, nhưng khi biết đó là Đỗ Nghê thì hóa ra “nhà thơ” mà bày đặt đi làm… bác sĩ! Lộ tẩy hết trơn.
Cảm ơn các bạn. Cảm ơn xunau.org!
Chúc Năm Mới thân tâm an lạc.
Đỗ Hồng Ngọc

Ghi chú:
Bài viết này xuất hiện trên xunau.org đúng vào ngày Mùng Một Tết, và chỉ mấy hôm thôi đã thấy có gần 50 “comments” của bạn bè khắp nơi. Thật là cảm động. Xin phép được chọn một số đăng lại nơi đây để chia sẻ: “Nào ai hững hờ / Xuân vẫn ngóng chờ…”.
Đỗ Hồng Ngọc.

Nam Thi
@Tôi xin mở hàng. anh Đỗ Hồng Ngọc nhé.
Tên tuổi và văn chương của BS Đỗ Hồng Ngọc tôi được biết lâu mấy mươi năm rồi. Văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình. Hôm phó hội Sông Trăng tôi được Sáu Nẫu báo trước anh cũng có mặt, tôi mừng.Thế mà mới đến cổng Sáu Nẫu đón tôi và báo ngay: ” anh ĐHN đến và đi rồi vì có việc bất khả kháng…”. Cái duyên nó thế, biết làm sao.
Tôi muốn gặp anh không phải vì con tôi được anh chăm sóc khi còn bé, mà cũng không vì say mê văn chương của anh – thú thật tôi đọc anh không nhiều -, mà vì một lẽ khác.
Số là, năm 2002, tôi đi làm ăn ở Phan Rang, tình cờ tôi thấy trong tủ sách của chủ nhà quyển sách của anh viết cho người già. Lúc ấy tôi cũng ngoài năm mươi, bề ngoài chưa chịu mình già nhưng trong thâm tâm biết mình không còn trẻ. Tôi đọc một lèo hết quyển sách. Thật đúng lúc tôi cần chuẩn bị cho tuổi già của mình và anh là người “khai tâm”.
Nhưng diều anh khai tâm cho tôi lớn nhất và thú vị nhất là phần anh viết về kinh Bát Nhã. Nghĩ cái duyên mới là kỳ, đọc thiên kinh vạn quyển như nước chảy lá môn bỗng bài tiểu luận nhỏ ấy lại khai tâm cho tôi như một sự đốn ngộ. Cũng xin thưa rằng tôi vốn là người duy vật và vô thần…có bằng cấp và chính danh (hic).
Đọc xong bài của anh, tôi đọc thêm một số tác giả khác về đề tài nầy. Nhưng càng đọc càng loạn thư, càng rối. Nay thì quên hết, kể cả tựa đề quyển sách của anh.
Tôi mô tả tình trạng “loạn thư” của mình như sau:
“Tâm kinh nét chữ nhạt nhòa
Tiếng chuông Bát Nhã bóng tà dương phai
Thế âm là tiếng thở dài
Dấu chân Hành giả lạc loài nẻo xa”.
Đã mười năm trôi qua, tôi đã trở thành một ông già thực sự, sống khá ổn, vui vẻ, được anh em xunau gọi là “hậu trưởng” GIAMAHAVU ( Già Mà Ham Vui), đôi khi còn thêm cái đuôi “GIAMAHAVU-IU” ( IU= YÊU theo giọng BĐ).
Cảm ơn anh Đỗ Hồng Ngọc rất nhiều. Và xin mừng tuổi anh.

Đỗ Hồng Ngọc

“Tâm kinh nét chữ nhạt nhòa
Tiếng chuông Bát Nhã bóng tà dương phai
Thế âm là tiếng thở dài
Dấu chân Hành giả lạc loài nẻo xa”.

“Loạn thư” đến mức đó quả là đáng phục, đáng phục!
Nguyễn Du ngày xưa cũng kêu lên: “Chung tri vô tự thị chân kinh”.
Kinh không chữ mới đúng là chân kinh phải không Nam Thi ơi?
Vô Kỵ nhờ học đến đâu quên đến đó mà làm nhủn lòng Triệu cô nương!
“Hậu trưởng” YAMAHA (Giamahavu) đến lúc ngơ ngác hỏi “IU” là gì thì mới gọi là “đắc đạo” vậy!

Ngô Quang Hiển
Cảm ơn anh Đổ Hồng Ngọc đã dành những tình cảm ưu ái cho xunau.org .Thật ra trang web mới của tụi em vẫn còn nhiều khiếm khuyết ,rất cần sự góp ý và đóng góp của các anh lắm.. lắm.
Năm mới em kính chúc anh và gia đình sức khỏe,bình an.

Nguyễn Xuân Lệnh
Một bài viết cảm động và chân tình quá. Chúc anh vạn sự như ý

Trương Văn Dân
Chào anh Đỗ Hồng Ngọc,
“…Lâu nay nhiều người đọc thơ Đỗ Hồng Ngọc, tưởng bác sĩ … mà bày đặt đi làm thơ, nhưng khi biết đó là Đỗ Nghê thì hóa ra “nhà thơ” mà bày đặt đi làm… bác sĩ! Lộ tẩy hết trơn….”
Thôi, lộ tẩy hết rồi. Anh viết vậy là bà con xứ nẫu đã “tỏ đường đi lối về”… rồi, còn chi mà …”gìn giữ nữa”. Vậy thình thoảng hãy đến với với anh em để cùng ăn “bánh tráng cuốn bánh tráng ” nhé.
Bảo đảm đây là độc chiêu của đất võ trời văn, không nơi nào có….
Chúc Năm Mới thân tâm an lạc.
TVD

Do Hong Ngoc
Anh nhớ hồi nhỏ cũng đã từng nhiều lần được ăn “bánh tráng cuốn bánh tráng” đó TVD ơi! Anh từng biết ăn “chè bánh tráng” nữa: bánh tráng mè dày cui, nướng giòn, bóp bể vụn, cho vào nước nóng, thêm đường tán, ta sẽ có ngay một ly chè bánh tráng tuyệt hảo! TVD biết ăn chưa? Bảo Elena làm cho ăn nhé! Tóm lại, “Bánh tráng muôn năm!” Hèn chi mà Quang Trung đánh đâu thắng đó! Chúc xunau.org “thừa thắng xông lên”!

TVD
ANh ĐHN quơi!
Tưởng đem “bánh tráng cuốn bánh tráng” ra doạ anh, ai ngờ bị anh đem “chè bánh tráng” ra đấu lại. Thế là thua to!
Anh đúng là kiến văn quảng bác, cao thủ võ lâm.
Bái phục.
Chúc anh sức khoẻ và yêu đời,
TVD

Văn Công Mỹ
Hôm đầu năm nói chuyện với mấy người về những món ăn “tuyệt chiêu” của xứ nẫu trong đó có món Chè Bánh Tráng đó anh(có mấy bạn chính gốc “củ mì” cũng chưa từng ăn).Thay vì bánh tráng nướng,hồi đó em bẻ bánh tráng sống cho vào nước nóng nấu với đường đen. Đợi bánh tráng nở mềm là thành chè bánh tráng. Ăn,mềm mềm ngọt ngọt cũng đậm đà hương quê lắm. Anh mà biết món này,em xin bái phục.

Tú Gàn:
Xin chào “Bác sĩ của con tui” (nay nó đã là cô giáo 32 tuổi rồi anh à !) năm mới !
Bài viết của anh thật là tình cảm tràn đầy với xunau.org ! Lại có nhắc đến tên em nữa … Em cảm ơn anh nhé ! Hy vọng : “Thà rằng không đến thì thôi …” mà đã đến – đã quen – đã biết – đã hiểu … xunau.org thì anh không có lý do gì … bỏ đi cho đành ! Đúng không anh ? Xin hãy xem mình như là một thành viên thân thiết của xunau.org kể từ ngày 08 tháng 01 năm 2012 anh Đỗ nhé !

Võ Thanh Tùng
Rất bất ngờ khi biết anh là nhà thơ Đỗ Nghê. Trước năm 75 tôi vẫn thường đọc thơ anh,những bài thơ rất có cái riêng độc đáo thi vị.
Năm mới chúc anh hạnh phúc an khang thinh vượng!

Minh Huy
Chúc mừng năm mới nhà thơ ĐỔ NGHÊ !

Do Hong Ngoc
Cảm ơn Minh Huy. Cảm ơn tất cả các bạn xunau.org đã chúc Tết cho Đỗ Nghê. Xin gởi tặng một bài thơ nhỏ (đã từ lâu):

Đi giữa Sài gòn
Phố nhà cao ngất
Hoa nở rực vàng
Mà không thấy Tết

Một sáng về quê
Chợt nghe gió bấc
Ơ hay Xuân về
Vỡ òa ngực biếc!
(Đỗ Nghê)

“Xunau” cũng đầy gió bấc phải không? Đó là một thứ gió rất lạ, dễ làm mình “rùng mình” nhất là khi gió ngược những tà áo dài… quê hương!

Văn Công Mỹ
Tôi biết anh là Đỗ Nghê, thi sĩ, khi đọc thơ anh trước đây. Rồi tôi đọc sách, và biết anh là bác sĩ, những cuốn Bỗng Nhiên Mà Họ Lớn, Gió Heo May Đã Về, Già Ơi Chào Bạn…cuốn tôi đến với Cũng Chẳng Khoái Ru, Những Người Trẻ Lạ Lùng… Bẵng đi một thời gian, bữa nọ lang thang trong nhà sách bắt gặp Nghĩ Từ Trái Tim, lật vài trang sách đồ rằng chắc cũng là một cuốn phân tích tâm lý của tác giả, đọc lướt nhanh những lời đầu tôi choáng váng và “rùng mình”… bởi bấy lâu tôi nghe những câu kinh Bát Nhã chỉ là mới nghe, qua những khi tụng niệm của những người thân trong gia đình. Và khi đọc bản văn tâm kinh, chịu chết chứ làm sao tôi hiểu nổi những câu kinh trong Bát Nhã Tâm Kinh. Thế nên tôi rùng mình, choáng váng vì từ lúc đọc Bát Nhã Tâm Kinh tôi đã khao khát tìm hiểu ý nghĩa cuốn kinh này thì nay biết được bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, qua cuốn Nghĩ Từ Trái Tim đã luận giải cuốn kinh, từng chữ từng câu theo cái nhìn của một người làm khoa học. Mới biết trong chữ “duyên” khi mình đã “khởi” ắt có ngày mình sẽ “ngộ” phải không anh?
Riêng tôi, đọc những tác phẩm của anh, tôi thường hay liên tưởng đến nhà văn Võ Hồng (cái này “bất khả tư nghị”). Sáng 8/1 lần đầu gặp anh, thấy ánh mắt dịu dàng, nụ cười đôn hậu; những trao đổi nhẹ nhàng, chân tình, ấm áp với những người anh em đã cũ hoặc mới quen của anh, anh em Xứ Nẫu chúng tôi rất chi là cảm động.
Năm mới anh em Xứ Nẫu cầu chúc anh vui tươi,an lạc.

Do Hong Ngoc
Nghe Sông Trăng cũng đã lâu, chưa có dịp nhìn trăng trên sông ở đó cả. Vậy hẹn hôm nào, “trà đạo” dưới trăng một bữa nhé (Vì anh DHN không biết uống rượu mà! Một thiệt thòi rất lớn!).
VCM biết không, cuốn “Chẳng cũng khoái ru?” của anh Ngọc không ai nói đúng cái tựa cả. Người nói “Chẳng ru cũng khoái”, người nói “Chẳng khoái cũng ru”, người bảo “Ru cũng chẳng khoái” người kêu “Khoái cũng chẳng ru”… Chịu thua!

Thiên Bồng
Chào BS Đỗ Hồng Ngọc,
Gặp nhau chỉ khoảng vài chục phút, trao đổi với anh em mỗi người dăm ba câu, vẫn ngỡ là xã giao thông thường nào ngờ tấm lòng của anh với xunau.org thật sâu đậm, có lẽ đây là nét rất riêng của anh chăng?
Hôm 8/1 anh chào anh em và về sớm làm anh em có hơi thắc mắc, sau đó Sáu Nẫu có giải thích lý do về sớm của anh thì anh em lại càng trân trọng và thương quý anh nhiều.
Năm mới TB xin chúc anh được mạnh khỏe và nhận xét vẫn tinh tế như hôm gặp mặt mà TB đã cảm nhận được nha anh. Kính mến.

đinh tấn khương
Kính Anh Đỗ Hồng Ngọc
Nghe và biết anh khá lâu và khá nhiều, qua những tác phẩm của anh. nhưng chưa có lần nào được nói chuyện cùng anh (dù là trong thế giới ảo như bây giờ).
Hôm nay được găp anh ở đây, trước tiên xin gởi đến gia đình anh lời chúc tốt đẹp nhất trong năm mới, năm Nhâm Thìn 2012.
Cầu chúc anh còn nhiều sức khỏe để giúp đời qua chuyên môn và khối óc văn chương thi phú của anh.
Trong những tác phẩm và bài viết của anh (đọc từ sách và ở trang blog của anh), thích nhất là tác phẩm “Nghĩ Từ Trái Tim” mà em được một người bạn, nhân dịp về thăm VN mua tặng, vào năm 2004.
Vẫn biết anh là bậc đàn anh (về tuổi tác cũng như nghề nghiệp) nhưng cứ thắc mắc sao anh lại có nhiều thì giờ và sự hiểu biết, ngoài chuyên môn, để viết được nhiều và hay như vậy!?
Cám ơn anh rất nhiều, nhất là tác phẩm “Nghĩ Từ Trái Tim” đã giúp em hiểu thêm về Bát Nhã Tâm Kinh.
Một câu trong đó mà em luôn nhớ, đó là:
“Trong đời sống thường ngày, ta thấy khi khong còn nghi kỵ, ngờ vực, ghen tuông, tham lam, sân hận thì niềm vui sẽ tràn đến, ta thấy rộng lòng hơn, biết yêu thương hơn, biết tha thứ hơn, và ta cũng được đáp lại như vậy”
Và cám ơn anh đã đến với xunau.org, tạo duyên để được gặp anh.
Kính Anh
đtk

Do Hong Ngoc
Cảm ơn Đinh Tấn Khương, bạn đồng nghiệp phương xa. Đọc ĐTK, anh Ngọc nghĩ trước sau gì ĐTK cũng sẽ quên mất cái ống nghe mà chỉ còn nhớ cây viết hay bàn phiếm! Có lúc sẽ trốn khỏi cả “cai tù” mà lên núi tu không chừng. Lúc đó sẽ có nhiều thì giờ thôi! ĐTK viết dễ thương. Chúc Năm Mới.

đinh tấn khương
Cảm ơn anh Đỗ Hồng Ngọc đã cho lời khuyên và khích lệ đàn em.
Em chỉ mong, luôn được minh mẫn trí óc để viết cho vui với anh em vậy thôi, anh Ngọc ơi!
Nhưng mà tuổi già đâu dễ gì được mãi vậy, phải không thưa Anh!?
Cũng muốn đi tu lắm, sau khi đã đọc sách đạo của anh, nhưng vì chưa “buông” được nên cái dấu HUYỀN nó mãi còn đó, thành ra em vẫn còn mang cái kiếp “TÙ” đấy, anh Ngọc à!
Vui với Anh một chút, đừng trách nhen!
Chúc Anh còn nhiều sức khỏe để còn viết khỏe, cho thế hệ đằng sau được nhờ.
Kính Anh
đtk

Nguyễn Hiến Lê là một học giả nổi tiếng, tên tuổi của ông gắn liền với nhiều tác phẩm, trong đó có quyển sách dịch “Đắc nhân tâm” (vẫn thuộc loại bán chạy nhất hiện nay trên Internet). Người ta biết NHL viết sách, chứ không nhiều người biết ông đã từng là nhà giáo. Tháng 11 năm 1950 NHL nhận lời mời dạy học ở trường Trung học Thoại Ngọc Hầu, Long Xuyên, đến năm 1952 ông xin nghỉ, lên Sài Gòn mở nhà xuất bản, biên dịch sách, sáng tác và viết báo. Trong thời gian ở Long Xuyên, ông dạy môn Pháp văn, Việt văn, Đức dục, về sau thêm cả Hán văn (từ lớp 7 đến lớp 9 ngày nay). Quan điểm dạy học của ông tuy cách đây đã 60 năm, song vẫn còn hữu ích đối với thế hệ giáo viên trẻ ngày nay. Ông cho biết: “Tôi soạn bài kĩ, giảng cho rõ ràng, bắt học sinh làm nhiều bài tập,.. dù con bạn thân mà làm biếng tôi cũng rầy, dù con các người tai mắt trong tỉnh, nếu lười tôi cũng mắng nặng lời”. “Tôi cho rằng trong nghề dạy học, tư cách ông thầy quan trọng nhất: phải đứng đắn, nhất là công bằng; rồi lời giảng phải sáng sủa, có mạch lạc, muốn vậy ăn nói phải lưu loát, và soạn bài phải kĩ”.
“Trong trường học, giáo sư nên khuyến khích những học sinh chịu đọc thêm sách, chứ đừng khen những trẻ giỏi học thuộc lòng. Trong các kỳ phát phần thưởng, đừng mua sách giáo khoa để phát, mà nên lựa những sách giúp học sinh mở mang thêm kiến thức”.
Về giáo dục NHL nêu vài vấn đề mà ngày nay chúng ta cũng cần phải suy nghĩ. Trong quyển Thế hệ ngày mai, NHL cho rằng nền giáo dục trong thời đại của ông “ quá thiên về trí tuệ, xao nhãng thể dục và đức dục”. Từ bậc tiểu học đến đại học, người dạy đã nhồi nhét quá nhiều những môn “để luyện trí”. “Phương pháp dạy ở trường có tính cách quá nhồi sọ”. “Môn gì cũng cần nhớ, nhớ cho thật nhiều, tới môn toán pháp mà cũng không dạy trẻ phân tích, bắt học thuộc cách chứng minh các định lý”. Từ đầu thế kỷ 20, Nhiều giáo sư, học giả Pháp đã phê phán lối học “không tập cho suy nghĩ ấy”. Nhiều nhà doanh nghiệp phàn nằn rằng phần lớn “ những học sinh ở Trung học hay Đại học ra không hiểu chút gì về công việc, không biết kiến thiết, sáng tạo, chỉ huy”.
Một điểm đáng chú ý khác: Vì sao học sinh không thích học? Ông cho rằng học sinh có thể không thích học môn nào đó vì cảm thấy không hợp. Có người thích văn nhưng buộc phải học Toán; có người thích vẽ nhưng buộc phải học Sử. Ngoài ra, “Ta cũng có thể ghét sự học ở trường vì nhiều giáo sư giảng bài như ru ngủ chúng ta, hoặc tới lớp thì bắt ta chép lia lịa từ đầu giờ tới cuối giờ mà không hề giảng cho một chữ, chép tới tay mỏi rời ra, không đưa nổi cây viết, nguệch ngoặc không thành chữ, rồi về nhà phải cố đọc, đoán cho ra để chép lại một lần nữa cho sạch sẽ. Ta cũng có thể ghét sự học ở nhà trường vì có những ông giáo, suốt năm mặt lạnh như băng, vẻ quạu quọ, hờm hờm, coi học sinh như kẻ tù tội, phải hành hạ cho đến mực, làm cho học sinh gần tới giờ thì lo lắng, mặt xám xanh, như sắp bị đưa lên đoạn đầu đài. Ta cũng có thể ghét sự học ở nhà trường vì kỷ luật, hình phạt của nó, vì những kỳ thi liên miên bất tận..”.
Điều quan trọng nhất trong cách dạy của NHL không chỉ nằm ở chuyên môn, mà còn ở cách hướng dẫn học sinh tự học. Vì phần lớn học sinh thời ấy “không biết cách ghi chép lời giảng của thầy, không biết cách học bài, làm bài, không biết cách học ôn, cách tìm tài liệu, không có một thời dụng biểu ở nhà. Họ không hiểu rằng cách học một bài ám đọc (récitation), khác cách học một bài toán; một bài sử, địa khác một bài sinh ngữ… Họ không có cả một sổ tay ghi những điều cần nhớ để thường coi lại”.
Vâng, tự học là điều cần thiết không chỉ khi ngồi trên ghế nhà trường, mà còn là phương tiện giúp ta đi tới thành công trên đường đời. Đừng nghĩ rằng khi có bằng cấp cao là đã thành công và không cần phải tự học nữa. NHL viết: “Bạn có bằng cấp tiến sĩ, thạc sĩ mà không học thêm thì suốt đời cũng chỉ là một tiến sĩ, một thạc sĩ. Paul Doumer 14 tuổi đã phải thôi học, tự học lấy rồi sau thành Tổng thống nước Pháp. Louis Bertrand xuất thân làm thợ mà lên ngôi Tổng trưởng”. Ở nước ta cũng không thiếu người nhờ tự học mà có danh vọng”. Thí dụ như Phạm Quỳnh, Trần Trọng Kim, Ngô Tất Tố, Bạch Thái Bưởi và Trương Văn Bền…đã thành công lớn trong nghề nghiệp của mình.
Cách tự học
NHL viết: “trên con đường tự học, tôi chẳng có chút hiểu biết, kinh nghiệm nào cả, phương tiện thật thiếu thốn, tốn công nhiều mà kết quả rất ít. Vì nghĩ vậy mà sau này tôi viết cuốn Tự học để thành công (sau đổi tựa là Tự học, một nhu cầu của thời đại) để hướng dẫn thanh niên tránh những lỗi lầm của tôi”. Ông cho rằng “Tự học cũng là một cuộc du lịch, du lịch bằng trí óc, một cuộc du lịch say mê gắp trăm du lịch bằng chân”. “Tự học còn là một thú vui rất thanh nhã nó nâng cao tâm hồn ta lên”. Vậy, muốn tự học, trước hết phải thấy nó là một chuyến “du lịch”, là “thú vui” mới có thể kiên trì theo đuổi.
Theo NHL, người mới biết đọc, biết viết; người già cũng có thể tự học được. Quan trọng là có sức khỏe, thời gian và tin vào việc học của mình (có lợi cho bản thân, giúp ích cho người khác). “Nếu học 5-7 lần không thuộc, cũng đừng chán rồi bỏ cuộc. Học nhiều hơn nữa, có ngày sẽ thành công”.
Ông nghĩ rằng cái lợi của tự học là “tự do lựa môn học, lựa thầy học”. “Nếu chưa hiểu rõ một chương, ta có thể bỏ ra hàng tuần hàng tháng để học thêm…Nhờ vậy ta có nhiều thì giờ để suy nghĩ so sánh, tập xét đoán, giữ tư tưởng được tự do. Không ai nhồi sọ ta được, bắt ta phải lặp lại những điều mà ta không tin”. Tuy nhiên, ông cũng thấy cái hại của việc tự học là do “không ai dẫn dắt ta, nên ta không biết học cái gì”. Có người quyết học hết một bộ Bách khoa từ điển nhưng mới học khoảng một tuần thì bỏ ngang vì chán nản, không hiểu nhiều đoạn trong tự điển. “Có kẻ gặp cái gì đọc cái ấy… không tự lượng sức mình, chưa biết những sách đại cương về một môn nào đã đọc ngay những sách quá cao viết cho các nhà chuyên môn”. Đọc qua loa những điều mình thích nên không hiểu tường tận để áp dụng. “Học như vậy phí công vô ích”, do “không có một mục đích nhất định để nhắm, một chương trình hợp lý để theo”.
Ông cho rằng tự học “có mục đích gần và mục đích xa”. Học để có một chỗ làm, có cuộc sống tiện nghi là học với mục đích gần. Học để đủ tư cách làm chủ gia đình, một công dân và phần tử của nhân loại. Học để phát triển đức trí, giúp ít người khác mỗi ngày một nhiều hơn mới là mục đích xa. Nếu là giáo viên toán ta cũng nên đọc về kinh tế, chính trị; nếu là thợ thuyền cũng nên học về triết lý, luật khoa… “Nhà văn phải biết khoa học, vì khoa học giúp ta nhận xét, lý luận, hiểu vũ trụ hơn. Nhà khoa học cũng phải hiểu văn chương vì những áng văn thơ bất hủ nâng cao tâm hồn con người”… “Kẻ nào quá chuyên nghiệp, chỉ đọc những sách về ngành hoạt động của mình thì không khác chi đeo vào hai bên thái dương hai lá che mắt, không khác chi tự giam mình vào một phòng chỉ có mỗi một cửa sổ để thông ra ngoài.”
Những cách tự học
Theo NHL, có hai cách tự học: học có người dạy và tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biết thêm (theo ông, cách thứ hai “quan trọng hơn nhiều”).
Tự học (có người chỉ dẫn) là theo một lớp giảng công hay tư, một lớp hàm thụ hoặc nghe diễn thuyết.
+ Lớp giảng: Theo ông, “ở Âu, Mỹ, có rất nhiều trường công hay tư dạy những người lớn muốn học thêm” (từ tiểu học đến đại học). “Lại có những trường dạy một ngành chuyên môn như môn Tổ chức công việc, môn viết văn, làm báo, khoa nói trước công chúng, khoa nội trợ…”.
+ Lớp hàm thụ: học từ xa bằng những phương tiện thông tin đại chúng, “
học những trường này phải trả tiền vì đều là trường tư, hoặc bán công tư”.
+ Nghe diễn thuyết: nghe những diễn giả nói về đề tài mà mình muốn biết thêm.
Tự học không có người chỉ dẫn là tập nhận xét và đọc sách…
+ Nhận xét: NHL viết: “Người tự học nào cũng phải tập nhận xét. Phần đông chúng ta không nhìn bằng mắt mà bằng óc, bằng tim”. Một giáo sư đại học bảo sinh viên tập trung nhìn những ông làm rồi bắt chước làm theo. Ông nhúng một ngón tay vào một ly nước rồi đưa lên miệng nếm. Mỗi sinh viên đều làm như vậy, nhưng lại nhăn mặt vì nhận thấy nước rất hôi thối. Sau khi họ nếm xong, vị giáo sư mỉm cười, bảo: “ Các cậu không nhận thấy ngón tay tôi đưa lên miệng không phải là ngón tay đã nhúng vào nước à”. Vị giáo sư nhúng ngón tay này vào nước nhưng lại nếm ngón tay kia nên không có cảm giác hôi thối, còn sinh viên thì…. Điều này cho thấy “họ đã không nhìn bằng mắt mà bằng óc. Óc họ tưởng tượng ra sao thì họ thấy vậy”. Tóm lại, muốn học hỏi thì ta phải tập nhìn bằng mắt, chứ đừng bằng óc hoặc tim. Trước khi nhận xét, phải có một chương trình: xét những điểm nào? điểm nào trước? điểm nào sau? Thí dụ, muốn nhận xét một cây, bạn phải: quan sát từng bộ phận của nó (từ gốc rễ đến cành lá); cây này mọc ở miền nào, hợp với loại đất nào; mùa nào trổ bông, có trái; cách trồng ra sao; ích lợi thế nào… Lập sẵn chương trình như vậy thì không sợ quên những chi tiết nhiều khi quan trọng. Trong khi nhận xét phải so sánh (như cây sao với cây dầu giống nhau chỗ nào, khác nhau chỗ nào?), phân tích (như xét một bông phải xét: đài, cành, nhụy, sắc hương). “Chịu nhận xét, tập chú ý vào những điều trông thấy thì tài nhận xét sẽ tăng lên. Mỗi ngày ta nên tập nhận xét vài lần… không tốn thì giờ mà chỉ trong vài ba tháng đã thấy nhiều kết quả”.
+ Đọc sách: theo một lớp giảng hoặc một lớp hàm thụ chỉ là biện pháp nhất thời. Muốn tự học suốt đời, thì phải đọc sách, vì thế “có thể nói tự học là đọc sách”. “Khi đọc tôi luôn luôn có một cây viết chì để đánh dấu những chỗ đáng nhớ, hoặc có thể dùng tới sau này; cuốn nào thường phải đọc lại thì tôi ghi những ý quan trọng cùng số trang lên mấy trang trắng”…“sách nào thường dùng tôi để riêng, sắp theo từng loại”.
Học từ dễ đến khó
Muốn học môn gì đó, cần phải tìm đúng sách rồi học từ dễ đến nâng cao dần. Không thể ngay từ đầu học những điều quá khó, vì như thế sẽ không hiểu, một thời gian sẽ chán nản rồi bỏ cuộc. Nhìn chung, những người như thế “không thành công vì không biết cách học”. Ho chưa biết những điều thường thức đã vội đọc ngay những sách cao đẳng. Họ “chưa có một khái niệm gì rõ ràng đích xác về đạo Phật mà đọc ngay kinh Tam Tạng! Tự học mà thiếu phương pháp như vậy thì 100 người có tới 95 người thất bại”.
Cách học ngoại ngữ
Ngoài tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức, bắt buộc phải học vào thời ấy, NHL còn học thêm tiếng Hán và tiếng Anh. Hồi nhỏ ông học chữ Hán cốt để “đọc được gia phả”, “chỉ nhớ mặt chữ, hiểu nghĩa là được rồi”. Sau khi học xong ngành Công chánh, trong thời gian chờ phân công nhiệm sở, ông lại tự học chữ Hán. “Mỗi ngày, buổi chiều tôi lại thư viện Trung Ương đường Trường Thi, mượn bộ Hán Việt từ điển của Đào Duy Anh…rồi bắt đầu từ chữ A, tìm những từ và từ ngữ nào tôi đoán là thường dùng mà chưa biết thì tôi chép lại trong một tập vở. Tôi ở thư viện từ 3 đến 5-6 giờ chiều. Tối hôm đó và sáng hôm sau, tôi học hết những trang đã ghi đó; rồi chiều lại ra thư viện chép bài học sau. Mỗi tuần nghỉ một ngày để ôn lại những bài trong tuần. Học ba tháng, được độ ba ngàn từ”. Về sau NHL tự học thêm nữa để có thể viết sách về văn học Trung Quốc. Về tiếng Anh, ông học chủ yếu là hiểu nghĩa từ và văn phạm, học để đọc tài liệu nước ngoài, để viết và dịch sách chứ không chủ trương học để nói lưu loát. Theo ông, “muốn hiểu một ngoại ngữ thì phải dịch ra tiếng Việt”. “Khi dịch, bắt buộc ta phải tra tự điển; câu nào dịch rồi mà ý nghĩa không xuôi, có điểm nào vô lí hoặc mâu thuẫn với một số câu ở trên thì bắt buộc ta phải soát lại xem mình dịch sai ở chỗ nào”.
Viết sách để tự học
Từ 1949 đến 1953, NHL “làm việc rất nhiều, vừa dạy học, vừa học, vừa viết sách, không có thì giờ để hưởng nhàn”. Ông dạy học, tự học môn Tổ chức, tiếng Anh và văn học Trung Hoa. Ngoài ra ông còn ghi danh học một số lớp hàm thụ. Chính nhờ bài học từ những lớp này NHL đã có tài liệu để viết sách (quyển Nghề viết văn, Hương sắc trong vườn văn và nhiều sách Học làm người).
Theo ông, “viết sách là tự ra bài cho mình làm. Học mà không làm bài thì chỉ là mới đọc qua chứ không phải học.” Và ông cho rằng “khi viết nên nhớ mục đích của ta là để tìm hiểu chứ không phải cầu danh. Đừng cầu danh thì danh sẽ tới”.
Sức làm việc của ông thật đáng nể, theo Wikipedia, “mỗi ngày ông làm việc 13 tiếng đồng hồ (6 tiếng để đọc tài liệu và hơn 6 tiếng để viết). Thời gian biểu này được áp dụng một cách nghiêm ngặt không ai được vi phạm kể cả chính ông, nhờ vậy mà ông đã hoàn thành một khối lượng công việc, tác phẩm nghiên cứu, dịch thuật đồ sộ”. NHL cho biết: “nhiều người, từ bạn bè đến độc giả bảo tôi sống như một nhà tu khổ hạnh. Tôi không biết các nhà tu khổ hạnh có thấy khổ hay không khi họ nhịn ăn, nhịn uống, nhịn ngủ, … chứ riêng tôi, chẳng tu hành gì cả, không thấy lối sống của tôi với sách vở là khổ”.
Trong lời nói đầu của quyển “Đời viết văn của tôi”, NHL viết: “Đời tôi có thể tóm tắt trong hai chữ HỌC và VIẾT. Hai việc đó liên quan mật thiết với nhau gần suốt đời, tôi VIẾT ĐỂ HỌC và HỌC ĐỂ VIẾT”. Có lẽ, nhờ quan niệm như thế nên NHL để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm đồ sộ, có giá trị cao về học thuật, đó là mảng sách về triết học và lịch sử. Mảng sách về văn học của ông cũng khá phong phú, chủ yếu là văn học Trung Quốc, bên cạnh đó là một số quyển tiểu thuyết dịch từ tiếng Anh và Pháp. Tuy nhiên, mảng sách mà NHL được nhiều người biết đến, đem lại dang tiếng cho ông chính là loại “sách học làm người”. Ông viết và dịch nhiều sách về mảng này, trong đó có một quyển đã làm “thay đổi hẳn cuộc đời của một thanh niên hiếu học nhưng nhà nghèo”, người mà sau này đã trở thành bác sĩ và cũng khá nổi tiếng, đó là bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc.
Quyển sách ấy có tựa đề là Kim chỉ nam của học sinh, một quyển mà NHL muốn “giúp học sinh biết cách học”. Ông khởi sự viết quyển này vào tháng 2 năm 1951, tức giai đoạn ông còn dạy học ở trường Thoại Ngọc Hầu, Long Xuyên. Sau khi quyển sách ấy được phát hành, nhiều phụ huynh và giáo sư đã hết lời khen ngợi sự hữu ích của nó. Trong tờ Bách Khoa số 20-4-75, Đỗ Hồng Ngọc viết: “Kim chỉ nam đã mở cho tôi chân trời mới, đọc xong, tôi thấy gần gũi với ông (NHL) kỳ lạ. Có những điều tôi đã thoáng nghĩ, đã từng làm nhưng vì thối chí ngã lòng, vì không được hướng dẫn nên không đạt được mấy kết quả. Ông đã hệ thống hoá, đặt ra những nguyên tắc giúp cho việc học đỡ mệt, đỡ tốn thì giờ mà được nhiều kết quả hơn. Điều quan trọng là sách trình bày những phương pháp thực hành, không có những lý thuyết viễn vông, nhàm chán”.
Dẫu sống ở Sài Gòn nhiều năm, song Nguyễn Hiến Lê vẫn rất nhớ cái nơi ông đã từng dạy học, nơi mà ông đã về sống những năm cuối đời. NHL tâm sự: “ Long Xuyên đúng là quê hương thứ hai của tôi, mà bây giờ tôi quyến luyến với nó hơn quê hương thứ nhất nhiều”.
Vương Trung Hiếu

BS Dương Cẩm Chương chuẩn bị cắt bánh sinh nhật (19/12/2011)

Cách đây vài tuần, ông phone gọi tôi nhắc sắp sinh nhật ông, nhớ đến và phát biểu đôi câu đấy nhé! Tôi nhớ năm ngoái đến dự sinh nhật ông đã hỏi ông cảm thấy thế nào về ngày mừng đại thọ trăm tuổi này, ông cười “thấy già thêm chút nữa”! Năm nay tôi “tranh thủ” thăm ông sớm chớ đợi tới ngày sinh nhật thì đông đúc quá!
Vừa thấy tôi, ông đã từ trên giường lồm cồm ngồi dậy, hất tay người cháu đang định đỡ lưng mình, và “tấn công” ngay:
- Cuốn sách mới của anh có bài viết về tôi mà tôi chưa được đó nhé!
- Dạ, có phải chú muốn nói cuốn Nhớ đến một người không?
- Đúng rồi. Nhưng không sao! Tôi cũng đã có rồi. Một đứa cháu đã mua tặng cho. Anh viết về mọi người mà chẳng “kết luận” cái gì cả! Như ông Trần Văn Khê, anh viết về nhiều thời kỳ của ông mà cũng chẳng có kết luận nào cả? Vì thế mà trong giấy mời anh, tôi gởi theo mấy bức thư…
Thì ra vậy. Tôi đã hơi ngạc nhiên sao trong giấy mời của ông, tôi thấy có kèm thư của Ni sư Trí Hải, GS Trần Văn Khê và ông Cao Bá Ninh… . Thì ra ai nấy viết cho ông đều có “kết luận” rất rõ ràng.
Giáo sư Tần Văn Khê viết:
Thưa Dương Cẩm Chương đại huynh,
Kính nể đại huynh, một nghệ sĩ trong y khoa
Ngưỡng mộ đại huynh trong nghệ thuật hội họa
Khâm phục đại huynh, một nghệ sĩ trong nghệ thuật sống.
(02/01/2006)

Ni sư Trí Hải thì viết:
(…) các nhà báo nói Bác trông như một bá tước, họ nói cũng đúng, nhưng tôi thấy Bác như một nghệ sĩ và một thiền sư, ở tính bình dị hồn nhiên của Bác. Nhờ vậy mà Bác giữ mãi được sức khỏe và tâm hồn trẻ trung (Tuê uyển, 12.10.2000).

Còn ông Cao Bá Ninh viết trong một email gần đây:
Thư gởi một người thật quen
Mercredi 6 avril 2011 18h47
(…) Ông đã vẽ cho đời để đời đẹp hơn. Để có được đời sống vui và thoải mái, tôi rất thích lối sống, cách sống và thái độ thật rõ với ĐỜI của ông…(…).

- Thưa, ông Cao Bá Ninh này chắc cũng lớn tuổi rồi hả chú?
- Đâu! Hãy còn trẻ! Nhỏ hơn tôi đến 8, 9 tuổi! (nghĩa là cũng đã ngoài 90 rồi!). Ông đang ở Chicago.
Tôi tìm cách chuyển đề tài:
- Chú thấy… sống lâu có gì hay hông chú?
- Có chứ. Mình được thấy…
- Thấy cái gì?
Ông ngần ngừ: Thấy nhiều thế hệ…
- Còn cái chết?
- Chết là một giải thoát…
- Sau cái chết là gì?
- Không biết ! Chỉ nhớ một câu hình như của Lão Tử: sống sao cho khi sinh ra mình khóc thì mọi người cười, còn khi chết thì mọi người khóc mà mình cười…
- Mình biết gì đâu mà cười hở chú?
Ông làm thinh. Rồi thủng thẳng:
- Nghĩa là mình đã sống một đời sống trọn vẹn, hữu ích. Thời kỳ nằm trong bụng mẹ rất quan trọng…
- Còn trước hồi nằm trong bụng mẹ ?
- Không biết !
- Làm thế nào để có cuộc sống vui khỏe và… trường thọ như chú ?
- Cần 3 điều: Sức khỏe là một, việc làm là hai và tình yêu là ba.
Rồi ông nhìn tôi: Đây là thứ tình yêu rộng lớn… Nhưng mỗi ngày phải nhớ sám hối đó nhé! Cuộc đời nhiều vui khổ…
- Chú tập luyện, ăn ngủ thế nào ?
- Mỗi ngày tập thể dục đều 20 phút, ăn uống vừa đủ, ngủ nhiều.
- Chú còn vẽ không ?
- Hết vẽ được. Mấy ngón tay này…
Rồi ông đưa mấy ngón tay cho tôi coi…
…………………
Trong buổi họp mặt mừng Sinh nhật ông ở Chez Nous, tôi nói, khi tôi sinh ra thì ông đã là bác sĩ, khi tôi là bác sĩ thì ông đã về hưu… Sau này người ta có thể quên đi một Dương Cẩm Chương bác sĩ nhưng người ta sẽ còn nhớ Dương Cẩm Chương họa sĩ… Ông đã sống một đời sống tròn đầy, lao động và sáng tạo, đem lại niềm vui cho mình, cho đời. Ông sống hồn nhiên và hạnh phúc. Tôi vẫn luôn coi ông là « đại sư phụ » của mình…

……………………………..
Đọc thêm trên www.dohongngoc.com
“Ke lu hanh khong met moi cua duong dai”

Nhà yêu nước Dương Bá Trạc là thân phụ của BS Dương Cẩm Chương

Từ trái sang: DS Hồ thị Tường Vân, GS Trần Văn Khê, Lâm Duy Anh Kiệt, Đỗ Hồng Ngọc

Trong buổi ăn trưa bên bờ sông Saigon hôm đó, Kiệt kể một câu chuyện thú vị: em thường thấy mẹ đeo một tấm “lắc” có khắc 3 chữ “NNN” trên cổ tay mà không hiểu ý nghĩa. Người lạ thì tưởng là tên họ gì đó của mẹ. Sau này thì Kiệt đã hiểu rõ: Thì ra “dân” Phan Thiết không biết sao thường hay “ăn to nói lớn” nên khi cô Tiểu Sính sang sống ở Pháp, cái tật “nói lớn” đó không bỏ được. Thầy Lâm Tô Bông bèn làm cho cô một tấm “lắc” bằng vàng tây, khắc ba chữ NNN để nhắc nhở cô: “Nói Nho Nhỏ”! Khi cô mất, không biết các con cô có còn ai giữ để kỷ niệm không. Quả thật chỉ có thầy Lâm Tô Bông, vốn là trưởng hướng đạo mới nghĩ ra cách nhắc nhở vợ mình thú vị như thế, và chỉ có cô Tiểu Sính mới chịu mang cái tấm lắc với 3 chữ “NNN” như thế. Tôi nói với Kiệt, có lẽ dân Phan Thiết mình từ xưa sở dĩ thường nói lớn tiếng thành thói quen là do sống ở vùng biển, quen nói giữa “sóng to gió lớn” đó thôi. Thế nên nhiều khi nghe người ta nói chuyện tưởng như gây gổ mà thật ra là rất bình thường. Hôm nào về Phan Thiết để ý thử xem nhé.
Tôi cũng Phan Thiết nên có khi phải cần nhắc mình với 3 chữ “NNN” như vậy!

Thư gởi bạn xa xôi…

Đúng là năm 1973 tôi có in tập Thơ Đỗ Nghê, Ý thức xuất bản, dưới dạng ronéo để tặng bạn bè, anh em. Một số bài trong đó đã đươc tuyển lại trong tập Giữa hoàng hôn xưa (Nxb TRẺ 1993) và tập Thư cho bé sơ sinh & Những bài thơ khác (Nxb Văn Nghệ 2010). Nhưng cũng có một ít bài tạm gác…!
Gởi bạn bài viết của Thu Thủy trên báo Chính Luận ngày 20.11.1974 về Thơ Đỗ Nghê, đọc vui giữa thu xa.
Thân mến,
Đỗ Hồng Ngọc

Thơ Đỗ Nghê

Thu Thủy

Có lần chúng tôi nói đến hiện tượng mới hình thành trong sinh hoạt văn nghệ hồi gần đây, là loại sách in hạn chế (chỉ một vài trăm bản), phổ biến hạn chế (trong vòng thân hữu).

Lần này chúng tôi xin giới thiệu một tác phẩm thuộc loại ấy: “Thơ Đỗ Nghê” mới ra đời, do nhà Ý thức ấn hành 200 bản, với lời bạt của Lữ Kiều.

Tác giả không phải là người xa lạ. Trước đây bảy năm Đỗ Nghê đã cho xuất bản một thi tập (Tình người). Cách đây hai năm- dưới một bút hiệu khác trong một tủ sách khác (y sĩ chứ không phải thi sĩ) – ông đã cho xuất bản một tác phẩm về y học.
Thi phẩm vừa in dày 80 trang, gồm 31 bài thơ, trong đó có những bài đã được viết ra từ chin, mười năm trước, hồi tác giả còn là một sinh viên.

Phải chăng vì tác phẩm gom góp những sáng tác tản mạn trong một thời gian khá dài, bao trùm nhiều chủ đề khác nhau, phản ánh nhiều giai đoạn tâm tình khác nhau mà nhà thơ phân vân việc chọn nhan đề cho tác phẩm? “Thơ Đỗ Nghê” đó có vẻ là một nhan đề của toàn tập thi phẩm, điều mà chúng ta nghĩ rằng tác giả chưa nghĩ đến vào lúc này: tác giả hãy còn quá trẻ.

Sự thực, dù tản mạn trong mười năm, dù đề cập đến nhiều đề tài, giữa các bài thơ trong tập không phải không có một mối liên hệ. Có lẽ không được đặt thành chủ đề chung, nhưng mối ưu tư về “chiến tranh và hòa bình” bàng bạc, thấm nhuần gần khắp các sáng tác của ông Đỗ Nghê trong mười năm qua.

Hoặc trong lúc ru con bằng những lời mỉa mai:
… “Ngủ đi con ngủ đi con
Ngày mai rồi khôn lớn
Cầm súng với cầm gươm” (trang 14)

Hoặc trong lúc ru… vợ, bằng những lời cay đắng:
“Ngủ đi cưng ngủ đi cưng
Kề tai đây anh bảo
Coi như mình chẳng có quê hương” (trang 19)

Hoặc khi nhắc lại huyền thoại Lạc Long Quân chia con đi hai ngả để liên tưởng tới tình trạng Nam Bắc lưỡng phân hiện thời (trang 5); hoặc khi nói về cổ tích ngôn ngữ để ám chỉ cuộc xâu xé liên miên giữ các dân tộc (trang 33); hoặc nghe một bản tin thời tiết hàng ngày (trang 36); hoặc làm một bài vè cho niềm mơ ước đơn giản (trang 48) v.v…, lúc nào người ta cũng nhận thấy nhà thơ bị vấn đề chủ yếu nọ ám ảnh: Chiến tranh trên quê hương; Hòa bình cho quê hương.

Nếu không được đặt ra làm nhan đề lộ liễu, thì thiết tưởng đó vẫn là chủ đề kín đáo của tác phẩm.

Người đề bạt tập thơ là một đồng nghiệp của tác giả, lại cũng là một văn hữu đối với tác giả- Trên đường đời, hai người đã quen nhau từ thuở còn đi học. Vì vậy, có lẽ chúng ta không mong biết gì hơn về Đỗ Nghê hơn là Lữ Kiều.

Nhận xét về bạn mình trong buổi đầu tiên mới gặp nhau, Lữ Kiều thấy Đỗ Nghê là “một người nghiêm túc”. Rồi “ hơn 10 năm qua, tôi đã không nhầm về cái trực giác đầu tiên ấy. Một người nghiêm túc. Và điều quan trọng, anh làm thơ, và thơ anh cũng giống như người anh vậy”. (trang 75)

Chúng tôi tán đồng cái trực giác của ông Lữ Kiều: quả họ Đỗ là một người nghiêm túc, ít ra là ở cái phần cốt cách cùng tâm hồn thể hiện trong văn chương.

Ở xứ ta, mỗi ngày mỗi thêm nhiều người làm thơ. Để được nổi bật, được chú ý giữa đám đông, lắm kẻ giở trò lập dị táo tợn hò hét ồn ào; hoặc nói năng ngang tàng, kiểu cách, hoặc tục tĩu dâm ô v.v… Ông Đỗ không hề có những dụng ý như vậy.
Mặt khác, dù không lập dị, thì lớp trẻ thời chiến, sống trong sự đe dọa thường xuyên giữa lằn ranh sinh tử, lớp trẻ ấy hay nói đến say sưa, khoái lạc, nói giọng liều lĩnh, bất cần đời v.v… Ông Đỗ không hề có thái độ ấy.

Xót xa, đau đớn, ông cũng xót xa đau đớn vì thời cuộc như ai; nhưng ông không liều, không phá, không đọa lạc. Lúc nào ông cũng đứng đắn, chững chàng, nghiêm chỉnh, giản dị. Nỗi đau xót của một người như thế lịm hẳn vào bên trong.
Toàn thi tập không có thơ lục bát và song thất. Chỉ có thơ thất ngũ ngôn và thơ tự do. Điều lạ lung là ngay trong những bài thơ tự do, những câu thơ dài ngắn không đều, nhịp thơ như khấp khểnh lảo đảo, vậy mà phong thái vẫn không mất vẻ nghiêm túc!

“Ơi những con đường ta đã đi
Gia Long, Đồng Khánh mượt xuân thì
Chân run rẩy cát bờ Thương Chánh
Gió ở đâu về thơm bước khuya” (trang 11)

Những câu như thế nghiêm túc đã đành. Mà những câu “tự do” sau đây viết vào dịp Giáng sinh 1967:

“Chúng ta có 24 năm chiến tranh
Và 24 giờ ngưng bắn
Ôi 24 giờ ngưng bắn
Cũng đủ lắm rồi…
Cũng đủ lắm rồi cho con về thăm cha
Nằm trong lòng đất lạnh” (trang 31)

những câu ấy đâu có vì tự do mà mất vẻ nghiêm túc?

* *
*
Bấy lâu nay người ta vẫn thường quen với hình ảnh những chàng thi sĩ tếu, lang bạt kì hồ, thi sĩ ngất ngưởng chuếnh choáng v.v… Cho nên một thi sĩ nghiêm túc thoạt tiên có thể làm ngạc nhiên bỡ ngỡ.

Nhưng điều ấy tưởng không mấy quan trọng: trước lạ sau quen, miễn là có tài, chẳng mấy chốc chàng sẽ được mọi người mến yêu.

Cái điểm thứ hai nơi ông mà người bạn Lữ Kiều không kịp phát hiện bằng trực giác, ấy là cái đôn hậu. Tức là điểm trái ngược hẳn lại với sự khô khan, lạnh lùng.
Một hôm, họ Đỗ nhớ về quê xưa:

“Em có về thăm Mũi Né xưa
Con đường sỏi đá vẫn quanh co
Hoàng hôn sóng vỗ bên trời biếc
Sóng vỗ trong hồn ta ngẩn ngơ
Em có về thăm Mũi Né yêu
Mười năm như một thoáng mây chiều
Mười năm vườn cũ chim bay mỏi
Áo trắng chân mềm em hắt hiu.” (trang 9)

Lời thơ không chút gì cầu kỳ, đọc lên lại nghe có vẻ quen quen như từng gặp ở đâu đó. Thế mà những lời giản dị quen thuộc đó lại làm ta xúc cảm, bâng khuâng. Ấy chính bởi cái vẻ chân thành, cái đôn hậu tỏa ra từ tấm lòng người thơ.

Họ Đỗ nói đến chiến tranh, nói đến bom đạn, đến chết chóc, đủ mọi thứ đáng khiếp đáng hãi; nhưng không một lần nào lời thơ có vẻ ác liệt bạo tàn.

Không thể tìm ở đâu ra trên đời này một con người hiền lành hơn.

Cái hiền lành đôn hậu của họ Đỗ không phải chỉ để sánh với người đời mà thôi. Nó còn làm mất cả khí phách (!) của thần linh trong huyền thoại nữa. Ông tổ Lạc Long Quân trong thơ Đỗ Nghê là một ông cụ già dễ thương không biết chừng nào. Không biết ông tung hoành lẫm liệt giết Hồ tinh Ngũ tinh ở đâu, chứ ở đây ông cụ chỉ có băn khoăn, hối hận, đấm ngực chịu lỗi vì trót chia hai đám con khiến chúng nó gây sự đánh nhau. Ông cụ van vỉ con cháu:

“Đốt hết sách vở, xé hết cờ xí đi
Rồi đứng ôm nhau mà khóc
Nước mắt sẽ làm tươi lại cỏ cây
Nước mắt sẽ làm phì nhiêu mảnh đất” (trang 7)

Nhưng trước hết, đó là những giọt nước mắt đôn hậu làm đẹp một thi phẩm, điều mà Lạc Long Quân không kịp nghĩ đến!

THU THỦY
(Chính Luận 20.11.74)

]]> http://www.dohongngoc.com/web/goc-nhin-nhan-dinh/th%c6%a1-d%e1%bb%97-nghe/feed/ 6 http://www.dohongngoc.com/web/mot-chut-toi/vai-doan-hoi-ky/thay-do-hong-ngoc/ http://www.dohongngoc.com/web/mot-chut-toi/vai-doan-hoi-ky/thay-do-hong-ngoc/#comments Thu, 29 Sep 2011 01:48:31 +0000 support2 http://www.dohongngoc.com/web/?p=5044 ThS BS Trương Trọng Hoàng

Hôm nay dù chưa đến ngày 20/11 tôi vẫn muốn viết về BS Đỗ Hồng Ngọc – một người Thầy với phong cách giảng dạy đặc biệt đã để lại những ấn tượng và ảnh hưởng sâu sắc đối với công việc giảng dạy của tôi.

Lớp Y1A Đai học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (12.9.2011)

Còn nhớ cách đây đã lâu lắm rồi, ngày tôi học năm thứ 4 Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, tôi được học một buổi với Thầy – chỉ một buổi thôi nhưng đã để lại nhiều ấn tượng sâu đậm. Ngày đó Thầy đến lớp, giảng bài Săn sóc sức khỏe ban đầu trong Nhi khoa, khác với tất cả các giảng viên khác đó là Thầy chỉ giảng bằng hình. Thời đó hình không phải dễ làm, phải chụp bằng phim dương bản (slide), vô khung và phải dùng máy chiếu slide để trình chiếu. Và chính là nhờ những hình ảnh ấy của Thầy mà tôi thấy được Săn sóc sức khỏe ban đầu là những hoạt động thực tế, thấy được cuộc sống thật, thấy được những cảm xúc của người dân thể hiện qua những nụ cười, những vẻ mặt hân hoan, những hoạt động tích cực của họ. Nhờ đó mà tôi có được những cảm nhận sâu sắc, điều mà những bài giảng khác không cho tôi được và đó chính là điều mà tôi nhớ nhất.

Bẵng đi một thời gian tôi không có dịp gặp Thầy cho đến ngày tôi vào Trung tâm Thông tin & Giáo dục sức khỏe để Thầy phỏng vấn khi tôi xin làm việc tại Trung tâm. Thầy hỏi tôi nhiều về các hoạt động xã hội, văn nghệ mà tôi đã tham gia. Đó là điều mà tôi không ngờ tới. Nhưng điều mà tôi không ngờ tới hơn nữa đó là Thầy bảo tôi trang trí cho một tờ giấy bristol trên gắn những tấm ảnh mới chụp về các hoạt động của một chương trình thí điểm giáo dục sức khỏe thông qua mạng lưới nhân viên sức khỏe cộng đồng ở xã Hiệp Phước, huyện Nhà Bè. Cùng ngồi với tôi, Thầy đọc các chú thích ảnh cho tôi viết và Thầy đã hướng dẫn thêm nhiều điều lý thú ví dụ như cách ghi thứ bậc bằng số khi viết tên người như “chị 4 Điện” thay vì “chị Tư Điện” theo cách viết của người dân tại địa phương. Việc để tôi tận tay làm và hướng dẫn trực tiếp tại “hiện trường” giúp tôi cảm thấy tự tin hơn và cũng “nhớ bài” tốt hơn. Đó cũng chính là cách mà Thầy đã định hướng cho Bộ môn Khoa học hành vi & Giáo dục sức khỏe tổ chức cho sinh viên học qua thực hành, thực tế.

Tính đến nay tôi đã làm việc chung với Thầy 22 năm và tôi cũng đã đi dạy chung với Thầy rất nhiều lần. Tôi nhớ cách đây hơn 15 năm, lần đó tôi cùng với Thầy giảng cho lớp Bác sĩ Chuyên khoa cấp I Vệ sinh dịch tễ tại Cần Thơ. Tôi phụ trách giảng một bài và tôi đã chuẩn bị nội dung bài giảng khá chi tiết. Tôi nhớ đó là vào một buổi chiều và tôi đã giảng đến hơn 5 giờ, vượt hơn giờ kết thúc chính thức gần 10 phút. Kết thúc buổi giảng, Thầy không nhận xét nhiều chỉ nhẹ nhàng bảo tôi rằng đúng là tôi dạy rất bài bản, tuy nhiên Thầy cũng hỏi tôi là liệu rằng người ta có tiếp thu được gì không vào thời gian cuối cùng nhất là vào những phút vượt giờ. Lúc ấy tôi giật mình và nhận ra rằng tôi đã cố giảng để hoàn thành nhiệm vụ của mình mà không để ý gì đến việc tiếp thu của người học mà đó mới chính là điều quan trọng nhất trong việc dạy-học. Từ đó tôi tập giảng bài thoải mái hơn, bớt lệ thuộc vào những nội-dung-chuẩn-bị-trước của mình mà hướng đến việc đáp ứng những nhu cầu của người học.

Tôi có nói với nhiều học trò hoặc người quen rằng cách giảng dạy của Thầy Ngọc rất khó bắt chước thậm chí là không thể bắt chước vì không lần nào Thầy giảng giống lần nào. Tất nhiên Thầy có chuẩn bị trước và đến với các lớp tập huấn Thầy với tôi thường trao đổi với nhau về những nội dung gì cần đề cập và những hoạt động gì của học viên cần triển khai. Tuy nhiên đó chỉ là cái sườn còn lại thì Thầy nói tùy cảm nhận mà mình quyết định sẽ nói điều gì, nói cách nào, kể những câu chuyện vui gì… Vì vậy mà về sau này tôi cũng nhập tâm dần cách giảng dạy của Thầy, đến với bất cứ một lớp học nào, nhất là những lớp học lần đầu gặp mặt, tôi cũng dành ra một thời gian để cảm nhận rằng học viên đang muốn gì, đang không muốn gì và kể cả đang có những ưu tư, trăn trở gì ngoài việc học. Trên cơ sở đó mà tôi quyết định nội dung hoặc cách thức mà tôi giảng dạy giống như Thầy vậy.

Còn một điều nữa cũng rất khó bắt chước ở Thầy đó là trong giảng dạy Thầy kể rất nhiều câu chuyện dí dỏm, dùng nhiều sự so sánh rất đắc, chiếu nhiều hình ảnh ấn tượng… Cái nghệ thuật ấy, tôi phải dùng chữ “nghệ thuật”, mang phong cách nghệ sĩ đặc trưng Đỗ Hồng Ngọc. Nhiều khi chỉ bằng một câu chuyện vui mà Thầy làm cho người học “nhớ đời”, chỉ một trò chơi mà làm người học giật mình, hoặc chỉ một sự so sánh, một cách giải thích từ ngữ mà khiến mọi người hiểu rõ những khái niệm và kể cả thêm yêu ngôn ngữ Việt nhuần nhị, sâu sắc. Thật sự thì tôi cũng “cọp-dê” những câu chuyện, sự so sánh, những hình ảnh, những trò chơi Thầy đã dùng để đưa vào các buổi giảng của mình nhưng mãi vẫn không toát được cái phong cách của Thầy. Thôi thì tôi sẽ cố trau dồi thêm… cái “máu nghệ sĩ” của mình để có thêm sự nhạy cảm, sự tinh tế ngõ hầu trong giảng dạy có thể bật ra những “nốt nhạc” riêng của mình.

Có lẽ những điều tôi nêu trên đây chưa thể nói hết về phong cách giảng dạy của Thầy, nhưng có một điều mà tôi muốn nói đó là nếu không có sự hướng dẫn, khơi gợi của Thầy thì tôi đã không chọn giảng dạy là cái nghiệp của mình vì lẽ nhờ Thầy mà đối với tôi hiện giờ giảng dạy không chỉ là một khoa học mà còn là một nghệ thuật, không chỉ là cái nghề mà còn là cái nghiệp trong đó mình trở thành một đóm lửa nhỏ nhen nhóm cho những ngọn lửa lớn cháy lên trong lòng người học, trong lòng con người.

23g30 28 Chín 2011

TTH

Oanh Duong
star2310@yahoo.com
Submitted on 2011/10/05 at 9:12 chiều

Kính chào thầy,
Con đọc bài thơ Thư cho bé sơ sinh này cách đây 1 năm, khi con bước vào năm thứ 2, bắt đầu đi thực tập ở bệnh viện… 1 bài thơ không son phấn, rất thực vì có lẽ đó là đời, mà đời thì vốn nhiều màu quá rồi phải không thầy?……năm thứ 1, con học đựơc từ thầy 1 cảm giác, 1 đam mê, rằng y khoa không phải chỉ là sách vở khô khan, tri thức chúng con học là điều kiện cần nhưng có lẽ chưa đủ, con cũng không biết nữa…..vì con mới chỉ bước vào con đường mà thầy đã và đang đi, 2 năm thôi, con biết mình chưa hiểu, và đời vốn có nhiều khía cạnh quá! Thầy có thể nhìn vào góc khuất con người để thấu hiểu và chia sẻ. Đối với con, con đang cố học từng ngày cách đặt mình vào hoàn cảnh ng bệnh mà cảm thông, điều đó con vẫn chưa thật sự làm được, vì vậy đó là tham vọng mà con hi vọng mình học đựơc. Con cám ơn thầy vì những điều mà con học được nơi thầy. Con thích nhất câu cuối :
”Thôi trân trọng chào em
Mời em nhập cuộc
Chúng mình cùng chung
Số phận
Con người…”
Cám ơn thầy!

Trương Thìn là một sinh viên nổi tiếng hùng biện của trường y, một tay “xách động” trong phong trào sinh viên những năm 60 thời đó. Anh lại đa tài. Vẽ hay, đàn giỏi, viết nhạc, làm thơ, nắn tượng, và ở đâu, chỗ nào anh cũng sẵn sàng ôm lấy cây đàn ghi-ta nghêu ngao hát những bài do mình sáng tác. Mà hát rất hay, hát với tất cả tâm hồn. Nhiều người nói không biết năng lượng của anh ở đâu mà nhiều thế! Lúc cao hứng, trong một buổi sáng anh vẽ hằng chục bức tranh với đủ thứ chất liệu; lúc cao hứng trong một buổi tối anh làm cả một tập thơ dày cộp và sẵn sàng vừa đệm đàn vừa hát vừa đọc thơ cho bạn bè nghe. Nhưng có một biệt tài mà tôi luôn phục anh là làm người dẫn chương trình, bây giờ gọi là MC, rất tuyệt. Anh có nhiều sáng kiến, nhiều ý tưởng độc đáo, có khả năng “khuấy động” một bầu không khí cần thiết. Còn nhớ những đêm sinh hoạt văn nghê ngoài trời của Hội Trí thức yêu nước những năm đầu thập niên 80 với Phạm Trọng Cầu, Hoàng Hiệp, Trịnh Công Sơn, Trần Long Ẩn, Lê Thị Kim, Đỗ Hồng Ngọc, Nguyễn Nam…ở 43 Nguyễn Thông, chính anh là người dẫn chương trình vừa là người trình diễn rất sôi động, lôi cuốn. Khi ra trường, anh chuyên về Y học phương Đông và có lúc là Viện trưởng Viên Y dược học dân tộc Tp.HCM cho đến ngày nghỉ hưu. Anh mà diễn thuyết về Đông y thì đầy thuyết phục, anh mà giảng dạy học trò về Đông Y thì sinh viên mê tít.

Tôi với anh mỗi người một tính cách mà khăng khít gần nửa thế kỷ nay, gần như luôn ở bên nhau. Khi có tấp thơ mới, khi có loạt tranh lạ, một  khúc nhạc hay, anh phone mời ngay tôi tới “thảo am” của anh ở Viện Y dược học dân tộc để uống trà, đàm đạo, nghe anh trình diễn. Anh lửng thửng đi pha trà, lửng thửng rửa ly rửa tách. Rồi hai chúng tôi ngồi trầm ngâm mươi phút, không ai nói với ai một lời… Đột nhiên anh vùng dậy ôm lấy cây đàn nghêu ngao hát hoặc lấy một mảnh giấy to, có khi là một tờ lịch, nghệch ngoặc vẽ nên một bức tranh kỳ lạ… Nhìn anh, thấy có cái gì đó như dồn nén chực bùng ra, vỡ ra, nhưng trước đó, nó cần ém chặt lại, nén chặt lại. Thế mà bây giờ anh phải vào bệnh viện mỗi tuần hai lần để chạy thận nhân tạo. Anh bị tiểu đường, từng phải mổ tim, bắt cầu ba nhánh, rồi nay suy thận mạn..  Tuy vậy, mỗi lần gọi hỏi thăm, anh đều khào khào nói khỏe rồi, khỏe rồi, đã sụt được 15 kg rồi!

Còn nhớ năm 1965, khi tôi đang thực tập ở Labo sinh lý học gần Cơ thể học viện đường Trần Hoàng Quân (nay là Nguyễn Chí Thanh), anh lù lù bước vào hỏi nhỏ: Đỗ Nghê ( bút hiệu của tôi thời đó) có bài thơ nào sẵn đó không, đưa đây cho mình gấp. Tôi lẳng lặng móc trong túi áo blouse một mảnh giấy nhỏ trao  anh. Đó là bài “Lời Ru” tôi vừa mới viết. Một thời gian sau, đã thấy bài thơ xuất hiện trong tập “Tiếng hát những người đi tới” (Tập1, ronéo)  của Tổng hội Sinh viên Saigon và sau đó Miên Đức Thắng phổ nhạc, hát một thời ở các khuôn viên trường đại học Saigon…. Năm 1979, Trương Thìn lại phổ bài thơ “Tôi còn nợ” của tôi và trình diễn trong những đêm văn nghệ ở Hội Trí thức yêu nước. Bài phổ thơ của anh cũng lạ. Có những đoạn không hát mà nói, như kiểu nhạc rap bây giờ!

Nhưng đáng nhớ nhất với tôi có lẽ là lần chúng tôi cùng đi dự Hội nghị quốc tế về Dinh Dưỡng ở Bắc Kinh, năm 1995. Buổi tối, Trương Thìn rủ tôi xuống một cái Bar nhỏ trong vườn hoa mênh mông của khách sạn. Tôi cà phê, anh nhâm nhi chút rượu, ngồi nghe cô gái chơi đàn piano. Đã khuya lắm rồi, trời lạnh buốt, khách đã ra về hết mà anh vẫn chưa chịu về, đã vậy còn đến tựa vào đàn, vừa nghe vừa ngắm, Cô gái hình như thấy có người khách lạ biết thưởng thức tài nghệ nên càng bay bỗng trên phím dương cầm. Tôi phải lôi anh về. Trên đường về phòng, anh lại hỏi Đỗ Nghê có bàì thơ nào trong túi đó không? Tôi hỏi viết về Huế được không? Gì cũng được, anh nói. Tôi đưa anh bài “Một ngày ở Huế”.

Sáng sớm hôm sau, chưa kịp thức dậy, anh đã nhấn chuông. Xong rồi, nghe nhé! Rồi anh  hát. Nghe cũng dễ thương. Năm 1997, bọn tôi tình cờ gặp nhau ở Paris, trong một buổi họp mặt, anh lại hát bài Một ngày ở Huế đó cho bạn bè cùng nghe…

Ngày Thầy thuốc năm nay, đài truyền hình thành phố HTV7 làm một show về thơ và nhạc, tôi lại có dịp cùng anh ngồi bên nhau kẻ đọc thơ người ôm đàn  hát với người dẫn chương trình là nhà thơ Bùi Thanh Tuấn. Hôm đó anh hát những bài thiền ca mới sáng tác, nhẹ nhàng và thanh thoát hơn bao giờ hết.

Đỗ Hồng Ngọc

Người thứ nhất là mẹ anh, đã hơn chín chục tuổi. Mắt còn tinh, tai còn thính, chỉ phải hai chân yếu. Quen bay nhảy từ thuở nhỏ bây giờ nằm một chỗ bà chịu hổng nổi! Bà nói hồi xưa một nách năm con tất tả ngược xuôi mà sướng. Bà chê bác sĩ bây giờ…dở ẹt! Không bác sĩ nào có thể chữa cho bà hết… già! Bà uống đủ thứ thuốc đông tây nam bắc. Thoa bốn năm thứ dầu. Thoa cả gel dùng trong thể thao. Bà coi TV thấy cầu thủ đang nằm quằn quại trên sân mà chỉ cần xịt xịt thoa thoa vài cái liền đứng dậy chạy! Bà ao ước đựơc như bà hàng xóm, cùng tuổi bà mà vẫn còn đi lại đựơc chút đỉnh tuy hai mắt đã mù. Bà nói thà mù mà đi đựơc còn sướng hơn! Trong khi bà hàng xóm thì bảo thà có mắt mà đi… hổng được còn sướng hơn! Thì ra cả hai đều có cái sướng mà không biết!

Người thứ hai là… vợ anh, hơn sáu chục. Một hôm trong bữa ăn, bà nói: “Jack nó không thương Su mà nó thương Ky!”. Đang ăn trong “chánh niệm”, anh tưởng chuyện mấy đứa cháu ở nước ngoài, thỉnh thoảng vẫn nghe đứa này thương đứa kia, đứa kia lấy đứa nọ, nên ậm ừ cho qua chuyện. Bà nhắc lại lần nữa. Anh nói: Thì nó thương ai kệ nó! Nhưng, sao Jack hổng thương Su? Bà giải thích: Tại nó hổng chịu lấy “người ngoại quốc”! Hóa ra đó là chuyện mấy con chó ở nhà. Jack, tức Jacky, giống chó Nhật chỉ “thương” Ky, tức Lucky, cùng giống Nhật với nó mà không chịu lấy “người ngoại quốc” là Su, giống Trung quốc, tuy Su cao lớn, “đẹp trai” hơn nhiều- mà cả nhà đang cố tình “gã ép”!

Người thứ ba là con gái anh, gần ba chục! Nó vừa là thầy anh vừa là bạn anh! Nó dạy anh vi tính, ngọai ngữ, giới thiệu cho anh biết các phim hay, tên các tài tử, ca sĩ, người mẫu, hoa hậu… và cả nếp sống hiện đại của giới trẻ. Lâu lâu nghe nó nhắc đến bạn bè, đứa này thương đứa kia, đứa kia không chịu lấy đứa nọ…! Bây giờ thì anh đã cảnh giác.

Còn người “đàn bà” thứ tư, mới lên ba, là cháu nội cưng của anh! Nó dễ thương vì nó giống bà nội như đúc! Giống đến nỗi mỗi khi nó phá phách, mọi người trong nhà cười nói “Coi bà nội quậy kìa!”. Ở nhà nó luôn miệng hát “Ba thương con vì con giống Mẹ. Mẹ thương con vì con giống Ba. Cả nhà ta cùng thương yêu nhau…”

Ai đó nói chữ FAMILY (gia đình, tiếng Anh) là chữ viết tắt của Father And Mother I Love You! (Ba và Mẹ, con yêu Ba Mẹ!)

Phải rồi, không có yêu thương thì sao gọi được là gia đình, dù là gia đình “tứ đại đồng đường” hay gia đình “hạt nhân”, thậm chí… “single mom” phải không?

BS Đỗ Hồng Ngọc

Giáo sư Toshihito Katsumura, một chuyên gia về người già ở Nhật nói để người già sống lâu và sống khoẻ thì cần giúp họ có một chương trình vận động thể lực phù hợp. Vận động thể lực cải thiện được sức khoẻ và nâng cao được cuộc sống, tránh tình trạng “liệt giường liệt chiếu” lệ thuộc vào xe lăn, gậy chống… thường thấy ở người lớn tuổi. Vận động thể lực mới giữ được sự dẻo dai của xương khớp, tăng cường cơ bắp, giữ cảm giác thăng bằng linh hoạt cần thiết, giữ cho xương lâu bị loãng, giảm xơ vữa động mạch. Dĩ nhiên là người già phải rèn luyện theo một chế độ phù hợp với tuồi tác, nhiều khi phải có một giáo án riêng, như các cầu thủ phải được tập riêng một giáo án theo tình trạng “chấn thương” của mình vậy. Rèn luyện thể lực còn giúp người cao tuổi luôn giữ sự lạc quan, tính dí dỏm, hài hước, nhờ đó họ sống tích cực hơn, hoạt bát hơn, độc lập hơn. Tập luyện chung với nhau còn có cơ hội gặp gỡ, giao lưu, tương tác. Rõ ràng, rất nên khuyến khích “bà già lấy le ông già” để “chiều chiều dắt ra bờ sông”. Không chỉ chiều chiều mà cả sáng sáng cũng nên dắt nữa. Vài ba bạn già có dịp gặp gỡ, tâm tình, nói chuyện trên trời dưới biển thì cuộc sống nhộn nhịp hơn, cũng là dịp để bàn bạc những chương trình phục vụ xã hội phù hợp, như người có kinh tế khá có thể giúp trẻ mồ côi, người có kinh nghiệm chăm sóc sức khoẻ thì khám bệnh, người có kỹ năng nghệ thuật thì trình diễn, kẻ làm thơ người xướng hoạ, kẻ vẽ tranh người đánh đàn… cũng chẳng khoái ru?

“Bà già lấy le ông già, chiều chiều dắt ra bờ sông”… Không nói ai dắt, nhưng chắc phải bà già dắt, vì như đã nói, bà già thường nhanh nhẹn tháo vát hơn, sáng suốt hơn nên sẽ dắt ông già ra bờ sông. Tại sao bờ sông? Bởi vì chỉ có ở bờ sông người ta mới hưởng được không khí trong lành. Ở bờ sông, người ta mới có được sự yên tĩnh nghỉ ngơi, tránh ồn ào phố thị, có dịp thấy dòng sông trôi đi, lắng nghe dòng sông nhiều điều mách bảo. Dĩ nhiên là họ sẽ “nói chuyện tâm tình”. Cái thú vị ở đây là họ không cần cãi nhau nữa làm gì, họ chỉ cần tâm tình thôi cũng đủ thấy sảng khoái rồi. Điếc lác một chút cũng hay. Ông nói gà bà nói vịt vẫn vui vẻ cả làng, thay vì như hồi xưa luôn đấu lý, tranh luận, căng thẳng thần kinh. Bây giờ thì bà nói gì cũng đúng mà ông nói gì cũng hay !

Các nhà nghiên cứu phương Tây thấy tuổi thọ ngày càng cao thì người già càng có khuynh hướng sống chung hoặc kết hôn với nhau nữa. Ở tuổi này, người ta biết rõ nên chọn một người “bạn đời” như thế nào, “mẫu người lý tưởng” ra sao, vì họ không còn bị cái tình nồng nàn của tuổi trẻ làm cho “mù quáng”; họ cũng “lấy nhau vì tình”, vì nhu cầu có bạn chớ không phải vì tiền, vì… nhan sắc (vì lúc đó, nhan sắc ai cũng… giống ai!). Họ cũng chọn người “môn đăng hộ đối” hơn. Nói chung những người này thường có đời sống kinh tế tương đối ổn, không bị ảnh hưởng bởi con cháu và sống độc lập, ít sợ “dư luận”. Đó là chuyện bên Tây, nhưng rồi đây, các nước đang phát triển có tuổi thọ ngày càng cải thiện thì tình trạng này cũng sẽ nảy sinh như ta thấy gần đây trang mục “Tìm bạn”… ngày càng mở rộng trên báo chí, đáp ứng nhu cầu mới.

Lâm Ngữ Đường viết: “Ai cũng muốn sống lâu và nếu trời cho sống lâu thì tới một thời phải già. Phải tổ chức đời sống của ta sao cho thời kỳ vui vẻ nhất trong đời thuộc về tuổi già đó…Tuổi già, đó là tuổi của hoà bình, êm đềm, thơ sướng, mãn túc …”.

Tóm lại, “chiều chiều dắt ra bờ sông”… là một điều rất thú vị, rất đáng khuyến khích ở những người cao tuổi để có một cuộc sống có chất lượng cao hơn!

Đỗ Hồng Ngọc

(Những người trẻ lạ lùng)